మించి దేవాంగన లిట్టె

 ఈ సంకీర్తనలో అన్నమాచార్యుల వారు శ్రీవేంకటేశ్వరుని పట్టపురాణి అయిన అలమేలుమంగ సౌందర్యాన్ని, ప్రణయ చాతుర్యాన్ని, స్వామిని వశపరుచుకునే నేర్పరితనాన్ని సఖీ భావంతో కొనియాడుతూ, అమ్మవారి పురుషకార వైభవాన్ని అత్యద్భుతంగా ప్రస్తుతించారు.

పల్లవి:

మించి దేవాంగన లిట్టె మెచ్చేరమ్మ

యెంచ నలమేలుమంగ యెంత దానవమ్మా॥

• తాత్పర్యం:

  ఓ అలమేలుమంగా! నిన్ను చూసి దేవతా స్త్రీలు సైతం ఆశ్చర్యంతో ప్రశంసిస్తున్నారు. ఆలోచించి చూస్తే అసలు నీ మహిమ, సామర్థ్యం ఎంతటివమ్మా! ఎంత గొప్పదానివమ్మా నీవు!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  అలమేలుమంగ సాక్షాత్తు శ్రీమహాలక్ష్మి. దేవలోక సుందరీమణులైన రంభ, ఊర్వశి వంటి వారు కూడా అమ్మవారి సౌందర్యానికి, ఆ జగన్నాథుని తన ప్రేమపాశంతో కట్టిపడేసిన విధానానికి దాసోహమంటున్నారు. భగవంతుడిని సైతం వశపరచుకోగల జగన్మాత సర్వోత్కృష్టతను ఇక్కడ అన్నమయ్య కీర్తించారు.

మొదటి చరణం:

మాటలనే వూరడించి మచ్చికలఁ బొద్దు వుచ్చి

నీటునఁ జతిఁ దేలించ నేరుతువమ్మ

పాటలనే కరఁగించి పంతములు మరిగించి

చాటువ నాతనిఁ గూడ జాణవమ్మా॥

• తాత్పర్యం:

  మధురమైన మాటలతో ఆయనను ఓదారుస్తూ, ఆత్మీయమైన అలవాట్లతో సమయాన్ని గడిపేలా చేస్తావు; ఎంతో వయ్యారంగా, నాట్యపు లయబద్ధమైన కదలికలతో (జతితో) ఆయనను ఆనందంలో తేలియాడేలా చేయడంలో నీవు దిట్టవు; తియ్యని పాటలతో ఆయన మనసును కరిగించి, ఆయన పంతాలన్నింటినీ మరచిపోయేలా చేసి, ఏకాంతంలో ఆ స్వామితో సంగమించే నేర్పరివి (జాణవు) నీవమ్మా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  గానం, నాట్యం, సరస సంభాషణల ద్వారా పరమాత్మను రంజింపజేసే దివ్య శృంగార కళ ఇక్కడ వర్ణితమైంది. స్వామి అలకను, కఠినత్వాన్ని సైతం తన మధురమైన ప్రేమతో కరిగించివేసే శక్తి లక్ష్మీస్వరూపమైన భక్తికే సాధ్యమని భావం.

రెండవ చరణం:

నగుతానే రప్పించి నటనల మెప్పించి

తగుఁబతి దక్కఁగొన దంటవమ్మా

పగటుల భ్రమయించి బడినుండే వలపించి

చిగిరించి జేయఁ బతిచిత్తము వత్తువమ్మా॥

•  తాత్పర్యం:

  చిరునవ్వు నవ్వుతూనే ఆయనను నీ చెంతకు రప్పించుకుంటావు; చక్కని శృంగార చేష్టలతో, హావభావాలతో ఆయనను మెప్పిస్తావు; ఆ సర్వోత్తముడైన భర్తను పూర్తిగా నీకే సొంతమయ్యేలా దక్కించుకున్న సమర్థురాలవమ్మా (దంటవు)! నీ విలాసాలతో ఆయనను మురిపించి, ఆయన వెంటే ఉంటూ ప్రేమను రగిల్చి, ఆయన మనసులో కోరికలు చిగురించేలా ఆ హృదయాన్ని మెత్తబరచగల చాతుర్యం నీ సొంతమమ్మా.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  భగవంతుడు స్వతంత్రుడు, సర్వేశ్వరుడు. కానీ అమ్మవారి ప్రేమకు, అనురాగానికి ఆయన పూర్తిగా లొంగిపోతాడు. జీవులకు స్వామి అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించేందుకు ఆయన చిత్తాన్ని దయతో నింపే 'పురుషకార' ప్రవృత్తిని (భక్తుల తరఫున స్వామికి సిఫార్సు చేసే గుణాన్ని) అమ్మవారి ప్రణయ చేష్టలలో అన్నమయ్య నిక్షిప్తం చేశారు.

మూడవ చరణం:

కాఁగిటనే చొక్కించి కందువల మొక్కించి

ఆఁగి పతియురమెక్కే వప్పుడే యమ్మ

పాఁగిన శ్రీవేంకటేశు పట్టపురాణివి నీవు

నీఁగని వేడుకతోచ నీవారమమ్మా॥

• తాత్పర్యం:

  గాఢమైన కౌగిలింతతో ఆయనను పరవశింపజేసి, సరసపు రహస్యాలతో ఆయన చేత మ్రొక్కించుకుంటావు; అంతలోనే నిలకడగా ఆ స్వామి వక్షఃస్థలాన్ని అధిరోహిస్తావు. లోకప్రసిద్ధుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి నీవు పట్టపురాణివి; నీవు చూపే ఈ అంతులేని ఆనంద లీలలను దర్శిస్తూ మేము ఎల్లప్పుడూ నీకు చెందినవారమై (నీ సేవకులమై) ఉంటామమ్మా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  లక్ష్మీదేవి నివాసస్థానం శ్రీమహావిష్ణువు వక్షఃస్థలం. స్వామిని శృంగారరసంలో ముంచి ఆయన హృదయాన్నే తన నివాసంగా మార్చుకున్న పట్టపురాణి ఆమె. "మేము నీవారమమ్మా" అని అన్నమయ్య అనడంలో ప్రపత్తి (పూర్ణ శరణాగతి) కనిపిస్తుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుని అనుగ్రహం పొందాలంటే ముందుగా ఆ స్వామి హృదయంలో స్థిరంగా కొలువైన అలమేలుమంగను శరణు వేడడమే జీవునికి పరమ మార్గమని సంకీర్తన ముగింపు చాటుతోంది.