అన్నమయ్య 30 వ సంపుటము 101-135

  అన్నమయ్య 30 వ సంపుటములో  ఉన్న కీర్తనలలో 101 నుండి 135 కీర్తనల అర్థాలు    

======================================================================

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -101

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కాకకొన్నాడు నీ - కాంతు డోవరిలోన

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో ఆలస్యంచేస్తున్న వధువును, ఆమె ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడి వద్దకు చేర్చడానికి సఖి లేదా చెలికత్తె చేస్తున్న ప్రబోధం, ఉపదేశం వర్ణించబడ్డాయి. ఈ పాట భార్యాభర్తల అన్యోన్యతను, ముఖ్యంగా అలమేలుమంగ, శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి శృంగారాన్ని మధురమైన రీతిలో తెలియజేస్తుంది.

పల్లవి

ఆళాపచారి ( రాగాలాపము)

కాకకొన్నాడు నీ - కాంతు డోవరిలోన

చేకొన సిగ్గేటికి - చేర గదో యమ్మ॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

నీ ప్రియుడు (కాంతుడు) అంతఃపుర చంద్రశాల (ఓవరి)లో నీకై తాపముతో వేచి ఉన్నాడు.అమ్మా! ఇక సిగ్గు దేనికి? ఆయనను చేరుకో (చేకొన-ఆదరించు/చేరు) అమ్మ!

విశేషాలు

ఇక్కడ సఖి, ఆలస్యం చేస్తున్న నాయకిని (అలమేలుమంగను) ప్రియుడి వద్దకు పంపుతోంది. 'కాకకొన్నాడు' అనే పదానికి 'తాపము పొంది ఉన్నాడు' అనే అర్థం, స్వామికి నాయికపై ఉన్న గాఢమైన ప్రేమను తెలియజేస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవుడికి (నాయికకి) భగవంతుడి (కాంతుడి)పై ఎంత ప్రేమ ఉన్నా, మోక్షాన్ని (ఓవరిలో చేరుకోవడం) పొందాలంటే, దైవం తానే చొరవ తీసుకొని పిలిచినప్పుడు, ఇక అహంకారాన్ని, సంశయాన్ని (సిగ్గు) వీడి, గురువు (సఖి/చెలికత్తె) చూపిన మార్గంలో తక్షణమే స్వామిని ఆశ్రయించాలి.

చరణం 1

కొమిరె వయసు తోడి - కొత్త పెండ్లికూతురా!

కమలములోని బం - గారు బొమ్మా!

విమలమై నిలువెల్ల - వెన్నెల గాసే తల్లి

చెమరించ పాన్పు మీదికి - చేర గదో యమ్మ॥కాకకొన్నాడు॥

తాత్పర్యము

యౌవనముతో నిండిన (కొమిరె వయసు తోడి) కొత్త పెళ్ళి కూతురివి! పద్మము (కమలము) మధ్యలో ఉన్న బంగారు బొమ్మ వంటిదానవు! నిర్మలమైన కాంతితో (విమలమై) శరీరమంతా వెన్నెలను ప్రసరింపజేసే తల్లివి! (స్వామికి) తాపము కలిగించే (చెమరించ-కామ తాపముతో కూడిన) పాన్పు మీదికి (పాన్పు) చేరుకో అమ్మా!

విశేషాలు

నాయికను కొత్త పెండ్లికూతురు, బంగారు బొమ్మ, వెన్నెల గాసే తల్లి అని సంబోధించడం ఆమె సౌందర్యాన్ని, నవ్యతను, పవిత్రతను సూచిస్తుంది. 'చెమరించ పాన్పు' అంటే, కామ తాపముతో ప్రియుడికి (స్వామికి) చెమట పట్టేంత సుఖాన్నిచ్చే పాన్పు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భక్తుడు (నాయిక) పరిపూర్ణమైన పవిత్రత (విమలమైన వెన్నెల) కలిగి, నిత్య నూతనమైన భక్తితో (కొత్త పెండ్లికూతురు) ఉండాలి. జ్ఞానంతో (బంగారు బొమ్మ) వికసించిన భక్తుడు, స్వామి శ్రమనివారణ కోసం (చెమరించ పాన్పు-భక్తుని కోరిక తీర్చడానికి స్వామి పడే శ్రమ) భగవంతుడి వద్దకు చేరాలి.

చరణం 2

చందమామ తోబుట్టువ! - జవ్వనంపు చెలియ!

కందులేని నెమ్మోముగల - కప్పుర గంధి!

గంధపు వాసనలతోడి - కలశాబ్ధి కన్య!, గో

విందుని పాన్పుమీదికి - విచ్చేయ గదో యమ్మ!॥కాకకొన్నాడు॥

తాత్పర్యము

చంద్రుడికి చెల్లెలా (తోబుట్టువ-పాలా సముద్రంలో లక్ష్మీదేవితో పాటు చంద్రుడు జన్మించాడు)! యౌవనముతో నిండిన చెలియా! మచ్చలేని (కందులేని-కందు=నలుపు) అందమైన ముఖము (నెమ్మోము) గల, కర్పూరము వంటి పరిమళం (కప్పుర గంధి) ఉన్నదానా! గంధపు పరిమళాలతో నిండిన పాల సముద్రపు కుమార్తె (కలశాబ్ధి కన్య-కలశపు సముద్రం నుండి పుట్టిన లక్ష్మి)! అటువంటి నీవు గోవిందుని (శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) పాన్పుపైకి (పాన్పు మీదికి) దయచేయుము (విచ్చేయ గదో) అమ్మా!

విశేషాలు

నాయిక (అలమేలుమంగ/లక్ష్మి) పుట్టుకను, సౌందర్యాన్ని ఇందులో కీర్తించారు. చంద్రుడికి తోబుట్టువు (క్షీరసాగర మథనంలో లక్ష్మితో పాటు చంద్రుడు కూడా ఉద్భవించాడు), కలశాబ్ధి కన్య (పాల సముద్రం కుమార్తె) అనే సంబోధనలు ఆమె దైవత్వాన్ని, వైభవాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. కందులేని నెమ్మోము అంటే కళంకము లేని ముఖం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

లక్ష్మీదేవి (నాయిక), శీతలం (చంద్రుడి చెల్లెలు), పరిమళం (కప్పుర గంధి), పవిత్రత (కలశాబ్ధి కన్య) వంటి దైవీయ గుణాలతో కూడి ఉంది. అటువంటి దైవ శక్తి, అనుభవజ్ఞులైన గోవిందుడి (భగవంతుడి) వద్ద శాశ్వతంగా నివాసం (పాన్పు) చేయడానికి వేచి ఉండకూడదు.

చరణం 3

అతి మోహనాంగియైన - యలమేలుమంగ

కతలకారి కలికి చిలు - కల కొలికి!

రతిగూడి శ్రీ వేంకట - రమణు డోవరి, సం

గతి గూడి వోలాడే - గదవో అమ్మా!॥కాకకొన్నాడు॥

తాత్పర్యము

అతి సుందరమైన శరీరం (అతి మోహనాంగి) గల అలమేలుమంగ! మాటకారి (కతలకారి), ముద్దులొలికే (కలికి) చిలుక కొలుకులు గల స్త్రీ (చిలుకల కొలికి)! నీ ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటరమణుడు అంతఃపురపు చంద్రశాలలొ (ఓవరి) నీకై రతిని కోరుతూ (రతి గూడి), సంగీతాన్ని, విహారాన్ని (ఓలాడే - విహరించు) కోరుతూ ఉన్నాడు. చేరుకో అమ్మా!

