తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి ఈ శృంగార సంకీర్తన పరమ అద్భుతమైనది, అంతే వైవిధ్యమైనది. పైకి శృంగార సంకీర్తనగా (నాయిక తన ప్రియుడైన శ్రీకృష్ణుడిని లేదా వేంకటేశ్వరుని చూసి ఒక 'భూతం' అంటూ చమత్కరించే లీలా విశేషంగా) అనిపించినప్పటికీ, దీని అంతరార్థం అంతా శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాల వైభవాన్ని వర్ణించడమే. అన్నమయ్య భగవంతుని లీలలను ఒక విలక్షణమైన రూపకంతో (భూతం అనే చమత్కారంతో) ఇక్కడ ఆవిష్కరించారు.
కీర్తన - తాత్పర్యము, దశావతార సమన్వయం
పల్లవి:
ఓయమ్మ వెరపించె నొకభూతమూ
రోయక యిన్నిటనుం దిరుగు భూతమూ ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము: ఓ యమ్మా! నన్ను ఒక వింత భూతం భయపెడుతోంది. అసహ్యం అనేది లేకుండా (అన్ని రూపాలలోనూ, అన్ని కాలాల్లోనూ) ఈ లోకమంతా తిరిగే భూతం అదిగో!
దశావతార సమన్వయం & విశేషం: ఇక్కడ 'భూతం' అంటే భయపెట్టే దెయ్యం కాదు. "భూత" అంటే సృష్టిలో ఉన్నది, నిలిచి ఉండేది అని అర్థం (సర్వభూతాంతర్యామి అయిన భగవంతుడు). భగవంతుడు లోకకల్యాణం కోసం వెనుకాడకుండా మత్స్య, కూర్మ, వరాహాది రూపాలన్నింటిలోనూ (రోయక - అసహ్యపడకుండా) అవతరించి సంచరించాడని అన్నమయ్య ఇక్కడ చమత్కారంగా పల్లవిని ఎత్తుకున్నారు.
చరణం 1:
పది శిరసుల పెద్ద బమ్మ రాకాసునిని
జెదరనీక యడిచిన భూతమూ
మదమున బాలెంత మగువ నెత్తురు పిన్న
పెదవిఁ బీలిచెఁ బెను భూతమూ ॥ఓయమ్మ॥
తాత్పర్యము: పది తలలు కలిగి, బ్రహ్మదేవుని వరాలతో గర్వించిన పెద్ద రాక్షసుడిని (రావణాసురుడిని) తప్పించుకోలేకుండా కొట్టిన భూతం అది. అలాగే, పాలు ఇవ్వడానికి వచ్చిన ఒక బాలెంత స్త్రీ రక్తాన్ని తన చిన్న పెదవులతోనే పీల్చేసి చంపేసిన పెద్ద భూతం అది.
దశావతార సమన్వయం & విశేషం:
రామావతారం: పది తలల రావణాసురుడిని వధించిన రాముడు ఆ 'భూతమే' అని మొదటి రెండు లైన్ల సమన్వయం.
కృష్ణావతారం: శ్రీకృష్ణుడు చిన్నపిల్వాడిగా ఉన్నప్పుడు, నందుడి వ్రజానికి వచ్చి పాలు ఇవ్వబోయిన పూతన అనే రాక్షసి ప్రాణాలను, రక్తాన్ని తన చిన్న పెదవులతోనే పీల్చి సంహరించాడు. ఇక్కడ పూతనను 'బాలెంత మగువ' అని చమత్కరించారు.
చరణం 2:
వేయి చేతుల పెద్ద వెడగు దానవునిఁ
జేయి చాఁచి యడిచిన భూతమూ
రాయడింపుచు బెద్దదంటరక్కసుని
బాయం జీరిన బలు భూతమూ ॥ఓయమ్మ॥
తాత్పర్యము: వేయి చేతులు కలిగిన ఒక పెద్ద మూర్ఖ రాక్షసుడిని (కార్తవీర్యార్జునుడిని లేదా బాణాసురుడిని) చెయ్యి చాచి దండించిన భూతం అది. అలాగే, ఎంతో అల్లరి పెడుతూ, మహా మాయావి అయిన ఒక పెద్ద రాక్షసుడిని చీల్చి చెండాడిన బలమైన భూతం అది.
దశావతార సమన్వయం & విశేషం:
పరశురామావతారం (లేదా కృష్ణావతారం): వేయి చేతుల కార్తవీర్యార్జునుడిని సంహరించిన పరశురాముడి లీలను, లేదా ఉషాపరిణయ ఘట్టంలో బాణాసురుడి వేయి చేతులను ఖండించిన కృష్ణుడి లీలను ఇది సూచిస్తుంది. 'చేయి చాచి అడిచిన' అంటే కేవలం చెయ్యి చాచి (ఆయుధంతో) దెబ్బతీసిన అని అర్థం. (కొందరు దీనిని బలిచక్రవర్తిని చెయ్యి చాచి దానం 'అడిగిన' వామనావతారంగా కూడా సమన్వయం చేస్తారు).
నరసింహావతారం (లేదా వరాహావతారం): లోకాలను పీడించిన హిరణ్యాక్షుడిని లేదా హిరణ్యకశిపుడిని చీల్చి చెండాడిన స్వామి వైభవం ఇక్కడ స్ఫురిస్తుంది.
చరణం 3:
పడుచుఁ బట్టుక వేఁచే పసిఁడిదైత్యునిని
కడుపు చించిన ఘన భూతమూ
అడరి శ్రీ తిరువేంకటాద్రి మీఁద నుండి
పొడచూపె నదివో పెంపుడు భూతమూ ॥ఓయమ్మ॥
తాత్పర్యము: చిన్నపిల్వాడైన ప్రహ్లాదుడిని పట్టుకుని వేధించిన ఆ పసిడి దైత్యుని (హిరణ్యకశిపుని - 'హిరణ్య' అంటే బంగారం/పసిడి) కడుపును గోళ్లతో చీల్చిన గొప్ప భూతం అది. ఆ భూతమే ఇప్పుడు అతిశయిల్లే శ్రీ వేంకటాచలం మీద భక్తుల కోసం ఎంతో శాంతంగా 'పెంపుడు భూతం' లాగా (భక్తులకు లొంగి ఉండే స్వామిగా) దర్శనమిస్తోంది!
దశావతార సమన్వయం & విశేషం:
నరసింహావతారం: పసిబిడ్డ అయిన ప్రహ్లాదుడిని రక్షించడం కోసం హిరణ్యకశిపుడిని ఉగ్రరూపంతో సంహరించిన నారసింహ లీలను అన్నమయ్య ఇక్కడ స్పష్టంగా సమన్వయం చేశారు.
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు: అవతారాలన్నింటిలోనూ అంత ఉగ్రంగా, వింతగా ప్రవర్తించిన ఆ పరమాత్మే, తిరుమల కొండపై భక్తులు పిలిస్తే పలికే 'పెంపుడు జంతువు' లాగా ఎంతో ఆశ్రిత వాత్సల్యంతో, శాంతమూర్తియై వేంకటేశ్వరుడిగా వెలిశాడని అన్నమయ్య ముగింపులో భక్తి రసాన్ని, శృంగార చమత్కారాన్ని కలిపి అద్భుతంగా వ్యాఖ్యానించారు.
