అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీకృష్ణుని లీలలను ప్రస్తావిస్తూ, భగవంతుడు చేసిన పనులకు తగిన ఫలితం (కర్మఫలం) ఆయనకే తప్పలేదని చమత్కరిస్తారు. లోకానికి కర్మ సిద్ధాంతాన్ని బోధిస్తూనే, భగవంతుడు తన భక్తుల కోసం ఎంతటి సామాన్య పనులకైనా లోనవుతాడని ఈ కీర్తనలో వివరించారు.
సంకీర్తన - వివరణ
పల్లవి
ఎన్నఁగలుగు భూతకోటినెల్లఁ జేసినట్టి చేఁత
నిన్నుఁ జేసుకొనుట గాక నీకుఁ దొలఁగవచ్చునా
తాత్పర్యము:
లెక్కించలేనంత మంది ప్రాణులను సృష్టించి, వారి పట్ల నీవు చేసిన పనుల ప్రభావం నీ మీద కూడా ఉంటుంది. ప్రాణికోటిని సృష్టించడం అంటే నిన్ను నీవు సృష్టించుకోవడమే. కాబట్టి ఆ సృష్టి ఫలితం నుండి నీవు ఎలా తప్పించుకోగలవు? నీవు చేసిన కార్యాలకు ఫలితాన్ని నీవు కూడా అనుభవించక తప్పదు.
విశేషాలు:
చేసుకొన్న వారికి చేసుకొన్నంత అనే లోకోక్తిని ఇక్కడ అన్నమయ్య భగవంతుడికి అన్వయించారు. సృష్టికర్త తన సృష్టికి తానే బాధ్యుడు అనే వేదాంత సత్యాన్ని ఇందులో చూడవచ్చు.
మొదటి చరణం
గుట్టుచెరిచి లోకమెల్ల ఘోరసంసారమందు
కట్టివేసినట్టి పాపకర్మ మేల తీరును
పట్టితెచ్చి నిన్ను రోలఁగట్టివేసి లోకమెఱఁగ
రట్టు సేసుఁ గాక నిన్ను రాజనన్న విడుచునా
తాత్పర్యము:
ప్రజల రహస్యాలను కనిపెట్టి, వారందరినీ ఈ ఘోరమైన సంసార బంధాలలో చిక్కుకునేలా చేశావు. ఆ పాపకర్మ నిన్ను వదిలిపెడుతుందా? అందుకే యశోదమ్మ నిన్ను పట్టుకొచ్చి, లోకమంతా తెలిసేలా రోటికి కట్టివేసింది. నీవు రాజకుమారుడవు లేదా రాజువు అని తెలిసినా లోకం నిన్ను ఊరికే వదలదు; ఆ కర్మ ఫలాన్ని అనుభవించాల్సిందే.
విశేషాలు:
కృష్ణలీలల్లోని 'దామోదర లీల'ను (రోటికి కట్టబడటం) ఇక్కడ అన్నమయ్య సంసార బంధాలతో ముడిపెట్టి వర్ణించారు. భగవంతుడు అందరినీ సంసారంలో బంధిస్తే, భక్తురాలు ఆయనను రోటికి బంధించిందని భావం.
రెండవ చరణం
మిఱ్ఱుపల్లములకుఁ దెచ్చి మెరసి భూతజాలములకుఁ
దొఱ్ఱపెసలు గొలచినట్టి దోసమేల పాయును
అఱ్ఱుసాఁచి గోపసతుల నలమి వెంటవెంటఁ దిరుగ
వెఱ్ఱిఁ జేయుఁ గాక నీవు విభుఁడనన్న విడుచునా
తాత్పర్యము:
ఎత్తుపల్లాలను సమానం చేసి ప్రాణులందరికీ మంచి ఆహారం ఇవ్వకుండా, పుచ్చిపోయిన (దొర్ర) పెసలను కొలిచిన దోషం నిన్ను వదులుతుందా? అందుకే నీవు గోపికల ప్రేమ కోసం ఆశపడి (అఱ్ఱుసాచి), వారి వెంట వెర్రివాడిలా తిరుగుతున్నావు. నీవు సర్వేశ్వరుడివని (విభుడవు) చెప్పుకున్నా ఆ దోషం నిన్ను వదిలిపెట్టదు.
విశేషాలు:
ఇక్కడ 'దొర్ర పెసలు' అంటే సారం లేని వస్తువులని అర్థం. సృష్టిలో జీవులకు కష్టసుఖాలను పంచి ఇచ్చే క్రమంలో చేసిన చిన్న చిన్న లోపాలకు శిక్షగా, స్వామి గోపికల వెనుక తిరుగుతున్నాడని అన్నమయ్య చమత్కరించారు.
మూడవ చరణం
పరుల ఇంటి కేఁగి పరుల పరుల వేఁడఁజేసినట్టి
ఎరుకమాలినట్టి చేఁత లేల నిన్ను విడుచును
వెరపు మిగిలి వేంకటాద్రివిభుఁడ ననుచు జనులచేత
నరులు గొనఁగఁజేయుఁ గాక ఆస నిన్ను విడుచునా
తాత్పర్యము:
నీకు శత్రువులైన వారి ఇంటికి వెళ్లి, ఇతరులను యాచించేలా చేసిన నీ తెలివి తక్కువ పనులు నిన్ను వదలవు. కానీ నీవు ఉపాయంతో "నేను వేంకటాద్రి విభుడను" అని చెప్పి జనులందరూ నిన్ను ప్రేమించేలా (అరులు కొనగ) చేసుకున్నావు. భక్తుల మీద నీకున్న ఆశ నిన్ను ఎప్పటికీ వదలదు.
విశేషాలు:
'పరుల పరుల వేడజేసినట్టి' అనే ప్రయోగం వామనావతారాన్ని సూచిస్తుంది. దేవతల శత్రువైన బలిచక్రవర్తి వద్దకు వెళ్లి విష్ణువు మూడు అడుగుల నేల యాచించడాన్ని ఇక్కడ అన్నమయ్య ప్రస్తావించారు. చివరకు తిరుమల వేంకటేశ్వరునిగా అవతరించి భక్తుల ప్రేమను పొందుతున్నావని ముక్తాయించారు.
