భోగించవయ్యా మంచిభోగములెల్ల
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగమ్మ (జీవాత్మ) తన ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో (పరమాత్మ) జరిపిన శృంగార విలాసాలను, ప్రేమ లీలలను అద్భుతంగా వర్ణించారు. దేవి యొక్క సహజ సౌందర్య చేష్టలే స్వామికి వివిధ భోగ వస్తువులుగా, అలంకారాలుగా మారిన పరమ అద్భుతమైన శృంగార సామ్రాజ్య వైభవం ఇందులో ఆవిష్కరించబడింది.
పల్లవి
భోగించవయ్యా మంచిభోగములెల్ల తీగెసాగిన మోహమే దిష్టసంపదాయను
తాత్పర్యము
"ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! మా మధ్య తీగలా సాగిపోతున్న ఈ అనంతమైన మోహమే (ప్రేమయే) ఒక స్థిరమైన భాగ్యమై నిలిచింది. ఇటువంటి అపురూపమైన ప్రేమ సామ్రాజ్యంలో లభించే సకల శృంగార సుఖభోగాలను నువ్వు మనసారా అనుభవించు స్వామీ!"
విశేషాలు
ప్రేమ అనేది ఒక సంపద లాంటిదని, ఆ సంపద ద్వారానే ఉత్తమమైన భోగాలు లభిస్తాయని అన్నమయ్య ఇక్కడ పల్లవిలో ఎంతో మధురంగా చెప్పారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థము
పరమాత్మపై జీవాత్మకు కలిగే నిరంతరమైన, అనన్యమైన భక్తి అనురాగమే అసలైన స్థిర సంపద. ఆ భక్తి భావన ద్వారానే భగవంతుడు ప్రసన్నుడై భక్తుని అంతరంగంలో లీలా విలాసాలు చేస్తాడు.
మొదటి చరణం
పలుకుఁదేనెలు నీపైఁ బలుమారుఁ జిందఁగాను కలిమిఁ బన్నీటిజలకములాయను కలికి నవ్వులు నట్టె కలయఁగఁ జల్లఁగాను అలరి కప్పురకాపునైమించెను
తాత్పర్యము
"ఈమె పలికే తేనె లొలికే మధురమైన మాటలు నీపై పదే పదే చిందుతుంటే, అవి నీకు ఐశ్వర్యవంతమైన పన్నీటి స్నానాలు (జలకములు) చేయించినట్లుగా ఉంది. ఈ సుందరి కురిపించే మందహాసాలు (నవ్వులు) అంతటా వ్యాపించగా, అవి నీ మేనికి అలదిన చల్లని కర్పూరపు పూత వలె ఎంతో ప్రకాశిస్తున్నాయి."
విశేషాలు
నాయకి మాటలను పన్నీటితోను, ఆమె నవ్వులను చల్లని కర్పూర అలంకారంతోను పోల్చడం ద్వారా అన్నమయ్య ప్రకృతా లంకారాన్ని ఎంతో రమణీయంగా చిత్రించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థము
భక్తుడు భగవంతుని లీలలను, నామాలను కీర్తించే మధుర వాక్కులే స్వామికి పన్నీటి అభిషేకం. భక్తుని ముఖంలో కనిపించే ప్రశాంతత, సంతోషమే స్వామికి ప్రీతికరమైన కర్పూర కాపు.
రెండవ చరణం
జిగి సింగారరసము చేరి నీపై నొలుకఁగా పొగరుమించులతట్టుపుణుఁగాయను మగువకాంతులు నిన్ను మచ్చికతో నొరయఁగా సొగసుగాఁ జాతుకొన్న సొమ్ములాయను
తాత్పర్యము
"ఈమెలోని నిగనిగలాడే శృంగార రసమంతా చేరి నీపై ఒలుకుతుంటే, అది మెరుపుల వంటి కాంతి గల దివ్యమైన పునుగు చందనపు పూతలా భాసిస్తోంది. ఈ మగువ దేహ కాంతులు నిన్ను ఎంతో ఇష్టంతో ఒరసికొనగా (తాకగా), అవి నీవు అందంగా ధరించిన ఆభరణాలు (సొమ్ములు) లాగా శోభిల్లుతున్నాయి."
విశేషాలు
నాయకి దేహ సౌందర్యం, కాంతి కేవలం చూసేందుకే కాక, నాయకునికి సుగంధ ద్రవ్యంగా, విలువైన నగలుగా మారి ఉపకరిస్తున్నాయని వర్ణించడం కవి అద్భుత కల్పన.
మధుర భక్తి అంతరార్థము
భక్తుని హృదయంలో ఉప్పొంగే భక్తి రసమే భగవంతునికి అర్పించే పునుగు కాపు. భక్తుని సత్వగుణ ప్రకాశం (కాంతులు) పరమాత్మకు అలంకారప్రాయమైన దివ్యాభరణాలుగా మారుతాయి.
మూడవ చరణం
అలమేల్మంగ నీవురమందు నెలవుకొనఁగా బలిమి నన్నిటా నీభాగ్యమాయను యెలమి శ్రీవేంకటేశ యీకె నినుఁ గూడఁగాను కలకాలమును నిట్టె కాణాచాయను
తాత్పర్యము
"ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! అలమేలుమంగమ్మ నీ వక్షఃస్థలంలో (రొమ్మున) శాశ్వతంగా కొలువై ఉండడం వల్లే నీకు అన్నిటా అంతటి మహద్భాగ్యం కలిగింది. ఎంతో సంతోషంతో ఈమె నిన్ను కూడగా (ఆలింగనం చేసుకోగా), మీ ఇద్దరి కలయిక ఎల్లకాలము ఇలాగే నిలిచి ఉండే ఒక దివ్య నివాస స్థానంగా (కాణాచా) మారిపోయింది."
విశేషాలు
స్వామికి 'శ్రీనివాసుడు' (లక్ష్మీదేవికి నివాసమైనవాడు) అనే పేరు రావడానికి, ఆయన సర్వ ఐశ్వర్యాలకు అలమేలుమంగమ్మే కారణమని ఇక్కడ అన్నమయ్య శృంగార పూర్వకంగా స్తుతించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థము
పరమాత్మ ఎప్పుడూ జీవాత్మలను తన హృదయంలో స్థానం ఇచ్చి రక్షిస్తాడు. భగవంతునికి, లక్ష్మీస్వరూపమైన ప్రకృతికి లేదా భక్తునికి జరిగే సమరస ఐక్యతే సృష్టి సారాంశం. ఈ దివ్య సంయోగమే ముక్తి. అది ఎన్నటికీ విడిపోని శాశ్వతానంద నిలయం.
