నెలమూఁడు శోభనాలు

 నెలమూఁడు శోభనాలు నీకు నతనికిఁ దగు

కలకాలమును నిచ్చకల్యాణమమ్మా॥పల్లవి॥రామనామమతనిది రామవు నీవైతేను

చామన వర్నమతఁడు చామవు నీవు

వామనుఁడందురతని వామనయనవు నీవు

ప్రేమపు యిద్దరికి పేరుబలమొకటే॥నెల॥హరి పేరాతనికి హరిణేక్షణువు నీవు

కరిఁ గాచెఁ దాను నీవు కరియానవు

సరిఁ దా జలధిశాయి జలధికన్యవు నీవు

బెరసి మీ యిద్దరికిఁ బేరుబలమొకటే॥నెల॥జలజనాభుఁడతఁడు జలజముఖివి నీవు

అలమేలుమంగవు నిన్నలమెఁ దాను

ఇలలో శ్రీ వేంకటేశుఁడిటు నిన్నురాన మెచె

పిలిచి పేరుచెప్పెఁ బేరుబలమొకటే

ఈ సంకీర్తన తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు రచించిన అద్భుతమైన శృంగార/కల్యాణ కీర్తన. ఇందులో అన్నమయ్య శబ్దాలంకారాలను (యమకం, అనుప్రాస) ఎంతో చమత్కారంగా ప్రయోగిస్తూ, శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామికి, అలమేలుమంగమ్మకు మధ్య ఉన్న నామ, గుణ సామ్యాలను (పేరుబలాన్ని) పోల్చి చెబుతున్నారు.

జ్యోతిష్య శాస్త్రం ప్రకారం వధూవరులకు "నామ నక్షత్ర బలం" (పేరుబలం) చూస్తారు. ఆ సంప్రదాయాన్ని తీసుకుని, స్వామికి అమ్మవారికి పేర్లలోనూ, లక్షణాలలోనూ ఎంతటి అద్భుతమైన పొంతన ఉందో చెలికత్తెలు అమ్మవారితో చెబుతున్నట్లుగా ఈ కీర్తన సాగుతుంది.

చరణాల వారీగా అర్థం - పద విశేషాలు

పల్లవి:

నెలమూఁడు శోభనాలు నీకు నతనికిఁ దగు

కలకాలమును నిచ్చకల్యాణమమ్మా॥

• నెలమూఁడు శోభనాలు: 'నెలమూడు' అనేది ఒక జాతీయం (నెలకి మూడు సార్లు వర్షం పడితే దేశం సుభిక్షంగా ఉంటుందనే 'నెలమూడు వానలు' అనే నానుడి వంటిది). ఇక్కడ నిరంతరం, ఎల్లప్పుడూ శుభాలే జరుగుతాయని అర్థం.

• నిచ్చకల్యాణము: నిత్య కల్యాణము.

• భావం: ఓ అమ్మవారూ! నీకు, ఆ స్వామికి నిరంతరం శోభనాలే (శుభాలే) తగి ఉంటాయి. మీ ఇద్దరికీ ఎల్లప్పుడూ నిత్యకల్యాణమేనమ్మా!

చరణం 1:

రామనామమతనిది రామవు నీవైతేను

చామన వర్నమతఁడు చామవు నీవు

వామనుఁడందురతని వామనయనవు నీవు

ప్రేమపు యిద్దరికి పేరుబలమొకటే॥

• రామ - రామ: అతని పేరు 'రామ' (శ్రీరాముడు) అయితే, నీవు 'రామ'వు (అందమైన స్త్రీవి / లక్ష్మీదేవివి).

• చామన వర్నము - చామ: అతను 'చామన' ఛాయ (నల్లని మేని రంగు) కలవాడు అయితే, నీవు 'చామ'వు (శ్యామల — పడుచుదనంతో నిండిన యవ్వనవతివి).