విశేషాలు

ఈ చరణంలో కీర్తన ముద్ర (రచయిత సంతకం) కనబడుతుంది. అలమేలుమంగ మరియు శ్రీ వేంకటరమణుడు అనే పదాలు ఈ కీర్తనను పెదతిరుమలాచార్యుల వారు రచించినట్లుగా తెలియజేస్తాయి. 'కతలకారి' అనే పదానికి సరసమైన మాటలు మాట్లాడే నైపుణ్యం కలది అనే అర్థం ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

అలమేలుమంగ అంటే లక్ష్మీదేవి లేదా దైవీయ శక్తి. భక్తుడు చమత్కారమైన, మధురమైన అనుభూతితో (కతలకారి) కూడి, భగవంతుడిని సంపూర్ణంగా అనుభవించడానికి (రతిగూడి, సంగతిగూడి ఓలాడే) శ్రీ వేంకటరమణుడి వద్దకు వెళ్ళాలి. ఇది భక్తుడు స్వామితో పొందే సారూప్య మోక్షాన్ని సూచిస్తుంది.

కీర్తన వ్యాఖ్య

ఈ కీర్తన నిర్మాణం చాలా చక్కగా ఉంది మరియు ఇది శృంగార సంకీర్తన పదాల కోవకు చెందింది. ఈ పాటలో అలమేల్మంగా శ్రీవేంకటరమణుల ప్రస్తావన ఉండటం వలన, ఇది పెదతిరుమలాచార్యులవారి రచనగా ఉండవచ్చు. కీర్తన చివరలో ఉన్న ఆభోగ ముద్రా చరణంలోని కూర్పు మరియు 'ఆళాపచారి' అనే పదం కూడా రచయితను సూచిస్తున్నాయి. స్వరసహితమైన ఝాంబడ ప్రబంధాలలో కూడా 'ఆళాపచారి' అనే ఖండం ఉంది.

వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఈ కీర్తన గురించి విశ్లేషిస్తూ, ఇది తిరుపతి రాగిరేకులలో లభ్యంకాని, తాళ్లపాక వారి వ్రాతప్రతి (6609, SVORI, తిరుపతి) నుండి తీసుకున్న అముద్రిత సంకీర్తన అని తెలియజేశారు. ఈ పాటలోని 'అలమేల్మంగా - శ్రీ వేంకట రమణ' అనే ముద్ర, ఇది పెదతిరుమలాచార్యులవారి రచన అని ధృవీకరిస్తున్నది. ఈ సంకీర్తన, మనుస్క్రిప్ట్‌లో 'కేదారగౌళ - ఆట తాళము' పాటల సముదాయంలో ఉంది. 'ఆళాపచారి' అనే పదానికి 'ఆలప్తి'( రాగాలాపము) అనే అర్థం ఉన్నప్పటికీ, ఇది పెదతిరుమలాచార్యుల రచన అని సూచించడానికి మినహా, ఈ పాటలో దాని స్థానం ఏమిటో స్పష్టంగా తెలియడం లేదని వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు వ్యాఖ్యానించారు.( తాళ్లపాక సంకీర్తనలు పుట 127)

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -102

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కాతరపుదాన నేను - ఘనుడు తాను

ఈ కీర్తనలో నాయిక అయిన జీవాత్మ తన స్వామి అయిన పరమాత్మతో పలికే మాటలు అత్యంత మనోహరంగా ఉంటాయి. మధుర భక్తి భావంలో, భర్తతో తనకున్న సున్నితమైన దాంపత్య సంబంధాన్ని, భయం, ప్రేమల మధ్య నలిగే తన మనఃస్థితిని అన్నమయ్య మన కళ్ళముందు ఉంచుతారు.

తన భయం, మర్యాద కారణంగా తాను ప్రియునితో స్వేచ్ఛగా మెలగలేకపోతున్న వైనాన్ని, ఆ తర్వాత స్వామి కరుణించి తనను చేర్చుకున్న విధానాన్ని ఇందులో వర్ణిస్తారు.

పల్లవి:

కాతరపుదాన నేను - ఘనుడు తాను

గాతకింత యోర్చితే - కరుణించు మనీనే॥కాతరపుదాన॥

వ్యాఖ్య:

తాత్పర్యము:

భయశీలము కలిగిన దానను నేను. ఆయన గొప్పవాడు (ఘనుడు). అందుచేత, ఏదైనా తప్పు చేసినా, ఆయన దెబ్బకు (గాతకి) ఇంత ఓర్చుకుంటే, నాపై కరుణ చూపిస్తాడు కదా! అని అనుకుంటున్నాను.

విశేషాలు:

నాయిక తనను తాను 'కాతరపుదాన' (భయస్తురాలు) గా, ప్రియుడిని 'ఘనుడు' (గొప్పవాడు) గా పేర్కొనడం ద్వారా తనలోని అణుకువను, స్వామి యందున్న గౌరవాన్ని తెలియజేస్తోంది. తన లోపాలను ఆయన క్షమిస్తాడని, కరుణిస్తాడని గట్టి నమ్మకం వ్యక్తమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

ఇక్కడ 'కాతరపుదాన' అనేది భగవంతుని మహత్తు ముందు భయభక్తులతో ఉండే జీవాత్మను సూచిస్తుంది. 'ఘనుడు' అనేది పరమాత్మ యొక్క ఔన్నత్యాన్ని, సర్వశక్తిమత్వాన్ని తెలుపుతుంది. జీవుడు తన అజ్ఞానాన్ని, అశక్తతను గుర్తించి, భగవంతుని కరుణ కోసం వేచి ఉండాలి అనే అంతరార్థం ఇందులో ఉంది. దెబ్బ (గాతకి) అనేది లోకంలో కలిగే కష్టాలు, కర్మ ఫలాలను సూచిస్తుంది. వాటిని భరిస్తేనే స్వామి దయ లభిస్తుంది.

చరణం 1:

కొప్పువట్టి తియ్యరాదు - కొనగోర జీరరాదు

చెప్పితన సేవ యెట్లు - సేయింతునే?

ముప్పిరి దిట్టగరాదు - మోవిగంటు సేయరాదు

అప్పటి సరసాలె - ట్లాడు మనీనే?॥కాతరపుదాన॥

వ్యాఖ్య:

తాత్పర్యము:

ఆయన కొప్పు పట్టి లాగడానికి వీలు లేదు. గోటితో గీరడానికి వీలు లేదు. మరి, నేను ఆయన సేవను (సరస క్రీడలను) ఎట్లా చేయించగలను? మూడుసార్లు గట్టిగా తిట్టడానికి (ముప్పిరి దిట్టగ) వీలు లేదు. పెదవిని కందింప చేయడానికి వీలు లేదు. మరి, అప్పటి సరసాలు ఎలా ఆడమనేది?

విశేషాలు:

నాయిక, ప్రియుడిపై తన అధికారాన్ని ప్రదర్శించే సరసపు చేష్టలన్నిటికీ వెనుకాడుతోంది. భయం, గౌరవం అడ్డువస్తున్నాయి. దాంపత్యంలోని చిన్న చిన్న అల్లరి చేష్టలు కూడా స్వామి ఔన్నత్యం ముందు చేయలేకపోవడం ఆమెలోని మర్యాదను చూపుతోంది. 'ముప్పిరి దిట్టగరాదు' అనేది భర్తను మూడు సార్లు గట్టిగా మందలించే స్వేచ్ఛ కూడా లేదని తెలుపుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుని సేవ చేయాలని జీవాత్మకు ఉన్న కోరికను ఇక్కడ వ్యక్తపరుస్తోంది. 'కొప్పువట్టి తియ్యరాదు', 'మోవిగంటు సేయరాదు' వంటివి స్వామితో స్వేచ్ఛగా, చనువుగా వ్యవహరించలేకపోవడాన్ని సూచిస్తాయి. భగవంతుడు అల్పుడు కాడు, అందువల్ల అతిచనువు పనికిరాదు. భగవంతుడికి ఇష్టమైన సేవను వినయంగా చేయాలి తప్ప, స్వామిని నిర్బంధించే విధంగా సేవ చేయరాదు అనే అంతరార్థం ఉంది.

