ఎందరైనఁ గలరు

 అవతారిక: శ్రీవైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయంలో విశిష్టమైన 'కార్పణ్యం' (భగవంతుని అనంత మహిమ ముందు జీవుడు తన అల్పాన్ని, దీనత్వాన్ని నిష్కపటంగా అంగీకరించే వినమ్ర భావన) ఈ సంకీర్తనకు మూలధాతువు. ఇంద్రాది దేవతలు, అనంత వేదాలు, కోట్లాది భాగవతులు సేవించే జగన్నాథుని ముందు తాను ఒక అల్ప కీటకం లాంటివాడినని తెలుపుకుంటూనే, భగవంతుని అపారమైన వాత్సల్యాన్ని, కరుణా గుణాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో ఆర్తితో, విస్మయంతో కొనియాడుతున్నారు.

పల్లవి

ఎందరైనఁ గలరు నీ కింద్రచంద్రాదిసురలు

అందులో నే నెవ్వఁడ నీ వాదరించే దెట్టో

• తాత్పర్యం: స్వామీ! నిన్ను ఆరాధించడానికి ఇంద్రుడు, చంద్రుడు మొదలైన మహాదేవతలు ఎందరో ఉన్నారు. వారి ముందు నేనెంతటివాడను? అల్పుడనైన నన్ను నీవు ఏ విధంగా ఆదరిస్తావో కదా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: దేవతల వైభవం ముందు సామాన్య జీవుడైన తానెంత అనే దైన్యం (కార్పణ్యం) ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఇంతమంది అధిపతులు ఉన్నా తనలాంటి దీనుడిపై భగవంతుని దృష్టి పడటం ఆయన నిర్హేతుక జాయమాన కటాక్షానికి ప్రతీక.

మొదటి చరణం

పెక్కు బ్రహ్మాండములు నీ పెనురోమకూపములఁ

గిక్కిరిశున్న వందొక కీటమ నేను

చక్కఁగా జీవరాసుల సందడిఁ బడున్నవాఁడ

ఇక్కువ నన్నుఁ దలఁచి యెట్టు మన్నించేవో

• తాత్పర్యం: నీ శరీరపు రోమకూపాల్లోనే అనేక కోట్లాది బ్రహ్మాండాలు కిక్కిరిసి ఇమిడి ఉన్నాయి. అటువంటి అనంత విశ్వంలో నేనొక చిన్న పురుగు వంటివాడిని (కీటకాన్ని). లెక్కలేనన్ని జీవరాశుల రద్దీలో పడి కొట్టుమిట్టాడుతున్నాను. అటువంటి స్థితిలో ఉన్న నన్ను గుర్తుపెట్టుకుని, మనసులో నిలుపుకొని (ఇక్కువ నన్నుఁ దలఁచి) నీవు ఎలా అనుగ్రహించి రక్షిస్తావో కదా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: భాగవతంలో విరాట్ పురుషుని రోమకూపాల్లో బ్రహ్మాండాలు ఉంటాయని చెప్పిన తత్త్వాన్ని అన్నమయ్య స్మరిస్తున్నారు. అనంతకోటి విశ్వాలలో ఒక సృష్టి, అందులో ఎన్నో జన్మల సందడిలో ఒక అల్ప కీటక సమానమైన జీవుడిని కూడా విస్మరించకుండా కాపాడే సర్వవ్యాపక పరమాత్మ తత్త్వం ఇందులో ఆవిష్కృతమైంది.

రెండవ చరణం

కోటులైన వేదములు కొనాడీ నిన్నందులో నా-

నోటి విన్నపము లొక్క నువ్వుగింజంతే

మాటలు నేరక కొఱవలి వాకిట నుండ

బాటగా నీదయ నాపైఁ బారుటెట్టో

• తాత్పర్యం: కోట్లాదిగా విస్తరించిన వేదాలే నిన్ను స్తుతిస్తూ కొనియాడుతున్నాయి. ఆ వేదరాశి ముందు నా నోటితో చేసే ఈ చిన్న విన్నపాలు ఒక్క నువ్వుగింజంత మాత్రమే! సంస్కారవంతమైన మాటలు నేరక, వెలివేయబడినవానిలా ముంగిట పడి ఉన్న నాపై నీ అపార కరుణాప్రవాహం ఏ విధంగా దారి కట్టి ప్రవహిస్తుందో కదా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: వేదాలు కూడా భగవంతుని మహిమను పూర్తిగా చెప్పలేక 'నేతి నేతి' అని నిలిచిపోతాయి. అటువంటిది తన ప్రాకృత సంకీర్తనలను 'నువ్వుగింజంత' అని వినమ్రంగా తెలుపుతున్నారు. పాండిత్యం లేకున్నా, వాకిట నిలిచిన దీనుడిపై కూడా ప్రవహించేదే భగవత్ కృప అని చాటడం.

మూడవ చరణం

అచ్చపు నీదాసులు అనంతము వారలకు

రిచ్చల నేనొక పాద రేణువ నింతే

ఇచ్చగించి శ్రీవేంకటేశ నిన్నుఁ దలఁచుక

మచ్చికఁ గాచితి నన్ను మఱవనిదెట్టో

• తాత్పర్యం: స్వచ్ఛమైన భక్తితో నిన్ను సేవించే పరమ భాగవతోత్తములు అనంత సంఖ్యలో ఉన్నారు. వారి ముందు నేను ఆ భక్తుల పాదాల కింద ఉండే ఒక చిన్న ధూళికణాన్ని (పాదరేణువును) మాత్రమే. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! అటువంటి నన్ను నీవే స్వయంగా ఇష్టపడి, ప్రేమాభిమానాలతో ఆదరించి, ఎన్నడూ మరువకుండా ఎలా కాపాడుతున్నావో కదా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: భాగవత సేవా భావన (భాగవత చరణ రజస్సుగా భావించడం) వైష్ణవంలో సర్వోత్కృష్టమైనది. తాను కేవలం పాదధూళి సమానుడైనప్పటికీ, పరమాత్మ తన 'మచ్చిక' (ప్రేమ, వాత్సల్యం) కొద్దీ జీవుడిని విడువకుండా రక్షిస్తాడని చెప్పడం ద్వారా స్వామి సులభత్వాన్ని, ఆశ్రిత పక్షపాతాన్ని కీర్తించారు.

