దీపించఁ జక్కఁదనము

 దీపించఁ జక్కఁదనము

అవతారిక: శ్రీవారి ఆలయంలో జరిగే సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాల అభిషేక, అలంకార కైంకర్యాలను తిలకించి అన్నమయ్య పరవశించి గానం చేసిన సంకీర్తన ఇది. పన్నీరు, పచ్చకర్పూరం, పునుగు, చందనం వంటి దివ్య లేపనాలతో విరాజిల్లుతున్న శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఉజ్జ్వల సౌందర్యాన్ని ప్రకృతిలోని అద్భుత దృశ్యాలతో పోలుస్తూ (ఉత్ప్రేక్షాలంకార శోభితంగా), స్వామి దివ్యమంగళ రూపాన్ని శృంగార-భక్తి భావనలతో వర్ణిస్తున్నారు.

పల్లవి

దీపించఁ జక్కఁదనము దేవునికిని

పైపైఁ జల్లేరు నేఁడు పన్నీరుకాపు

• తాత్పర్యం: జగదేక దేవుడైన శ్రీనివాసుని సహజ సౌందర్యం మరింతగా వెలుగొందేలా, నేడు ఆయనపై పరిమళభరితమైన పన్నీటిని జల్లులుగా చిలకరిస్తూ పన్నీరు పూతను (కైంకర్యాన్ని) సమర్పిస్తున్నారు.

• మధురభక్తి విశేషం: భగవంతుని సహజ సిద్ధమైన రూప లావణ్యానికి భక్తుల ప్రేమ పూర్వక ఉపచారాలు తోడైనప్పుడు ఆ రూపం మరింత శోభాయమానమవుతుంది. అలసట తీర్చే పన్నీరు చల్లడం ద్వారా భక్తుడు స్వామికి అందించే అత్యంత సన్నిహితమైన సేవ ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

వుడివోనికల్పభూజ మొద్దికఁ గొమ్మలతోనే

పొడవెల్లా దెల్లనై పూచెనోకాక

యెడలేక తిరుమేన నింతటా మెత్తిరిదివో

కడలేనిహరికిని కప్పురకాపు

• తాత్పర్యం: నిత్యమూ వాడిపోని కల్పవృక్షం తన కొమ్మలతో సహా నిలువెల్లా తెల్లని పువ్వులతో వికసించిందా అన్నట్లుగా ఉంది! అంతులేని మహిమగల ఆ శ్రీహరి పవిత్ర తిరుమేను (శరీరం) అంతటా ఏమాత్రం సందు లేకుండా దట్టంగా పచ్చకర్పూరాన్ని లేపనం చేశారు.

• మధురభక్తి విశేషం: కోరిన కోర్కెలు తీర్చే స్వామి 'కల్పవృక్షం'. నీలమేఘశ్యాముడైన స్వామి శరీరమంతా పచ్చకర్పూరం పూయడంతో ఆయన తెల్లటి పూలు విరిసిన కల్పవృక్షంలా కనువిందు చేస్తున్నాడు. పరమాత్మ అనుగ్రహం అనే పరిమళం లోకమంతటా వ్యాపిస్తుందనే భావన ఇందులో నిక్షిప్తమై ఉంది.

రెండవ చరణం

తిరమై యాకాసమందు తెల్లనిచంద్రునిమీఁద

వరుస నీల మేఘము వాలెనోకాక

సరసనే శశివర్ణ మైనందు

పురిగొన నించిరిదే పుళుగుకాపు

• తాత్పర్యం: నిశ్చలమైన ఆకాశంలో స్వచ్ఛమైన తెల్లని చంద్రునిపై ఒక నల్లని మేఘం వరుసగా వచ్చి వాలిందా అన్నట్లుగా ఉంది! కర్పూర కాపు వల్ల తెల్లగా మారిన (శశివర్ణమైన) ఆ స్వామి రూపంపైకి, మరింత శోభ చేకూర్చడానికి నల్లని పరిమళ ద్రవ్యమైన పునుగును (పుళుగు) దట్టంగా పూశారు.

• మధురభక్తి విశేషం: కర్పూరపు తెలుపుపై పునుగు నలుపును అద్దిన దృశ్యాన్ని చంద్రునిపై వాలిన నీలమేఘంతో పోల్చడం అన్నమయ్య ఊహా వైభవానికి నిదర్శనం. భగవంతుని దివ్య రూపంలో వెలుగు-చీకట్లు, తెలుపు-నలుపు సమస్త ద్వంద్వాలు సుందర సమన్వయాన్ని పొందుతాయనే అద్వైత భావస్ఫురణ ఇందులో లభిస్తుంది.

మూడవ చరణం

పొంచి నీలగిరి మీఁద బొసఁగి బంగారు కొండ

అంచెలఁ గీలించినట్టి యందమో కాక

మించి శ్రీ వేంకటపతి మెడ నలమెలుమంగఁ

జంచులఁ బెట్టి పూసిరి చందనకాపు

• తాత్పర్యం: నీలగిరి పర్వతంపై ఒక సువర్ణ పర్వతాన్ని (బంగారు కొండను) పక్కనే అందంగా అతికించి అమర్చారా అన్నట్లుంది! శ్రీవేంకటేశ్వరుని వక్షఃస్థలంలో, మెడలో బంగారు ఛాయగల అలమేలుమంగను చేర్చి, వారిపై అనురాగంతో చల్లని పరిమళ చందనాన్ని లేపనంగా సమర్పించారు.

• మధురభక్తి విశేషం: నల్లని శ్రీనివాసుడు 'నీలగిరి' అయితే, ఆయన వక్షఃస్థలాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉన్న స్వర్ణవర్ణ శోభిత అలమేలుమంగ 'బంగారు కొండ'. లక్ష్మీ-నారాయణుల నిత్య సంయోగానికి చందనం పూయడం శృంగార రస పరమోన్నత స్థితి. ప్రకృతీ-పురుషుల దివ్య సమైక్యతను, వారి కరుణా చందనాన్ని భక్తులు ఆస్వాదించడమే మధురభక్తి అంతరార్థం.