తలపోసి తలపోసి తమకించీ

 తలపోసి తలపోసి తమకించీ

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ శృంగార సంకీర్తనకు పల్లవి, ప్రతి చరణం కింద సులభమైన తెలుగులో తాత్పర్యం, విశేషాలు మరియు మధురభక్తి అంతరార్థం 

1. పల్లవి

కీర్తన:

తలపోసి తలపోసి తమకించీ నామనసు చెలులాల ఆతఁడేమి సేసీనొకో॥

• తాత్పర్యం: ఓ చెలికత్తెలారా! ఆ స్వామి (శ్రీవేంకటేశ్వరుని) గురించే పదే పదే ఆలోచించి ఆలోచించి నా మనసు ఆరాటపడిపోతోంది. ఇంతకీ ఆయన ఇప్పుడు ఏమి చేస్తున్నాడో కదా!

• విశేషాలు: నాయిక (విరహోత్కంఠిత) తన ప్రియుని రాక కోసం నిరీక్షిస్తూ, తన ఆరాటాన్ని చెలికత్తెల వద్ద వెళ్లబోసుకుంటున్న ఆత్మీయమైన సన్నివేశమిది.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ భగవంతుని ధ్యానంలో (తలపోసి తలపోసి) మునిగిపోయి, ఆయన సాన్నిధ్యం కోసం తపించడాన్ని (తమకించడం) ఇది సూచిస్తుంది. భగవత్ విరహంలో ఉన్న భక్తుని మనస్సు నిరంతరం స్వామి లీలల గురించే చింతిస్తుంటుంది.

2. మొదటి చరణం

కీర్తన:

యెలయించినవాఁడు ఇంటికి రాఁడొకొ చెలుల నంపితి మాఁట చేకొనెనొకా కలువల వేసినాఁడు కరుణించకుండునొకొ సొలసి చూచినవాఁడు చుట్టమై చిక్కఁడొకొ॥తలపోసి॥

• తాత్పర్యం: నన్ను అలరించినవాడు (మోహింపజేసినవాడు) ఇంటికి రాడా? నేనైతే చెలులను వర్తమానంతో పంపాను, నా మాటను ఆయన అంగీకరించాడో లేదో! తన వాలుచూపులనే నల్లకలువల పూలను నాపై వేసినవాడు నన్ను కరుణించకుండా ఉంటాడా? మైమరచి అంతగా నన్ను చూసినవాడు నాకు ఆప్తుడై లభించకుండా ఉంటాడా?

• విశేషాలు: 'కలువల వేసినాడు' అంటే కలువ పూల వంటి వాలుచూపులతో సమ్మోహితం చేయడం. విరహంలో ఉన్న నాయికకు సందేహాలు, ఆశలు ఒకేసారి కలుగుతున్న స్థితిని అన్నమయ్య చక్కగా చిత్రీకరించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు ప్రసరింపజేసే దయాదృష్టి జీవుడిలో భక్తిని రగిలిస్తుంది. భక్తుడు గురువుల ద్వారా లేదా సాధన ద్వారా పంపే ప్రార్థనలను (మాట) స్వామి ఆలకిస్తాడని, తప్పక కరుణించి ఆత్మబంధువుగా దక్కుతాడనే నమ్మకం ఇందులో ఉంది.

3. రెండవ చరణం

కీర్తన:

మచ్చికచల్లినవాఁడు మంతనములాడొఁకొ ఇచ్చగించినాఁడు చనవియ్యఁడొకొ కచ్చు పెట్టినవ్వేవాఁడు కప్పురవిడె మీఁడొకొ వచ్చినవాఉడిఁకను నావద్దనే వుండీనొకొ॥తలపోసి॥

• తాత్పర్యం: నాపై అనురాగాన్ని చూపి చొరవ తీసుకున్నవాడు నాతో ఏకాంతంగా మాట్లాడడా? నన్ను ఇష్టపడినవాడు నాకు చనువు ఇవ్వడా? పంతంతో సొగసైన చిరునవ్వులు చిందించేవాడు నాకు పచ్చకర్పూరం తాంబూలం ఇవ్వడా? ఒక్కసారి ఇక్కడికి వస్తే ఇకపై నాతోనే ఉండిపోడా?

• విశేషాలు: 'కప్పురవిడెము' (కర్పూర తాంబూలం) ఇవ్వడం అనేది శృంగార కావ్యాల్లో ప్రణయ చిహ్నంగా, తాంబూల సేవా గౌరవంగా చెప్పబడుతుంది.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు భక్తునిపై చూపే అనుగ్రహమే 'మచ్చిక'. భగవదనుభవం కలిగినప్పుడు భక్తునికి లభించే ఆత్మానందమే ఏకాంత సంభాషణ (మంతనము). స్వామి ఇచ్చే ప్రసాదం, కరుణే నిత్య సాన్నిధ్యాన్ని ఇస్తాయి.

4. మూడవ చరణం

కీర్తన:

వేడుక సేసినవాఁడు వీడుజోడై చొక్కఁడొకొ వాడిచూపినవాఁడు వసమౌనొకొ యీడనె శ్రీ వేంకటేశుఁడిన్నిటాను నన్ను నేల కూడినవాఁడు నాబత్తి గొబ్బన మెచ్చునొకొ॥తలపోసి॥

• తాత్పర్యం: నాతో వినోదాలు చేసినవాడు నాకు తగిన జంటై పరవశించడా? తన సమర్థతను చూపినవాడు నాకు వశం కాడా? ఇక్కడే శ్రీవేంకటేశ్వరుడు నన్ను అన్ని విధాలా ఏలుకోవడానికి వచ్చి కలిసాడు, మరి ఆయన నా భక్తిని (ప్రేమను) వెంటనే మెచ్చుకోకుండా ఉంటాడా? (తప్పక మెచ్చుకుంటాడు).

• విశేషాలు: కీర్తన చివరలో అన్నమయ్య శ్రీవేంకటేశ్వరుని సంపూర్ణ శరణాగతిని, స్వామి నాయికను ఏలుకున్న (స్వీకరించిన) తీరును వర్ణించి శుభముగింపు ఇచ్చారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ సమర్పించే అనన్యమైన భక్తికి (నాబత్తి) పరమాత్మ లొంగిపోతాడు. భక్తుడు పరిపూర్ణంగా శరణు వేడినప్పుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు భక్తుడిని ఆదుకుని, తనలో ఐక్యం (కూడుట) చేసుకుంటాడు. భక్తుని నిష్కల్మష భక్తిని స్వామి వెంటనే స్వీకరించి ఆనందిస్తాడు.