చరణం 2:

తమ్ములము బెట్టరాదు - తతి కాలువేయరాదు

నమ్మి తనతో నెట్లు - నవ్వుమనీనే?

కిమ్ముల రాకొట్టరాదు - కిందుపరచగా రాదు

కమ్మటి తనతో నెట్లు - కత చెప్పుమనీనే?॥కాతరపుదాన॥

వ్యాఖ్య:

తాత్పర్యము:

ఆయనకు తాంబూలం ఇచ్చేందుకు వీలు లేదు. సమయం చూసి ఆయనపై కాలు పెట్టడానికి వీలు లేదు. మరి, నమ్మి ఆయనతో ఎలా నవ్వగలను? ప్రీతితో (కిమ్ముల) 'రారాపోరా' అని ఏకవచనంతో పిలవడానికి వీలు లేదు. ఆయనను తగ్గించి మాట్లాడడానికి వీలు లేదు. మరి, మళ్లీ (కమ్మటి) ఆయనతో ఎలా కబుర్లు చెప్పేది?

విశేషాలు:

తాంబూలం ఇవ్వడం, కాలు వేయడం, ఏకవచనంతో పిలవడం ఇవన్నీ భార్యాభర్తల మధ్య ఉండే చనువుకు చిహ్నాలు. నాయిక, స్వామి పట్ల తనకున్న భయం, వినయం కారణంగా ఈ స్వేచ్ఛా ప్రక్రియలను చేపట్టలేక విచారిస్తోంది. ఇవన్నీ లేకపోతే, సహజసిద్ధమైన దాంపత్యపు కబుర్లు ఎలా ఆడతామని ఆవేదన పడుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

'తతి కాలువేయరాదు' అంటే, భగవంతుడిపై అధికారాన్ని, అజమాయిషీని చెలాయించడానికి వీలు లేదని అర్థం. భగవంతుడిని 'రాకొట్టరాదు' అంటే, పవిత్రమైన నామాన్ని అగౌరవంగా ఉచ్చరించరాదు. భగవంతునితో సహజంగా, స్వేచ్ఛగా మాట్లాడాలంటే, ముందుగా ఆయనపై సంపూర్ణమైన నమ్మకం (నమ్మి), ఆయనకు ప్రీతి కలిగించే (కిమ్ముల) భక్తి ఉండాలి. స్వామిని ఎల్లప్పుడూ గౌరవ భావంతోనే ఆరాధించాలని ఈ చరణం బోధిస్తుంది.

చరణం 3:

చేముట్టి చెనకరాదు - చేరి పనిగొనరాదు

ఆముకొని పెండ్లియె - ట్లాడుమనీనే?

యీ మేర శ్రీవేంకటేశు - డింతలోన నన్ను గూడె

కామించి తనతో నెట్లు - కౌగిలించుమనీనే॥కాతరపుదాన॥

వ్యాఖ్య:

తాత్పర్యము:

చేతితో ముట్టుకుని చనువుగా మాట్లాడడానికి వీలు లేదు. దగ్గరకు వచ్చి తనతో పని చేయించుకోవడానికి వీలు లేదు. మరి, వ్యాపించే విధంగా (ఆముకొని) పెళ్లి ఎలా ఆడమని? ఈ విధంగా నేను ఆలోచిస్తుండగానే, శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఇంతలోనే వచ్చి నన్ను కూడెను (చేరుకొనెను). మరి, ఇప్పుడు కామించి, ఆయనతో ఎలా కౌగిలించుకునేది?

విశేషాలు:

చివరి చరణంలో నాయిక యొక్క అనుభవం ప్రస్తావించబడింది. స్వామి ఔన్నత్యం ముందు ఆమె భయపడుతుండగా, శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తానే వచ్చి ఆమెను స్వీకరించాడు. నాయిక సంకోచిస్తుండగా, స్వామి చొరవ తీసుకున్న గొప్పతనం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. నాయిక ఇప్పుడు కూడా సంకోచంతోనే, చనువుగా ఎలా కౌగిలించుకోవాలని ప్రశ్నిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

'చేముట్టి చెనకరాదు' అంటే భగవంతుని వద్దకు జీవుడు తన అహంకారంతో వెళ్ళరాదని అర్థం. 'శ్రీవేంకటేశుడు ఇంతలోన నన్ను గూడె' అనేది భగవంతుని కృప అత్యంత సులభంగా, అప్రయత్నంగా లభిస్తుందనే సత్యాన్ని తెలుపుతుంది. జీవాత్మ తాను ఏమీ చేయలేకపోయినా, పరమాత్మయే దయతో వచ్చి జీవునితో కలసిపోతాడు. ఇది భగవంతుని నిరుపమానమైన కరుణను, ఆశ్రిత వాత్సల్యాన్ని సూచిస్తుంది. జీవుడు చేయవలసిందల్లా సంకోచం విడిచి, స్వామి కౌగిలిని (ఐక్యతను) అనుభవించడమే.

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -103

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కామయాగము చేసెఁ గలికి తన

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు శృంగార రసాన్ని కామయాగం అనే ఉత్కృష్టమైన యజ్ఞంతో పోల్చి అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ నాయిక తన ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో జరిపే మధుర సంభోగాన్ని ఒక దివ్యమైన యజ్ఞ క్రమంగా దర్శింపజేశారు.

కామయాగము చేసెఁ గలికి తన-

ప్రేమమే దేవతాప్రీతిగాను॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

ఆ సుందరాంగి (నాయిక) తన ప్రేమనే దేవతా ప్రీతిగా (దేవతలకు సంతోషాన్ని కలిగించేదిగా) చేసి, కామయాగము (శృంగారమనే యజ్ఞము) చేసింది.

విశేషాలు

నాయిక యొక్క గాఢమైన ప్రేమను ఇక్కడ యాగానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఫలితమైన దేవతా ప్రీతితో పోల్చడం జరిగింది. సాధారణంగా యాగం దేవతలను సంతోషపెట్టడానికి చేస్తారు, ఇక్కడ నాయిక యొక్క ప్రేమయే దైవాన్ని సంతోషపెట్టే గొప్ప శక్తిగా చెప్పబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇక్కడ నాయిక జీవాత్మగా, నాయకుడు పరమాత్మగా భావించబడతారు. జీవాత్మ తన నిష్కల్మషమైన ప్రేమతో పరమాత్మను చేరుకోవడం, ఆ ప్రేమయే పరమాత్మకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన అర్పణగా చెప్పబడింది. ఇది భక్తుడు భగవంతునితో పొందే ఆత్మానందమయమైన ఐక్యతకు సంకేతం.

పొలుపలర సురతతాంబులరసపానంబు

నలినాక్షి సోమపానంబు గాను

కలకలంబుల మంచి గళరవంబుల మోఁత

తలకొన్న వేదమంత్రములుగాను॥కామ॥

తాత్పర్యము

ఆ పద్మనేత్రురాలు (నలినాక్షి) సురత క్రీడలో అందంగా ఆస్వాదించే తాంబూలం (తమలపాకు) యొక్క రసపానం, యాగంలో సేవించే సోమపానంగా మారింది. వారి మధ్య కలిగే సంతోషపు కలకల ధ్వనులు, మధురమైన కంఠధ్వనుల మొతలు (శబ్దాలు) యాగంలో వినిపించే వేదమంత్రాలుగా మారాయి.

