అంగననీతోఁబెనఁగదంటా
అవతారిక:
'కాపురంగుట్టు - రోగంరట్టు' అనేది సామెత. ప్రియురాలు ప్రియునితో ఎలా ప్రవర్తించాలో లోకానికి వివరిస్తున్నాడన్నమయ్య. అలా ఐతే కాపురాలు సుఖంగా సాగుతాయని భావం.
పల్లవి
అంగననీతోఁబెనఁగదంటా నేలసాదించేవు?
చెంగలువ వంటిది చెనక నిన్నోపునా?
తాత్పర్యము: ఒక నాయిక శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో విన్నవిస్తున్న పలుకులివి. ఆ నాయిక నీతో పెనగొనలేదట. ఆమెను ఎందుకు ఎల్లప్పుడు కఠినమైన మాటలతో బాధిస్తావు? ఆమె ఎఱ్ఱకలువ పూవువంటిది. చాల మృదువైనది. ఆమె నిన్ను ఏ విధంగా ఎదిరించి తాకుతుంది?
విశేషాలు: నాయిక యొక్క సున్నితత్వాన్ని మరియు స్వామి ఆమెను బాధించడాన్ని ప్రశ్నించడాన్ని అన్నమయ్య ఈ పల్లవిలో ఎంతో చక్కగా వివరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని ముందు భక్తుడు అమాయకుడిగా, సున్నితమైన మనసుతో ఉంటాడని, అటువంటి భక్తుని భగవంతుడు సున్నితంగానే అనుగ్రహించాలనే అర్థాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
చరణం 1
సెలవుల నవ్వేది సిగ్గుతోడనుండేది వలపులసొలపాఁడువారిసాజము
చలివాయ లాలించేది చనవులుచెల్లించేది
నెలకొని మన్నించేది నీ చేతి దిఁకను
తాత్పర్యము: చిరునవ్వులు నవ్వుతూ సిగ్గు మొగ్గలతో ఉండేది. వలపు శ్రమతో దిమ్మెరవోవుట వారికి సహజం. చలిపోయేటట్లు తన కౌగిలిలో నిన్ను లాలించుతుంది. నీ కోరికలు చెల్లిించుతుంది. నీవు ఏంచేసినా కోపగించుకోకుండా నిన్ను మన్నిస్తుంది. ఆమె ఇక నీ చేతిలోనిది. అనగా నీ యిష్ట ప్రకారం సంచరిస్తుంది.
విశేషాలు: స్త్రీల సహజమైన గుణాలు, వారి ప్రేమను మరియు లాలనను అన్నమయ్య ఈ చరణంలో అద్భుతంగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని ప్రేమలో భక్తురాలు తనను తాను సమర్పించుకొని, భగవంతుని ఇష్టానుసారంగా మారే తత్వాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
చరణం 2
తనినోవక చూచేది దండనే నిలుచుండేది గనమైనవినయమే కాంతలవోజ
మనసిచ్చి మాట్లాడేది మచ్చికతోఁ గలసేది
నిను సేవించనిచ్చేది నీచేత దిఁ కననీ
తాత్పర్యము: నీ స్వరూపాన్ని ఎంత చూచినా తృప్తి చెందక ఇంకా ఇంకా చూచేది. నిరంతరం నీ పార్శ్వమందే నిలిచి ఉంటుంది. అధికమైన వినయమే కాంతలకు శోభ. మనసారా నీతో మాట్లాడుతుంది. ప్రేమ పూర్వకంగా నీతో కలిసి మెలసి సంచరిస్తుంది. నిన్ను సేవించటమే పనిగా పెట్టుకొన్న ఆమె నీ చేతిబొమ్మ; నీవు ఆడించినట్లు ఆడుతుంది.
విశేషాలు: కాంతల (స్త్రీల) శోభ వినయమే అని, వారు భర్తతో వ్యవహరించే తీరును ఈ చరణంలో వివరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని సేవలో తరించి, ఆయన రూపంలోనే లీనమైపోయే భక్తురాలి సమర్పణ భావాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.
చరణం 3
గుట్టుతోడ నుండేది కొసరుచుమ్రొక్కే ది
దట్టపుటాసలు వనితల గుణము
యిట్టె శ్రీ వేంకటేశ యీకె నేలుకొంటివి
నెట్టనఁ బాయకుండేది నీచేతి దిఁకను
తాత్పర్యము: గుట్టుగా ఉంటుంది. మాటిమాటికి కొసరి కొసరి నీకు నమస్కరిస్తుంది. సాంద్రమైన మనోవాంఛలు స్త్రీలకు సహజగుణం. ఈమెను ఇంతటిలోనే శ్రీనివాసా, నీవు ఏలుకొన్నావు కదా! నిన్ను ఎప్పుడు విడువక సంచరిస్తుంది. ఆమె నీ హస్తగతమై నిన్నే అంటిపెట్టుకొని ఉంటుంది.
విశేషాలు: 'కాపురం గుట్టు - రోగంరట్టు' అనే సామెతను గుర్తుచేస్తూ, చాతుర్యపతియైన స్త్రీ కాపురంలో ఎన్ని కలతలున్నా బయటకు చెప్పదు. అదే కాపురంలోని గుట్టు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని ఆశ్రయించి, భక్తితో నిరంతరం ఆయన పాదాలను అంటిపెట్టుకుని ఉండే జీవాత్మ స్థితిని ఇది సూచిస్తుంది.
విశేషాంశములు
స్త్రీలు భర్తతో ఎలా మెలగా వలెనో అన్నమయ్య ప్రతి పాదంలోనూ ధ్వనింపజేశారు.
సామాజిక స్పృహను ఆయన శృంగార సంకీర్తనలలో కూడా వీడలేదు.
కాపురంలో ఎన్ని కలతలున్నా బయటకు చెప్పకూడదనే గుట్టును, స్త్రీల సహజ గుణాలను చాలా స్పష్టంగా చిత్రించారు.