మహి నింతటివారు

 మహి నింతటివారు

అవతారిక: శ్రీవైష్ణవ విశిష్టాద్వైత సంప్రదాయంలో అత్యున్నత సాధనా మార్గమైన 'ప్రపత్తి' (సర్వ సమర్పణ / శరణాగతి) చేసి, భగవంతుని సంపూర్ణంగా ఆశ్రయించిన భక్తులను 'ప్రపన్నులు' అంటారు. ఈ సంకీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అటువంటి ప్రపన్నుల గొప్పతనాన్ని, వారి నిర్భయత్వాన్ని, వారు పొందే పరమ శాంతిని కొనియాడుతూ—ఈ భూమిపై నిజమైన మన బంధువులు, ఆదర్శప్రాయులు ఈ ప్రపన్నులేనని చాటిచెబుతున్నారు.

పల్లవి

మహి నింతటివారువో మనవారు

బహుమహిమలవారు ప్రపన్నులు

• తాత్పర్యం: ఈ భూమండలంలో నిజమైన మనవారు, ఆత్మీయులు ఎవరంటే ఇంతటి గొప్పవారైన ప్రపన్నులే. పరమాత్మకు సంపూర్ణ శరణాగతి చేసిన ఆ భక్తులు ఎనలేని మహిమలు, ప్రభావం కలవారు.

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: లౌకిక బంధువులు సంసార బంధాలకు కారణమైతే, భగవద్భక్తులైన ప్రపన్నులు మోక్ష మార్గాన్ని చూపే నిజమైన 'మనవారు' (సత్సంగం). సర్వభారాలనూ శ్రీహరి పాదాల వద్ద ఉంచినవారి మహిమ వర్ణనాతీతం.

మొదటి చరణం

జయమంది జననపు జరామరణముల

భయములేనివారు ప్రపన్నులు

క్రియలెల్ల నుడిగి మూఁగిన కర్మపుటడవి

బయలుచేసినవారు ప్రపన్నులు

• తాత్పర్యం: పుట్టుక, ముసలితనం, మరణం అనే సంసార చక్రంపై విజయం సాధించి, ఎలాంటి భయమూ లేక నిర్భయంగా ఉండేవారే ప్రపన్నులు. అహంకారంతో చేసే కర్మలన్నింటినీ విడిచిపెట్టి, తమ చుట్టూ చిక్కగా అలుముకున్న పాపపుణ్యాల కర్మలనే దట్టమైన అడవిని భగవదనుగ్రహంతో పూర్తిగా తొలగించి నిర్మలమైన మైదానం (బయలు) చేసుకున్నవారే ప్రపన్నులు.

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: జీవుడికి అతిపెద్ద భయం చావుపుట్టుకల భయం. శరణాగతి వల్ల ప్రారబ్ధ, సంచిత కర్మల అడవి భస్మమై జ్ఞాన ప్రకాశం వెల్లివిరుస్తుంది. 'క్రియలెల్ల నుడిగి' అనగా కర్తృత్వ భావనను త్యజించడం (గీతలోని నిష్కామ కర్మ/శరణాగతి సూత్రం).

రెండవ చరణం

ధీరులై మాయాంధకారంబు నెదిరించి

పారఁదోలినవారు ప్రపన్నులు

సారమయ్యిన సంసారసాగరము

పారము గన్నవారు ప్రపన్నులు

• తాత్పర్యం: పరమ ధైర్యవంతులై అజ్ఞానమనే మాయా చీకట్లను ఎదుర్కొని తరిమికొట్టినవారే ప్రపన్నులు. దాటడానికి అత్యంత కష్టమైన భయంకర సంసార సముద్రాన్ని లీలగా ఈది అవతలి ఒడ్డును (మోక్ష తీరాన్ని) చేరుకున్నవారే ప్రపన్నులు.

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: దైవీ మాయను ఎవరూ సొంత బలంతో దాటలేరు ("మామేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే"). భగవంతుని నమ్ముకున్న ప్రపన్నులు మాత్రమే ఆ ధైర్యంతో మాయను పారద్రోలి భవసాగరాన్ని అవలీలగా దాటగలరు.

మూడవ చరణం

అండ నిన్నిటాఁ దనిసి యాసలెల్లాఁ దెగఁగోసి

పండిన మనసువారు ప్రపన్నులు

దండిగా శ్రీవేంకటేశుదాసులై పరముతోవ

బండిబాట చేసినారు ప్రపన్నులు

• తాత్పర్యం: శ్రీహరి ఆశ్రయమనే రక్షణతో సర్వవిధాలా సంతృప్తి చెంది, ప్రాపంచిక కోరికలన్నింటినీ సమూలంగా తెగనరికి, పరిపక్వమైన నిర్మల మనస్సును పొందినవారే ప్రపన్నులు. సర్వశక్తిమంతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి అనన్య దాసులై, సాధారణ జీవులు కూడా నడిచి వెళ్ళగలిగేంత సులభంగా మోక్ష మార్గాన్ని ఒక వెడల్పైన బండిబాటలా సుగమం చేసినవారే ప్రపన్నులు.

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం: 'పండిన మనసు' అనేది రాగద్వేషాలు నశించిన పరిపక్వ వైరాగ్య స్థితి. "పరముతోవ బండిబాట చేసినారు" అనడం అన్నమయ్య అద్భుతమైన భావుకత—సాధారణంగా మోక్షం దుర్గమమైనది, కానీ ఆళ్వార్లు, భాగవతోత్తములైన ప్రపన్నులు తాము నడచి ఆ మార్గాన్ని సర్వులకూ సులువైన రాజమార్గంగా (బండిబాటగా) మార్చారని భక్త మహిమను ఎలుగెత్తి చాటారు.

దీపించఁ జక్కఁదనము

 దీపించఁ జక్కఁదనము

అవతారిక: శ్రీవారి ఆలయంలో జరిగే సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాల అభిషేక, అలంకార కైంకర్యాలను తిలకించి అన్నమయ్య పరవశించి గానం చేసిన సంకీర్తన ఇది. పన్నీరు, పచ్చకర్పూరం, పునుగు, చందనం వంటి దివ్య లేపనాలతో విరాజిల్లుతున్న శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఉజ్జ్వల సౌందర్యాన్ని ప్రకృతిలోని అద్భుత దృశ్యాలతో పోలుస్తూ (ఉత్ప్రేక్షాలంకార శోభితంగా), స్వామి దివ్యమంగళ రూపాన్ని శృంగార-భక్తి భావనలతో వర్ణిస్తున్నారు.

