చింతాపరంపరలు చిత్తంబునకుఁ దొడవు
పల్లవి:
చింతాపరంపరలు చిత్తంబునకుఁ దొడవు
ఇంతి సౌభాగ్యంబులిన్నిటికిఁ దొడవు
- తాత్పర్యము: విరహంతో నిండిన నిరంతర ఆలోచనలే (ప్రేమ చింతలే) మనస్సుకు అందమైన అలంకారం (తొడవు). ఈ పడతి (నాయిక) యొక్క సౌభాగ్య సంపదలే వీటన్నింటికీ అసలైన అలంకారాలు!
- మధురభక్తి విశేషము: మధురభక్తిలో జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మ (నాయకుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) కోసం పడే విరహ వేదన, తాపమే అత్యున్నతమైన అలంకారంగా భావించబడుతుంది. నాయికలోని అనురాగం, ఆమె సౌభాగ్యమే స్వామితో సంయోగ సాధనకు మూల కారణమవుతుంది.
మొదటి చరణం:
కలికి నెమ్మోమునకుఁ గబరీభరము తొడవు
తళుకుఁజూపులు చక్కఁదనమునకుఁ దొడవు
ఎలమిచెక్కుల మించులిరువంకలకుఁ దొడవు
మొలకనగవులు సొబగు మురిపెముల తొడవు
- తాత్పర్యము: ఆ సుందరి ప్రసన్నమైన ముఖానికి ఆమె ఒత్తైన కొప్పు (కబరీభరం) అందాన్ని ఇస్తోంది. ఆమె తళుకుమనే ఓరచూపులు ఆమె సహజ సౌందర్యానికి ఆభరణాలుగా ఉన్నాయి. చెక్కిళ్లపై ఒలికే కాంతులు ముఖానికి ఇరువైపులా శోభను ఇస్తుండగా, ఆమె లేనవ్వులు (మొలకనగవులు) ఆమె అందానికి, మురిపాలకు అలంకారాలుగా భాసిస్తున్నాయి.
- మధురభక్తి విశేషము: నాయిక బాహ్య రూప వర్ణన కేవలం శారీరకమైనది కాదు. స్వామిని ఆకర్షించే అలౌకిక శృంగార భావనలకు, సత్త్వ గుణ వికారాలకు ఇది ప్రతీక. నాయిక చూపులు, నవ్వులు స్వామి యందుగల అనన్య అనురాగాన్ని వ్యక్తపరుస్తాయి.
రెండో చరణం:
కరమూలరుచులు బంగారంబునకుఁ దొడవు
గురిగాని కౌఁదీగె గుబ్బలకుఁ దొడవు
సిరిదొలఁకు జఘనంబు చిన్నినడపుల తొడవు
నిరతంపుఁ బాదములు నిలువునకుఁ దొడవు
- తాత్పర్యము: ఆమె చేతుల కాంతులు బంగారు ఆభరణాలకే కాంతిని ఇస్తున్నాయి. తీగ లాంటి ఆమె సన్నని నడుము (కౌఁదీగె) ఆమె గుబ్బలకు (స్తనభారానికి) ఆధారమై అలంకారమవుతోంది. కాంతులు లీనే ఆమె కటిప్రదేశం (జఘనం) ఆమె మందగమనానికి (చిన్ని నడకలకు) అందాన్ని ఇస్తోంది. నిత్యం ప్రకాశించే ఆమె పాదములు ఆమె నిలువెత్తు రూపానికి శోభనిస్తున్నాయి.
- మధురభక్తి విశేషము: ఈ నఖశిఖ పర్యంత వర్ణనలో నాయిక ఆభరణాల వల్ల అందాన్ని పొందడం లేదు; నాయిక అంగసౌందర్యమే ఆభరణాలకు సైతం అందాన్ని ఇస్తోందని కవి వర్ణించారు. భక్తునిలోని పరిశుద్ధమైన ఆత్మానురాగము భగవంతునికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైనదని ఇది సూచిస్తుంది.
మూడో చరణం:
శ్రీవేంకటేశుకృప చెలియ కెప్పుడుఁ దొడవు
భావసంగతులకునుఁ బరవశమె తొడవు
ఈ వెలఁది నునుఁబలుకులించువిలుతుని తొడవు
లావణ్యములకు నీలలన దాఁ దొడవు
- తాత్పర్యము: శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కరుణే ఈ చెలికత్తెకు (నాయికకు) శాశ్వతమైన అలంకారం! వారిద్దరి భావాల కలయికకు లభించే మైమరపే (పరవశమే) అందమైన ఆభరణం. ఈ యంగన మృదువైన మాటలు మన్మథునికి (ఇంచువిలుతునికి) ఆయుధాల వంటి ఆభరణాలు. సకల సౌందర్యాలకు (లావణ్యాలకు) ఈ సుందరి స్వయంగా ఒక అలంకారంగా విరాజిల్లుతోంది.
- మధురభక్తి విశేషము: మధురభక్తికి పరిపూర్ణత శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కృప లభించడమే. జీవాత్మ పరమాత్మల సమాగమంలో కలిగే బ్రహ్మానంద అనుభూతియే ఇక్కడ 'పరవశం'. స్వామి దయ పొందిన భక్తురాలికి (నాయికకు) దైవానుగ్రహమే పరమ భూషణమని అన్నమయ్య ముగింపులో ఆవిష్కరించారు.
