తొలుత నెఱఁగవా తొయ్యలి లాగు
అవతారిక: ఒక శృంగార నాయిక స్వామిని నిందిస్తూ, "ఇంతుల విషయాలు, వారి మనస్సు గ్రహించలేని వాడివా? అమ్మతో ఇలాంటి ప్రణయకలహాలు ఎందుకు కొనితెచ్చుకుంటారు స్వామీ!" అని ప్రశ్నిస్తున్నది.
పల్లవి
తొలుత నెఱఁగవా తొయ్యలి లాగు
బలిమి చూపఁగనేల పంతమియ్యనేల
తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! మొదట నీకు ఇంతుల (స్త్రీల) సంగతి, వారి మనస్తత్వం ఎలా ఉంటాయో తెలియదా? వారి ముందు పంతాలు, బలం చూపించడం ఎందుకు?
విశేషము: స్త్రీల మనస్సును అర్థం చేసుకోకుండా స్వామి ప్రవర్తించడం వల్ల కలిగే అపార్థాలను నాయిక ఇక్కడ సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థము: జీవుని సున్నితమైన మనోభావాలను గ్రహించడంలో భగవంతుని లీలలను, వారి మధ్య ఉన్న మధురమైన సంబంధాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
1. మొదటి చరణం
వొడివట్టి తీసి నీవువొడఁబరచఁగ నిటె
కొడిమెలు నిన్ను నెంచి కొసరీనాపె
అడరి యప్పటి నీవు అవుఁగాము లాడుకోగా
బెడిదపుఁ బెదవులు పిప్పి గట్టి నిదివో
తాత్పర్యము: ఎంతో ప్రయత్నపూర్వకంగా నిందలు మోపి, ఆపైన ఆమెను ఒప్పించే ప్రయత్నం ఎందుకు? మీరు ఉచితానుచితాలు గ్రహించకుండా ఆటలాడుకోవడం వల్ల ఆమె పెదవులు ఎంతలా కందిపోయాయో చూశారా!
విశేషము: స్వామి పంతాలకు పోవడం వల్ల అలమేలుమంగ మనసు నొచ్చుకుందనే భావన ఈ చరణంలో వ్యక్తమైంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థము: భక్తుని యొక్క కఠినమైన పరీక్షలు, ఆపైన భగవంతుని అనుగ్రహం కోసం చేసే వేదనను ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.
2. రెండవ చరణం
కక్కసించి పెనఁగుచు కాఁగిలించి వేఁడుకోఁగా
చక్కఁ గిందవేసుకొని జరసీ నాపె
వెక్కసమై నీవందుకు వినయాలు సే యఁగాను
పక్కన నీసేఁతలెల్లాఁ బచ్చిదేరీ నిదివో
తాత్పర్యము: ఎంతో సంకటపెట్టి, కౌగలించి వేడుకోగా, చక్కగా ఆటలలో తొండి చేసే విధంగా నీమీద నిందలు మోపుతున్నది. నీవందుకు ఉప్పొంగిన అతిశయంతో వినయము నటించడము.. నీ చేతలన్నీ పచ్చి పచ్చిగా ఉన్నాయి స్వామీ!
విశేషము: ప్రణయ కలహాలలో నాయకుని అతిశయం, నాయిక యొక్క కోపాలు శృంగార రసానికి సరసమైన భావాలను కలిగిస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతునితో భక్తునికున్న ప్రణయ ప్రవర్తనను, అలుగుట మరియు అనుగ్రహించుట అనే అంతరార్థాలను సూచిస్తుంది.
3. మూడవ చరణం
శ్రీ వేంకటేశుఁడ యిట్టె చేరి నీవు గూడఁగాను
భావించి నీవురముపై నెక్కి నాపె
వేవేగ నిప్పుడే నీవు విడెము చేతి కియ్యగా
చేవదేరి నీవలపు చిమ్మిరేగె నిదివో
తాత్పర్యము: ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీవు ఈ విధంగా కూడగా, శ్రీదేవి నీ వక్షస్థలంపై ఎక్కి కూర్చున్నది. వెంటనే నీవు తాంబూలము ఇవ్వగానే నీ వలపు ఆమెపై ఎగజిమ్మింది.
విశేషము: శ్రీవారి మూల విరాట్ వక్షస్థలంపై స్వర్ణలక్ష్మి విగ్రహాన్ని భగవత్ రామానుజుల వారు ప్రతిష్ఠించారు. ప్రతి శుక్రవారం అమ్మవారికి ప్రత్యేక అభిషేకం చేసి, మంగళసూత్రంతో అలంకరించి భక్తులకు దర్శనం కల్పిస్తారు. అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో ఆ శ్రీదేవిని "నీ ఉరముపై నెక్కె" అని కీర్తించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుని వక్షస్థలంలో లక్ష్మీదేవి నివాసం మరియు భగవంతుని ప్రేమ, భక్తులపై చూపే కరుణకు ఇది ప్రతీక.
