ఏమందుము నే మిందుకు యెదురుమాట

 ఏమందుము నే మిందుకు యెదురుమాట

ఈ సంకీర్తనలో నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సరస చేష్టలను, గారడీ మాటలను ఉద్దేశించి నాయిక (అలమేలుమంగ లేదా జీవాత్మ భావనలోని భక్తుడు) ఎంతో చతురతతో, ప్రణయ కోపంతో పలికే సరస సంభాషణ కనిపిస్తుంది.

పల్లవి:

ఏమందుము నే మిందుకు యెదురుమాట

ఆ మతకమెల్లా నాకు నానతియ్యవయ్యా॥

•  తాత్పర్యం:

  స్వామీ! నీవు చేసే ఈ పనులకు, విచిత్ర చేష్టలకు మేము ఇంక ఎదురుమాట ఏమి చెప్పగలం? నీ మనసులో ఉన్న ఆ నేర్పు, కపటం లేదా జిత్తుల (మతకము) మతలబేమిటో దయచేసి నాకే సూటిగా తెలియజెప్పవయ్యా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  మధుర భక్తిలో భగవంతుని లీలలు మానవ బుద్ధికి ఒక్కోసారి అర్థం కావు. ఆ మాయావి లీలలను వివరిస్తూనే, ఆయనపై గల చనువుతో "నీ లీలల అంతరార్థం ఏమిటో నీవే నాకు అనుగ్రహించి చెప్పు" అని భక్తుడు భగవంతునితో మొరపెట్టుకునే అమాయకమైన ప్రణయపూర్వక విన్నపమిది.

మొదటి చరణం:

వొకమాట మీదఁబెట్టి వొకమాట లాడేవు

వెకలివై కొంతగొంత వేరే నవ్వేవు

మొకము చూచితేనే మోహములు చల్లేవు

యెకసక్కేలో నిజమో యెఱఁగరాదయ్యా॥

• తాత్పర్యం:

  పైకి ఒక మాట చెబుతూనే, లోపల ఇంకో మాట మాట్లాడుతున్నావు; ఎవరికీ అర్థం కాని పిచ్చివానిలా (వెకలివై) విడిగా నీలో నీవే నవ్వుకుంటున్నావు; నా ముఖం చూడగానే మోహాన్ని రేకెత్తించే చూపులు విసురుతున్నావు. ఇదంతా నాతో చేసే పరిహాసమో (ఎకసక్కెమో) లేక నిజమైన ప్రేమో నాకు ఏమాత్రం అర్థం కావడం లేదయ్యా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  భగవంతుని లీలావిలాసాలు విచిత్రమైనవి. ఒకసారి శరణార్థిని పరీక్షించినట్లున్నా, మరుక్షణంలోనే తన కృపాకటాక్షాలతో మోహవశుణ్ణి చేస్తాడు. ఆ పరమాత్ముని అనుగ్రహం పరిహాసమో, నిజమైన వాత్సల్యమో తెలియని విస్మయకరమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితిని నాయిక ప్రణయ భావంతో వ్యక్తీకరిస్తోంది.

రెండవ చరణం:

కొంత పరాకులుసేసి కొంగువట్టి తీసేవు

చెంతల దగ్గరి నీవే సిగ్గువడేవు

దొంతిఁ బెట్టి వలపులు దోమట్లు దొడికేవు

పంతానకో భక్తి గద్దో భావించరాదయ్యా॥

•  తాత్పర్యం:

  ఏమీ తెలియనట్లు నటిస్తూనే (పరాకులు చేస్తూ) మెల్లగా వచ్చి నా పైటకొంగు పట్టుకుని లాగుతావు; నా దగ్గరకు వచ్చి నిలబడి మళ్లీ నీవే సిగ్గుపడిపోతావు; అంతలోనే ప్రేమను దొంతులుగా (కుప్పలుగా) పేర్చి, ముద్దులతో లేదా ప్రేమకౌగిలింతలతో ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తావు. ఇదంతా నీ పంతం నెగ్గించుకోవడానికా లేక నీలో నాపట్ల ఏమైనా నిజమైన అనురాగం/భక్తి ఉందా అనేది నేను ఊహించలేకపోతున్నానయ్యా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  నాయక-నాయికల మధ్య దాగుడుమూతల ఆట ఇది. సాధకుడి అంతరంగంలో భగవంతుడు అప్పుడప్పుడు కనుమరుగైనట్లు (పరాకు), అంతలోనే అత్యంత సన్నిహితంగా వచ్చి ఆత్మీయతను చూపినట్లు గోచరిస్తాడు. 'భక్తి గద్దో' అనడంలో భక్తునికి భగవంతునిపై ఎంత ప్రేమ ఉంటుందో, భక్తుని రక్షించడంలో భగవంతునికి కూడా అంతే శ్రద్ధ, ప్రీతి ఉంటాయనే భావం దాగి ఉంది.

మూడవ చరణం:

నయగారములు చూపి నన్ను నిట్టే కూడేవు

ప్రియములు చెప్పి రతిఁ బెదరేఁచేవు

నియతి శ్రీవేంకటేశ నీవే నన్ను మెచ్చేవు

దయనో తరితీపులకో తలఁచరాదయ్యా॥

•  తాత్పర్యం:

  ఎన్నో నేర్పరితనాలు, శృంగార హావభావాలు ప్రదర్శించి నన్ను ఇలా సూటిగా కలుసుకుంటావు; మధురమైన ఇష్టపు మాటలు పలుకుతూనే నాలో ప్రణయోత్సాహాన్ని, క్రీడాకాంక్షను రేకెత్తిస్తావు. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నియమబద్ధంగా నీవే నన్ను ఇష్టపడి మెచ్చుకుంటున్నావు. ఇది నీకు నాపై ఉన్న కరుణవల్లనా? లేక ఈ సాన్నిహిత్యపు అనుభవపు తీపి కోసమా? అనేది నాకు తేల్చుకోవడం సాధ్యం కావడం లేదయ్యా!

• మధుర భక్తి విశేషం:

  జీవాత్మను పరమాత్మ అనుగ్రహించి తనలో ఐక్యం చేసుకునే పరమ రహస్యాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ శృంగార రసంలో బంధించారు. భగవంతుడు భక్తుడిని ఆదరించడం కేవలం భక్తుడి అర్హత వల్ల కాదు, అది స్వామివారి సహజసిద్ధమైన 'దయ' మరియు భక్తునితో సాన్నిహిత్యంలో పరమాత్మ పొందే 'తీపి' (రసానందం). లక్ష్మీసమేతుడైన వేంకటేశ్వరుని కరుణయే జీవునికి అంతిమ శరణ్యమని ఈ కీర్తన నిరూపిస్తుంది.