ఇంకనేల సిగ్గువడే విద్దరు
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీవేంకటేశునితో అలమేలుమంగకున్న ప్రణయ బంధాన్ని, ఆమె పరవశత్వాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు. లోకనాయకుడైన స్వామిని తన చెంతకు చేరిన ప్రియునిగా భావించి, పరమాత్ముని చెంత జీవాత్మ ఏ విధంగా లీనం కావాలని తపిస్తుందో ఈ సంకీర్తనలో మధుర భక్తి రూపంలో చూపించారు.
పల్లవి
ఇంకనేల సిగ్గువడే విద్దరు నున్నా రీడను కొంకక నన్ను మన్నించి కూడితివి నాఁడే
తాత్పర్యము: "స్వామీ! ఇక్కడ మనం ఇద్దరమే ఉన్నాము, ఇక నీకు సిగ్గు ఎందుకు? ఆనాడే నువ్వు ఎటువంటి సంకోచం లేకుండా నన్ను ఆదరించి, నాతో జతకూడావు కదా! ఇప్పుడు మళ్ళీ ఎందుకు ఈ బిడియం?" అని నాయిక (అలమేలుమంగ) అడుగుతోంది.
విశేషాలు: ఇందులో నాయిక తన నాయకుడిపై ఉన్న పూర్వ అనురాగాన్ని గుర్తు చేస్తూ, అతనిలోని మొహమాటాన్ని పోగొట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. "నాడే కూడితివి" అనడం ద్వారా వారి మధ్య ఉన్న అనాదియైన బంధాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ గుర్తు చేశారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ పరమాత్మతో కలిసే క్రమంలో ఎలాంటి లౌకిక సంకోచాలు, లోక నిందలకు భయపడకూడదు. భగవంతుడు జీవుడిని ఎప్పుడో కరుణించాడు (సృష్టి ఆదిలోనే అనుగ్రహించాడు). కాబట్టి సాధకుడు భగవంతుని ముందు తన అహాన్ని, సిగ్గును వదిలేసి అనన్య భక్తితో శరణాగతి పొందాలని దీని భావం.
మొదటి చరణం
కంకణాలచేత నాపై కానుక లిచ్చీ నీకు అంకెలఁ బరాకుమాని అందుకోవయ్యా సంకెలేల నీముందర చక్కఁగా నిలుచున్నది పంకించక నీ మోము చూపఁగదవయ్యా
తాత్పర్యము: "నా చేతి కంకణాల (గాజుల) చప్పుడుతో నీకు ప్రేమ కానుకలు ఇస్తున్నాను. ఇతర వ్యాపకాలు, పరాకు మాని వాటిని అందుకో స్వామీ! నీ ముందే చక్కగా నిలబడి ఉన్నాను, నీకు అనుమానాలెందుకు? ముఖం దాచుకోకుండా నీ అందమైన ముఖాన్ని నాకు చూపించు."
విశేషాలు: నాయిక తన హావభావాలతో, చేతి గాజుల సవ్వడితో నాయకుడి దృష్టిని ఆకర్షించే శృంగార చేష్టలు ఇందులో మనోహరంగా వర్ణించబడ్డాయి. ప్రియుని పరాకును (శ్రద్ధ లేకపోవడాన్ని) నాయిక ఆప్యాయంగా గద్దిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడు తన సత్కర్మలు, భజనలు అనే 'కంకణాల సవ్వడిని' భగవంతునికి కానుకగా సమర్పిస్తున్నాడు. భగవంతుడు లౌకిక మాయలనే పరాకు (మరుపు) వీడి భక్తుడి వైపు చూడాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు. జీవుడు సంసార బంధాలనే సంకెళ్లు వీడి భగవంతుని ముందు నిలబడినప్పుడు, స్వామి తన దర్శన భాగ్యాన్ని (ముఖాన్ని) అనుగ్రహిస్తాడని అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
మూరెఁడు దురుమువంచి మునుకొని మొక్కీ నీకు తేరకొనఁ జూచాకెను దీవించవయ్యా కూరిమి గొసరి నీ కొలువులు సేసీని సారెకును మెచ్చి మెచ్చి సంతోసించవయ్యా
తాత్పర్యము: "మూరెడు పొడవున్న నా తలకట్టును (కొప్పును) వంచి నీకు భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాను. నీ ముఖాన్ని తనివితీరా చూస్తున్న నన్ను కరుణించి దీవించు. ఎంతో ప్రేమతో నీకు పరిచర్యలు (కొలువులు) చేస్తున్నాను. నా సేవలను పదే పదే మెచ్చుకుంటూ సంతోషంగా నన్ను స్వీకరించు."
విశేషాలు: నాయిక తన సుదీర్ఘమైన కేశభారాన్ని వంచి స్వామి పాదాలకు నమస్కరించడం ఆమె వినయాన్ని, శరణాగతిని సూచిస్తుంది. ప్రేమతో చేసే కొలువులను (సేవలను) మెచ్చుకోమని భర్తను కోరడం ఇందులో విశేషం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఇది సంపూర్ణ శరణాగతిని సూచిస్తుంది. జీవుడు తన సర్వస్వాన్ని (తల వంచి మొక్కడం ద్వారా) భగవంతుని పాదాల చెంత పెడుతున్నాడు. నవవిధ భక్తి మార్గాల ద్వారా స్వామిని సేవించి, ఆ పరమాత్ముని ఆనందకారకుడిగా మార్చడమే భక్తుని పరమావధి.
మూడవ చరణం
వెలయ కప్రపు నోర విన్నపాలు సేసీ నీకు లలిఁ జెవ్వులారా విని లాలించవయ్యా అలమేల్మంగను నే నీ యాలను శ్రీవేంకటేశ వలచి వచ్చినాపెను వడిఁ జేకొనవయ్యా
తాత్పర్యము: "శ్రీవేంకటేశ్వరా! పచ్చకర్పూరం తాంబూలం వేసుకున్న నోటితో నీకు విన్నపాలు చేసుకుంటున్నాను. నా మాటలను నీ చెవులారా ఆలకించి, నన్ను ప్రేమగా లాలించు. నేను నీ ప్రియమైన అలమేలుమంగను, నీ ఇల్లాలిని. నిన్నే నమ్ముకుని, వలచి వచ్చిన నన్ను ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా నీ లీలలో కలిపేసుకో."
విశేషాలు: కీర్తన ముగింపులో అన్నమయ్య ముద్ర (శ్రీవేంకటేశ, అలమేల్మంగ) కనిపిస్తుంది. కర్పూర తాంబూల సువాసనలతో కూడిన విన్నపాలు శృంగార రసాన్ని పతాక స్థాయికి తీసుకెళ్లాయి. భార్యగా తనకున్న హక్కుతో స్వామిని ఆదరించమని అడుగుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుని నోటి నుండి వచ్చే భగవన్నామ స్మరణ 'కర్పూర తాంబూలం' లాంటి సువాసన భరితమైనది. ఆ ప్రార్థనలను పరమాత్ముడు దయతో ఆలకించాలి. అలమేలుమంగ (ప్రకృతి/జీవాత్మ) వేంకటేశ్వరుని (పురుషుడు/పరమాత్మ) వలచి వచ్చింది. ప్రకృతి పురుషుల కలయికే మోక్షం. జీవుడు భగవంతునిలో లీనమవడమే ఈ చరణం యొక్క పరమార్థం.