పల్లవి

దీపించఁ జక్కఁదనము దేవునికిని

పైపైఁ జల్లేరు నేఁడు పన్నీరుకాపు

• తాత్పర్యం: జగదేక దేవుడైన శ్రీనివాసుని సహజ సౌందర్యం మరింతగా వెలుగొందేలా, నేడు ఆయనపై పరిమళభరితమైన పన్నీటిని జల్లులుగా చిలకరిస్తూ పన్నీరు పూతను (కైంకర్యాన్ని) సమర్పిస్తున్నారు.

• మధురభక్తి విశేషం: భగవంతుని సహజ సిద్ధమైన రూప లావణ్యానికి భక్తుల ప్రేమ పూర్వక ఉపచారాలు తోడైనప్పుడు ఆ రూపం మరింత శోభాయమానమవుతుంది. అలసట తీర్చే పన్నీరు చల్లడం ద్వారా భక్తుడు స్వామికి అందించే అత్యంత సన్నిహితమైన సేవ ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

వుడివోనికల్పభూజ మొద్దికఁ గొమ్మలతోనే

పొడవెల్లా దెల్లనై పూచెనోకాక

యెడలేక తిరుమేన నింతటా మెత్తిరిదివో

కడలేనిహరికిని కప్పురకాపు

• తాత్పర్యం: నిత్యమూ వాడిపోని కల్పవృక్షం తన కొమ్మలతో సహా నిలువెల్లా తెల్లని పువ్వులతో వికసించిందా అన్నట్లుగా ఉంది! అంతులేని మహిమగల ఆ శ్రీహరి పవిత్ర తిరుమేను (శరీరం) అంతటా ఏమాత్రం సందు లేకుండా దట్టంగా పచ్చకర్పూరాన్ని లేపనం చేశారు.

• మధురభక్తి విశేషం: కోరిన కోర్కెలు తీర్చే స్వామి 'కల్పవృక్షం'. నీలమేఘశ్యాముడైన స్వామి శరీరమంతా పచ్చకర్పూరం పూయడంతో ఆయన తెల్లటి పూలు విరిసిన కల్పవృక్షంలా కనువిందు చేస్తున్నాడు. పరమాత్మ అనుగ్రహం అనే పరిమళం లోకమంతటా వ్యాపిస్తుందనే భావన ఇందులో నిక్షిప్తమై ఉంది.

రెండవ చరణం

తిరమై యాకాసమందు తెల్లనిచంద్రునిమీఁద

వరుస నీల మేఘము వాలెనోకాక

సరసనే శశివర్ణ మైనందు

పురిగొన నించిరిదే పుళుగుకాపు

• తాత్పర్యం: నిశ్చలమైన ఆకాశంలో స్వచ్ఛమైన తెల్లని చంద్రునిపై ఒక నల్లని మేఘం వరుసగా వచ్చి వాలిందా అన్నట్లుగా ఉంది! కర్పూర కాపు వల్ల తెల్లగా మారిన (శశివర్ణమైన) ఆ స్వామి రూపంపైకి, మరింత శోభ చేకూర్చడానికి నల్లని పరిమళ ద్రవ్యమైన పునుగును (పుళుగు) దట్టంగా పూశారు.

• మధురభక్తి విశేషం: కర్పూరపు తెలుపుపై పునుగు నలుపును అద్దిన దృశ్యాన్ని చంద్రునిపై వాలిన నీలమేఘంతో పోల్చడం అన్నమయ్య ఊహా వైభవానికి నిదర్శనం. భగవంతుని దివ్య రూపంలో వెలుగు-చీకట్లు, తెలుపు-నలుపు సమస్త ద్వంద్వాలు సుందర సమన్వయాన్ని పొందుతాయనే అద్వైత భావస్ఫురణ ఇందులో లభిస్తుంది.

మూడవ చరణం

పొంచి నీలగిరి మీఁద బొసఁగి బంగారు కొండ

అంచెలఁ గీలించినట్టి యందమో కాక

మించి శ్రీ వేంకటపతి మెడ నలమెలుమంగఁ

జంచులఁ బెట్టి పూసిరి చందనకాపు

• తాత్పర్యం: నీలగిరి పర్వతంపై ఒక సువర్ణ పర్వతాన్ని (బంగారు కొండను) పక్కనే అందంగా అతికించి అమర్చారా అన్నట్లుంది! శ్రీవేంకటేశ్వరుని వక్షఃస్థలంలో, మెడలో బంగారు ఛాయగల అలమేలుమంగను చేర్చి, వారిపై అనురాగంతో చల్లని పరిమళ చందనాన్ని లేపనంగా సమర్పించారు.

• మధురభక్తి విశేషం: నల్లని శ్రీనివాసుడు 'నీలగిరి' అయితే, ఆయన వక్షఃస్థలాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉన్న స్వర్ణవర్ణ శోభిత అలమేలుమంగ 'బంగారు కొండ'. లక్ష్మీ-నారాయణుల నిత్య సంయోగానికి చందనం పూయడం శృంగార రస పరమోన్నత స్థితి. ప్రకృతీ-పురుషుల దివ్య సమైక్యతను, వారి కరుణా చందనాన్ని భక్తులు ఆస్వాదించడమే మధురభక్తి అంతరార్థం.

ఏమని తలఁతుమమ్మ

 ఏమని తలఁతుమమ్మ

అవతారిక: శ్రీ వేంకటేశ్వరుని తిరుమంజన (అభిషేక), అలంకార వైభవాలను కనులారా దర్శించిన చెలికత్తెలు/భక్తులు ఆ స్వామి దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తూ అమ్మవారైన అలమేలుమంగతో అంటున్న సందర్భమిది. సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మమైన శ్రీనివాసుడు భక్తుల ప్రేమకు కట్టుబడి సుగంధ ద్రవ్యాలతో, ఆభరణాలతో ఎలా ప్రకాశిస్తున్నాడో తలచుకుంటూ, ఆయన అనంత వైభవాన్ని కీర్తించే అద్భుత శృంగార-భక్తి సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి

ఏమని తలఁతుమమ్మ నింకా నీదేవుని

ఆముకొన్న పరబ్రహ్మమై వున్నవాఁడు

• తాత్పర్యం: అమ్మా అలమేలుమంగా! నీ ప్రాణనాథుడైన ఆ దేవుని మహిమను, అందాన్ని ఇంక ఏమని భావించగలం? ఏమని కొనియాడగలం? ఆయన సమస్త విశ్వమంతటా వ్యాపించి నిండియున్న సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపమై విరాజిల్లుతున్నాడు.

