తిరొ తిరొ జవరాల తిత్తి తిత్తి

 తిరొ తిరొ జవరాల తిత్తి తిత్తి

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య   శృంగార సంకీర్తన

రేకు: 49-5  సంపుటము: 6-47

తిరొ తిరొ జవరాల తిత్తి తిత్తి యీ

ఈ సంగీత , నాట్యప్రధానమైన అన్నమయ్య కీర్తనను, తాత్పర్యాన్ని  చదవబోయేముందు  సంగీత శాస్త్రానికి సంబంధించిన ఈ  వాక్యాలను చదువుకోవాలి. 

సంగీత కాలమును తెలిసికొనుటకు ఉపయోగించు కొలతను   తాళము అంటారు. తక -తరి- కిట- నక-తధిు-గిణ తొం  మొదలగు  తాళ ప్రత్యయములు కలిగిన రచనకు జతి అని పేరు.  తాళ మునకు ఆధారముగా ఉండి దానిలొ  లీనమై నిర్ణీత సమయములలో కలిగే ధ్వని గతి అంటారు. సంగీతములోని  మాట లేక సాహిత్యమును మాతువు అంటారు.  పదములోని సంగీతాన్ని   ధాతువంటారు.

తిరొ తిరొ జవరాల తిత్తి తిత్తి

ఈ కీర్తన సంగీత, నాట్య ప్రధానమైన రచన. ఇందులో అన్నమయ్య నాట్యంలోని 'జతులు' (తాళానికి అనుగుణంగా వచ్చే పదాలు) మరియు 'గతులు' (నిర్ణీత సమయాలలో కలిగే ధ్వని) వంటి వాటిని సాహిత్య రూపంలో పొందుపరిచారు. "తిరొ తిరొ, తిత్తి తిత్తి, ధిమి ధిమ్కి తోంగ తోంగ, దిద్ధిమిక్కి ఆరే, మమారే పాత్రరావు మజ్జా మజ్జా, ఝకజక్క జంఝం ఝణణకిణాని, మాయిమాయి" వంటి పదాలు కేవలం అక్షరాల కూర్పు మాత్రమే కాకుండా, తాళానికి మరియు నాట్యానికి అనుగుణంగా ఉండే ధ్వనులు. బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావుగారి మాటల్లో చెప్పాలంటే ‘తిరొ తిరొ జవరాల’ అనే తన కీర్తనలో అన్నమయ్య పాటాక్షరాలతో మాతుబంధమును(సాహిత్య రూపంలో తాళ పదాలు) కూర్చారు. ( -ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్రము - రెండవ భాగము నుండి)

________________________________________

పల్లవి

తిరొ తిరొ జవరాల తిత్తి తిత్తి యీ తరలమైన నీ తారహార మదురే ॥పల్లవి॥

తాత్పర్యం: ఓ సుందరీ! నీవు నృత్యం చేస్తుంటే, నీ మెడలోని ముత్యాల హారం అటూ ఇటూ కదులుతూ ఎంత అందంగా ఉందో! (ఇక్కడ 'తిరొ తిరొ', 'తిత్తి తిత్తి' అనేవి నాట్య జతులు, అవి ఆమె నాట్య కదలికలను సూచిస్తున్నాయి.)

విశేషాలు: ఇది ఒక నృత్య కీర్తన. పల్లవిలో అన్నమయ్య ఒక జవరాలి (యువతి/స్త్రీ) నాట్యాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. ఆమె నృత్యం చేస్తుండగా, ఆమె మెడలో ఉన్న ముత్యాల హారం కదులుతూ ఆమె సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతోందని చెబుతున్నారు. ఇక్కడ 'తిరొ తిరొ', 'తిత్తి తిత్తి' అనేవి నాట్యంలోని జతులు, అవి ఆమె కదలికలకు శబ్ద అనుకరణగా నిలుస్తాయి.

________________________________________

చరణం 1

ధిమి ధిమ్కి తోంగ తోంగ దిద్ధిమిక్కి ఆరే మమారే పాత్రరావు మజ్జా మజ్జా కమలనాభుని తమకపుటింతి! నీకు నమరెఁదీరుపు ఇదే అవధరించఁగదో ॥తిరొ॥

తాత్పర్యం: (నాట్యంలోని జతులు ధిమి ధిమ్కి తోంగ తోంగ... మజ్జా మజ్జా శబ్దాలతో) ఓ కమలనాభుని (విష్ణువు) ప్రియురాలా! నీ నాట్యం ఎంత అద్భుతంగా ఉందో! నీకు ఈ తీరు (శైలి) చాలా చక్కగా అమరింది, దీన్ని చూడు.