విశేషాలు

సురతతాంబుల రసపానం: శృంగార క్రీడలో తాంబూలం స్వీకరించడం ఆచారం. దాన్ని యాగంలో పవిత్రమైన సోమరసంతో పోల్చడం ద్వారా శృంగార క్రియకు పవిత్రత ఆపాదించబడింది.

కలకలంబుల... వేదమంత్రములుగాను: యాగంలో పఠించే మంత్రాలు పవిత్రమైనవి, వాటికి బదులుగా నాయికా నాయకుల ప్రేమ సంభాషణ లేదా ఆనంద ధ్వనులను ఉదహరించడం శృంగారానికి దివ్యత్వాన్ని జోడించింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

సోమపానం ఆనందాన్ని, చిత్తశుద్ధిని ఇచ్చేదిగా భావిస్తారు. జీవాత్మ పరమాత్మతో లీనమై అనుభవించే దివ్యానందమే ఇక్కడ సోమపానం. భక్తుడు భగవంతునితో చేసే మధుర సంకీర్తన, ఆరాధన, స్మరణలే వేదమంత్రాలుగా, పవిత్రమైన జపాలుగా మారాయి.

పడఁతి తన విరతాపమునఁ బుట్టిన యగ్ని

అడరి దరికొన్న హోమాగ్నిగాను

ఒడఁబడిక సమరతుల నుదయించిన చెమటఁ

దడియుటే యది యవభృథంబుగాను॥కామ॥

తాత్పర్యము

ఆ స్త్రీ (పడఁతి) తన విరహ తాపము వలన పుట్టిన అగ్ని, యాగంలో మండే హోమాగ్నిగా మారింది. వారి ఏకాంత సంభోగ క్రీడలో పుట్టిన చెమటతో తడవడమే యాగం చివరిలో చేసే అవభృథ స్నానంగా మారింది.

విశేషాలు

విరతాపమునఁ బుట్టిన యగ్ని: విరహం, లేదా వియోగంలో ఉండే తాపం, నాయికను నాయకుని కోసం తపింపజేస్తుంది. ఈ తాపమే చివరకు వారి కలయికలో హోమాగ్నిగా మారి యజ్ఞానికి మూలమైంది.

చెమట తడుపు- అవభృథం: యాగం చివరన చేసే అవభృథ స్నానంతో యాగం సంపూర్ణమై, చేసిన పాపాలు తొలగిపోతాయి. సంభోగానంతరం చెమటతో తడిసి, శాంతించడం అనేది శుద్ధిని, పూర్తిని సూచించే అవభృథ స్నానంతో పోల్చడం ఈ వర్ణనలోని ప్రత్యేకత.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

విరహ తాపం: భగవంతుని కోసం జీవాత్మ పడే తపన (విరహం) అనేది ఆ భక్తి యాగంలో హోమాగ్ని. ఈ తాపంలోనే అహంకారం, కర్మలు దహించుకుపోతాయి.

చెమట/అవభృథం: భక్తుడు పరమాత్మను పొందిన తరువాత ఆనందాశ్రువులు లేదా భక్తి పారవశ్యంతో కలిగే మానసిక పరివర్తనమే అవభృథ స్నానం. దీనితో భక్తి యాగం పరిపూర్ణమై, భక్తుడు సంసార పాప విముక్తుడవుతాడు.

తనరఁ గుచముల రుచులు దంతాక్షత క్రీడ

ననుపైన పశుబంధనంబుగాను

యెనసి శ్రీతిరువేంకటేశ్వరుని పొందు

ఘనమైన దివ్యభోగంబుగాను॥కామ॥

తాత్పర్యము

స్తనాలపై ఉన్న కాంతులు, పంటి గాట్లు (దంతాక్షత క్రీడ), యాగంలో బంధించే పశుబంధనంగా మారాయి. ఆ విధంగా శ్రీ తిరువేంకటేశ్వరునితో పొందిన సాన్నిహిత్యం, గొప్పదైన దివ్యభోగంగా మారింది.

విశేషాలు

దంతాక్షత క్రీడ - పశుబంధనం: యాగంలో బంధించే పశువు బలి ఇవ్వబడుతుంది. ఇక్కడ దంతాక్షత క్రీడ అనేది నాయిక నాయకుని ప్రేమకు పూర్తిగా బానిస కావడాన్ని, ఆ బంధనం సుఖాన్ని కలిగించడాన్ని సూచిస్తుంది.

తిరువేంకటేశ్వరుని పొందు: నాయిక చేసిన ఈ కామయాగం ఫలం ఏమంటే, ఆమెకు శ్రీ తిరువేంకటేశ్వరునితో లభించిన దివ్యమైన సంభోగం లేదా ఐక్యత. ఇది సర్వశ్రేష్ఠమైన ఫలంగా చెప్పబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

దంతాక్షత/పశుబంధనం: భగవంతునికి తనను తాను పూర్తిగా అర్పించుకోవడం (ఆత్మనివేదన). ఇంద్రియ లోలత్వం, మనసు అనే పశువులను నిగ్రహించి, భగవంతుని కోసం బంధించడం లేదా అదుపులో ఉంచుకోవడం.

శ్రీవేంకటేశ్వరుని పొందు: అన్నింటికి మించిన మోక్ష ఫలం. జీవాత్మ పరమాత్మతో శాశ్వతమైన, దివ్యమైన ఐక్యతను (సాయుజ్యాన్ని) పొందడమే ఈ ఘనమైన దివ్యభోగం. ఇదొక్కటే నిజమైన, శాశ్వతమైన ఆనందం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -104

కీర్తన: కాముడు సంభ్రమము తోన

అవతారిక

శ్రీ వేంకటేశ్వరుని సేవలో తరించిన అన్నమాచార్యులవారు రచించిన ఈ కీర్తనలో, మన్మథుడు (కాముడు) విరహాన్ని పెంచడానికి సిద్ధమై, రతీదేవితో కలిసి విరహులపై దండెత్తే సందర్భాన్ని కవి అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించారు. మదన సామగ్రిని పూల, ప్రకృతి వస్తువులతో పోల్చుతూ, విరహిణులకు తమ ప్రియులను చేరమని, వియోగ బాధను తగ్గించుకోమని హితవు పలుకుతున్నారు.

 

పల్లవి: కాముడు సంభ్రమము తోన...

కాముడు సంభ్రమము తోన - గవిసె విరహుల మీద

భామలాల! మీ ప్రాణేశుల - బాయక కూడుండరే॥

తాత్పర్యము

మన్మథుడు (కాముడు) ఉత్సాహంతో, సంభ్రమంతో (గర్వంతో/సన్నాహంతో) విరహంతో బాధపడేవారిపై దండెత్తడానికి, యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఓ భామలారా (స్త్రీలారా)! మీరు వెంటనే మీ ప్రాణేశ్వరులను (ప్రియులను/భర్తలను) వదలకుండా (బాయక) కలుసుకొని (కూడుండరే) ఉండండి. లేకపోతే, మన్మథుడి బాణాల బాధ తప్పదని హెచ్చరిక.

విశేషాలు

పల్లవిలో కీర్తన యొక్క ప్రధాన సందేశం ఉంది. మన్మథుని రాకకు భయపడి విరహిణులను (వియోగంతో ఉన్న స్త్రీలను) త్వరగా తమ ప్రియులను చేరుకోమని కోరడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు. 'గవిసె' అంటే ఆక్రమించాడు లేదా దండెత్తాడు అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ (గోపిక/విరహిణి) పరమాత్మను (ప్రాణేశుడిని/శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని) చేరాలనే తపనతో ఉన్నప్పుడు, అహంకారం లేదా ప్రపంచ వాంఛలు అనే మన్మథుడు తన ఆయుధాలతో (విషయ వాసనలతో) జీవిపై విజయం సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఓ జీవాత్మా! ఆ పరమాత్మను వదలకుండా నిరంతరం స్మరిస్తూ, ఆయనతో ఐక్యం కమ్మని ఇక్కడ హెచ్చరిక.

