నిన్నుఁ బాసిన కతాన నెలఁత

 నిన్నుఁ బాసిన కతాన నెలఁత

విరహవేదనతో తపించే అలమేలుమంగ పక్షాన నిలిచి, ప్రకృతి ధర్మాలకు సైతం విరుద్ధంగా ఆమెలో రేగిన విరహావస్థలను చెలికత్తె అద్భుతమైన వైపరీత్యాలంకారాలతో (విరోధాభాస చమత్కారంతో) శ్రీవేంకటేశ్వరునికి వివరించి, వెంటనే ఆమెను చేరదీయమని ప్రార్థించే మధుర శృంగార సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి:

నిన్నుఁ బాసిన కతాన నెలఁత కింతేసి పుట్టె

కన్నులఁ జూచితివింకఁ గావవయ్య చెలిని

•  తాత్పర్యం: స్వామీ! నిన్ను ఎడబాసిన కారణం చేతనే ఆ పడతికి ఇన్ని విపరీతమైన విరహబాధలు పుట్టాయి. ఆమె దుస్థితిని ఇప్పుడు స్వయంగా నీ కళ్ళతో చూశావు కదా, ఇకనైనా ఆలస్యం చేయకుండా నా చెలిని ఆదరించి రక్షించువయ్యా!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: భగవద్విరహంలో జీవుడు పడే ఆర్తిని (విరహతాపాన్ని) తెలియజేసే ఘట్టమిది. భగవంతుని చూపు పడితే చాలు సమస్త బాధలు సమసిపోతాయని, ఆ కరుణాకటాక్షమే జీవుడికి పరమ రక్ష అని చెలికత్తె పరమాత్మకు నివేదిస్తోంది.
  
  

చరణం 1:

జలములోపలఁ బుట్టె జలజమందురు గాని

జలజాస్యమున నేత్రజలములుబ్బె

అలయగ్ని నీటిచే నారునందురు గాని

వెలయఁ జెమటనీరు విరహగ్నినిగిరె

•  తాత్పర్యం: లోకంలో పద్మం (జలజం) నీటిలో పుడుతుందని అంటారు; కానీ ఇక్కడ పద్మం వంటి ఆమె ముఖం నుంచే కన్నీటి ప్రవాహాలు పొంగుతున్నాయి! అలాగే నీరు పడితే నిప్పు చల్లారుతుందని చెబుతారు; కానీ ఈమె ఒంటిపై చిందే చెమటల వల్ల విరహాగ్ని ఆరిపోకపోగా మరింతగా ఎగసిపడుతోంది!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: సాధారణ లౌకిక నియమాలు భగవత్ప్రేమలో తిరగబడతాయనే చమత్కారం ఇది. నాయిక ముఖపద్మం నుంచి కారే కన్నీరు, శరీరపు చెమటల తాపం—పరమాత్మ ఎడబాటును భరించలేని జీవాత్మ యొక్క అంతరంగిక ఆర్తికి ప్రతీకలు.
  
  

చరణం 2:

ఇంపులఁ దీగెఁ బూవులెసఁగునందురు గాని

తంపి పూవులనదివో తనులత

సంపెంగకు తుమ్మిదలు జరగునందురు గాని

సంపెంగ ముక్కునవాలె జాలియలినెరులు

•  తాత్పర్యం: అందమైన తీగకు పూలు పూస్తాయని లోకులు అంటారు; కానీ పూలపాన్పుపై (తంపి పూవులన) పడివున్న ఈమె లతాంగి శరీరం తీగగా మారి పూలను మోయలేక నలిగిపోతోంది. సంపెంగ పువ్వు ఘాటుకు తుమ్మెదలు దగ్గరకు రావని అంటారు; కానీ సంపెంగ పువ్వులాంటి ఈమె నాసికపై తుమ్మెదల వంటి ఆమె ముంగురులు (అలినెరులు) జాలిగా వచ్చి వాలుతున్నాయి!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: సంపెంగ ముక్కు, భ్రమరాల వంటి ముంగురులు, లత వంటి తనువు—నాయిక సౌందర్యం విరహంలో విలవిలలాడుతున్న తీరును వర్ణించారు. లోకంలో సంపెంగ వద్దకు తుమ్మెదలు రావు, కానీ ఇక్కడ విరహపు ఆవేదన చేత శిరోజాలు చెదిరి ముక్కుపై పడుతున్న దృశ్యాన్ని అన్నమయ్య అత్యంత సహజ శృంగారభరితంగా మలిచారు.
  
  

చరణం 3:

మించె మేఘముమీఁద మెరుఁగనందురు గాని

నించుఁ జెలిమెరుఁగుపై నీలమేఘాము

అంచల శ్రీవేంకటేశ అతివ నీవు గూడఁగా

యెంచఁగ నీమన్ననలనెక్కుడాయఁ గాని

•  తాత్పర్యం: మేఘం మీద మెరుపు మెరుస్తుందని అంటారు; కానీ మెరుపుతీగ వంటి నా చెలిపై నీలమేఘ శ్యాముడవైన నీవే కౌగిలివై ఆవహించావు! ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! తగిన రీతిలో నీవు వచ్చి ఆ అతివను కూడడంతో, నీ ఆదరాభిమానాలు ఆమెపై వెల్లివిరిసి ఆమె విరహం సమసిపోయి అమితానందం చేకూరింది!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: సాధారణంగా నల్లని మబ్బుపై మెరుపు తీగ మెరుస్తుంది. కానీ సంయోగ శృంగారంలో, బంగారు వర్ణపు మెరుపుతీగ వంటి లక్ష్మీదేవి/నాయికను నీలమేఘశ్యాముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆలింగనం చేసుకోవడం లోకోత్తరమైన వైచిత్రి. జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యతతో విరహతాపం తొలగి, పరమానంద స్థితి చేకూరడాన్ని అన్నమయ్య రమణీయంగా ప్రతిపాదించారు.