కొమ్మలాల యిదె మంచికొలువువేళ

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ శృంగార సంకీర్తనకు పల్లవి, ప్రతి చరణం కింద  తాత్పర్యం, విశేషాలు మరియు మధురభక్తి అంతరార్థం 

1. పల్లవి

కీర్తన:

కొమ్మలాల యిదె మంచికొలువువేళ చిమ్ముచు విన్నపాలెల్లఁ జేయరే యిపుడు॥

• తాత్పర్యం: ఓ చెలికత్తెలారా! ఇది స్వామి కొలువుదీరి ఉన్న అనుకూలమైన మంచి సమయం. కాబట్టి మీ మనసులోని కోరికలను, విన్నపాలను ఇప్పుడు ప్రసన్నంగా స్వామికి నివేదించుకోండి!

• విశేషాలు: నాయిక లేదా చెలికత్తెలు స్వామి అనుగ్రహ పూర్ణమైన ప్రసన్న ముద్రను చూసి, తమ విన్నపాలు చెప్పుకోవడానికి ఇది తగిన సమయమని భావిస్తున్నారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు లక్ష్మీసమేతుడై, ప్రసన్న చిత్తంతో ఉన్న వేళ (దివ్య దంపతుల సాన్నిధ్యంలో) భక్తులు తమ ప్రార్థనలను నివేదిస్తే స్వామి వెంటనే అనుగ్రహిస్తాడనే శరణాగతి తత్త్వం ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

2. మొదటి చరణం

కీర్తన:

భామఁ దొడపై నిడుక ప్రహ్లద వరదుఁడు ఆముకొని సరసములాడుచున్నాఁడు దోమటి వలపులను తొప్పఁదోఁగి చెమటల ఆమని వేడుకనోలలాడుచున్నాఁడు॥కొమ్మ॥

• తాత్పర్యం: ప్రహ్లాదునికి వరాలనిచ్చిన ఆ నరసింహస్వామి తన భామను (లక్ష్మీదేవిని) తొడపై కూర్చోబెట్టుకుని అనురాగంతో సరసాలాడుతున్నాడు. గాఢమైన ప్రేమానురాగాలలో తడిసి ముద్దయి, చెమట చుక్కలతో వసంత రుతువు (ఆమని) వంటి వేడుకలో తేలియాడుతున్నాడు.

• విశేషాలు: ఉగ్రరూపుడైన నరసింహస్వామి లక్ష్మీదేవి సాన్నిధ్యంలో అత్యంత శాంతుడై, లక్ష్మీనరసింహుడిగా సంతోషంగా శృంగార లీలలు ప్రకటిస్తున్న దృశ్యాన్ని కవి సుందరంగా వర్ణించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: సర్వేశ్వరుడు భక్తులను బ్రోచే క్రమంలో లక్ష్మీదేవి (అమ్మవారు) పురుషకారంగా (మధ్యవర్తిగా) ఉండి స్వామిని శాంతపరుస్తుంది. అమ్మవారితో కలిసి ఉన్నప్పుడు స్వామి కరుణామయుడై భక్తుల ప్రార్థనలను ఆలకిస్తాడు.

3. రెండవ చరణం

కీర్తన:

చెలి విడెమియ్యఁగాను శ్రీ నారసింహుఁడు నలువంకఁ బకపక నవ్వుచున్నాఁడు పులకల జొంపముల పువ్వుదండల తోడ చెలరేఁగి మచ్చికలు సేయుచున్నాఁడు॥కొమ్మ॥

• తాత్పర్యం: ఆ ప్రియురాలు (లక్ష్మీదేవి) విడెము (తాంబూలం) అందిస్తుండగా, శ్రీనారసింహస్వామి నాలుగు దిక్కులు ప్రతిధ్వనించేలా పకపకా నవ్వుతున్నాడు. ఒంటిపై పులకరింతలు, పువ్వుల దండలు శోభిస్తుండగా ఆనందంతో ప్రేమానురాగాలను కురిపిస్తున్నాడు.

• విశేషాలు: ప్రియురాలి చేతి తాంబూలాన్ని స్వీకరిస్తూ స్వామి చిందించే నవ్వు, ఆయనలోని సంతోషాన్ని మరియు ప్రసన్నతను చాటుతుంది.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ సమర్పించే చిత్తశుద్ధితో కూడిన పరిచర్యలకు (తాంబూల సేవ) పరమాత్మ సంతోషించి, భక్తులపై అపరిమితమైన వాత్సల్యాన్ని, ఆనందాన్ని కురిపిస్తాడు.

4. మూడవ చరణం

కీర్తన:

పొంది లకిమమ్మతోడ బొమ్మిరెడ్డిచెర్లహరి యిందరి శ్రీ వెంకటేశుఁ డేలుచున్నాఁడు సందడి రతులఁ జొక్కి జవ్వనమదము మించి మందెమేళాము సేసుక మన్నింపుచున్నాఁడు॥కొమ్మ॥

• తాత్పర్యం: లక్ష్మీదేవితో (లకిమమ్మ) పొందికగా ఉన్న బొమ్మిరెడ్డిచెర్ల  హరి, అందరినీ ఏలుకునే శ్రీవేంకటేశ్వరుడు శృంగార ఆనందంలో పరవశించి, యవ్వన ఉత్సాహంతో అందరినీ ఆదరించి మన్నిస్తున్నాడు.

• విశేషాలు: ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య 'బొమ్మిరెడ్డిచెర్ల హరి' అనే క్షేత్ర సంబంధిత నామాన్ని వర్ణిస్తూనే, ముగింపులో తన ఇష్టదైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో అభేదం చెప్తూ మంగళం పలికారు. బొమ్మిరెడ్డిచెర్ల హరి గ్రామం ఎక్కడిదో తెలియదు. బహుశా కడపమండలంలోనిది కావచ్చు. అని పెద్దలు అభిప్రాయ పడ్డారు. 

• మధురభక్తి అంతరార్థం: లక్ష్మీసమేతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు సర్వజీవులకు ప్రభువు. తన శృంగార లీలా విలాసాల ద్వారా భక్తులకు దివ్యానందాన్ని ప్రసాదిస్తూ, వారి తప్పులను మన్నించి తన కరుణామయ దృష్టితో అందరినీ రక్షిస్తాడని అంతరార్థం.