చరణము 1: మొల్లలే వాని మైజోడు...

మొల్లలే వాని మైజోడు - మొగలిరేకే జముదాళి

బల్లెమే మామిడి చిగురు - పండ్లె వాని తుమ్మెదలు

చల్లని గా దళవాయి - చందురుడే ముందరి పౌజు

విల్లె శింగాణి చెఱకు - విరజాజులె అమ్ములు॥కాముడు॥

తాత్పర్యము

మన్మథుని యుద్ధ సామగ్రిని ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నారు:

మొల్లలే (మల్లెపూలే) వాని మైజోడు (కవచం/శరీర రక్షణ).

మొగలిరేకే వాని జముదాళి (డాళ్లు/రక్షక డాలు).

మామిడి చిగురులే వాని బల్లెం (శూలం).

తుమ్మెదలే వాని పండ్లు (సేన/భటులు).

చల్లని గాలి వాని దళవాయి (సేనాధిపతి).

చంద్రుడే వాని ముందరి పౌజు (ముందుండే సైన్యం).

చెరకు వాని విల్లు (శింగాణి - గొప్ప విల్లు).

విరజాజులే (విరజాజి పూలే) వాని అమ్ములు (బాణాలు).

విశేషాలు

మన్మథుని ఆయుధాలు మరియు సైన్యం అన్నీ ప్రకృతిలోని అందమైన, సున్నితమైన వస్తువుల రూపంలో ఉండడం ఇక్కడి విశేషం. ఆయుధాలు మృదువైన పూలు, చల్లని గాలి, చంద్రుడు అయినప్పటికీ, విరహంతో ఉన్నవారికి అవి తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయని చెప్పడం కవి నైపుణ్యం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

మాయ అనే మన్మథుడికి ప్రకృతిలోని సౌందర్యాలు (పూలు, చంద్రుడు, గాలి) అన్నీ ఆకర్షణీయమైన ఆయుధాలు. ఈ ఆయుధాల ప్రభావం నుంచి తప్పించుకోవాలంటే, జీవాత్మ (భామ) పరమాత్మ (ప్రాణేశుడు)పైనే దృష్టి నిలిపి, మాయకు లొంగకుండా ఉండాలి. ఈ ప్రపంచ బంధాల ద్వారానే పరమాత్మకు దూరమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

చరణము 2: చిచ్చుమీరి పచరించెడి తే...

చిచ్చుమీరి పచరించెడి తే - జికి

కుచ్చుల పొగడవాని కొమ్మలే వలపదండ్రు

పచ్చల మరువంపు - పల్లము పంకజమె వాని

యిచ్చల సిబ్బెము లెక్కు॥కాముడు॥

తాత్పర్యము

మన్మథుని తేజస్సు (కాంతి) అగ్ని కంటే కూడా ఎక్కువగా వ్యాపిస్తోంది. పూలతో అలంకరించిన అతని కొప్పులు (కుచ్చుల పొగడలు) వలపును (ప్రేమను) పంచుతున్నాయట. పచ్చని మరువం తోటలే అతనికి ఆటస్థలం (పల్లము). పద్మమే అతని కోరికలకు (యిచ్చల) నిధి (సిబ్బెము/బొక్కసము).

విశేషాలు

మన్మథుడికి సంబంధించిన ఇతర వస్తువులను, అతడి తేజస్సును ఇక్కడ వర్ణించారు. మన్మథుడి పద్మం (పంకజము) అతని కోరికలకు నిధిగా ఉండడం, అంటే అతని శక్తికి అది మూలం అని చెప్పడం అద్భుతంగా ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మను మర్చిపోయిన జీవాత్మను ప్రపంచ సుఖాలు అగ్నిలా చుట్టుముడతాయి. ఈ మన్మథుని కోరికలే అతని శక్తికి నిధులు. జీవాత్మ ఈ విషయ సుఖాల (మరువం, పద్మం) వ్యామోహంలో పడకుండా, మనసును పద్మనాభునిపై నిలపమని సూచన.

చరణము 3: అచ్చపు సమకట్లు జల్లులు...

అచ్చపు సమకట్లు జల్లులు మొదలంట నేలపాలు చేసె

ముచ్చు నీ ముఖపు సొంపులు చూడ

యెచ్చరికల నీ సతితోడ - నిప్పుడిట్టె కూడుమీరు

చొచ్చి - మరులు కొననెల వొందె॥కాముడు॥

తాత్పర్యము

మన్మథుడు వేసే బాణాల దాడి (సమకట్లు జల్లులు) మొదటినుండే (మొదలంట) విరహిణుల మనసులను నేలపాలు (నిస్సత్తువ/నిరాశ) చేస్తోంది. దొంగ (ముచ్చు - మన్మథుడు) అయిన మన్మథుడి బాధను వదిలించుకోవాలంటే నీ ప్రియుడి ముఖ సౌందర్యాన్ని (నీ ముఖపు సొంపులు) చూడు. ఓ స్త్రీ (సతి) నీవు వెంటనే నీ ప్రియుడితో (ప్రాణేశుడితో) కూడు (కలుసుకో). అప్పుడే ఆ విరహం పోయి, మమకారం (మరులు) కొత్తగా (కొననెల - నవచంద్రుడిలా) వృద్ధి చెందుతుంది.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో కవి పరిష్కారాన్ని సూచించారు. మన్మథుడి బాణాల బాధకు ప్రియునితో కలయికే (కూడుటయే) విరుగుడు అని ఉపదేశించారు. మన్మథుడిని 'ముచ్చు' (దొంగ) అని సంబోధించడం అతని రహస్య స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. విరహం పోయి ప్రేమ పెరగడానికి, కలయిక తర్వాత మరులు కొత్తగా మొలకెత్తుతుందని చెప్పడం అత్యంత మధురమైన కవిత్వం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

విరహం (బాధలు/జల్లులు) అనేది అజ్ఞానం అనే మన్మథుడు జీవాత్మపై చేసే దాడి. ఈ బాధ నుండి ఉపశమనం పొందాలంటే, పరమాత్మ (ప్రాణేశ్వరుడు) దివ్య ముఖ సౌందర్యాన్ని (ముఖపు సొంపులు) దర్శనం చేయాలి. ఓ జీవాత్మా! ఇప్పుడే (వెంటనే) ఆ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని శరణు వేడు (కూడు). అప్పుడు నీ భక్తి (మరులు) నిత్య నూతనంగా (కొననెల వొందె) వృద్ధి చెందుతుంది.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -105

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య శృంగార కీర్తన అవతారిక

శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై తన మధుర భక్తిని చాటుకున్న అన్నమాచార్య సంకీర్తనలలో ఈ కీర్తన ఒకటి. ఇందులో నాయిక అయిన అలమేలుమంగనుద్దేశించి నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు, విరహ బాధకు కారణమైన మన్మథుని ప్రభావం కేవలం భ్రమ మాత్రమేనని చెబుతూ ఆమెను ఓదార్చుతున్నాడు.

