.
ఇంక నేలా నాతోడ యింత సేయ
ఈ కీర్తన నాయికా-నాయక భావంతో (శృంగార/మధుర భక్తి) సాగే అత్యంత సుందరమైన రచన. స్వామివారిని శ్రీకృష్ణుడిగా, తనను గోపికగా భావించి సరసమైన అలకతో, చమత్కారంతో పాడిన కీర్తన ఇది.
పల్లవి:
ఇంక నేలా నాతోడ యింత సేయఅంకెకాఁడవౌర శేషాద్రినాథా॥
- తాత్పర్యము:ఓ శేషాద్రినాథా (తిరుమల వెంకటేశ్వరా)! నువ్వు అందరిలోనూ ప్రధానుడివి, గొప్ప మొనగాడివి కదా! అంతటి నాయకుడివై ఉండి కూడా నా వద్దకు వచ్చి నాపై ఇంత ప్రణయ పరిహాసం (చిలిపి పనులు) చేయడం ఇంకా ఎందుకు స్వామ
- మధుర భక్తి విశేషం:భగవంతుడు అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండ నాయకుడు, సర్వోత్తముడు (మొనగాడు). అంతటి గొప్ప స్వామి, సాధారణమైన తన వద్దకు దిగివచ్చి చనువుగా మెలగడం చూసి భక్తురాలు (నాయిక) ఆశ్చర్యపోతూ "అంత పెద్ద నాయకుడివి (అంకెకాడవు), నా దగ్గర ఈ సరసాలు ఏంటి స్వామీ?" అని వ్యాజస్తుతితో (పైకి వేళాకోళం చేస్తూనే లోపల మురిసిపోతూ) సమర్పించుకుంటున్న భావం ఇది.
చరణం 1:
చల్ల లమ్మేవారి కేల చందనముచెల్లు నీవె పూసుకోరా చిన్నవాఁడకల్లరివై నాతో నేల గయ్యాళించమల్లాడ నీ వదినెనో మరఁదలనో॥॥ఇంక నేలా॥
- తాత్పర్యము:రోజూ మజ్జిగ/చల్ల అమ్ముకునే మాబోటి పేద గొల్ల పడుచులకు సుగంధ భరితమైన మంచిగంధ పూతలతో ఏం పని శ్రీకృష్ణా? నువ్వే చిన్నవాడివి, అందగాడివి.. ఆ చందనాన్ని నువ్వే రాసుకో! ఓ మాయలమారీ! నాతో ఇలా తగాదా పడటం (జగడమాడటం) నీకెందుకు? నాతో పోరాడటానికి (సాన్నిహిత్యం కోసం రాపాడటానికి) నేనేమైనా నీకు వరుసయ్యే వదినెనా, మరదలునా?
- మధుర భక్తి విశేషం:స్వామివారు ఇచ్చే ప్రసాదాన్ని (చందనం) స్వీకరించే అర్హత తనకు లేదని వినయం నటిస్తూనే, స్వామికి తనపై ఉన్న వ్యామోహాన్ని "నాతో పోట్లాడటానికి నేనేమైనా నీ మరదలునా?" అని చమత్కారమైన ప్రణయకోపంతో వ్యక్తపరుస్తోంది.
చరణం 2:
జట్టిగా గొల్లెతల కేల చంద్రగావిగట్టి గాఁగా నీవె దట్టి గట్టుకోరాగట్టువాతనమునఁ గదిసి నన్నుపట్టేవు నీ చుట్టెమనో పక్కమనో॥॥ఇంక నేలా॥
- తాత్పర్యము:కష్టపడి పనిచేసే గొల్లభామలకు ఎర్రటి విలాసవంతమైన 'చంద్రగావి' పట్టువస్త్రాలు ఎందుకు స్వామీ? ఆ దట్టిని నువ్వే నడుముకి గట్టిగా కట్టుకోరా! కొండంత మొండితనంతో నా దగ్గరకు వచ్చి నన్ను పట్టుకుంటున్నావే.. నేను నీకేమైనా చుట్టానా? లేక నీ పక్కన ఉండే ఇల్లాలినా?
- మధుర భక్తి విశేషం:భగవంతుడు జీవుడికి ఆత్మజ్ఞానమనే అమూల్యమైన భోగాన్ని/వస్త్రాన్ని ఇస్తుంటే, నాయకి "నన్ను ఇంత హక్కుగా పట్టుకోవడానికి నేను నీ చుట్టానా?" అని సరసపు ప్రణయకోపంతో స్వామి సాన్నిహిత్యాన్ని అనుభవిస్తోంది.
చరణం 3:
మందలోనివారి కేల మల్లెలుముందు నీవె కొప్పులోన ముడుచుకోరాఅంది శ్రీవెంకటనాథ అవురా నన్నుఅందముగాఁ గూడితివి ఆల నటరా॥॥ఇంక నేలా॥
- తాత్పర్యము:పశువుల మందలో తిరిగే మా బోటివారికి మల్లెపూల శృంగారంతో ఏం పని? ముందు ఆ పూలను నీ శిఖ (జుట్టు) లోనే ముడుచుకో! ఓ శ్రీవెంకటనాథా! అవురా.. నన్ను దగ్గరకు తీసి ఎంత అందంగా కలసిపోయావు! ఇప్పుడు నన్ను నిజంగా నీ ఇల్లాలిగా (భార్యగా) భావిస్తున్నావా ఏంటి?
- మధుర భక్తి విశేషం:అలుక, పరిహాసం చివరికి పరమాత్మతో ఆత్మ సమాగమానికి (ఐక్యతకు) దారితీసింది. "నన్ను నీ ఇల్లాలిగా ఏలుకున్నావు" అని చెప్పడం ద్వారా జీవాత్మ పరమాత్మలో సంపూర్ణంగా ఐక్యమవ్వడాన్ని శ్రీ తిరుమలాచార్యులవారు అత్యంత సుందరమైన మధుర భక్తి రసంలో ముగించారు.
