ఎడసి కూడిన పొందు
అవతారిక:
ఈ కీర్తనలో శృంగార నాయిక తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశునితో కొంత ఎడబాటు తర్వాత కలిగినప్పుడు కలిగే ఆనందాన్ని వివరిస్తుంది. విరహం తర్వాత కలిగే ఈ సంభోగ శృంగార అనుభూతిని నాయకునికి నివేదిస్తూ కొనియాడుతుంది.
ప. ఎడసి కూడిన పొందు ఇంపులాయను
తడవి మీ భావములు తలపోసేమయ్యా ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
స్వామీ! ఎడబాటు తరువాత కలిసే కలయిక ఎప్పుడూ అమితమైన సంతోషాన్ని ఇస్తుంది. మేమెల్లవేళలా మీ శృంగార భావములనే తలపోస్తుంటాము.
విశేషాలు:
అన్నమయ్య పల్లవిలో "మీ భావములు తలపోసీమయ్యా" అంటూ భావప్రస్తావన తెచ్చారు. రసజ్ఞానయోగ్యతనే భావము అంటారు. బాల్య యౌవన సంధియందు శృంగార భావములు ఉత్పన్నమగు అంతఃవికారాలు అష్టాదశ విధములని ప్రతాపరుద్రీయములో చెప్పబడింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తునికి, భగవంతునికి మధ్య ఉండే దూరం తొలగిపోయి మళ్లీ కలిసినప్పుడు కలిగే ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. భగవంతుని లీలలను, భావాలను స్మరించుకోవడం భక్తికి ప్రధాన లక్షణం.
చెక్కునఁ బెట్టినచెయ్యి సెలవిఁ బారేటినవ్వువొక్కమాటే చెలియకు నొనగూడెను
నిక్కపువోరమణుఁడ నీమహిమలే ఇవి
తాత్పర్యము:
చెక్కిలిపై పెట్టుకున్న చేయి, పెదవి మూలగా సాగే చిరునవ్వులు ఒకేసారి ఆ చెలికి సిద్ధించాయి. సుందరా! వాస్తవానికి ఇవన్నీ నీ మహిమలే సుమా! ఇవన్నీ మాలో మేము మెచ్చుకుంటూ ఉంటామయ్యా!
విశేషాలు:
చెక్కున పెట్టిన చేయి, పెదవిపై నవ్వు అనే శృంగార చేష్టలను అన్నమయ్య చక్కగా వర్ణించారు. ఇవన్నీ నాయకుని మహిమలని నాయిక కొనియాడుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని అనుగ్రహం వల్లనే భక్తునిలో ఆనందానుభూతి, భక్తి వికాసాలు కలుగుతాయని దీని అంతరార్థం. భక్తులు భగవంతుని లీలలను చూసి పరవశించిపోతారు.
మేర మీరు నిట్టూర్పులు మితిమీరు తమకము
యీరెండు నింతికి నిట్టి ఇరవాయను
ఆరయ వోరమణుడ అమరించితివి రీతి
యేరుపరచి మీసుద్దు లెంచుకొనేమయ్యా ॥ఎడసి॥
తాత్పర్యము:
అవధిదాటి వస్తున్న నిట్టూర్పులు, అధికమైన మోహము ఈ రెండూ ఆ రమణికి నెలవయ్యాయి. ఓ మనోహరా! ఆలోచించి చూస్తే ఇవన్నీ నీవలన కలిగినవే సుమా! నీ లీలలు, మంచి మాటలు మేము ఎన్నని లెక్కించేమయ్యా!
విశేషాలు:
విరహంతో కూడిన నిట్టూర్పులు, మితిమీరిన మోహం నాయికలో స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశుని లీలలుగా అన్నమయ్య పేర్కొన్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతునిపై భక్తునికి కలిగే తపన మరియు మోహాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. భగవంతుని అనుగ్రహం కోసం పరితపించే భక్తుని మనోభావాలకు ఇది ప్రతీక.
పయ్యదలెడజారును పచ్చిదేరే రతిచొక్కు
నెయ్యపుఁ గామిని కిట్టి నెలవాయను
యియ్యెడ శ్రీవేంకటేశ యెనసితి వింతలోనె
చయ్యన మిమ్ముఁ బొగడి సంతోసించేమయ్యా
తాత్పర్యము:
పైటకొంగు స్థానం తప్పడం, తడిగల శృంగార చేష్టల వల్ల కలిగే మైకం ఆ వలపుకత్తెకు స్థానమయ్యాయి. ఓ వేంకటేశ్వరా! ఇంతలోనే ఆమె పొందు గూడావు; ఇవన్నీ వీక్షిస్తున్న మేము నిన్ను వెంటనే పొగడి, కీర్తించి సంతోషం పొందుతామయ్యా.
విశేషాలు:
నాయిక శృంగార చేష్టలను, ఆమెలోని మైకమును అన్నమయ్య ఈ చరణంలో అందంగా వర్ణించారు. వేంకటేశ్వరునితో ఆమె కలిసిన విధానాన్ని ప్రశంసించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పరమాత్మతో కలిసిపోయే ఆనంద స్థితిని, మరియు భగవత్ దర్శనం వల్ల కలిగే సంపూర్ణ ఆనందాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
