తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల శృంగార సంకీర్తనలలోని "ఎంతని పొగడవచ్చు నింతటి నీదేవులను" (28వ సంపుటం, 23వ సంకీర్తన, రేకు: 1804-6, రాగం: శంకరాభరణం) కీర్తనకు సంబంధించిన అవతారిక, సాహిత్యం, తాత్పర్యం మరియు మధురభక్తి విశేషాలు:
అవతారిక (సందర్భం)
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు, జగన్మాత అలమేలుమంగాదేవిల దివ్య దాంపత్య విహార లీలను కనులారా దర్శించిన అన్నమయ్య లేదా ఒక ముగ్ధ/చెలికత్తె స్వామిని ఉద్దేశించి పలికిన సందర్భమిది. నాయకుడైన శ్రీనివాసుడు అలమేలుమంగ సౌందర్య విభూతులను ఆస్వాదిస్తూ ఆమెతో కూడి ఉన్న తీరును శ్లాఘిస్తూ, ఆమె దివ్య అంగాంగ సౌందర్యాన్ని ప్రకృతి ఉపమానాలతో కీర్తించడం ఈ సంకీర్తనలోని అంతరార్థం.
పల్లవి
ఎంతని పొగడవచ్చు నింతటి నీదేవులను
సంతోసానఁ గూడితివి జాణవౌదువయ్యా ॥
తాత్పర్యం: ఓ స్వామీ! అంతటి మహిమాన్వితమైన నీ పట్టపురాణి (అలమేలుమంగ) సౌందర్యాన్ని, శ్రేష్టతను మేము ఏమని కొనియాడగలం? ఎంతో సంతోషంతో ఆమెను కూడి ఉన్నావు; రసికతలో, సరసత్వంలో నిజంగా నీవు ఎంతో నేర్పరివి (జాణవు).
మధురభక్తి విశేషం: జీవుడు-పరమాత్మల సంబంధంలో లక్ష్మీదేవి పురుషకార భూతురాలు (మధ్యవర్తిని). ఆమె దివ్య వైభవాన్ని వేనోళ్ల పొగడటం అసాధ్యమని చెబుతూ, అటువంటి పరమపావనమైన శక్తితో ఐక్యమైన శ్రీనివాసుని 'జాణ'గా సంబోధించడం మధురభక్తి సంప్రదాయంలోని నాయక-నాయికా రసభావ శృంగారానికి నిదర్శనం.
చరణం 1
జిగిమించ ముద్దుగారే చిలుకపలుకులే
మగవ నోరనుడిగే మాఁట లెల్లాను
వెగటు లేని యట్టి వెన్నెలలపోగులే
చిగురుఁ బెదవులపై చిరునవ్వులెల్లాను ॥ ఎంత ॥
తాత్పర్యం: కాంతిలీనుతూ ముద్దులు కురిపించే చిలుక పలుకుల్లా ఉన్నాయి ఆమె సిగ్గుపడుతూ నోటితో మెల్లగా పలికే మాటలన్నీ. ఎంత చూసినా విసుగు అనిపించని, కమ్మనైన వెన్నెలల ప్రోవుల్లా (రాశుల్లా) ఉన్నాయి ఆమె చిగురుటాకు వంటి ఎర్రని పెదవులపై విరిసే చిరునవ్వులన్నీ.
మధురభక్తి విశేషం: నాయిక (అమ్మవారు) సంభాషణలు పరమ శాంతికరమైన నాదబ్రహ్మ స్వరూపాలు. ఆమె చిరునవ్వులు సంసార తాపత్రయాలను పోగొట్టే అమృత వెన్నెలలని, స్వామిని అనుగ్రహించే ప్రేమామృత ప్రవాహాలని మధురభక్తి పద్ధతిలో వర్ణించారు.
చరణం 2
తొలుకరికాలపు తోరవు మెఱుఁగులే
సొలసి రమణిచూచే చూపులెల్లాను
పెలుచు గండుఁదుమ్మిదలపిల్లల మూఁకలే
నిలువుఁ గొప్పువెట్టిననెరులెల్లాను ॥ ఎంత ॥
తాత్పర్యం: తొలకరి వాన కాలంలో మెరిసే దట్టమైన మెరుపుతీగల్లా ఉన్నాయి ఆ కాంత పరవశించి చూసే చూపులన్నీ. గుంపులుగా చేరిన నల్లటి తుమ్మెద పిల్లల సమూహాల్లా ఉన్నాయి నిటారుగా పైకి ముడివేసిన ఆమె ఒత్తైన నల్లని కేశపాశాలన్నీ.
మధురభక్తి విశేషం: కంటి చూపులను వర్షాకాలపు మెరుపులతో, కురులను నల్లటి తుమ్మెదలతో పోల్చడం సంప్రదాయ శృంగార వర్ణన. భక్తుని/నాయకుని వైపు చూసే అమ్మవారి కటాక్షాలు మేఘావృతమైన జగత్తును వెలిగించే చైతన్య కిరణాలని ఇక్కడ భావించవచ్చు.
చరణం 3
కడలేనికాంతుల కలకపుఁ గుండలే
పడఁతిగట్టిచన్నుల బాగులెల్లాను
అడరి శ్రీవేంకటేశ యలమేలుమంగయాకె
యెడయని నీభాగ్యమే యాగురుతులెల్లాను ॥ ఎంత ॥
తాత్పర్యం: అనంతమైన కాంతులతో నిండిన కలశాల్లా (పూర్ణకుంభాల్లా) ఉన్నాయి ఆ వనిత వక్షోజాల అందచందాలన్నీ. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఆమె సాక్షాత్తూ అలమేలుమంగాదేవి; ఆ లక్ష్మీదేవి సౌందర్య చిహ్నాలన్నీ నిన్ను ఎప్పటికీ వీడిపోని నీ శాశ్వత దివ్య భాగ్యానికి ప్రత్యక్ష గుర్తులు కదా!
మధురభక్తి విశేషం: అలమేలుమంగ సమస్త ఐశ్వర్య ప్రదాయిని. ఆమె సౌందర్యమంతా శ్రీనివాసుని అనంత ఐశ్వర్యానికి, కళ్యాణ గుణాలకు ప్రతీక. పరమాత్మ వక్షఃస్థలంలో నిత్యనివాసం ఉండే లక్ష్మీదేవి ఆయనతో 'ఎడయని భాగ్యము'గా (ఎడబాయని సంపదగా) విలసిల్లుతోందని అద్భుతంగా ముగించారు.
