జయలక్ష్మి వరలక్ష్మి

 

సంకీర్తన: జయలక్ష్మి వరలక్ష్మి సంగ్రామవీరలక్ష్మి

రచన: తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు

సంపుటము: 19-520

అవతారిక:

శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రియసఖి అయిన లక్ష్మీదేవిని జయములను, వరములను ప్రసాదించే ఆదిశక్తిగా కొలుస్తూ అన్నమాచార్యులు చేసిన మంగళప్రదమైన స్తోత్రమిది.

పల్లవి

జయలక్ష్మి వరలక్ష్మి సంగ్రామవీరలక్ష్మి

ప్రియురాలవై హరికిఁ బెరసితివమ్మా॥

• తాత్పర్యము:
  
  
  అమ్మా! నీవు భక్తులకు విజయాలను చేకూర్చే జయలక్ష్మివి, కోరిన కోర్కెలను తీర్చే వరలక్ష్మివి, రణరంగంలో శౌర్యాన్ని నింపే సంగ్రామ వీరలక్ష్మివి. అటువంటి మహోన్నతమైన నీవు శ్రీహరికి ప్రియురాలవై, ఆయన వక్షస్థలంలో స్థిరంగా నిలిచి ఆయనతో ఐక్యమయ్యావు.
  
  
• విశేషాలు:
  
  
  • అన్నమయ్య మరొక కీర్తనలో ("తగునయ్య హరి నీకు...") వర్ణించినట్లు—శిశుపాలుని జయించి స్వీకరించిన రుక్మిణి 'జయలక్ష్మి', హిరణ్యకశిపుని సంహరింపజేసి ఇంద్రాదులకు వరమిచ్చిన తల్లి 'వరలక్ష్మి', నరకాసుర వధలో శ్రీకృష్ణునికి తోడుగా నిలిచిన సత్యభామ 'సంగ్రామలక్ష్మి'.
    
    
  • 'లక్ష్మి' అనగా "లక్ష్యతే సర్వోనయేతి లక్ష్మీః"—సకల జగత్తునూ తన కరుణాకటాక్షాలతో వీక్షించి రక్షించే జగన్మాత.
    
    

చరణం 1

పాలజలనిధిలోని పసనైన మీఁగడ

మేలిమి తామరలోని మించవాసన

నీలవర్ణునురముపై నిండిననిధానమవై

యేలేవు లోకములు మమ్మేలవమ్మా॥

• తాత్పర్యము:
  
  
  తల్లీ! నీ దివ్య రూపం క్షీరసాగరంలో సారవంతమైన, నిగనిగలాడే మీగడ వలె స్వచ్ఛంగా ప్రకాశిస్తోంది. నీ దేహం శ్రేష్ఠమైన పద్మములోని దివ్య సుగంధాన్ని వెదజల్లుతోంది. నల్లని మేఘశ్యాముడైన శ్రీనివాసుని వక్షస్థలంపై అమూల్యమైన మహానిధిలా వెలుగుతూ, సమస్త లోకాలను పాలిస్తున్నావు. నీ కన్నబిడ్డలమైన మమ్మల్ని కూడా కరుణించి పాలించవమ్మా!
  
  
• విశేషాలు:
  
  
  • క్షీరసాగర మథనంలో లక్ష్మీదేవి ఉద్భవించిన వైనాన్ని 'పాలకడలి మీగడ'తో పోల్చడం అన్నమయ్య అద్భుతమైన భావన.
    
    
  • 'నిధానము' అనగా దాచి ఉంచిన పెన్నిధి. భగవంతుని హృదయానికే అలంకారమైన పరమ సంపదగా అమ్మవారు ఇక్కడ స్తుతించబడింది.
    
    

చరణం 2

చందురుతోడఁ బుట్టిన సంపదల మోఱుఁగవో

కందువ బ్రహ్మలఁ గాచే కల్పవల్లి

అందిన గోవిందునికి అండనే తోడునీడవై

వుందానవు మా ఇంటనే వుండవమ్మా॥

• తాత్పర్యము:
  
  
  పాలసముద్రంలో చంద్రునితో తోబుట్టువుగా జన్మించినందువల్లనేమో ఆ చంద్రకాంతి శోభంతా నీలోనే మెరుపులై నిండివుంది. సృష్టికర్తలైన బ్రహ్మలను సైతం రక్షించే కల్పవృక్షపు తీగవు నీవు. నిన్ను పొందిన ఆ గోవిందుని చెంతనే నిరంతరం తోడునీడై ఉండే దేవీ! మా ఇంటనే స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొని మమ్మల్ని అనుగ్రహించవమ్మా.
  
  
• విశేషాలు:
  
  
  • లక్ష్మీదేవి, చంద్రుడు ఇద్దరూ క్షీరసాగరం నుంచే ఆవిర్భవించిన సహోదరులు. అందుకే చంద్రుని ఆహ్లాదకరమైన వెలుగులు అమ్మవారి సొగసులో ప్రతిబింబిస్తున్నాయని వర్ణన.
    
    
  • 'కల్పవల్లి' అనగా ఆశ్రయించిన వారికి సమస్త శుభాలను అందించే దివ్యలత.
    
    

చరణం 3

పదియారువన్నెలతో బంగారుపతిమ

చెదరని వేదముల చిగురుఁబోడి

యెదుట శ్రీ వేంకటేశు నిల్లాలవై నీవు

నిదుల నిలిచేతల్లి నీవారమమ్మా॥

• తాత్పర్యము:
  
  
  పదహారు వన్నెల మేలిమి బంగారు ప్రతిమలా నువ్వు దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తున్నావు. నీ కోమలమైన చిగురుబోడి రూపంలో సనాతన వేదాలన్నీ చెక్కుచెదరకుండా నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. సాక్షాత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పట్టపురాణివై, సకల ఐశ్వర్యాలైన నవనిధులలో కొలువైన జగజ్జననీ! మేము నీ భక్తులము, నీ సొత్తులము; మమ్మల్ని సదా రక్షించు తల్లీ.
  
  
• విశేషాలు:
  
  
  • పదహారు కళలు: పూష, యశ, సుమనస, రతి, ప్రాప్తి, ధృతి, బుద్ధి, సౌమ్య, మరీచి, అంశుమాలిని, అంగిర, శశిని, ఛాయ, సంపూర్ణమండల, తుష్టి, అమృత.
    
    
  • నవ నిధులు (తొమ్మిది నిధులు): మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కచ్ఛపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, ఖర్వము (లక్ష్మీదేవి అనుగ్రహం వల్లనే కుబేరుని వద్ద ఈ నిధులు సుస్థిరంగా ఉంటాయి).