అండకు రావయ్యా
అవతారిక:
శృంగార నాయిక అలమేలుమంగమ్మ, నాయకుడైన శ్రీనివాసుని సోయగాలను వీక్షించాలన్న కోరికతో స్వామిని దగ్గరగా రమ్మని కోరుతోంది. అలాగే, ఎటువంటి దాపరికాలు లేకుండా త్వరితగతిన తనకి దర్శనమిమ్మని బహుదా ఉల్లేఖిస్తోంది.
పల్లవి
అండకు రావయ్యా అన్నియుఁ దెలిసెను
నిండి నొసలి లత్తుక నీరువలె నున్నది
తాత్పర్యము: స్వామీ! ఇలా దగ్గరగా రావయ్యా, నీ విషయాలన్నీ మాకు తెలిసిపోయాయి. నీ నుదురు ఎఱ్ఱనైన లాక్షారసపు (లక్క) కాంతులతో నిండినట్లున్నది.
విశేషాలు: శ్రీనివాసుని సౌందర్యాన్ని, నాయిక పట్ల ఆయన చూపించే ప్రేమను ఈ పల్లవిలో అన్నమయ్య వర్ణించారు. అండకు (దగ్గరగా) రమ్మని కోరుతూ స్వామివారి శృంగార చేష్టలను ప్రస్తావించడం జరిగింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని లీలలను, ఆయన దివ్య సౌందర్యాన్ని ఆరాధించే భక్తుని మనోభావాలను ఇది సూచిస్తుంది. భక్తుడు భగవంతునితో అనుసంధానం కావడానికి పరితపించే స్థితిని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.
1. చరణం 1
ముసుఁగు పెట్టుకొని మూల నేమి సేసేవుతాత్పర్యము: ముసుగుతెర వేసుకుని మూలగా ఏం చేస్తున్నావు స్వామీ! బయటకు వచ్చి నీ పెదవులు ఒకమారు చూపించరాదా! నీ రెప్పలమీద తాంబూలరసపు కాంతి ఎలా వచ్చింది స్వామీ? నీ చెక్కిలిపై నఖక్షతాలు ఎవరో కోరి కోరి వేసినట్లున్నది.
విశేషాలు: చెక్కున పెట్టిన చేయి, పెదవిపై నవ్వు మరియు తాంబూలరసపు కాంతి వంటి శృంగార చేష్టలను అన్నమయ్య చక్కగా వర్ణించారు. ఈ వర్ణనలు నాయకుడైన శ్రీనివాసునిపై నాయికకు ఉన్న అపారమైన అనురాగాన్ని తెలియజేస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని లీలలను చూసి పరవశించిపోయే భక్తుని మనోగతాన్ని ఇది తెలుపుతుంది. భగవంతుని అనుగ్రహం వల్ల భక్తునిలో కలిగే దివ్యానందాన్ని సూచిస్తుంది.
చరణం 2
కాయమెల్లా గప్పుకొని కడులోన నున్నాఁడవు
సోయగపు నీవురము చూపవయ్యా
చాయలకెంపు లెడవిసరీ బాహుమూలముల
నీయందుఁ కళలు నేఁడు నెలకొన్నట్లున్నవి
తాత్పర్యము: శరీరమంతా దివ్యాంబరాలు కప్పుకొని లోపల కూర్చున్నావు, ఒక్కసారి నీ దివ్యసుందరమైన వక్షభాగం చూపించరాదా! నీ చంకల వద్ద ఎర్రటి పద్మరాగవర్ణంతో కూడుకొని ఉన్నాయి, నీలో ఎన్నో కళలు దాగి ఉన్నవి స్వామీ!
విశేషాలు: శ్రీనివాసుని యొక్క సోయగపు వక్షభాగము మరియు బాహుమూలముల (చంకల) అందాన్ని నాయిక ప్రస్తుతించింది. పురుషునికి ఉండే షోడశ కళా స్థానాలలో ఒకటైన వక్షభాగం మరియు శరీర సౌందర్యం ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని పూర్ణత్వానికి మరియు ఆయనలోని దివ్య కళలకు ఇది ప్రతీక. భక్తులు భగవంతుని దివ్య రూపంలో సర్వ కళల సమ్మేళనాన్ని దర్శించి ఆనందిస్తారు.
3. చరణం
తెరవేసు కేలితి వొద్దిక నలమేల్మంగను
సొరిది నీనెమ్మొగము చూపవయ్యా
ఇరవై నన్ను శ్రీవేంకటేశుఁడ యేలితివి
వెరవుతో నీపుక్కిట విడె మున్నట్లున్నది
తాత్పర్యము: అమ్మ అలమేలుమంగను తెరవేసుకుని అనుకూలంగా పరిగ్రహించినట్లున్నావు, నీ నిండు చందమామ వంటి మోమును ఒక్కసారి చూపరాదా స్వామీ! ఈ తిరుమల క్షేత్రంలో శ్రీవేంకటేశునిగా నన్నేలుతున్నావు, దానికి తగినట్లే నీ నోటిలోని తాంబూలంతో దర్శనమిస్తున్నావు.
విశేషాలు: నాయకుడు అలమేలుమంగతో గడపిన అనుకూలతను మరియు ఆయన నెమ్మొగమును ఈ చరణంలో అన్నమయ్య ప్రస్తావించారు. తిరుమలలో వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ఉనికిని, ఆయనలోని కరుణామయ రూపాన్ని చక్కగా పేర్కొన్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ పరమాత్మతో కలిసిపోయే ఆనంద స్థితిని మరియు భగవత్ దర్శనం వల్ల కలిగే సంపూర్ణ ఆనందాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. భగవంతుని దివ్యమైన అనుగ్రహాన్ని పొందడమే భక్తి యొక్క పరమావధి అని దీని ద్వారా తెలుస్తుంది.
విశేషాంశములు
స్వామివారి యందు నెలకొని యున్న కళలను శృంగార నాయిక ప్రస్తుతిస్తున్నది. చంద్రునిలో పదిహేను లేదా పదహారు కళలు ఉన్నట్లుగానే, స్త్రీ, పురుషులలో కూడా పదహారు శృంగార కళా స్థానములు ఉంటాయి. ఆదిపురుషుడైన ఆ శ్రీనివాసునిలో గల షోడశ కళలైన అమృత, మానద, పూష, తుష్టి, పుష్టి, రతి, ధృతి, శశిని, చంద్రిక, కాంతి, జ్యోత్న్స, శ్రీ, ప్రీతి, అంగద, పూర్ణ, అమృత అనే కళలన్నిటితో నిండిన పూర్ణపురుషునిగా ఈ కీర్తనలో అభివర్ణించబడినది. అలాగే పురుషునికి షోడశ కళా స్థానాలుగా తల, ఎదురురొమ్ము, చేతులు, కుచములు, తొడలు, నాభి, నుదురు, కడుపు, పిఱుదులు, వీపు, చంకలు, మర్మస్థానము, మోకాళ్ళు, పిక్కలు, పాదములు, బొటన వ్రేళ్ళు ఉన్నాయి. అన్నమయ్య ఈ కళా స్థానాలలో కొన్నింటిని ఈ కీర్తనలో అందంగా ఉల్లేఖనం చేశారు.
