తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల శృంగార సంకీర్తనలలోని "వెలఁది యీకె ఇదిగో వీఁడిగో పెండ్లికొడుకు" (29వ సంపుటం, 15వ సంకీర్తన, రేకు: 1903-3, రాగం: పాడి) కీర్తనకు సంబంధించిన అవతారిక, సాహిత్యం, తాత్పర్యం మరియు మధురభక్తి విశేషాలు:
అవతారిక (సందర్భం)
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు, జగన్మాత అలమేలుమంగాదేవిల దివ్య కల్యాణ మహోత్సవ సందర్భమిది. పెండ్లికూతురైన అలమేలుమంగను, పెండ్లికొడుకైన శ్రీనివాసుని ఎదురెదురుగా కూర్చుండబెట్టి, సర్వాలంకార శోభితమైన ఆ దివ్య దంపతులకు శాస్త్రోక్తంగా సకల శుభోపచారాలు చేయవలసిందిగా చెలికత్తెలు ఒకరినొకరు ప్రోత్సహిస్తూ వేడుక చేసుకుంటున్న రమణీయ సన్నివేశమిది.
పల్లవి
వెలఁది యీకె ఇదిగో వీఁడిగో పెండ్లికొడుకుయెలమి నుపచారాలు ఇన్నియునుఁ జేయరే ॥
- తాత్పర్యం: ఇదిగో ఇక్కడ ఉన్న సుందరి పెండ్లికూతురు (అలమేలుమంగ), అదిగో అక్కడ ఉన్నవాడే పెండ్లికొడుకు (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు). సంతోషోత్సాహాలతో ఈ దివ్య దంపతులకు తగిన సమస్త ఉపచారాలను చక్కగా చేయండి!
- మధురభక్తి విశేషం: పెండ్లి అనేది జీవాత్మ-పరమాత్మల నిత్య సంయోగానికి ప్రతీక. పరమాత్మను పెండ్లికొడుకుగా, శక్తిరూపిణి అయిన అమ్మవారిని పెండ్లికూతురుగా భావించి సేవించడం మధురభక్తి సంప్రదాయంలో కల్యాణోత్సవ సేవారూపము.
చరణం 1
అంబుజపాణికిని హారములు గట్టరేబింబాధరికిఁ గొప్పు వెట్టఁగదరేకంబుకంఠికిని కప్రపు బొట్టు వెట్టరేఅంబరమధ్యకును ఆరతులు యెత్తరే ॥ వెలఁ ॥
- తాత్పర్యం: పద్మముల వంటి కోమలమైన చేతులు గల ఈమెకు రత్నహారాలు అలంకరించండి; దొండపండు వంటి ఎర్రని పెదవులు గల ఈ సుందరికి అందంగా కొప్పు ముడవండి; శంఖము వంటి చక్కని కంఠము గల ఈమె నుదుట పరిమళభరితమైన కర్పూరపు తిలకం దిద్దండి; ఆకాశము వంటి సూక్ష్మమైన నడుము గల ఈ చిన్నదానికి మంగళ హారతులు పట్టండి!
- మధురభక్తి విశేషం: సాముద్రిక శాస్త్రోక్తమైన స్త్రీ సౌందర్య లక్షణాలైన అంబుజపాణి (హస్తాలు), బింబాధరి (పెదవులు), కంబుకంఠి (కంఠం), అంబరమధ్య (నడుము) వంటి విశేషణాలతో అమ్మవారి సర్వాంగ సౌందర్యాన్ని పరమ పావనమైన దివ్య మంగళ స్వరూపంగా కీర్తించారు.
చరణం 2
కలువకంటికి మంచికాటుక వెట్టఁగదరేతలిరుఁబోణికి పూలదండ వేయరేమలయజగంధికి బొమ్మలపెండె మందియ్యరేఅలినీlevelవేణికి నట్టె సింగారించరే ॥ వెలఁ ॥
- తాత్పర్యం: నల్లకలువల వంటి అందమైన కన్నులు గల ఈమెకు చక్కగా కాటుక పెట్టండి; లేత చిగురుటాకు వంటి మేనిచాయ గల ఈ కోమలికి పరిమళాల పూలదండలు వేయండి; చందనపు తావులొలికే ఈ సుగంధవతికి అందమైన కాలి అందెలను (బొమ్మలపెండెములను) చేతికందించి తొడగండి; నల్లటి తుమ్మెదల వంటి కేశపాశం గల ఈమెకు తగినట్లుగా చక్కని శృంగారాలంకారాలు చేయండి!
- మధురభక్తి విశేషం: కంటికి కాటుక, శరీరానికి సుగంధ పుష్పాలు, పాదాలకు అందెలు సమర్పించడం భక్తుడు అమ్మవారికి చేసే షోడశోపచార పూజలకు లౌకిక పెండ్లి అలంకరణల రూపమిచ్చి వర్ణించిన తీరు.
చరణం 3
కరిగమనకును బాగాలు చేతి కొసఁగరేహరిమధ్య కొడ్డాణ మమరించరేఇరవుగా శ్రీవేంకటేశ్వరునిఁ బెండ్లాడెతరుణికి నితనికి తగు పీఁట వెట్టరే ॥ వెలఁ ॥
- తాత్పర్యం: గజగమన అయిన ఈ రాజహంస చేతికి తాంబూలపు విడియాలు (బాగాలు) ఇవ్వండి; సింహపు నడుము వంటి సన్నని నడుము కలిగిన ఈమెకు బంగారు ఒడ్డాణాన్ని అలంకరించండి; సకల లోకేశ్వరుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని శాశ్వతంగా పరిణయమాడుతున్న ఈ తరుణీమణికి, ఆ స్వామికి కల్యాణ వేదికపై సరిజోడైన పెండ్లిపీటలు వేయండి!
- మధురభక్తి విశేషం: ప్రకృతి-పురుషులైన అలమేలుమంగా శ్రీనివాసుల నిత్య కల్యాణ వైభవం ఇక్కడ సంపూర్ణమవుతుంది. "తరుణికి నితనికి తగు పీఁట వెట్టరే" అనడంలో ఈ ఇద్దరూ జగత్తుకే ఆది దంపతులని, వీరి కల్యాణమే సమస్త లోకాలకు సర్వమంగళ ప్రదమని అన్నమయ్య అద్భుతంగా ముగించారు.
