ఈతఁడొక్కఁడే యన్నిటా

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలలోని "ఈతఁడొక్కఁడే యన్నిటా నెన్నిక కెక్కినవాఁడు" (28వ సంపుటం, 350వ సంకీర్తన, రేకు: 1860-4, రాగం: సాళంగనాట) కీర్తనకు సంబంధించిన అవతారిక, సాహిత్యం, తాత్పర్యం మరియు దశావతారాల అంతరార్థ విశేషాలు:

అవతారిక (సందర్భం)

శ్రీమహావిష్ణువు దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ కోసం ధరించిన దశావతారాల లీలలను, పరాక్రమ విశేషాలను శ్రీవేంకటేశ్వరునిలోనే దర్శిస్తూ అన్నమయ్య భక్తులను, లోకులను ఆహ్వానిస్తున్న సందర్భమిది. అన్ని విధాలా గణనకెక్కిన (అత్యంత ప్రసిద్ధుడైన) ఆ సుందర పరమాత్ముని లీలావిభవాలను దర్శించ రండంటూ పిలవడం ఈ సంకీర్తనలోని ప్రధాన భావం.

పల్లవి

ఈతఁడొక్కఁడే యన్నిటా నెన్నిక కెక్కినవాఁడు

చూతమురారో చక్కని రీతి గలవాఁడు ॥

• తాత్పర్యం: సమస్త విషయాలలోనూ, సకల లోకాలలోనూ అత్యంత ప్రసిద్ధి గాంచినవాడు, అగ్రగణ్యుడు ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఒక్కడే! అత్యంత సుందరమైన రూపం, సద్గుణాలు కలిగిన ఈ స్వామిని అందరం కలిసి వెళ్లి దర్శిద్దాం రండి!
  
  
• దశావతార విశేషం: అవతారాలన్నింటికీ మూలపురుషుడైన పరాత్పరుడు తిరుమల శ్రీనివాసుడేనని, సమస్త అవతారాల శక్తులు ఆయనలోనే మూర్తీభవించాయని పల్లవిలో స్పష్టమవుతుంది.
  
  

చరణం 1

సారెకుఁ బుటమెగరి సాముచేసినవాఁడు

ఆరితేరిన చిప్పలహరికెవాఁడు

పోరి కొమ్ముదారతోడి పోటుబంటయినవాఁడు

చేరి రివులఁ జెండాడే చేకత్తులవాఁడు ॥ ఈతఁ ॥

• తాత్పర్యం: నీటిలో పదేపదే పైకి ఎగురుతూ విన్యాసాలు (సాము) చేసినవాడు; గట్టిదైన డిప్పను (చిప్పను) డాలుగా ధరించి ఆరితేరినవాడు; పదునైన కోరలతో యుద్ధం చేసి శత్రువులను సంహరించిన మహావీరుడు; శత్రువుల దగ్గరికి వెళ్లి పదునైన గోళ్ళనే కత్తులుగా చేసి చీల్చి చెండాడినవాడు.
  
  
• దశావతార విశేషాలు:
  
  
  1. మత్స్యావతారం: "సారెకుఁ బుటమెగరి సాముచేసినవాఁడు" — ప్రళయ జలాల్లో మీనమై సంచరిస్తూ వేదాలను రక్షించిన మత్స్యమూర్తి లీల.
     
     
  2. కూర్మావతారం: "ఆరితేరిన చిప్పలహరికెవాఁడు" — మందర పర్వతాన్ని మోస్తూ గట్టిదైన వీపు చిప్పనే డాలుగా (హరిక) ధరించిన కూర్మరూపం.
     
     
  3. వరాహావతారం: "పోరి కొమ్ముదారతోడి పోటుబంటయినవాఁడు" — హిరణ్యాక్షునితో పోరాడి, తన పదునైన కోరలతో భూదేవిని ఉద్ధరించిన ఆదివరాహమూర్తి పరాక్రమం.
     
     
  4. నరసింహావతారం: "చేరి రివులఁ జెండాడే చేకత్తులవాఁడు" — హిరణ్యకశిపుని చేరదీసి తన చేతి వాడిగోళ్లనే ఆయుధాలుగా చేసి సంహరించిన నారసింహావతార లీల.
     