పల్లవి:

కాముఁ డెవ్వరి నేసె - కలువ యెవ్వరిగాడె

కామినుల భ్రమగాక - కలఁడు వేరొకఁడు॥పదం॥

తాత్పర్యము

మన్మథుడు ఎవరిని సంహరించాడు? కలువ పూవులు ఎవరిని గాయపరిచాయి? ఇదంతా ప్రేమలో ఉన్న స్త్రీల యొక్క భ్రమ (ఊహ) మాత్రమే. అసలు మన్మథుడనే వాడు వేరే లేడు (కేవలం ఊహలో ఉన్నాడంతే).

విశేషాలు

ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు నాయిక మనసులోని విరహ భయాన్ని తొలగించడానికి మన్మథుని ఉనికినే ప్రశ్నిస్తున్నాడు. "కాముడు" అనే వాడు నిజంగా లేడు, నీ మనస్సులోని భావమే విరహంగా మారి బాధ పెడుతోందని సూచిస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భక్తుని విరహ బాధకు (సంసార బంధాలకు) కారణం దేవుడు కాదని, ఆయన్ను పొందాలనే కోరిక, దాని పట్ల ఉన్న భ్రమ మాత్రమే కారణమని స్వామి చెబుతున్నాడు. దేవుని దయ ముందు మాయామోహాలు నిలబడలేవని సూచన.

చరణం 1:

చెరకులట సింగిణులు - చిలుకలట తేజీలు

పరచు వెడదేటులట - పరివారము

మరులుకొని జనులాడు - మాట నిజమని నమ్మి

వెరవ నేటికి కొమ్మ - విడువు మీ భయము॥కాముఁడె॥

తాత్పర్యము

చెరుకు గడలు విల్లుగా, చిలకలు గుర్రాలుగా, వ్యాపించిన తుమ్మెదలు పరివారంగా మన్మథుడికి ఉన్నాయంటారు. మోహంలో పడిన జనులు ఆడే మాటలు నిజమని నమ్మి, ఓ సుకుమారి! నీవెందుకు భయపడాలి? ఆ భయాన్ని వదిలిపెట్టు.

విశేషాలు

మన్మథుని ఆయుధాలు, వాహనాలు, పరివారం యొక్క శక్తిని తక్కువ చేసి చూపుతూ, అవి భయపడదగినవి కావని నాయకుడు నాయికకు ధైర్యం చెబుతున్నాడు. అతని శక్తి కేవలం లోకులు చెప్పుకునే మాటల్లో మాత్రమే ఉంది తప్ప, వాస్తవంలో లేదని సూచన.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

కర్మ బంధాలు, సంసార తాపత్రయాలు, మాయా శక్తులు భక్తులను భయపెడుతున్నప్పటికీ, భగవంతుని ప్రేమ, అండ ఉన్నప్పుడు వాటికి భయపడనవసరం లేదని, భక్తులు తమ భయాన్ని వదిలిపెట్టాలని ఉపదేశిస్తున్నాడు.

చరణం 2:

అలరులట బాణాలు - ఆమనట దళవాయి

తలకూత పికములట - దండిపౌజు

తెలియ కిట్లాడు ప - ల్కులకేల వెరవనిటు

తలపోయ నీవంటి - తరుణికిది తగునా॥కాముఁడె॥

తాత్పర్యము

పూవులే బాణాలుగా, వసంత ఋతువే) సేనాధిపతిగా, కోయిల కూతలే బలమైన సైన్యం (దండిపౌజు)గా మన్మథుడికి ఉన్నాయంటారు. ఈ విధంగా తెలియక పలికే మాటలకు నీవెందుకు భయపడాలి? నీవంటి అందమైన, గొప్పదానివి ఇలా భయపడటం తగునా?

విశేషాలు

మన్మథుని సాధనాలు అన్నింటిలోనూ సున్నితత్వం (పూవులు, కోయిల కూత, వసంతం) మాత్రమే ఉందని, అవి నిజమైన శక్తి కలిగినవి కావని నాయకుడు ఉదహరిస్తున్నాడు. ఈ సున్నితమైన వాటికి భయపడటం నాయిక వంటి గొప్ప సౌందర్యవతికి తగదని ఓదార్పు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవంతుడికి చేరువ కావడానికి అడ్డుపడేవి సున్నితమైన ఇంద్రియ సుఖాలే (పూల బాణాలు). తెలివైన భక్తురాలు (నాయిక) వాటి తాత్కాలిక మోహానికి లోబడి భయపడకుండా ఉండాలని, దేవునిపై మనసు లగ్నం చేయాలని సూచన.

చరణం 3:

చిగురులట కైదువలు - చంద్రుఁడట గమికాఁడు

వెగటు చలిగాలియట - వెన్నుబలము

జిగిని యలమేల్మంగ - శ్రీవేంకటేశ్వరుని

తగిలి తివియఁగ నేల - తహతహలు నీకు॥కాముఁడె॥

తాత్పర్యము

చిగురుటాకులే ఆయుధాలుగా, చంద్రుడే సేనాధిపతిగా, విసుగు కలిగించే చల్లని గాలియే వెనుకబలముగా (సహాయంగా) మన్మథుడికి ఉన్నాయంటారు. కాంతులు వెదజల్లే అలమేల్మంగా! నీవు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అంటిపెట్టుకుని (పొంది) ఉన్నావు కదా, నీకెందుకు ఈ విరహ వేదనలు?

విశేషాలు

చివరికి నాయకుడు మన్మథుని శక్తిని తుచ్ఛమైనదిగా చెప్పి, నాయిక పట్ల తన అనురాగాన్ని ప్రకటిస్తున్నాడు. నాయిక అయిన అలమేల్మంగ సాక్షాత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని పొంది ఉంది కాబట్టి, ఆమెకు ఈ స్వల్ప బాధలు ఉండనవసరం లేదని, స్వామి అనురాగం సర్వ బాధలను తొలగిస్తుందని భరోసా ఇస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

చిగురులు, చంద్రుడు, గాలి వంటి తాత్కాలిక విషయాలు మాయా ప్రభావానికి సంకేతాలు. జీవుడు (అలమేల్మంగ) సాక్షాత్తు పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుని)తో తాదాత్మ్యం పొందిన తరువాత, ఇక మాయా మోహాలకు సంబంధించిన భయాలు, ఆందోళనలు (తహతహలు) ఉండవు, ఉండకూడదు. ఇదే ముక్తి మార్గంలోని ఆనందం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -106 07 -12 - 2025

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కురువనంబి తిరుమల

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు కురువనంబి అనే పరమ భక్తుని గొప్పదనాన్ని, అతని అద్భుతమైన భక్తి మహిమను కొనియాడుతున్నారు. ఒక సాధారణ భక్తుడు సైతం రాజులతో సమానమైన కీర్తిని పొందారని ఈ గీతం తెలియజేస్తుంది.

పల్లవి వ్యాఖ్య

కురువనంబి తిరుమల కురువనంబి నీ

చరణములే కొలిచి బ్రతికె కిరీటము గలరాజు॥

తాత్పర్యము

ఓ తిరుమల కురువనంబీ! నువ్వు సాక్షాత్తూ శ్రీవేంకటేశ్వరుని పాదాలనే (చరణములనే) నమ్ముకొని జీవించావు. అందుకే కిరీటధారులైన గొప్ప రాజు సైతం నీవంటి పరమ భక్తుణ్ణి ఆశ్రయించి, నిన్ను కొలిచి, నీ దయతోనే బ్రతుకుతున్నాడు. నీ భక్తి అంత గొప్పది.

విశేషాలు

కురువనంబి: తిరుమలలో నివసించిన ఒక సామాన్యమైన, నిష్ఠాగరిష్ఠుడైన శ్రీవేంకటేశ్వర భక్తుడు. ఇతను తన కొద్దిపాటి పొలంలో పండిన దానినే స్వామికి నివేదించేవాడు.