• మధురభక్తి విశేషం: శృంగార రసంలో నాయికతో చెలికత్తె సంభాషిస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నా, మూలభావనలో స్వామి "పరబ్రహ్మ" తత్త్వాన్ని గుర్తుచేయడం విశేషం. అలమేలుమంగను పురుషకార భూతగా (సిఫారసు చేసే జగన్మాతగా) భావించి, ఆమె సమక్షంలో పరమాత్మ వైభవాన్ని కీర్తించడం వైష్ణవ సాంప్రదాయంలోని మధుర భక్తి లక్షణం.

మొదటి చరణం

నెప్పున నీళ్ళతోడి నీలమేఘమై వున్నాఁడు

చప్పుడుగాక పన్నీట జలకమాడి

కప్పురపుమాఁకువలె కడు మించివున్నవాఁడు

ముప్పిరిఁ బచ్చకర్పరమునఁ దొప్పఁదోఁగీ

• తాత్పర్యం: చల్లని పన్నీటితో చప్పుడు కాకుండా నిశ్శబ్దంగా అభిషేకం (జలకం) స్వీకరించి, నీటితో నిండిన నల్లని మేఘంలా ఎంతో సుందరంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆ తర్వాత పచ్చకర్పూరాన్ని దట్టంగా లేపనం చేయడంతో, ఆయన పచ్చకర్పూరం చెట్టులాగా అపరిమితమైన సువాసనలతో శోభిల్లుతున్నాడు.

• మధురభక్తి విశేషం: శ్రీవారి తిరుమంజన సేవను భక్తి భావనతో దర్శించిన అనుభూతి ఇది. నీలమేఘ శ్యాముడైన స్వామికి పన్నీరు, పచ్చకర్పూర పూత కలగలిసి ఒక దివ్య సుగంధ సుందర మూర్తిగా మారడం జీవాత్మను పరవశింపజేసే సౌందర్యారాధన.

రెండవ చరణం

తట్టుపుణుఁగుభరణి తానైన ట్టున్నవాఁడు

గట్టిగాఁ బుణుఁగు మేనఁ గడు నించుకా

పెట్టినసొమ్ములతోడి పెట్టెవలె నున్నవాఁడు

వొట్టుకొన్న భూషణాలు వొడలెల్లా నిండఁగా

• తాత్పర్యం: తన తిరుమేను అంతటా విశేషంగా పునుగు పూసుకోవడం వల్ల, ఆయన స్వయంగా ఒక తాజా 'పునుగు భరిణె' వలె పరిమళిస్తున్నాడు. ఒళ్ళంతా ఆపాదమస్తకం రకరకాల దివ్య దివాభరణాలను ధరించి ఉండటం వల్ల, విలువైన రత్నభూషణాలతో నిండిన 'నగల పెట్టె'లాగా మెరిసిపోతున్నాడు.

• మధురభక్తి విశేషం: స్వామి తిరుపతి క్షేత్రంలో జరిపే విశేష సుగంధ పునుగు సేవ, నిత్య కల్యాణాలంకారాలు ఇక్కడ ప్రస్తావించబడ్డాయి. భగవంతుని శరీరమే ఒక రత్నభాండాగారంలా, సుగంధ నిలయంలా కనిపించడం భక్తుడి కళ్లకు ఆయన పట్ల కలిగే విస్మయానంద శృంగార భావన.

మూడవ చరణం

కళలతో లక్ష్మీకాంతుఁడై వున్నవాఁడు

అలమేలుమంగ వురమందు నుండఁగా

యెలమి శ్రీవేంకటేశుఁ డేలికై తా నున్నావాఁడు

నలువంక సర్వలోకనాయకుఁడు గనక

• తాత్పర్యం: సాక్షాత్తు అలమేలుమంగ తన వక్షఃస్థలంలో కొలువై ఉండటంతో షోడశ కళలతో ఒప్పే లక్ష్మీనాథుడై ప్రకాశిస్తున్నాడు. నలుదిక్కులా సమస్త లోకాలకూ ఆయనే ఏకైక ప్రభువు (నాయకుడు) కనుక, మనందరినీ ఆనందంగా ఏలే రక్షకుడై శ్రీవేంకటేశ్వరుడు వెలుగొందుతున్నాడు.

• మధురభక్తి విశేషం: శ్రీనివాస తత్త్వానికి మూల రహస్యం లక్ష్మీ సహచరత్వం. అలమేలుమంగ వక్షఃస్థలంలో ఉంటేనే స్వామి శోభ పరిపూర్ణం. సకల లోకాలకు పతి అయినప్పటికీ, భక్తుల కోసం తిరుమలలో వెలసి పరిపాలించే ప్రభువుగా దర్శించడమే పెదతిరుమలాచార్యుల అనన్య శరణాగతి.

బడలి వున్నది మోము

                             బడలి వున్నది మోము 

అవతారిక: శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు చిరకాలం తర్వాత తన మందిరానికి రాగా, ఆయన రాకతో పులకించిపోయిన నాయిక (అలమేలుమంగ/భక్తురాలైన జీవాత్మ) పరవశంతో స్వాగతం పలుకుతోంది. స్వామి ముఖంలో అలసటను గమనించి, ఆయనకు ఉపచారాలు చేస్తూ, తనను తాను పూర్తిగా సమర్పించుకునే మధుర శృంగార భావన ఈ కీర్తనలో ఆవిష్కృతమైంది.

పల్లవి

బడలి వున్నది మోము పచ్చి దేరీని

చిడిముడిఁ బన్నీరు చిత్తగించవయ్యా

• తాత్పర్యం: స్వామీ! ఎక్కడినుంచో నడచి వచ్చినందున నీ ముఖం అలసిపోయి కనిపిస్తోంది, శ్రమ వల్ల చల్లటి చెమటలు పడుతున్నాయి. నీ శ్రమను పోగొట్టడానికి ఈ చల్లని పన్నీటిని చల్లుతున్నాను, దయచేసి స్వీకరించవయ్యా!

