దొరతనము సేసెఁ దుంగభద్రాతటమున

 దొరతనము సేసెఁ దుంగభద్రాతటమున

ఈ సంకీర్తనలో అన్నమాచార్యుల వారు హంపి/తుంగభద్రా తీరాన వెలసిన లక్ష్మీనరసింహుని వైభవాన్ని, ఆ స్వామి లక్ష్మీదేవితో జరిపే ప్రణయ విలాసాలను వర్ణిస్తూ, అంతిమంగా ఆ నరసింహుడే శ్రీవేంకటాద్రిపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడని సమన్వయం చేశారు.

పల్లవి:

దొరతనము సేసెఁ దుంగభద్రాతటమున

సిరుల సుగ్రీవనరసింహదేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  సకల సంపదలతో విలసిల్లే ఆ సుగ్రీవ నరసింహస్వామి (కిష్కింధా క్షేత్రమైన హంపి పరిసరాల్లోని తుంగభద్రా నదీ తీరంలో) సర్వాధికారంతో, రాజసం ఉట్టిపడేలా దొరతనం (పరిపాలన) చేస్తున్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  భగవంతుడు కేవలం శాసించే పాలకుడు మాత్రమే కాదు; భక్తుల హృదయ సామ్రాజ్యాన్ని రక్షించే దివ్య ప్రభువు. లక్ష్మీ సమేతుడైన స్వామిని ఒక వైపు సార్వభౌముడిగా, మరోవైపు ప్రణయమూర్తిగా ఏకకాలంలో దర్శించడం అన్నమయ్య విశిష్ట శైలి.

మొదటి చరణం:

ఇందిరనుఁ దొడమీఁద నిడుకొని

పొందులసన్నల లోలోఁబొసఁగుకొని

అంది సరసపు మాఁ టలాడుకొని

చెంది నవ్వీ నిదె నరసింహదేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  సాక్షాత్తు లక్ష్మీదేవిని (ఇందిరను) ప్రేమతో తన ఒడిలో/తొడపై కూర్చుండబెట్టుకున్నాడు; కనుసైగలతో అంతరంగ భావాలను ఒకరికొకరు చక్కగా తెలుపుకుంటున్నారు; ఎంతో చనువుతో చమత్కారమైన సరసపు మాటలు పలుకుతూ, లక్ష్మీదేవి సాన్నిధ్యంలో మురిసిపోతూ చిరునవ్వులు చిందిస్తున్నాడు ఆ నరసింహదేవుడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  ఉగ్రరూపమైన నరసింహావతారం లక్ష్మీదేవి సాన్నిధ్యంతో శాంతించి 'లక్ష్మీనరసింహుని'గా మారుతుంది. జీవుని రక్షణ కోసం పరమాత్మ ఉగ్రతను చల్లార్చి, ఆయన ముఖంలో చిరునవ్వును వెలిగించే శక్తి జగన్మాత అయిన ఇందిరది మాత్రమేనని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం:

అదె పెండ్లి కూఁతురుఁ దానలముకొని

సదరాన మోవితేనె చవులుగొని

మదనకేలి యీపెతో మరుగుకొని

చెదరకున్నాఁడు నరసింహదేవుఁడు॥

•  తాత్పర్యం:

  అదిగో చూడండి! నిత్య కల్యాణమూర్తి అయిన పెండ్లికూతురు లక్ష్మీదేవిని ప్రేమతో హత్తుకున్నాడు; ఆనందంగా ఆమె పెదవులనే తేనెల మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించాడు; ఆమెతో ప్రణయ క్రీడలలో మైమరచి, ఇతర ధ్యాసలేవీ లేకుండా ఏకాగ్రచిత్తంతో స్థిరంగా కొలువై ఉన్నాడు ఆ నరసింహదేవుడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  భగవంతుని ప్రేమ నిరంతరం నూతనమైనది. ప్రతిరోజూ పెళ్లికూతురుగా వెలుగొందే లక్ష్మీదేవిని స్వామి అక్కున చేర్చుకోవడం ద్వారా సృష్టిలోని నిత్య నూతనత్వాన్ని, నిత్యానంద స్థితిని తెలియజేస్తున్నారు. బాహ్య ప్రపంచపు అల్లకల్లోలాలు ఏవీ స్పృశించలేని పరమానంద ప్రతీక ఇది.

మూడవ చరణం:

దేవులుఁ దానుఁ దెప్పలఁదేలుకొని

వోవరిలో సంతోసాల నొనరుకొని

శ్రీవేంకటాద్రిమీఁద జెలఁగుకొని

చేవమీరి చొక్కీ నరసింహదేవుఁడు॥

• తాత్పర్యం:

  తన దేవేరితో కలిసి తుంగభద్రలో తెప్పలపై (తెప్పోత్సవంలో) తేలియాడుతూ, ఏకాంత మందిరంలో (ఓవరిలో) సంతోషాలలో ఓలలాడుతున్నాడు. తుంగభద్రా తీరాన ఉన్న ఆ నరసింహుడే స్వయంగా తిరుమల శ్రీవేంకటాద్రిపై శ్రీవేంకటేశ్వరుడిగా ప్రకాశిస్తూ, దివ్య పరాక్రమంతో, పరిపూర్ణ శృంగార లీలా మాధుర్యంలో మైమరచి పరవశిస్తున్నాడు.

• మధుర భక్తి విశేషం:

  అన్నమాచార్యులు ఏ క్షేత్ర దేవతను కీర్తించినా అంతిమంగా తిరుమల శ్రీనివాసునిలోనే లయం చేస్తారు. హంపి తుంగభద్రా తీరపు సుగ్రీవ నరసింహుడూ, వేంకటాద్రిపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడూ వేర్వేరు కారని, జగత్తును కాపాడే పరబ్రహ్మ తత్త్వం ఒక్కటేనని అద్వైత-భక్తి సమన్వయాన్ని అందించారు.