     

చరణం 2

పొంచి యడుగడుగుకుఁ బొదలేవాఁడు

చెంచలించక పగలు సాదించేవాఁడు

పెంచి శరణంటేఁ గాచే బిరుదువాఁడు

మించి యెలువఁగరాని మేటి బలువాఁడు ॥ ఈతఁ ॥

• తాత్పర్యం: పొంచి ఉండి ఒక్కొక్క అడుగుతోనే సమస్త బ్రహ్మాండాలను దాటేలా పెరిగినవాడు; వెనుకాడకుండా క్షత్రియులపై గల పగను సాధించినవాడు; తనను నమ్మి 'శరణు' అన్నవారిని కనికరించి రక్షించే బిరుదు గలవాడు; ఎవరూ ఎదిరించలేని గొప్ప బలసంపన్నుడు.
  
  
• దశావతార విశేషాలు:
  5. వామనావతారం: "పొంచి యడుగడుగుకుఁ బొదలేవాఁడు" — చిన్నవానిగా వచ్చి మూడడుగులతో త్రివిక్రముడై విశ్వమంతా వ్యాపించిన వామనమూర్తి.
  6. పరశురామావతారం: "చెంచలించక పగలు సాదించేవాఁడు" — క్షత్రియులపై మొక్కవోని సంకల్పంతో ఇరవై ఒక్క మార్లు దండెత్తి పగను తీర్చుకున్న పరశురాముని వైఖరి.
  7. శ్రీరామావతారం: "పెంచి శరణంటేఁ గాచే బిరుదువాఁడు" — 'అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యేతద్ వ్రతం మమ' అంటూ విభీషణాది శరణాగతులను ప్రాణప్రదంగా రక్షించిన శ్రీరామచంద్రుని శరణాగత వత్సలత.
  8. బలరామావతారం: "మించి యెలువఁగరాని మేటి బలువాఁడు" — అపారమైన బలపరాక్రమాలు కలిగిన హలధరుడైన బలరాముని వైభవం.
  
  

చరణం 3

పరులనుఁ గడు సిగ్గు వరపించేవాఁడు

తొరలి తొక్కని చోట్లు దొక్కేటివాఁడు

సురలకు నేలికై సూడువట్టేవాఁడు

నిరతి శ్రీవేంకటాద్రి నెలకొన్నవాఁడు ॥ ఈతఁ ॥

• తాత్పర్యం: అన్యమతస్థులను/రాక్షసులను పరమ మోహంలో ముంచి సిగ్గుపడేలా చేసినవాడు; వేగంగా పరుగులు తీస్తూ ఎవరూ అడుగుపెట్టని ప్రదేశాలను సైతం అధిరోహించేవాడు; దేవతలకు నాయకుడై రాక్షసులపై పగబట్టి సంహరించేవాడు; నిరంతర భక్తితో శ్రీవేంకటాద్రిపై కొలువుదీరినవాడు.
  
  
• దశావతార విశేషాలు:
  9. బుద్ధావతారం: "పరులనుఁ గడు సిగ్గు వరపించేవాఁడు" — త్రిపురాసురుల స్త్రీలను, అసురులను తన మాయాబోధలతో లజ్జింపజేసి అధర్మం నుండి మరల్చిన బుద్ధావతార తత్త్వం.
  10. కల్క్యవతారం: "తొరలి తొక్కని చోట్లు దొక్కేటివాఁడు / సురలకు నేలికై సూడువట్టేవాఁడు" — కలియుగాంతంలో దేవతల పక్షాన నిలిచి, గుర్రంపై వేగంగా సంచరిస్తూ దుష్టులను సంహరించి ధర్మసంస్థాపన చేసే కల్కి అవతార సూచన.
  
  
• ముగింపు: ఈ దశావతారాల సమస్త వైభవాలు, వీరత్వాలు మూర్తీభవించిన సాక్షాత్ పరబ్రహ్మమే తిరుమల వేంకటాద్రిపై వేంకటేశ్వరుడై వెలసి ఉన్నాడని అన్నమయ్య సంపూర్ణ సమర్పణతో కీర్తించారు.