అవతారిక (పరిచయం)
ఈ సంకీర్తనలో సఖి నాయికతో అంటోంది: "ఓ చెలీ! నీవు శ్రీవేంకటేశ్వరుని మనసును పూర్తిగా గెలుచుకున్నావు. ఆయన ప్రేమ సామ్రాజ్యానికి మహారాణివి అయ్యావు. ఇంతమందిని ఏలిన ఆ స్వామినే నీవు నీ ప్రేమతో లొంగదీసుకున్నావు. ఇక నీవు చేయవలసిన పనులు, చెలాయించవలసిన అధికారాలు వేరే ఉన్నాయి" అంటూ, నాయిక అనుభవిస్తున్న విరహాన్ని, ప్రేమ గర్వాన్ని (ప్రణయ కోపాన్ని) ఒక సామ్రాజ్యాధినేత్రి వైభవంతో పోలుస్తూ అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను అద్భుతంగా మలిచారు.
పల్లవి
ఇందరినేలితి విఁకనేలే నీ-
యందపు బనులకు నంపుదు గాక॥
తాత్పర్యం:
ఓ లలనా! ఇన్నాళ్లూ లోకాలన్నింటినీ ఏలిన ఆ శ్రీహరినే ఇప్పుడు నీవు నీ వలపుతో జయించి, నీకు దాసుడిని చేసుకున్నావు. ఇక నీవు ఏలవలసినది (చేయవలసినది) ఏముంది? నీ అందచందాలనే సేవకులుగా చేసి, ఆ స్వామిని నీ పనులకు పంపవచ్చు (ఆయనపై నీ పూర్తి అధికారాన్ని చెలాయించవచ్చు).
మధురభక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడు విశ్వమంతటికీ అధిపతి (జగన్నాథుడు). కానీ, నిరుపమానమైన భక్తితో తపించే భక్తునికి (జీవాత్మకు) ఆ పరమాత్ముడు లొంగిపోతాడు. భక్తుని ప్రేమకు కట్టుబడి స్వామి దాసుడవుతాడనే "భక్త పరాధీనత" తత్వాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ శృంగార పరిభాషలో "నాయకుడిని నాయిక ఏలడం" అని వర్ణించారు.
మొదటి చరణం
పొక్కుచు నిదె వలపుల సింహసన-
మెక్కితి వంగన యిఁకనేమే
పుక్కిటి నిట్టూర్పుల ప్రసాదములు
చక్కని చెలులకుఁ జల్లుదు గాక॥
తాత్పర్యం:
స్వామి విరహంతో లోలోపల తపిస్తూనే (పొక్కుచు), నీవు ప్రేమ అనే సింహాసనాన్ని అధిరోహించావు. ఓ సుందరీ! ఇక నీకు తిరుగేముంది? నీ విరహ తాపం వల్ల వచ్చే వేడి నిట్టూర్పులనే ప్రసాదాలుగా, నీ చుట్టూ ఉన్న చెలికత్తెలపై అనుగ్రహంగా చల్లవచ్చు కదా!
మధురభక్తి అంతరార్థం:
భగవత్ విరహంలో లీనమవ్వడం అనేది సామాన్యమైన విషయం కాదు, అది భక్తిలో అత్యున్నతమైన అవస్థ. భక్తుడు భగవంతుని కోసం పడే ఆర్తి, ఆ వేడి నిట్టూర్పులు ఆత్మశుద్ధిని సూచిస్తాయి. ఆ దివ్య విరహానుభూతిని పొందిన భక్తుడు ఒక ఆధ్యాత్మిక సామ్రాజ్యానికే రాజు అవుతాడు. అతని ఆర్తిని చూసి తోటి సాధకులు (చెలికత్తెలు) కూడా భక్తి వైపు ప్రేరణ పొందుతారు.
రెండవ చరణం
పరిమళపు నుదుటఁ బట్టునఁ బట్టము
ఇరువుగఁ గట్టితివిఁకనేమే
తరగని మేని ప్రతాపానలమున
అరుదగు సిగ్గుల నణఁతువు గాక॥
తాత్పర్యం:
సువాసనలు వెదజల్లే నీ నొసట (స్వామి పొందు వల్ల లభించిన) తిలకాన్నే రాజముద్రగా, పట్టాభిషేక పట్టువస్త్రంగా చక్కగా ధరించావు. ఇక నీకు కొరతేముంది? నీ దేహంలో నిరంతరం రగిలే విరహ ప్రతాపాగ్నితో, నీలో దాగి ఉన్న అపురూపమైన సిగ్గులనే శత్రువులను అణచివేసి (స్వామిని ధైర్యంగా కలుసుకో).
మధురభక్తి అంతరార్థం:
నుదుట తిలకం లేదా పరిమళం అనేది భగవంతుని అనుగ్రహ ముద్ర (శరణాగతి చిహ్నం). పరమాత్ముని చేరాలనే తపన (మేని ప్రతాపానలము) తీవ్రమైనప్పుడు, లజ్జ, లోకభీతి, అహంకారం అనే శత్రువులు సమసిపోతాయి. లౌకికమైన సంకోచాలను, సిగ్గులను వదిలేసి, భగవంతునిలో లీనమవడమే జీవాత్మ యొక్క నిజమైన పట్టాభిషేకం.
మూడవ చరణం
రాఁపుల మోహపురతుల రాజ్యమిది
యేపునఁ జేసితివిఁకనేమే
పైపై వేంకటపతిరూప సిరులు
చేపడె నిన్నిటఁ జెలఁగుదు గాక॥
తాత్పర్యం:
స్వామితో సాగిన ప్రణయ కలహాలు, ఒరిపిడులతో (రాంపులతో) కూడిన మోహ సామ్రాజ్యాన్ని నీవు ఘనంగా స్థాపించావు. ఇక నీకు సాటి ఎవరు? సాక్షాత్తు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని రూపమనే అనంత సంపదలు నీకు పూర్తిగా లభించాయి (చేపడె). ఇక నీవు అన్ని విధాలా ఆనందంతో వర్ధిల్లు.
మధురభక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య సాగే సాధన ఒక ప్రణయ యుద్ధం లాంటిది. భక్తుడు దేవుడితో వాదించవచ్చు, అలగవచ్చు, హక్కుగా అడగవచ్చు (రాంపుల మోహము). చివరకు సాధన ఫలించి, శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాక్షాత్కారం (రూప సిరులు) లభించినప్పుడు, జీవాత్మకు అంతకుమించిన సంపద ఏముంటుంది? భగవదానందంలో మునిగితేలడమే (జెలంగుదు గాక) మోక్ష సామ్రాజ్య వైభవం.