• మధురభక్తి విశేషం: ప్రియుడైన భగవంతుని శ్రమని పోగొట్టాలనే వాత్సల్య శృంగార భావన ఇది. జీవాత్మ పరమాత్మ సేవలో చిన్న ఉపచారమైనా (పన్నీరు చల్లడం) ఎంతో ప్రేమతో చేయడం కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం

విందువలె మా యింటికి విచ్చేసితి విన్నాళ్ళకు

కుందనపు పీఁటమీఁదఁ గూచుండవయ్యా

వొందిలి నిన్నంతేసి వుపచరించ నేరము

అందపు నా చిలుక ప్రియము వినవయ్యా

• తాత్పర్యం: ఎన్నాళ్లకో ఒక ప్రియమైన అతిథిలాగా మా ఇంటికి వచ్చావు. ఈ మేలిమి బంగారు పీటపై కూర్చోవయ్యా. లోకమంతటికీ ప్రభువైన నిన్ను ఎలా గౌరవించి పూజించాలో, ఏ ఉపచారాలు చేయాలో అమాయకురాలనైన నాకు తెలియదు. అందుకే నేను పెంచుకున్న అందమైన రామచిలుక పలికే మధుర పలుకులను ఆలకించవయ్యా!

• మధురభక్తి విశేషం: జీవుడు భగవంతుని ముందు తన అల్పాన్ని ఒప్పుకోవడమే ఇక్కడ భక్తి రహస్యం. "నీ వైభవానికి తగిన పూజలు చేయడం నాకు చేతకాదు, అందుకే నా ప్రేమను ఆ చిలుక పలుకులతో నీకు నివేదిస్తున్నాను" అనడం నిరాడంబర శరణాగతికి ప్రతీక.

రెండవ చరణం

నా మోమై నన్నుఁ జూచి నవ్వితి విన్నాళ్ళకు

కామించినా జవ్వనమేకాని కేదయ్యా

యే మనవలెనో నీతో నెఱఁగము మాటాడ

ఆమని మా మోవితేనె లారగించవయ్యా

• తాత్పర్యం: ఎన్నో రోజుల విరహం తర్వాత నా ముఖం వైపు చూసి ఎంతో ప్రేమగా చిరునవ్వు చిందించావు. నీ కోసమే తపించిన నా యౌవనమే నీకు ఇచ్చే కానుక. సరస సంభాషణల్లో నీతో ఎలా మాట్లాడాలో నాకు చేతకాదు. వసంతకాలపు మధువులాంటి నా అధరామృతాన్ని (పెదవుల తేనెను) ఆరగించవయ్యా!

• మధురభక్తి విశేషం: భగవత్ కృప జీవాత్మపై పడగానే అహంకారం తొలగిపోయి ఆత్మ సమర్పణ జరుగుతుంది. శృంగార భావనలో 'మోవితేనె' అనేది జీవుడు భగవంతుడికి అర్పించే పరమ భక్తిరసం.

మూడవ చరణం

కోరి నాపైఁ జేయి వేసి కూడితి విన్నాళ్ళకు

కేరుచుఁ జుట్టమవు మొక్కించుకోవయ్యా

యీ రీతి శ్రీ వేంకటేశ యిత వేదో తెలియము

నేరుపు నీ బుద్ధి నాకు నేఁడు గృపనయ్యా

• తాత్పర్యం: చిరకాలానికి నన్ను కోరి నాపై చేయివేసి కలిశావు. సంతోషంతో ఎగిరిపడుతూ నన్ను చేరిన ఆప్తుడవు, ప్రియమైన చుట్టానివి నువ్వే, నా నమస్కారాలను స్వీకరించవయ్యా. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీకు ఏది ఇష్టమో, నీ మనసుకు ఏది హితమో నాకు తెలియదు. నీకు నచ్చేలా ప్రవర్తించే నేర్పును, బుద్ధిని నేడు నాకే ప్రసాదించవయ్యా!

• మధురభక్తి విశేషం: సంయోగ శృంగారంలో కూడా నాయిక స్వామిని 'దైవం'గా గుర్తించి "మొక్కించుకోవయ్యా" అని శరణు వేడుతుంది. పరమాత్మతో ఏకమైన తర్వాత కూడా "నీ ఇష్టమే నా ఇష్టం, నీ సేవకు తగిన సద్బుద్ధిని ప్రసాదించు" అని ప్రార్థించడమే అన్నమయ్య మధురభక్తిలోని అసలైన ఆధ్యాత్మిక పరాకాష్ట.

తలఁపులో కొట్టగొన

 "తలఁపులో కొట్టగొన దైవమే వున్నాఁడు" అనే అధ్యాత్మ సంకీర్తన  అద్వైత, విశిష్టాద్వైత తత్త్వాల అంతస్సూత్రమైన ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని, జాగ్రత్-స్వప్న అవస్థలలోని జీవస్వరూపాన్ని, భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వాన్ని అత్యంత తాత్త్విక దృష్టితో ఆవిష్కరించే అపురూపమైన కీర్తన.

పల్లవి

"తలఁపులో కొట్టగొన దైవమే వున్నాఁడు

తలఁచిన రూపులెల్లా తా నయ్యీనయ్యా॥"

• సులభమైన తాత్పర్యం:

  మన ఆలోచనల (భావనల) అన్నింటికీ మూల కేంద్రమై, పరాకాష్ఠయై నిలిచి ఉన్నది ఆ పరమాత్ముడే! మనం ఏ రూపాన్ని, ఏ భావాన్ని మనస్సులో సంకల్పిస్తే ఆ సమస్త రూపాలుగా తానే వ్యక్తమవుతున్నాడయ్యా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • కొట్టగొన: అంటే తుట్టతుది, మూలకేంద్రం అని అర్థం. సర్వ సంకల్పాల వెనుక ఉన్న శుద్ధ చైతన్యం పరమాత్మే.

  • "యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాంస్తథైవ భజామ్యహమ్" అన్న భగవద్గీతా వాక్యం వలె, సాధకుడు లేదా భక్తుడు ఏ భావంతో, ఏ రూపంలో ఆరాధిస్తే ఆ రూపాలన్నీ పరమాత్మ స్వరూపాలే అవుతాయి.

