కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల

 కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ శృంగార సంకీర్తనకు పల్లవి, ప్రతి చరణం కింద  తాత్పర్యం, విశేషాలు మరియు మధురభక్తి అంతరార్థం 

1. పల్లవి

కీర్తన:

కనుఁగొని మొక్కరే కాంతలాల వొనరి యిందరితోడ నున్నాఁడు దేవుఁడు॥

• తాత్పర్యం: ఓ చెలికత్తెలారా/కాంతలారా! అక్కడ చూడండి, ఆ స్వామిని చూసి నమస్కరించండి! ఆ భగవంతుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు చక్కగా మనందరితోనూ కూడి ఇక్కడే ఉన్నాడు.

• విశేషాలు: నాయిక తన చెలికత్తెలను పిలిచి స్వామి దివ్యమంగళ రూపాన్ని చూడమని, ఆయన అందరిపై చూపుతున్న సమభావము మరియు సామీప్యతను ఆనందించమని కోరుతోంది.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు ఒక్కడే అయినా సకల జీవుల యందు, భక్తుల హృదయాలలో అంతర్యామిగా ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు. స్వామి ప్రత్యక్ష సాన్నిధ్యాన్ని అనుభవించి, ఇతర భక్తులకు కూడా ఆ భగవదనుభవాన్ని చూపిస్తూ నమస్కరించమని చెప్పే సన్నివేశమిది.

2. మొదటి చరణం

కీర్తన:

చిప్పిల నదివో రతిచెమటలఁ దొప్పఁదోఁగి కప్పురదూళి మేనఁ గడుఁజాతి దప్పిదేరి చెంగలువదండల చప్పరములో వుప్పతిల్ల వలపుల నోలలాడీ దేవుఁడు॥కను॥

• తాత్పర్యం: అదిగో చూడండి! శృంగార క్రీడ వలన శారీరక శ్రమతో వచ్చిన చెమటతో తడిసిపోయి, శరీరంపై పచ్చకర్పూరం పొడి చల్లుకొని, దాహం తీర్చుకుని చెంగలువ (ఎర్ర కలువ) పూల పందిరి కింద అనురాగంతో ఆ భగవంతుడు సంతోషంగా తేలియాడుతున్నాడు.

• విశేషాలు: చెమటలను కర్పూర ధూళితో చల్లార్చుకోవడం, చెంగలువ పూల పందిరి కింద విశ్రమించడం వంటివి శ్రీవారి నిత్యోత్సవాల్లో భాగమైన పరిమళ ద్రవ్యాల వినియోగాన్ని, శృంగార రసాన్ని సుందరంగా వర్ణిస్తాయి.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భక్తుడు చేసే తీవ్రమైన సాధన లేదా భక్తి ప్రపత్తుల వల్ల కలిగే ఆధ్యాత్మిక తాపానికి (రతిచెమటలు) భగవంతుడు శీతలీకరించే కరుణ అనే 'పచ్చకర్పూరం' మరియు 'శీతల పూలమాలలు' అనే అనుగ్రహాన్ని అందించి, భక్తుడితో భక్తి రసంలో ఓలలాడుతాడని భావం.

3. రెండవ చరణం

కీర్తన:

గుట్టున మిక్కిలిపెనఁగులాటనే యలసి తట్టుపుణుఁగు మేన నంతటా నలఁది వట్టివేళ్ళ సురట్ల వాసన సేదదేరి వొట్టుకొని వేడుకల నోలలాడీ దేవుఁడు॥కను॥

• తాత్పర్యం: రహస్యంగా జరిగిన సరసపు పెనగులాట వల్ల బాగా అలసిపోయి, ఒంటినిండా పుణుగు పచ్చడను పూసుకుని, వట్టివేళ్లతో చేసిన విశనకర్రల పరిమళభరిత గాలితో అలసట తీర్చుకుంటూ, మిక్కిలి వేడుకతో ఆ స్వామి విహరిస్తున్నాడు.

• విశేషాలు: తిరుమల శ్రీవారికి నిత్యం సమర్పించే 'పుణుగు' మరియు వేసవిలో వాడే 'వట్టివేళ్ల విసన కర్రలు' వంటి వాస్తవిక పూజా విశేషాలను అన్నమయ్య ఈ శృంగార కీర్తనలో మనోహరంగా అనుసంధానించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మకు పరమాత్మను పొందే క్రమంలో కలిగే ఆరాటం, ఆధ్యాత్మిక శ్రమల అనంతరం భగవంతుడు సమర్పించిన భక్తి పరిమళాలకు (పుణుగు) వశమై, శాంతి అనే సుగంధ వాయువులతో (వట్టివేళ్ల సురట్లు) భక్తునికి ఆత్మశాంతిని మరియు ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

4. మూడవ చరణం

కీర్తన:

పలుమారు నవ్వులలో పంతములనే మెరసి మెలుపున సొమ్ములెల్ల మేన ధరించి అలమేలుమంగ నురమందుఁ గాఁగిలించుకొని వొలిసి శ్రీవేంకటాద్రి నోలలాడీ దేవుఁడు॥కను॥

• తాత్పర్యం: తరచూ చిరునవ్వులు చిందిస్తూ, అనురాగ పంతాలతో ప్రకాశిస్తూ, నేర్పుగా సమస్త ఆభరణాలనూ శరీరముపై ధరించి, అలమేలుమంగను తన వక్షస్థలమందు అలింగనం (కౌగిలించుకొని) చేసుకుని శ్రీవేంకటాద్రిపై ఆ దేవుడు ఆనందంతో ప్రవర్తిస్తున్నాడు.

• విశేషాలు: శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అలంకారప్రియుడు. దివ్యాభరణాలతో శోభిల్లుతూ, తన నిత్య నాయికయైన అలమేలుమంగను ఉరమున (వక్షస్థలంలో) నిలుపుకున్న శ్రీనివాస రూపాన్ని ఈ చరణంలో అన్నమయ్య మంగళకరంగా వర్ణించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ) భగవంతుని వక్షస్థలంలో నివసించడం అనగా జీవుల పట్ల పరమాత్మకు ఉండే అపరిమితమైన వాత్సల్యానికి, దయకు నిదర్శనం. లక్ష్మీ సమేతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు సర్వ సమర్థుడై, దివ్య మంగళ స్వరూపంతో తిరుమలపై ఉంటూ భక్తులందరికీ ఆత్మానందాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాడని అంతరార్థం