కిరీటము గల రాజు: ఈయనను కొలిచేవాడు సామాన్యుడు కాదు, కిరీటం ధరించిన గొప్ప రాజు. అంటే, రాజులు సైతం నిన్ను ఆశ్రయించారంటే, నీ భక్తి గొప్పతనం రాజుల కీర్తి కంటే ఉన్నతమైనది అని అన్నమయ్య కీర్తిస్తున్నారు.

చరణం 1 వ్యాఖ్య

దవ్వులామటనుండి నీవు పువ్వులఁ బూజించితే అవి

చివ్వున అప్పని యడుగుఁదామెరలపై చెలఁగి యప్పుడే నిలిచె

పువ్వులకు ఱెక్కలున్నవో లేక పుండరీకాక్షుని మహిమో

నివ్వటిల్లు నీ భక్తియోకాని నేఁడు నాతోఁ జెప్పవే॥కురువ॥

తాత్పర్యము

ఓ కురువనంబీ! నువ్వు చాలా దూరం నుండి స్వామిపై పూలు విసిరితే, ఆ పూలు చివ్వున (వెంటనే) ఎగిరి స్వామి పాదపద్మాలపై సరిగ్గా వాలాయి. ఆ పూలకు రెక్కలు వచ్చాయో, లేక శ్రీవేంకటేశ్వరుని (పుండరీకాక్షుని) మహిమో, లేక అంతటా నిండియున్న నీ అద్భుతమైన భక్తి మహిమ వల్లనే అలా జరిగిందో.. దయచేసి ఆ రహస్యాన్ని ఈ రోజు నాతో చెప్పవా?

విశేషాలు

దవ్వులామటనుండి: చాలా దూరం నుండి. ఈ భక్తుడు దూరం నుండి పూజ చేసినా, పూలు దగ్గరలోని పాదాల చెంతకే చేరడం ఒక అద్భుతం.

పుండరీకాక్షుడు: పద్మాలవంటి కన్నులు కలవాడు (విష్ణువు/వేంకటేశ్వరుడు).

నివ్వటిల్లు నీ భక్తి: సర్వత్రా నిండియున్న, స్థిరమైన నీ గొప్ప భక్తి. ఈ చరణం కురువనంబి నిష్ఠ, అనన్యమైన భక్తిని, దాని శక్తిని వర్ణిస్తుంది. అతని భక్తి వలనే సామాన్యమైన పూలు కూడా అద్భుతం సృష్టించాయి.

చరణం 2 వ్యాఖ్య

పొంకపుదోసిటి యడుసున లెస్స పొరలిన గన్నేరుఁబువ్వులు

కుంకుమగంధ మాకల్పములపై కోరి వేఁడి నిలిచె

బంకమన్నది యెంత వాసనో లేక పారిజాతముల కెక్కుడో

వేంకటపతి కెంత వేడుకో నాకు వివరింపవె అప్పయ్య॥కురువ॥

తాత్పర్యము

ఓ కురువనంబీ! నీ అందమైన దోసిలిలోని అడుసులో (బురదలో) బాగా అంటుకున్న గ న్నేరు పూలు సైతం స్వామిపై వేసినప్పుడు, అవి స్వచ్ఛమైన కుంకుమగంధం వలే సువాసనలీనుతూ స్వామి శరీర అలంకారాలపై ప్రేమతో చక్కగా నిలిచాయి. ఆ బురదకు అంత సువాసన ఎలా వచ్చిందో, అది పారిజాతం కంటే గొప్పదైపోయిందో, లేక శ్రీ వేంకటపతికి ఈ పూజ పట్ల ఎంత మక్కువ కలిగిందో - దయచేసి నాకు తెలియజెప్పవయ్యా!

విశేషాలు

అడుసున పొరలిన గన్నేరుఁబువ్వులు: బురదలో అంటుకున్న గన్నేరు పూలు. సాధారణంగా బురద వాసన ఉంటుంది, కానీ భక్తుని స్పర్శ వల్ల అది సువాసనగా మారింది.

కుంకుమగంధ మాకల్పములపై: కుంకుమ గంధం పూసిన అలంకారాల వలె (శ్రీవారి అలంకారంపై).

పారిజాతముల కెక్కుడో: పారిజాత పుష్పం కంటే గొప్పదైపోయిందో. భక్తుని ప్రేమతో అర్పించిన పూల అపవిత్రత కూడా సువాసనగా, పవిత్రతగా మారి, అత్యంత పవిత్రమైన పారిజాత పుష్పంతో పోల్చబడింది.

చరణం 3 వ్యాఖ్య

దోసిటిలోపలఁ బెట్టిన శ్రీతులసి సేవంతిపువ్వులు

వాసిగ జగమెల్ల కుక్షిలో నిడుకొన్నవాని మేనెల్ల నిండె

వేసదారి యలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశ్వరుని మహిమో నీ

దాసరితనము బలమో కాని తలఁపు నాతోఁ జెప్పవే॥కురువ॥

తాత్పర్యము

ఓ కురువనంబీ! నీ దోసిలిలో ఉంచి స్వామికి అర్పించిన తులసి దళాలు, సేవంతి పూలు, జగత్తునంతటినీ తన కడుపులో దాచుకున్న శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరీరం నిండా నిండిపోయాయి. ఇదంతా వేషధారిణి అయిన అలిమేలుమంగతో కూడిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని మహిమో, లేక నీ దాస్యభక్తి (దాసరితనం) బలమో కాని, దయచేసి నీ మనసులోని భావాన్ని నాతో చెప్పు.

విశేషాలు

జగమెల్ల కుక్షిలో నిడుకొన్నవాని: ప్రపంచమంతా తన కడుపులో పెట్టుకున్న శ్రీమహావిష్ణువు (బ్రహ్మాండాలన్నిటినీ తనలో ఇముడ్చుకున్నవాడు).

వేసదారి యలమేలుమంగ: స్వామిని అనుసరిస్తూ సాధారణ వేషంలో ఉన్న అలిమేలుమంగ. ఈ పదం భక్తుల కోసం స్వామి, అమ్మవారు సైతం వేషాన్ని మార్చుకుంటారని సూచిస్తుంది.

దాసరితనము బలమో: ఈ చరణం కురువనంబి యొక్క భక్తి సంప్రదాయంలో స్థిరమైన, బలమైన దాస్యభావానికి తార్కాణం. స్వామిని అంత నిండుగా కప్పేంతగా పూలు లభించడం, వాటికి అంతటి ప్రాధాన్యత దొరకడం అతని దాస్యభక్తి బలం వల్లనేనని భావం.

ఈ కీర్తన కురువనంబి భక్తి యొక్క శక్తిని, ఆయనపై శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి ఉన్న అత్యంత అనురాగాన్ని అద్భుతంగా తెలియజేస్తుంది. కొండలలో నెలకొన్న కీర్తనలో వర్ణించిన కురువరతినంబి భక్తిని అన్నమయ్య ఇలా మరలా ఒక ప్రత్యేక కీర్తనలో వర్ణించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -107

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కొండవలె నిను జూచు - కొనియున్నవాడ

అవతారిక

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు తన నాయిక అలకను తీరుస్తూ, ఆమెపై తనకున్న అపారమైన ప్రేమను, తన అధికార భావనను సరసంగా వివరిస్తున్నాడు. నాయిక నిశ్చలంగా తనకోసం నిరీక్షిస్తున్నందుకు మెచ్చుకుంటూ, తన ప్రేమ తీవ్రతను వెల్లడిస్తున్నాడు.

