ఏమనఁ గలదే యిందుకును
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, విరహవేదనతో ఉన్న ఒక నాయిక (అలమేలుమంగాదేవి) దైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని పొందు కోసం పడే ఆరాటాన్ని ప్రకృతి పరిణామాలతో పోలుస్తూ అత్యంత సుందరంగా వర్ణించారు. జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే తపనను శృంగార రసంలో రంగరించి చెప్పడం ఈ కీర్తన ప్రత్యేకత.
పల్లవి
ఏమనఁ గలదే యిందుకును
ఆమనినాఁడే అదవదలాయ॥
తాత్పర్యము
ఈ పరిస్థితికి మనం ఏమి చెప్పగలం? వసంత కాలం (ఆమని) రాకముందే ఈమెలో మన్మథ తాపం మిక్కిలి ఎక్కువైపోయింది. వసంతం రాకముందే విరహం ఇంతగా వేధిస్తోందని భావం.
విశేషాలు
'అదవదలాయ' అంటే అల్లకల్లోలం అవ్వడం లేదా తల్లడిల్లిపోవడం అని అర్థం. సాధారణంగా వసంతకాలంలో విరహం పెరుగుతుంది, కానీ ఇక్కడ ఆ కాలం రాకముందే నాయిక స్థితి అదుపు తప్పిందని అన్నమయ్య చమత్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుడు భగవంతుని అనుగ్రహం కోసం వేచి చూసే క్రమంలో, ఆ దివ్య దర్శనం కలగడానికి ముందే అతని హృదయం ఆరాటంతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతుంది. సాధన పరిపాకం చెందకముందే కలిగే తీవ్రమైన ఆర్తిని ఇది సూచిస్తుంది.
మొదటి చరణం
తరచగు తురుమున దాకొనె మేఘము
మెరుఁగుల కన్నుల మెరిచె నిదే
వరదల చెమటల వానలు గురిసెను
తెరవకు దప్పులు దీరకపోయ॥
తాత్పర్యము
దట్టమైన ఆమె కొప్పు మేఘంలా కనిపిస్తోంది. ఆమె కళ్లలోని మెరుపులు విద్యుల్లతల్లా ఉన్నాయి. ఆమె దేహం నుండి శ్రమ జలం (చెమట) వరదలా వానగా కురుస్తోంది. ఇంత జరుగుతున్నా ఆ యువతి యొక్క దప్పిక (కోరిక) మాత్రం తీరడం లేదు.
విశేషాలు
ఇక్కడ నాయిక దేహాన్ని వర్షర్తువుతో పోల్చడం జరిగింది. కొప్పు - మేఘం, కళ్లు - మెరుపులు, చెమట - వానలుగా రూపకలంకారం చేశారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవత్ చింతనలో మునిగిన భక్తుడికి కలిగే సాత్విక వికారాలను ఇది సూచిస్తుంది. కళ్లలో ఆనంద బాష్పాలు, దేహంపై స్వేదం కలగడం వంటివి పరమాత్మ సాన్నిధ్యం కోసం తపించే భక్తుడి లక్షణాలు. ఎంత ఆరాధించినా భగవంతునిపై తృష్ణ (కోరిక) తీరనిది అని దీని భావం.
రెండవ చరణం
పొలుపగు తనువునఁ బులకలు మొలచెను
నులిఁ గోరికలెన్నులు వెడలె
బలిమిఁ గుచంబులఁ బాలు గొనియెనిదె
తలిరుఁబోఁడి మతిఁ దనియకపోయ॥
తాత్పర్యము
అందమైన ఆమె శరీరముపై పులకలు మొలకెత్తాయి. ఆమెలోని కోరికలు వెన్నులుగా (పైకి) వచ్చాయి. ఆమె వక్షోజాల నుండి పాలు పొంగుతున్నాయి. అయినా ఆ కొమ్మ మనసు మాత్రం ఇంకా తృప్తి చెందలేదు.
విశేషాలు
పులకలను మొలకలతో పోల్చడం ద్వారా ఆమె దేహం ఒక సారవంతమైన భూమిగా, కోరికలు పండబోయే పంటగా అన్నమయ్య వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుని నామస్మరణ చేసేటప్పుడు కలిగే రోమాంచం (పులకలు) భక్తికి నిదర్శనం. భక్తుని హృదయం భగవంతుని అనుగ్రహం కోసం సిద్ధమైన స్థితిని ఇది తెలియజేస్తుంది. ఎన్ని ఆధ్యాత్మిక అనుభూతులు కలిగినా, స్వామిని పూర్తిగా పొందే వరకు మనసుకి తృప్తి కలగదు.
మూడవ చరణం
కాంతను శ్రీ వేంకటపతి గూడఁగ
బంతిరతుల వైభవమలరె
అంతట నరగొరలన్నియుఁ దీరెను
దొంతిమదములకుఁ దుదలేదాయ॥
తాత్పర్యము
చివరకు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు ఆ కాంతను చేరుకోవడంతో, వారి రతి క్రీడలు ఎంతో వైభవంగా సాగాయి. అప్పటివరకు ఉన్న వెలితి (అరగొరలు) అంతా తీరిపోయింది. కానీ ఆమెలోని మదమునకు (ప్రేమాతిశయానికి) మాత్రం అంతం లేకుండా పోయింది.
విశేషాలు
'దొంతిమదములు' అంటే ఒకదానిపై ఒకటిగా ఉన్న మదము లేదా కోరికల వరుస. స్వామి దొరికిన తర్వాత అన్నీ సమకూరాయి కానీ, ఆయనను మళ్లీ మళ్లీ పొందాలనే కోరిక మాత్రం పెరుగుతూనే ఉందని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ పరమాత్మతో మమేకమైనప్పుడు కలిగే పరమానందమే ఈ 'శ్రీ వేంకటపతి కూటమి'. భగవంతుని పొందిన తర్వాత సంసారికమైన వెలితి ఉండదు. కానీ ఆ దైవానందాన్ని అనుభవించే కొద్దీ ఇంకా అనుభవించాలనే తపన పెరుగుతుందే తప్ప తరగదు. అదే మోక్షానందంలోని గొప్పదనం.