విశేషాలు: ఈ చరణంలో కూడా 'ధిమి ధిమ్కి తోంగ తోంగ', 'దిద్ధిమిక్కి ఆరే', 'మమారే పాత్రరావు మజ్జా మజ్జా' వంటి పదాలు నాట్య జతులను సూచిస్తాయి. ఇవి ఒక నృత్యకారిణి అభినయాన్ని, తాళబద్ధమైన కదలికలను తెలియజేస్తాయి. అన్నమయ్య ఇక్కడ ఆ నృత్యకారిణిని కమలనాభుని (వెంకటేశ్వరుని) ప్రియురాలిగా సంబోధిస్తూ, ఆమె నాట్య శైలి ఎంత పరిపూర్ణంగా ఉందో వివరిస్తున్నారు.

________________________________________

చరణం 2

ఝకజక్క జంఝం ఝణణకిణాని ప్రకటపు మురువొప్పె భళాభళా సకలపతికి సరసపుగొమ్మా నీ మొకసిరి మెరసె చిమ్ముల మురిపెములా ॥తిరొ॥

తాత్పర్యం: (ఝకజక్క జంఝం ఝణణకిణాని వంటి జతులతో) నీ నాట్యం వల్ల కలిగిన సంతోషం (మురువు) అందరికీ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది, భళాభళా! ఓ సకల లోకాల స్వామికి ప్రియురాలా! నీ ముఖ సౌందర్యం (సిరి) మెరుస్తూ, చిమ్ముల (చెక్కిళ్ళ)లో మురిపెము (అందమైన హావభావాలు) కనిపిస్తున్నాయి.

విశేషాలు: 'ఝకజక్క జంఝం ఝణణకిణాని' వంటివి నాట్యంలో వచ్చే కరతాళ ధ్వనులు లేదా అడుగుల చప్పుళ్ళకు సంబంధించిన జతులు. నృత్యకారిణి ముఖంలో వెల్లివిరిసే ఆనందం, ఆమె చిమ్ముల (బుగ్గల) మీద నృత్యం వల్ల కలిగే సొగసు, ఆమె హావభావాలు ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నాయో ఇక్కడ వర్ణించబడింది. ఆమె సకల లోకాల స్వామికి (వెంకటేశ్వరునికి) ప్రియురాలుగా ఇక్కడ కూడా సంబోధించబడింది.

________________________________________

చరణం 3

మాయిమాయి యలమేలుమంగ నాచ్చారి మతిఁ బాయని వేంకటపతి పట్టపురాణి మ్రోయఁ జిరుగజ్జెలా నీ మ్రోత లానేని సోయగమైన నీ సొలపుం జూ పమరే ॥తిరొ॥

తాత్పర్యం: ఓ అలమేలుమంగా నాచ్చారీ (అలమేలుమంగమ్మ)! నీవు వేంకటేశ్వరుని మనస్సులో ఎప్పుడూ నిలిచి ఉండే పట్టపురాణివి. నీ చిరుగజ్జెల మ్రోతలు వినిపిస్తుంటే, నీ సొగసైన సొలపులు (విలాసాలు) చూస్తున్నప్పుడు నాట్యం చాలా అద్భుతంగా అనిపిస్తుంది.

విశేషాలు: చివరి చరణంలో అన్నమయ్య స్పష్టంగా నృత్యకారిణిని శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పట్టపురాణి అయిన అలమేలుమంగమ్మగా అభివర్ణిస్తున్నారు. ఆమె కాలి చిరుగజ్జెల శబ్దాలు, ఆమె నాట్యం చేస్తుండగా కనిపించే సొగసైన విలాసాలు ఎంత మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయో చెబుతున్నారు. 'మాయిమాయి' అనేది ఇక్కడ ఒక జతిగా లేదా సంబోధనగా ఉపయోగించబడి, ఆమె నాట్యంలోని లయకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఈ కీర్తన అలమేలుమంగమ్మ నాట్య సౌందర్యాన్ని, ఆమె దైవత్వాన్ని చాటి చెబుతుంది.

నాంచారి అనే పదం అలమేలుమంగమ్మకు చక్కగా సమన్వయించబడుతుంది.

"నాంచారి" అనే పదం తమిళంలోని "నాచియార్" (Nachiyar) నుండి వచ్చింది. "నాచియార్" అంటే దేవత లేదా రాణి, ముఖ్యంగా శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయంలో దేవతలను, విష్ణుమూర్తి దేవేరులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. అలమేలుమంగమ్మ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దేవేరి కాబట్టి, ఆమెకు "నాచియార్" అనే పదం వర్తిస్తుంది, అది తెలుగులో "నాంచారి"గా రూపాంతరం చెందింది.

శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణాదిలో, విష్ణుమూర్తి దేవేరులను గౌరవంగా "తాయార్" లేదా "నాచియార్" అని సంబోధిస్తారు. అలమేలుమంగమ్మను "తిరుచానూర్ తాయార్" అని కూడా పిలుస్తారు. కాబట్టి, ఈ సంప్రదాయం దృష్ట్యా "నాంచారి" అనేది అలమేలుమంగమ్మకు ఒక గౌరవప్రదమైన నామవాచకం.