కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల

 కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి ఈ శృంగార సంకీర్తన శ్రీవేంకటేశ్వరుని రాసలీలా వైభవాన్ని, నాయికా-నాయకుల శృంగార విలాసాన్ని అత్యంత రమణీయంగా చిత్రించింది.

పల్లవి:

కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల

వొనరి యిందరితోడ నున్నాఁడు దేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  ఓ చెలులారా, కాంతలారా! అటు చూడండి, ఆ స్వామికి భక్తితో నమస్కరించండి. ఆ దేవదేవుడైన శ్రీనివాసుడు ఇక్కడ ఉన్న భక్తులైన గోపికలు/కాంతలందరితోనూ సమంగా కలిసిమెలిసి, అందరికీ ఆనందాన్ని పంచుతూ కొలువై ఉన్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  భగవంతుడు ఒక్కడే అయినా తనను ఆశ్రయించిన భక్తులందరికీ (గోపికలందరికీ రాసలీలలో శ్రీకృష్ణుడిలా) ఏకకాలంలో తానే లభ్యమవుతాడనే దివ్య తత్త్వాన్ని ఇక్కడ అన్నమయ్య ఆవిష్కరించారు. భగవంతుని ప్రేమ అందరికీ సమానంగా, పరిపూర్ణంగా దక్కుతుందని దీని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం:

చిప్పిల నదివో రతిచెమటలఁ దొప్పఁదోఁగి

కప్పురదూళి మేనఁ గడుఁజాతి

దప్పిదేరి చెంగలువదండల చప్పరములో

వుప్పతిల్ల వలపుల నోలలాడీ దేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  చూడండి! ప్రియురాలితో కూడిన రతిక్రీడ వల్ల శరీరమంతా చెమటలతో తడిసిముద్దయ్యాడు. ఆ చెమట ధాటికి ఒంటిపై చల్లిన పచ్చకర్పూరపు పొడి అంతా కరిగి జారిపోతోంది. ఎర్ర కలువ పూల దండలతో అల్లిన చల్లని పందిరి (చప్పరం) కింద సేదతీరుతూ, దాహం తీర్చుకుంటూ, ఉప్పొంగే ప్రేమరసంలో ఆ దేవుడు తేలియాడుతున్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  ఇక్కడ 'రతిచెమటలు', 'కర్పూరపు ధూళి', 'కలువపూల చప్పరం' వంటి వర్ణనలు లౌకిక శృంగారంగా అనిపించినా, జీవాత్మ-పరమాత్మల గాఢమైన ఆలింగనంలోని పారవశ్యాన్ని సూచిస్తాయి. భగవంతుని సాన్నిధ్యంలో అలసట కూడా ఒక దివ్యమైన ఆనందానుభూతిగా మారుతుందని భావం.

రెండవ చరణం:

గుట్టున మిక్కిలిపెనఁగులాటనే యలసి

తట్టుపుణుఁగు మేన నంతటా నలఁది

వట్టివేళ్ళ సురట్ల వాసన సేదదేరి

వొట్టుకొని వేడుకల నోలలాడీ దేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  ప్రేమతో సాగిన సరస సయ్యాటలలో, రహస్య పెనుగులాటలలో బాగా అలసిపోయాడు. ఆ అలసటను బాపుకోవడానికి శరీరమంతటా సుగంధభరితమైన పునుగును లేపనంగా పూసుకున్నాడు. వట్టివేళ్లతో చేసిన విసనకర్రల పరిమళభరితమైన చల్లని గాలితో సేదతీరుతూ, ఉత్సాహంతో అనేక విలాస వేడుకలలో ఓలలాడుతున్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  'పునుగు', 'వట్టివేళ్ల సురట్లు (విసనకర్రలు)' అనేవి శ్రీవారి నిత్యోత్సవాలు, ఉపచారాలకు ప్రతీకలు. తిరుమలలో స్వామివారికి జరిగే సుగంధ పరిమళ కైంకర్యాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ శృంగార లీలల ద్వారా దర్శించి తరించారు. భక్తుడు భగవంతునికి చేసే శుశ్రూష, శీతలోపచారాలు ఇక్కడ ప్రతిబింబిస్తాయి.

మూడవ చరణం:

పలుమారు నవ్వులలో పంతములనే మెరసి

మెలుపున సొమ్ములెల్ల మేన ధరించి

అలమేలుమంగ నురమందుఁ గాఁగిలించుకొని

వొలిసి శ్రీవేంకటాద్రి నోలలాడీ దేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  చిరునవ్వులు చిందిస్తూ, ముద్దుముద్దు పంతాలు పట్టి మెరుస్తూ, ఎంతో నేర్పుతో ఆభరణాలన్నింటినీ ఒంటిపై అలంకరించుకున్నాడు. సాక్షాత్తు లక్ష్మీస్వరూపిణి అయిన అలమేలుమంగను తన విశాలమైన వక్షఃస్థలంలో హత్తుకుని, శ్రీవేంకటాద్రిపై సర్వసౌఖ్యాలతో, ఆనంద లీలలతో ఆ స్వామి విహరిస్తున్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  అన్నమాచార్యుల కీర్తనల ముగింపు ఎప్పుడూ అలమేలుమంగా-శ్రీవేంకటేశ్వరుల నిత్య కల్యాణ వైభవాన్ని, అద్వైత బంధాన్ని చాటుతుంది. పరమాత్మ వక్షఃస్థలంలో లక్ష్మీదేవి కొలువై ఉండటం అంటే దయ, కరుణలకు స్థానమైన అమ్మవారి అనుగ్రహంతోనే భక్తులకు స్వామి కృప లభిస్తుందని సంకేతం. వేంకటాద్రిపై సాగే ఈ నిత్యానంద లీల ముక్తిదాయకం.