అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరునితో జరిపిన సరసమైన సంభాషణను, వారి మధ్య కలిగిన శృంగార చేష్టలను వర్ణించారు. స్వామి అందచందాలను పొగుడుతూనే, ఆయన చేసిన చిన్న చిన్న అల్లరి పనులను నాయిక (అలమేలుమంగ) ఎంతో నేర్పుగా ఎత్తిచూపడం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
పల్లవి
ఇందుకేమి దోసమా యింతలోని పని కేమి
కందుఁ గుందు నేరుపుచేఁ గప్పి పోయఁ బో ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
స్వామి! ఈ చిన్న పనికి ఇంతగా భయపడటం ఎందుకు? ఇందులో దోషమేముంది? నీ మీద ఉన్న గుర్తులను (నఖక్షతాలను లేదా చిన్న చిన్న ముద్రలను) నీ తెలివితేటలతో దాచాలని ప్రయత్నించకు, అవి ఎలాగో తెలిసిపోతాయి.
విశేషాలు
నాయిక తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో పరిహాసం ఆడుతోంది. ఆయన చేసిన శృంగార చేష్టల వల్ల కలిగిన గుర్తులను ఆయన దాచాలని ప్రయత్నిస్తుంటే, అది అనవసరమని ఆమె సున్నితంగా చెబుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవుడు భగవంతునితో పొందే అనుభవం అత్యంత సన్నిహితమైనది. ఆ అనుభవానికి సంబంధించిన గుర్తులు (భక్తి పారవశ్యం) దాచినా దాగి ఉండవని, దైవ సాన్నిధ్యంలో ఏదీ దోషం కాదని దీని భావం.
మొదటి చరణం
చక్కని నీ వదనము చందరునికంటె మేలు
ముక్క పోయినది నీ మోవి యింతె పో
మిక్కిలి నీతురుమిది మేఘముకంటె మేలు
చిక్కువడి జారివది సిగ్గువాటి పో ॥ఇందు॥
తాత్పర్యము
నీ అందమైన ముఖం చంద్రుని కంటే ఎంతో గొప్పది. కానీ నీ పెదవి మీద చిన్న గాటు (ముక్క) పడింది, అది నీ శృంగారానికి గుర్తు. నీ కురులు నల్లని మేఘం కంటే అందమైనవి, కానీ అవి ఇప్పుడు చిక్కుపడి జారిపోతున్నాయి, ఆ స్థితి నీకు సిగ్గును కలిగిస్తోంది.
విశేషాలు
చంద్రుడికి మచ్చ ఉంటుంది కానీ స్వామి ముఖానికి లేదు. అయితే పెదవిపై ఉన్న గాటు ఆ లోటును భర్తీ చేస్తోందని నాయిక చమత్కరిస్తోంది. ఆమెతో గడిపిన సమయం వల్ల ఆయన జుట్టు చెదిరిపోవడాన్ని ఆమె ఎత్తిచూపుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుని సౌందర్యం ప్రకృతిని మించినది. భక్తుని ప్రేమలో పడినప్పుడు భగవంతుడు కూడా తన హుందాతనాన్ని (జుట్టు చెదరడం లాంటి సంకేతాలు) మరిచిపోయి భక్తుడికి వశమవుతాడనేది ఇందులోని పరమార్థం.
రెండవ చరణం
నిచ్చలు నీ దేహ మిది నీలముకంటె మేలు
పచ్చియై వున్నది నీ భావ మింతె పో
తచ్చిన నీ కరములు తామెరకంటె మేలు
కొచ్చి దయలేనిది నీ కొనగోరె పో ॥ఇందు॥
తాత్పర్యము
నీ నీలమేఘ శ్యామ దేహం నీలమణి కంటే ప్రకాశవంతమైనది, కానీ నీ మనసు మాత్రం ఇంకా పచ్చిగానే (అల్లరిగానే) ఉంది. నీ చేతులు పద్మాల కంటే మెత్తనివి, కానీ నీ గోర్లు మాత్రం కఠినంగా ఉండి నాపై దయలేకుండా గుర్తులు పెడుతున్నాయి.
విశేషాలు
స్వామి దేహ కాంతిని, ఆయన సుకుమారమైన హస్తాలను పొగుడుతూనే, ఆయన చేసిన నఖక్షతాల గురించి నాయిక నిలదీస్తోంది. 'పచ్చి భావం' అంటే ఇంకా తీరని కోరిక లేదా అల్లరి తనం అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుడు అత్యంత కోమలుడు, కానీ తన భక్తునిలోని అహంకారాన్ని తొలగించేటప్పుడు (గోళ్లతో గీరడం వంటి క్రియ) కఠినంగా వ్యవహరిస్తాడు. ఆ కఠినత్వం వెనుక కూడా భక్తుడిపై ఉన్న గాఢమైన ప్రేమే ఉంటుంది.
మూడవ చరణం
పమ్మిన నీ కాఁగిలిది పానుపు కంటె మేలు
వుమ్మచెమటలఁ తోఁగె వుర మింతె పో
యెమ్మెల శ్రీ వెంకటేశ యిన్నిటా నీవు మేలు
చిమ్మి చిక్కించేది నీ చెలువమె పో ॥ఇందు॥
తాత్పర్యము
నీ గాఢమైన కౌగిలి మెత్తని పాన్పు కంటే ఎంతో సుఖాన్నిస్తుంది. నీ వక్షస్థలం చెమటతో తడిసిపోయింది. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! అన్ని విషయాల్లోనూ నీవే గొప్పవాడివి. నీ అందచందాలతో నన్ను మోహంలో పడవేసి, చిక్కించుకోవడంలో నీవు సాటిలేని వాడివి.
విశేషాలు
చివరగా నాయిక పూర్తిగా స్వామికి లొంగిపోతుంది. ఆయన అందం, శృంగార నేర్పు తనను ఎలా కట్టిపడేశాయో అంగీకరిస్తుంది. 'చిమ్మి చిక్కించేది' అంటే తన వైపుకు తిప్పుకుని బంధించడం అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ పరమాత్మతో కలిసే స్థితి (కౌగిలి) పరమానందాన్ని ఇస్తుంది. భగవంతుని ఆకర్షణ (చెలువం) అసాధారణమైనది. ఆ ఆకర్షణలో చిక్కుకున్న భక్తుడు ఇక లోక సంబంధమైన బంధాలను కోరుకోడు, కేవలం దైవ దాస్యంలోనే తరిస్తాడు.