మొదటి చరణం

"కలలో ప్రపంచము కంటి నే నొకటి

వెలినున్న ప్రపంచవిధివలెనే

కలనున్నవాఁడ నేనే వెలి నున్నవాఁడ నేనే

తెలియ మాబతుకు రెంట దెప్పరములయ్యా॥"

•  తాత్పర్యం:

  కలలో (స్వప్నావస్థలో) బయట కనిపించే బాహ్య ప్రపంచం లాంటి మరొక ప్రపంచాన్నే నేను చూశాను. ఆ స్వప్నంలో ఆయా అనుభవాలు పొందినదీ నేనే, మెలకువ వచ్చి వెలుపలి లోకంలో ఉన్నదీ నేనే. ఆలోచించి చూస్తే, మా జీవితం ఈ రెండు అవస్థలలోనూ (జాగ్రత్, స్వప్నములలో) విడదీయరాని సంక్లిష్టతలతో, భ్రమలతో గందరగోళంగా ఉంది స్వామీ!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • మాండూక్యోపనిషత్తులోని అవస్థాత్రయ విచారణ (జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి) ఇక్కడ ప్రతిబింబిస్తుంది.

  • స్వప్నంలో కనిపించే సృష్టి, మెలకువలో కనిపించే బాహ్య ప్రపంచం రెండూ మనోకల్పితాలే. ఆ రెండింటినీ చూస్తున్న 'ద్రష్ట' (సాక్షి) అయిన ఆత్మ ఒక్కటే. కానీ మాయ ప్రభావం వల్ల జీవుడు ఆ రెండింటి మధ్య సతమతమవుతూ తన నిజస్వరూపాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాడని అన్నమయ్య వివరిస్తున్నారు.

రెండవ చరణం

"దేహమీఁడ నుండఁగానే దిక్కులకేఁగీ మనసు

దేహముతో దిక్కులెల్లాఁ దిరిగినట్టే

దేహములోవాఁడ నేనే దేహముపై వాఁడ నేనే

వోహో మాజన్మములో నొకటి రెండయ్యా॥"

•  తాత్పర్యం:

  శరీరం ఇక్కడే కూర్చొని ఉండగానే మనస్సు మాత్రం సమస్త దిక్కులకూ పరుగులు తీస్తోంది; ఆ మనస్సు వెళ్లిన తీరు చూస్తే శరీరంతోనే ప్రపంచమంతా తిరిగి వచ్చినట్లు అనిపిస్తుంది. దేహంలో నివసించేవాడిని నేనే, దేహం కంటే అతీతంగా (దేహంపై ఆసక్తితో లేదా సాక్షిగా) ఉన్నవాడిని నేనే. ఆశ్చర్యం! మా జన్మలో ఒక్కటే అయిన ఆత్మతత్త్వం ఇలా రెండుగా (దేహము, మనస్సుగా) తోచి భ్రమింపజేస్తోంది.

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • దేహ-మనస్సుల ద్వంద్వత్వాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ విశ్లేషిస్తున్నారు. శరీరం నిశ్చలంగా ఉన్నా, మనోవేగం విశ్వమంతా సంచరిస్తుంది.

  • క్షేత్ర-క్షేత్రజ్ఞ విచారణ: దేహం ఒక పరిమితమైన క్షేత్రమైతే, జీవుడు అందులో బంధీగా ఉంటూనే మనస్సు ద్వారా అనంతాన్ని ఆశిస్తాడు. ఈ ద్వంద్వ భావమే సంసార బంధానికి హేతువు.

మూడవ చరణం

"కన్నులెదుట శ్రీవేంకటపతిఁ గొలిచెద

కన్నుమూసి యాతనినే కమ్మర భావించెదను

కన్నులోపల నేనే కన్నులవెలిని నేనే

వున్నతి నీరెండును వొక్కటాయనయ్యా॥"

•  తాత్పర్యం:

  కన్నులు తెరిచి ఎదురుగా ఉన్న సాక్షాత్ శ్రీవేంకటేశ్వరుని అర్చామూర్తిగా పూజిస్తాను; కన్నులు మూసుకొని అదే స్వామిని నా అంతరంగంలో తిరిగి ధ్యానిస్తాను. కంటి లోపల చూస్తున్న అంతర్యామినీ నేనే (ఆత్మరూపంలో), కంటి బయట బాహ్య ప్రపంచంలో ఆరాధిస్తున్నదీ నేనే. ఈ ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితిలో అంతరంగము, బహిరంగము అనే ఈ రెండూ ఒక్కటై ఆ పరమాత్మునిలోనే లీనమైపోయాయయ్యా!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • ఉన్నతి నీరెండును వొక్కటాయనయ్యా: ఇది సంపూర్ణ సాక్షాత్కార స్థితి. బాహ్య పూజ (అర్చన), అంతఃపూజ (ధ్యానం) రెండూ శ్రీవేంకటేశ్వర సాక్షాత్కారంతో ఏకమవుతాయి.

  • "అంతర్బహిశ్చ తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణః స్థితః" అనే నారాయణ సూక్త మంత్రార్థాన్ని అన్నమయ్య అత్యంత సరళమైన దేశీయ పదాలతో గానం చేశారు. కన్ను తెరిచినా, కన్ను మూసినా కనిపించేది ఆ ఒక్క పరమాత్మ తత్త్వమే అని ఈ కీర్తన అద్వైత-విశిష్టాద్వైత సమన్వయ పరాకాష్ఠను ప్రకటిస్తోంది.

ఎట్టైనాఁ గావకపోదు యే నెంత సేసినాను

 "ఎట్టైనాఁ గావకపోదు యే నెంత సేసినాను" అనే అధ్యాత్మ సంకీర్తన (బౌళి రాగం) శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయంలోని సంపూర్ణ ప్రపత్తి (శరణాగతి) మార్గాన్ని, స్వామివారి 'శరణాగత రక్షక' బిరుదుకున్న బలాన్ని పరమ చమత్కారంతో, భక్తి ఆర్తితో నిలదీసి వేడుకొనే అద్భుతమైన కీర్తన.

పల్లవి

"ఎట్టైనాఁ గావకపోదు యే నెంత సేసినాను

యిట్టే నీకు శరణంటి నిదియే తెరఁగు॥"

•  తాత్పర్యం:

  స్వామీ! నేనెన్ని తప్పులు చేసినా, పాపాలు ఒనరించినా సరే... నీవు నన్ను ఎలాగైనా రక్షించక తప్పదు! ఎందుకంటే, నేను ఏ ఆలోచన లేకుండా నిష్కల్మషంగా నిన్ను శరణుజొచ్చాను. నాకు తెలిసిన ఏకైక మార్గం, ఉపాయం ఇది ఒక్కటే!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • ఇదియే తెరఁగు: 'తెరఁగు' అంటే ఉపాయం లేదా మార్గం. మోక్షానికి కర్మ, జ్ఞాన, భక్తి యోగాలు కష్టతరమైనవి; కాని 'శరణాగతి' మాత్రమే జీవుడికి అత్యంత సులభమైన, తిరుగులేని సాధనం.

