జిగురువంటివాఁడె శినకాటి

 జిగురువంటివాఁడె శినకాటి చింత-

శిగురమ్మఁబోనీఁడె శిన కాటి॥పల్లవి॥సేఁతి కుత్తికవాఁడు సెడ కుండ దాఁచిన-

పాఁతపెద్దవిల్లు బలువున

నాఁతికొరకు వచ్చి నడిమికి విఱిశిన-

శేఁతలాఁడుగదె శినకాటి॥జిగురు॥రట్టడిశేఁతల రాకాశినాయని

పట్టపుశెలి యలిఁ బడవేశి

కొట్టఁ గొనముక్కు గోశివేశినట్టి-

శిట్టగీఁడుగదె శినకాటి॥జిగురు॥నలుపున వెంకటనగమునఁ గోనేటి-

నెలవున సొంపుతో నెలకొని

కలిమి పడుసుతోడి కాఁపురమున్నట్టి

శిలుగులాఁడుగదె శినకాటి॥జిగురు॥ 

ఈ సంకీర్తన తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు రచించిన అద్భుతమైన జానపద శైలి శృంగార కీర్తన. ఇందులో ఒక చెంచెత (లేదా పల్లెటూరి పడుచు) శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని (శినకాటి = చినవాడు/చిన్నోడు) తన ప్రియుడిగా భావించి, ఆయన చిలిపి చేష్టలను, రామాయణ గాథలోని వీరత్వాన్ని పల్లెటూరి యాసలో (చ -> శ, ట్టు -> ట్టి వంటి మార్పులతో) వర్ణిస్తోంది.

కీర్తనలోని ముఖ్య పదాలు (యాస - అసలు రూపం)

• శినకాటి / శినవాఁడు: చినవాడు (చిన్నవాడు / శ్రీనివాసుడు)

• శిగురు: చిగురు

• సేఁతి కుత్తికవాఁడు: చేతి కుత్తుకవాడు (చేతిలో కంఠం/ప్రాణం ఉన్నవాడు? కాదు—రావణాసురుడు లేదా పరశురాముడు/శివుడు. ఇక్కడ చేతి కుత్తుకవాడు అంటే మెడలో/చేతిలో ఆయుధం లేదా గరళం ఉన్న శివుడు లేదా జనక మహారాజు ఆధీనంలో ఉన్న శివధనుస్సు అని అర్థం. మరొక అర్థంలో: 'చేతి కుత్తుక' అనగా గొంతు/కంఠం చేతిలో ఉన్నవాడు లేదా పది తలల రావణుడు ఎత్తలేని విల్లు). సంప్రదాయ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం: సేఁతి కుత్తికవాఁడు అనగా గరళాన్ని కంఠంలో దాచుకున్న శివుడు.

• నాఁతి: స్త్రీ (సీతాదేవి)

• విఱిశిన శేఁతలాఁడు: విరిచిన చేతలు కలవాడు (పనులు చేసేవాడు)

• రాకాశినాయడు: రాక్షసుల నాయకుడు (రావణాసురుడు)

• పట్టపుశెలి: పట్టపు చెల్లెలు (శూర్పణఖ)

• శిట్టగీఁడు: చిట్టగీడు (దుష్టుడు / తుంటరివాడు / గడుసువాడు)

• కలిమి పడుసు: లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ)

• శిలుగులాఁడు: చిక్కులు పెట్టేవాడు / తగాదాలు పెట్టేవాడు (కొంటెవాడు)

చరణాల వారీగా భావం

పల్లవి:

జిగురువంటివాఁడె శినకాటి చింత- శిగురమ్మఁబోనీఁడె శిన కాటి॥

భావం: ఈ చినవాడు (వెంకటేశ్వరుడు) బంక/జిగురు లాంటివాడు; ఒక్కసారి పట్టుకుంటే వదలడు. నేను చింతచిగురు అమ్ముకోవడానికి వెళ్తుంటే కూడా నన్ను పోనివ్వకుండా అడ్డుకుంటున్నాడు ఈ తుంటరి చిన్నోడు!

చరణం 1:

సేఁతి కుత్తికవాఁడు సెడ కుండ దాఁచిన- పాఁతపెద్దవిల్లు బలువున నాఁతికొరకు వచ్చి నడిమికి విఱిశిన- శేఁతలాఁడుగదె శినకాటి॥

భావం: నీలకంఠుడైన ఆ శివుడు (లేదా జనక మహారాజు) పాడవకుండా భద్రంగా దాచిపెట్టిన పాతదైన ఆ పెద్ద శివధనుస్సును, కేవలం ఒక స్త్రీ (సీతాదేవి) కోసం స్వయంవరానికి వచ్చి, తన బలంతో నడుమకు పెళ్ళున విరిచేసిన గొప్ప చేతలు కలవాడు కదా ఈ చినవాడు (శ్రీరాముడు)!

చరణం 2:

రట్టడిశేఁతల రాకాశినాయని పట్టపుశెలి యలిఁ బడవేశి కొట్టఁ గొనముక్కు గోశివేశినట్టి- శిట్టగీఁడుగదె శినకాటి॥

భావం: లోకమంతా రచ్చ చేసే పనులు (రట్టడి చేతలు) చేసే ఆ రాక్షస రాజు రావణాసురుడి గారాబు చెల్లెలైన శూర్పణఖ మాయలు పన్ని మీదకు రాగా, ఆమెను కింద పడవేసి ముక్కు, చెవుల కొనలను కోసివేసిన గడుసువాడు (తుంటరివాడు) కదా ఈ చినవాడు! (లక్ష్మణుడి ద్వారా చేయించిన పనిని రాముడికే ఆపాదిస్తూ చెబుతోంది).

చరణం 3:

నలుపున వెంకటనగమునఁ గోనేటి- నెలవున సొంపుతో నెలకొని కలిమి పడుసుతోడి కాఁపురమున్నట్టి శిలుగులాఁడుగదె శినకాటి॥

భావం: నల్లని మేని ఛాయతో, తిరుమల వేంకటాచల కొండపై కోనేటి దగ్గర (పుష్కరిణి తీరాన) అందంగా కొలువై ఉండి, సంపదల రాణి అయిన లక్ష్మీదేవితో (కలిమి పడుచుతో) కాపురం చేస్తున్న కొంటెవాడు (మమ్మల్ని ప్రేమలో చిక్కులు పెట్టేవాడు) కదా ఈ చినవాడు!

మొత్తం తాత్పర్యం: రామావతారంలో సీత కోసం శివధనుస్సును విరిచి, శూర్పణఖ ముక్కు కోసిన ఆ పరాక్రమవంతుడే, నేడు వేంకటాచలం మీద లక్ష్మీదేవితో కొలువై ఉండి, చింతచిగురు అమ్ముకునే నన్ను వదలకుండా జిగురులా అంటుకుంటూ అల్లరి చేస్తున్నాడని ఆ పల్లె పడుచు స్వామిపై ఉన్న ప్రేమను నిందాస్తుతిగా వ్యక్తపరుస్తోంది.