• వామనుఁడు - వామనయన: అతనిని 'వామనుడు' (వామనావతారుడు) అంటారు, మరి నీవేమో 'వామనయనవు' (వామ = అందమైన, నయన = కన్నులు కలదానివి).

• భావం: ఇలా ప్రేమతో కూడిన మీ ఇద్దరికీ అన్ని విధాలా పేరుబలం (తారాబలం/జాతక పొంతన) ఒక్కటే సుమా!

చరణం 2:

హరి పేరాతనికి హరిణేక్షణువు నీవు

కరిఁ గాచెఁ దాను నీవు కరియానవు

సరిఁ దా జలధిశాయి జలధికన్యవు నీవు

బెరసి మీ యిద్దరికిఁ బేరుబలమొకటే॥

• హరి - హరిణేక్షణ: ఆయన పేరు 'హరి' (విష్ణువు), నీవేమో 'హరిణేక్షణవు' (హరిణ = లేడి వంటి, ఈక్షణ = చూపులు కలదానివి).

• కరిఁ గాచె - కరియాన: ఆయన 'కరి'ని (గజేంద్రుడనే ఏనుగును) కాపాడాడు, నీవేమో 'కరియానవు' (కరి = ఏనుగు వంటి, యాన = నడక కలదానివి — గజగామినివి).

• జలధిశాయి - జలధికన్య: ఆయన 'జలధిశాయి' (సముద్రంపై పవళించేవాడు), నీవు 'జలధికన్యవు' (పాలసముద్రమునకు కూతురివి).

• బెరసి: కలిసి / జతకూడి.

• భావం: ఇలా ఒకరికొకరు సరిజోడుగా కలిసి ఉన్న మీ ఇద్దరికీ పేరుబలం ఒక్కటే!

చరణం 3:

జలజనాభుఁడతఁడు జలజముఖివి నీవు

అలమేలుమంగవు నిన్నలమెఁ దాను

ఇలలో శ్రీ వేంకటేశుఁడిటు నిన్నురాన మెచె

పిలిచి పేరుచెప్పెఁ బేరుబలమొకటే॥

• జలజనాభుడు - జలజముఖి: అతడు 'జలజనాభుడు' (నాభియందు తామరపువ్వు కలవాడు — పద్మనాభుడు), నీవు 'జలజముఖివి' (తామరపువ్వు వంటి ముఖం కలదానివి — పద్మముఖివి).

• అలమేలుమంగ - అలమె: నీవు 'అలమేలుమంగవు' (పద్మంపై ప్రకాశించే స్త్రీవి), ఆయన నిన్ను 'అలమె' (గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడు / తనలో కలుపుకున్నాడు).

• ఉరాన మెచె (మెచ్చె): తన వక్షస్థలంపై (ఉరమునందు) నిలుపుకుని మెచ్చుకున్నాడు.

• భావం: ఈ లోకంలో శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి నిన్ను తన వక్షస్థలంపై నిలుపుకుని ప్రేమించాడు, నిన్ను పేరు పెట్టి పిలిచి గౌరవించాడు. కాబట్టి మీ ఇద్దరికీ పేరుబలం పూర్తిగా కుదిరింది!

సాహిత్య విశేషం (పదాల జంటలు)

అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో స్వామికి, అమ్మవారికి సమానత్వాన్ని చూపడానికి ఎంచుకున్న జంట పదాలు తెలుగు సాహిత్యంలోనే ఒక మణిహారం:

శ్రీవేంకటేశ్వరుడు	అలమేలుమంగమ్మ	సామ్య శబ్దం
రామనాముడు	రామ (స్త్రీ)	రామ
చామన వర్ణుడు	చామ (శ్యామల)	చామ
వామనుడు	వామనయన	వామ
హరి	హరిణేక్షణ	హరి
కరిని కాచినవాడు	కరియాన (గజగామిని)	కరి
జలధిశాయి	జలధికన్య	జలధి
జలజనాభుడు	జలజముఖి	జలజ
నిన్ను అలమె (కౌగిలించె)	అలమేలుమంగ	అలమె