  • భక్తుడు భగవంతుని దయాగుణంపై అపారమైన విశ్వాసాన్ని ఉంచి, "నేను తప్పులు చేసినవాడినే కావచ్చు, కానీ నన్ను రక్షించే బాధ్యత నీదే" అని హక్కుతో పలికే 'మహావిశ్వాస' స్థితి ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం

"చేకొని నే మొక్కఁగాను చేతులు గోయఁగరాదు

ఆకడఁ దప్పుకుఁ దగినాజ్ఞ మానరాదు

కైకొని యపరాధాలే కావించితి నెన్నైనా

యీకడ నీశరణంటి నిఁకనో తెరఁగు॥"

•  తాత్పర్యం:

  చేతులు జోడించి నీకు దండం పెడుతుంటే, ఆ నమస్కరిస్తున్న చేతులను ఎవరూ నరికివేయరు కదా! అలాగని, అక్కడ నా తప్పులకు తగిన శిక్షను విధించే అధికారాన్ని నీవు వదులుకోలేవు. నేను బుద్ధిపూర్వకంగా లెక్కలేనన్ని అపరాధాలు చేశానన్నది నిజమే; అయినప్పటికీ ఈ వైపున నిన్ను నమ్మి శరణు వేడుకున్నాను. ఇక నన్ను కాపాడటం తప్ప నీకు వేరే మార్గమేముంది?

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • న్యాయ-కృపాల ఘర్షణ: భగవంతుడు ధర్మశాస్తా (న్యాయాధికారి) కాబట్టి పాపాలకు శిక్ష విధించాలి (ఆకడఁ దప్పుకుఁ దగినాజ్ఞ). కానీ, ఆయన 'దయానిధి'. చేతులు జోడించి ప్రణమిల్లిన శరణాగతుడిని శిక్షించడం రాజధర్మం కాదు, భగవద్దర్మమూ కాదు.

  • తన అపరాధాలను దాచుకోకుండా ఒప్పుకుంటూనే, భగవంతుని కృప ముందు ఆ తప్పులు నిలబడవని అన్నమయ్య చమత్కరిస్తున్నారు.

రెండవ చరణం

"చిక్కి దైన్యపడఁగాను చెలఁగి ఖండించరాదు

చక్కఁగా నాద్రోహాలు సైరించరాదు

అక్కడఁ జూచిన శరణాగతబిరుదు నీకు

యిక్కడ నీశరణంటి నిఁకనో తెరఁగు॥"

•  తాత్పర్యం:

  సంసారంలో చిక్కి దీనుడనై వేడుకుంటున్నప్పుడు నన్ను నిర్దాక్షిణ్యంగా ఖండించడం లేదా నాశనం చేయడం నీకు తగదు. అలాగని నేను చేసిన ద్రోహాలను చూస్తూ ఊరుకోవడమూ నీ న్యాయానికి సరిపడదు. కానీ అక్కడ చూస్తేనేమో నీకు 'శరణాగత వత్సలుడు' (రక్షకుడు) అనే గొప్ప బిరుదు ఉంది. ఇక్కడ చూస్తేనేమో నేను నిన్నే శరణన్నాను. ఇక నీ బిరుదును నిలబెట్టుకోవడానికైనా నన్ను రక్షించక ఏంచేస్తావు?

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • శరణాగత బిరుదు: శ్రీరాముడు విభీషణ శరణాగతి సమయంలో "మిత్రభావేన సంప్రాప్తం న త్యజేయం కథంచన" (నన్ను నమ్మి వచ్చినవాడిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ విడిచిపెట్టను) అన్నట్లు, ఆర్తులని రక్షించడం స్వామివారి బిరుదు.

  • "నన్ను శిక్షిస్తే నీ బిరుదుకు భంగం కలుగుతుంది, కాబట్టి నీ బిరుదు గౌరవం కాపాడుకోవడానికైనా నన్ను క్షమించక తప్పదు" అని భగవంతుడినే ఆత్మరక్షణలో పడేసే అద్భుతమైన భక్తి వాదన ఇది.

మూడవ చరణం

"సేవసేయుచుండఁగాను జీతము మానుపరాదు

యీవిధి నాన దోసితే నిందుకోరాదు

దేవుఁడ నిన్నుఁ గొలిచి తెగి కర్మా లుడిగితి

యీవల శ్రీవేంకటేశ ఇఁకనో తెరఁగు॥"

• తాత్పర్యం:

  ఒక సేవకుడు కొలువు చేస్తున్నప్పుడు యజమాని అతనికి జీతం ఇవ్వడం ఆపకూడదు. ఎవరైనా ప్రమాణం చేసి తప్పు చేస్తే దానిని అంగీకరించలేము. ఓ దేవా! నిన్నే పరదైవంగా కొలిచి, నా స్వప్రయత్న కర్మలన్నింటినీ తెగించి వదిలిపెట్టాను. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ చెంత చేరిన నన్ను ఉద్ధరించడం తప్ప ఇక నీకు వేరే మార్గముందా చెప్పు!

• ఆధ్యాత్మిక విశేషం:

  • కర్మాలుడిగితి: ఇది ప్రపత్తిలోని ప్రధానాంశమైన 'స్వప్రవృత్తి నివృత్తి'. "నేను నా పుణ్యాలతో, కర్మలతో మోక్షం సంపాదిస్తాను" అనే అహంకారాన్ని వదిలేసి, సంపూర్ణంగా భగవంతుని పైనే భారం వేయడమే కర్మలను ఉడుగడం.

  • దాసునికి యజమాని పోషణ ఎలా బాధ్యతో, తనను సేవించే భక్తునికి మోక్షమనే ప్రతిఫలాన్ని (జీతము) ప్రసాదించడం శ్రీవేంకటేశ్వరుని కనీస బాధ్యత అని అన్నమయ్య శరణాగతి మార్గాన్ని పరిపూర్ణం చేశారు.

