మంచివాఁడవయ్య నీవు
శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరుని చమత్కారంగా నిందిస్తున్నట్లు వర్ణించబడింది. సామాన్యుల మధ్య జరిగే సరసాల మాదిరిగా ఉన్నప్పటికీ, దీని వెనుక పరమాత్మను చేరుకోవాలనే జీవాత్మ తపన (మధుర భక్తి) దాగి ఉంది.
పల్లవి
మంచివాఁడవయ్య నీవు మరిగి సిగ్గువడవు
యెంచరాని నీ వలపు ఇటు చూపవలెనా
తాత్పర్యము
స్వామీ! నీవు చాలా మంచివాడవు (ఇక్కడ వ్యంగ్యం), ఒకసారి అలవాటు పడ్డావంటే నీకు సిగ్గు ఎరుగని పనులు చేయడం వెన్నతో పెట్టిన విద్య. లెక్కలేనంతగా ఉన్న నీ ప్రేమానురాగాలను ఈ విధంగా అందరి ముందూ ప్రదర్శించాలా?
విశేషాలు
నాయకుడి ప్రగల్భాలను, నిర్లక్ష్యపు ధోరణిని నాయిక "మంచివాడవయ్య" అంటూ చమత్కారంగా ఎత్తిచూపడం అన్నమయ్య శైలిలోని సొగసు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుడు తన భక్తులపై చూపించే అనుగ్రహం అపరిమితం. ఆ అనుగ్రహం ఏ సమయంలో ఏ రూపంలో వెల్లడి అవుతుందో ఊహించడం అసాధ్యం. భక్తుని పరవశాన్ని లోకం అర్థం చేసుకోలేదని ఇక్కడ అంతరార్థం.
మొదటి చరణం
నవ్వులకు నీతోను నాతియానడిమాటలు
రవ్వలేల నేపవు రచ్చలోనను
పువ్వుల వేసే వప్పటి బుజ్జగించే వంతలోనె
ఇవ్వల నీగజరులు ఇటు చూపవలెనా
తాత్పర్యము
ఓ వేంకటేశ్వరా! నేను కేవలం పరిహాసానికి నీతో కొన్ని మాటలు అంటే, వాటిని రచ్చకెక్కించి నలుగురిలో నన్ను అభాసుపాలు చేస్తావేమి? ఒకవైపు పువ్వులతో కొడుతూనే, మరోవైపు బుజ్జగిస్తూ వింతగా ప్రవర్తిస్తావు. నీ ఈ ఉదుటు ( కోరిక) ఇక్కడ చూపించాలా?
విశేషాలు
"గజరులు" అనగా కోరిక లేదా గడుసుతనం. శృంగార చేష్టలలో ఉండే పరస్పర విరుద్ధ భావాలను (కొట్టడం-బుజ్జగించడం) అన్నమయ్య ఇక్కడ చక్కగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుడు భక్తుని పరీక్షిస్తాడు, అదే సమయంలో ఓదారుస్తాడు. కష్టసుఖాలనే ద్వంద్వాలను ఇస్తూనే భక్తుని తన వైపుకు తిప్పుకుంటాడనేది ఇక్కడి గూఢార్థం.
రెండవ చరణం
విందువలె మోవితేనె వెలఁది యొసగి తేను
అందరిలో నేల చెప్పే వంగడి నీవు
అందు కొనేవు పయ్యెద అట్టె చన్నులు మూసేవు
ఇందు లోనే తమకములు యిటు చూపవలెనా
తాత్పర్యము
నేను నీకు ఇష్టంగా నా అధరామృతాన్ని (పెదవి తేనెను) విందుగా ఇస్తే, దాన్ని అంగడిలో పెట్టినట్లు అందరికీ ఎందుకు చెబుతావు? పైటను పట్టుకుంటావు, మళ్ళీ ఏమీ తెలియనట్లు నీవే కప్పుతావు. నీ ఈ తొందరపాటును, మోహాన్ని ఇలా అందరి ముందూ ప్రదర్శించాలా?
విశేషాలు
నాయిక యొక్క గోప్యతను, నాయకుడి బహిరంగ చమత్కారాన్ని అన్నమయ్య గృహస్థ ధర్మపు కోణంలో చిత్రీకరించారు. "అంగడి" అనే పదం ద్వారా లోక నిందను సూచించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుడు భగవంతునికి తన సర్వస్వాన్ని (ఆత్మను) సమర్పించుకుంటాడు. కానీ భగవంతుడు ఆ అనుభూతిని లోకానికి చాటిచెబుతూ భక్తుని కీర్తిని పెంచుతాడు.
మూడవ చరణం
కలసి మెలసి యింతి కాఁగిలించి కూడితేను
వెలినేల నవ్వేవు వేడుకతోను
యెలమి శ్రీవేంకటేశ యేలి కమ్మటి నంటేవు
యిలపై నీ యెమెలెల్లా నిటు చూపవలెనా
తాత్పర్యము
శ్రీవేంకటేశ్వరా! మనమిద్దరం ఏకాంతంగా కలిసి ఉంటే, బయటకు వచ్చి అంతా తెలిసినట్లు అలా వేడుకగా ఎందుకు నవ్వుతావు? నన్ను ఏలుకొని, పైగా నా శరీరం నుండి మంచి సువాసన వస్తోందని మెచ్చుకుంటావు. నీ ఈ విలాసాలన్నీ లోకమంతటికీ తెలిసేలా ఇక్కడే చూపించాలా?
విశేషాలు
"ఎమెలు" అనగా విలాసాలు లేదా సొగసులు. స్వామివారి శృంగార లీలా విలాసాలను కొనియాడుతూనే, మంగళాంతంగా కీర్తన ముగుస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ-పరమాత్మల కలయిక పరమానందదాయకం. భగవంతుడు భక్తుని స్వీకరించినప్పుడు (ఏలుకున్నప్పుడు), ఆ భక్తుడి జీవితం సుగంధభరితం అవుతుంది. ఆ ఆధ్యాత్మిక అనుభవం లోకానికి ఒక వింతగా, వేడుకగా కనిపిస్తుంది.
