తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారి ఈ శృంగార సంకీర్తనలో శ్రీకృష్ణుడి (శ్రీవేంకటేశ్వరుడి) లీలలను, గోపికల అమాయకపు, వలపు నిండిన మధుర భక్తిని ఎంతో మనోహరంగా, జానపద సొగసుతో వర్ణించారు. ఇక్కడ గోపికలు శ్రీకృష్ణుడిని తమ సకల హక్కులూ ఉన్న "మరఁది" (బావమరిది/మరది) అని సంబోధిస్తూ సరసాలాడుతున్నారు.
పల్లవి:
మాననీఁడు పుంటినోవి మరఁది వీఁడేమానముపైఁ జేయి చాఁచీ మందవారి మరఁది
- తాత్పర్యం: ఈ మంద (గొల్లపల్లె)లోని మరది (శ్రీకృష్ణుడు) నా మనసులోని వలపు అనే గాయం వలన కలిగే నొప్పి ని (పుంటినోవి) అస్సలు మాననివ్వడం లేదు. పైగా నా సిగ్గునూ, మానాన్ని దోచుకోవడానికి ధైర్యంగా చెయ్యి చాస్తున్నాడు!
- మధుర భక్తి విశేషం: భక్తుడికి భగవంతుడిపై కలిగే ప్రణయ వేదన ఒక గాయం వలన కలిగే నొప్పి లాంటిది. ఆ వేదనను శ్రీకృష్ణుడు తన తుంటరితనంతో, వలపు చేష్టలతో నిరంతరం రగిలిస్తూనే ఉంటాడు గానీ మాననివ్వడు. జీవాత్మ తన అహంకారాన్ని, మానసారాలను భగవంతుడి వద్ద పూర్తిగా సమర్పించుకోవడమే ఇక్కడ "మానముపై చెయ్యి చాచడం".
చరణం 1:
మంచమెక్కి వావిచూచీ మరఁది వీఁడేమంచినీటి చెలమల మరఁదిమంచు గుంచాన కొలిచే మరఁది వీఁడేపించెపు శిరసు పాగ పిన్ననాఁటి మరఁది
- తాత్పర్యం: చనువుతో వచ్చి మంచమెక్కి వరసలు కలిపే మరది వీడే! మంచి నీటి చెలమల వద్ద వేచి ఉండే మరది, మంచును కొలత పాత్రలతో (గుంచాన) కొలిచినట్లు అసాధ్యమైన తుంటరి పనులు చేసే మరది వీడే! నెమలి పించాన్ని శిరస్సుపై తలపాగాగా చుట్టుకునే చిన్ననాటి నా మరది వీడే!
- మధుర భక్తి విశేషం: మంచి నీటి చెలమ అనేది ఆత్మ దాహానికి సంకేతం. భక్తుడి ఆధ్యాత్మిక దాహాన్ని తీర్చే అమృత ధార శ్రీకృష్ణుడు. మంచును కొలవడం ఎలా అసాధ్యమో, భగవంతుని లీలలను, ఆనందాన్ని పరిమితులకు కొలవడం కూడా అంతే అసాధ్యం. చిన్ననాటి నుంచి ఉన్న సఖ్యం భక్తునికి భగవంతునికి మధ్య ఉండే అనాదియైన సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.
చరణం 2:
మంద మిరియాలు చల్లే మరఁది వీఁడేమందు నూరీ మాటలనే మరఁదిమందుమాయసేఁతల మరఁది వీఁడేకుందణపు వన్నెదట్టి కొంగు జారే మరఁది
- తాత్పర్యం: నాపై ఎవరికి ఉపయోగపడని(మంద మిరియాలు )
- సరసాలు ఆడే మరది వీడే! తీపి మాటలతోనే మందు నూరిపోసే నా మరది, తన మాయల చేత నన్ను వశపరుచుకునే మరది వీడే! మేలిమి బంగారు రంగు పీతాంబరం ధరించి, పైట కొంగు జారేలా నన్ను ఆకర్షించే మరది వీడే!
- మధుర భక్తి విశేషం: స్వామి విరహ తాపం భక్తునికి మిరియాల ఘాటులా మంట పుట్టిస్తుంది, కానీ ఆయన మాటలే ఆధ్యాత్మికౌషధమై (మందు) ఆ తాపాన్ని నయం చేస్తాయి. భగవంతుని మాయ (జగన్మోహిని) జీవుడిని కట్టిపడేస్తుంది. పీతాంబర ధారియైన కృష్ణుడి దివ్య సౌందర్యాన్ని చూసి ఆత్మ పరవశించి తన సర్వస్వాన్నీ మరచిపోతుంది.
చరణం 3:
మక్కళించే వలపుల మరఁది వీఁడేమక్కువ నాకౌఁగిట మరఁదిమక్కువలఁ గరఁగించే మరఁది వీఁడేచిక్కె వేంకటాద్రిమీఁది చిన్ననాఁటి మరఁది
- తాత్పర్యం: ప్రేమానురాగాలను ఇనుమడింపజేసే మరది వీడే! ఎంతో ప్రీతితో నా కౌగిలిలో బంధించబడే మరది, తన ప్రేమతో నా మనసును కరిగించివేసే మరది వీడే! చిన్ననాటి నుండి నా మనసులో ఉన్న ఈ మరది, ఈనాడు వేంకటాద్రిపై శ్రీవేంకటేశ్వరుడిగా నాకు పరిపూర్ణంగా చిక్కాడు!
- మధుర భక్తి విశేషం: భక్తి తీవ్రరూపం దాల్చినప్పుడు భగవంతుడు భక్తుని ప్రేమ కౌగిలికి (ప్రేమ బంధనానికి) లోబడతాడు. భగవంతుని దయ జీవుడిలోని కఠినత్వాన్ని కరిగించివేస్తుంది. గొల్లపల్లెలో చిలిపి పనులు చేసిన ఆ చిన్ననాటి శ్రీకృష్ణుడే, ఇక్కడ వేంకటాచలపతిగా అవతరించి భక్తులకు ముక్తిని ప్రసాదిస్తున్నాడనేది అన్నమయ్య మధుర భక్తి పరాకాష్ఠ.