తానే వచ్చి రమణుఁడు

 "తానే వచ్చి రమణుఁడు దయదలఁచుటే మేలు" అనే శృంగార సంకీర్తన (శ్రీరాగం) నాయిక తన పరిమితులను, స్త్రీ స్వభావాన్ని గుర్తిస్తూ, ప్రియుడే స్వయంగా వచ్చి అనుగ్రహించడమే ఉత్తమమని భావించే సంపూర్ణ శరణాగతి తత్త్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

పల్లవి

"తానే వచ్చి రమణుఁడు దయదలఁచుటే మేలు

నేనా తన కెదురు నేరుపు లేమున్నవే॥"

•  తాత్పర్యం:
  
  
  నా ప్రియుడైన స్వామి స్వయంగా నా చెంతకు వచ్చి దయతో నన్ను ఆదరించడమే అన్నింటికంటే శ్రేష్ఠం. ఆయన ఎదుట ప్రదర్శించడానికి నా దగ్గర ఏ నేర్పులు, ప్రజ్ఞాపాటవాలు ఉన్నాయని?
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం:
  
  
  వైష్ణవ సంప్రదాయంలో విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతం ప్రకారం 'నిర్హేతుక జాయమాన కటాక్షం' ముఖ్యం. అంటే జీవుడు తన స్వప్రయత్నంతో, సాధనల గొప్పదనంతో పరమాత్మను పొందలేడు. పరమాత్మే స్వయంగా జీవునిపై దయదలచి రావడమే ముక్తిదాయకం. జీవుడు తన అస్వతంత్రతను, అకించనత్వాన్ని (ఏ యోగ్యత లేకపోవడం) అంగీకరించడమే ఇక్కడి పల్లవి భావం.
  
  

మొదటి చరణం

"ఆసలు ఘనమైతేను అట్టె ప్రియాలు చెప్పించు

వేసా లెక్కుడయితేను విఱ్ఱివీఁగించు

వాసులు మిక్కుటమైతే వట్టి యెగ్గులు వట్టించు

యీ సుద్దు లేమి చెప్పీనే యింతుల బతుకులు॥"

•  తాత్పర్యం:
  
  
  ఆశలు ఎక్కువైతే లేనిపోని ముఖస్తుతి మాటలు పలికిస్తుంది. ఆడంబరాలు పెరిగితే అహంకారంతో విర్రవీగేలా చేస్తుంది. కీర్తి ప్రతిష్టలు లేదా గొప్పతనాల తాపత్రయం పెరిగితే ఇతరులలో లేని తప్పులను (ఎగ్గులు) పట్టేలా చేస్తుంది. ఈ విషయాలన్నీ నేనేమని చెప్పగలను? స్త్రీల జీవితాల తీరు ఇలాగే ఉంటుంది కదా!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం:
  
  
  ప్రాపంచిక కోరికలు, వేషధారణలు (బాహ్య ఆచారాల డాంబికాలు), కీర్తి కాంక్షలు మనిషిలో అహంకారాన్ని పెంచి పరమాత్మకు దూరం చేస్తాయి. భక్తి మార్గంలో ఇలాంటి కృత్రిమ వేషాలు, తప్పులు పట్టే స్వభావం సాధకుడిని పతనం చేస్తాయని నాయిక ద్వారా అన్నమయ్య లోక నైజాన్ని, సాధనా వైకల్యాన్ని ప్రస్తావించారు.
  
  

రెండవ చరణం

"చెలిమి వెగ్గళమైతే చేఁతలెల్లాఁ జేయించు

వలపులు దరచైతే వాడిక రేఁచు

పలుకులు దట్టమైతే పంతములెల్లా నిప్పించు

కలవెల్లా నిటులానే కాంతల బదుకులు॥"

•  తాత్పర్యం:
  
  
  స్నేహం మరీ మితిమీరితే మంచిచెడులు చూడకుండా అన్ని పనులూ చేయిస్తుంది. మోహం దట్టమైతే పదిమందిలో పరిహాసానికి, ప్రచారానికి (వాడిక) దారితీస్తుంది. మాటలు ఎక్కువైతే అనవసరమైన పంతాలు, పట్టింపులను పుట్టిస్తుంది. ఆడవారి జీవితాల స్వభావమంతా ఇలాంటి చిత్రవిచిత్రాలతోనే నిండి ఉంటుంది కదా!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం:
  
  
  జీవుడు ప్రాపంచిక బంధాలలో లేదా భావోద్వేగాలలో చిక్కుకున్నప్పుడు అదుపుతప్పే ప్రమాదం ఉంది. అతి చనువు, మాటల బాహుళ్యం అహంకార పంతాలకు దారితీస్తాయి. కనుక జీవుని స్వతంత్ర భావనలు ఎప్పుడూ సంశయాలకే తావిస్తాయి కాబట్టి, వాటన్నింటినీ దాటి కేవలం పరమాత్మ కరుణ మీదే ఆధారపడాలనే భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.
  
  

మూడవ చరణం

"నగవు లధికమైతే ననుపులు వుట్టించు

మొగమోటలు మెఁడైతే మొక్కింపించు

తగ శ్రీవేంకటేశుఁ డితట నీడ నన్ను నేలె

జగములో నీడేరెనే సతుల బతుకులు॥"

•  తాత్పర్యం:
  
  
  చిరునవ్వులు ఎక్కువైతే మరింత అనురాగాన్ని పుట్టిస్తాయి. మొహమాటాలు అధికమైతే వినయంతో తలవంచి నమస్కరించేలా చేస్తాయి. అలా తగినరీతిలో శ్రీవేంకటేశ్వరుడు స్వయంగా ఇక్కడికే వచ్చి నన్ను ఏలుకున్నాడు; దాంతో ఈ లోకంలో మా స్త్రీల జీవితాలు సంపూర్ణంగా ధన్యమైనాయి!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం:
  
  
  • నన్ను నేలె: జీవాత్మ తన బలహీనతలను తెలుసుకొని వినమ్రంగా ఉన్నప్పుడు, భక్తవత్సలుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు స్వయంగా వచ్చి తన అనుగ్రహంతో స్వీకరిస్తాడు (ఏలుకొనుట).
    
    
  • ఈడేరెనే: భగవంతునితో జీవాత్మ సంయోగం చెందడమే మానవ జన్మకు అసలైన సాఫల్యం (ఈడేరుట). పరమాత్మ కృప వల్లనే జీవుని జన్మ సార్థకమవుతుందనే పరమ రహస్యాన్ని అన్నమయ్య చక్కగా ముగించారు.