పల్లవి

కొండవలె నిను జూచు - కొనియున్నవాడ

గండు మీరు తమకము కడకు - గడు దోయకువె॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

(నాయికను ఉద్దేశిస్తూ) ఓ ప్రియురాలా! చూడు! కొండవలె స్థిరంగా, కదలక నేను కేవలం నీ కోసమే నిన్ను చూచుకొనియున్నవాడను (నిరీక్షిస్తున్నాను, నీవైపే మనసు పెట్టి ఉన్నాను). నాలో ఉన్న గండు మీరు (బలమైన, అధికమైన) తమకమును (ప్రేమావేశమును, కామమును) చివరకు ఏ మాత్రం దూరం చేయకు (నిరాకరించకు).

విశేషాలు

నాయకుడు తన ప్రేమ నిశ్చలత్వాన్ని 'కొండవలె' అని పోల్చుకోవడం ద్వారా తన గాఢమైన ప్రేమను, నిరీక్షణను తెలుపుతున్నాడు. నాయికపై తనకున్న కాంక్షను 'గండు మీరు తమకము' అని వర్ణించి, దాన్ని అంగీకరించమని వేడుకుంటున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇక్కడ 'నాయకుడు' పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు). 'నాయిక' జీవాత్మ. పరమాత్మ తానే జీవాత్మ కోసం (భక్తుడి కోసం) నిశ్చలంగా ఎదురుచూస్తాడని (భక్తునిపై అధికమైన వాత్సల్యం ఉందని), తన భక్తిని (తమకమును) నిరాకరించవద్దని జీవాత్మతో చెబుతున్నట్లు భావం. పరమాత్మ భక్తాధీనుడు అని ఈ చరణం సూచిస్తోంది.

చరణం 1

గుబ్బలనే కసిదీర - గుమ్మినా గుమ్ముదువు గాని

గబ్బివై యావలి మోము - గాకువే నీవు

సిబ్బెపు మైగోరి కొద్ది - జీరిన జీరుదువు గాని

మబ్బు జూపు కెంపుల బొ - మ్మముడి బెట్టకువే॥కొండ॥

తాత్పర్యము

ఓ నా ప్రియురాలా! నీవు నీ గుబ్బలతో నీ కోపం, కసి తీరేలా గుమ్మినా (గుద్దినా) గుద్దుతావు గాని, గబ్బివై (అహంకారంతో, అలిగినదానివై) నీ మోమును వేరొక వైపునకు తిప్పుకోకు. నా సిబ్బెపు (బిగువైన) మై (శరీరం) పై నీ కోరిక కొద్ది (పంతం మేరకు) జీరినా (గోళ్లతో గీసినా) గీరుదువు గాని, నీ మబ్బు చూపులు (అలసిన, నిద్రమత్తు చూపులతో), కెంపులతో (కోపంతో ఎర్రబడిన) కూడిన కనుబొమ్మలను ముడిపెట్టకు (అలక చూపకు).

విశేషాలు

నాయకుడు నాయికకు పూర్తి అధికారాన్ని ఇచ్చాడు. శారీరకంగా దండించే అధికారం ఉన్నా, మానసిక దూరం (మోము తిప్పుకోవడం), కోపం (బొమముడి) మాత్రం వద్దని వేడుకుంటున్నాడు. ఆమె చేష్టలు అతనికి ప్రేమను పెంచుతాయని చెబుతున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవంతుడు తన భక్తురాలైన జీవాత్మకు తనపై పూర్తి అధికారం ఇచ్చాడు. భక్తుడు తనను అలకతో దూరం చేయకుండా, కోపంతో ముఖం తిప్పుకోకుండా ఉండాలని పరమాత్మ కోరుకుంటున్నాడు. జీవాత్మ చేసే చిన్న దండనలు కూడా భగవంతునికి ఆనందాన్ని ఇస్తాయని, కానీ అలక్ష్యం భరించలేడని అంతరార్థం.

చరణం 2

నోవపంటి కొద్ది మోవి - నొక్కినా నొక్కుదువు గాని

కైవశపు నన్నెరవుగా - జూడకువే

చేవ కౌఁగిట కూరాకు - సేసినా సేతువుగాని

కావరపు నా వలపు - గాడి పరచకువే॥కొండ॥

తాత్పర్యము

ప్రియురాలా! నీ నోవపంటి కొద్ది (నీ ఆశ, పంతం తీరేంతవరకు) నా మోవిని (పెదవిని) నొక్కినా నొక్కుతావు గాని, నన్ను నీకు కైవశపు (వశమైన, బానిసగా), నన్నెరవుగా (అన్యాయమైన, పట్టించుకోని) దానిగా చూడకు. నీ చేవ (బలమైన) కౌగిలిలో నన్ను గట్టిగా కూరాకు (నలగదీసినా) నలగదీయుదువు గాని, కావరపు (అతిశయించిన, అధికమైన) నా వలపును (ప్రేమను) గాడి పరచకువే (నాశనం చేయకు, వృథా చేయకు).

విశేషాలు

నాయకుడు ఇక్కడ నాయికను హెచ్చరిస్తున్నాడు. తనపై ఉన్న అధికారంతో తన ప్రేమను అన్యాయంగా చూడకూడదని, తన ప్రేమను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదని అభ్యర్థిస్తున్నాడు. తన ప్రేమ విలువైనది, దాన్ని వృథా చేయవద్దని తెలియజేస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మ, జీవాత్మతో మాట్లాడుతూ, జీవాత్మ తనను లాలించవచ్చు, దండించవచ్చు. కానీ, జీవాత్మ పరమాత్మ ప్రేమను సామాన్యమైనదిగా, అన్యాయమైనదిగా (నన్నెరవుగా) భావించకూడదు. పరమాత్మ జీవాత్మపై చూపించే అతిశయించిన ప్రేమను (కావరపు నా వలపు) వృథా చేయకుండా, దాన్ని స్వీకరించాలని కోరుకుంటున్నాడు.

చరణం 3

చేరువ రతి నోటమి - సేసినా సేతువు గాని

వారకపు నాపై బత్తి - వదలకువే

గారవించి నన్ను శ్రీవేం - కటప్పడ కూడితివి

యేరీతినుండినా - యెద నుండి దిగకువే॥కొండ॥

తాత్పర్యము

ఓ సుందరీ! చేరువ (సన్నిహితంగా) ఉన్నప్పుడు, మన అనురాగంలో నన్ను ఓడించినా ఓడిస్తావు గాని, వారకపు (ఎల్లప్పుడూ ఉండే, శాశ్వతమైన) నీకు నాపై ఉన్న బత్తిని (భక్తిని, ప్రేమను) వదలకు. నన్ను గారవించి (గౌరవంగా, ప్రీతితో), శ్రీ వేంకటప్పడ! కూడితివి (నాకు దక్కావు). నీవు ఏ స్థితిలో ఉన్నా, నా హృదయంలో నుండి దిగిపోకు (దూరం కాకు).

విశేషాలు

ముఖ్యంగా, ఈ చరణంలో పల్లవిలో ఉన్న 'కొండవలె నిను జూచుకొనియున్నవాడ' అనే భావన బలం పుంజుకుంది. నాయకుడు (వేంకటేశ్వరుడు) నాయికతో కలిసి ఉండటం శాశ్వతమైనది అని చెబుతూ, ఆమె తన హృదయంలో స్థిరంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు (పరమాత్మ) జీవాత్మను ఉద్దేశిస్తూ, తనతో ఉన్న ఐక్యతలో జీవాత్మ గెలిచినా (అధికారం చలాయించినా) ఫరవాలేదు. కానీ, జీవాత్మ పరమాత్మపై ఉంచే శాశ్వతమైన ప్రేమను (బత్తిని) వదలకూడదు. జీవాత్మ ఎల్లప్పుడూ పరమాత్మ హృదయంలో స్థిరంగా, శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండాలని, ఆ అనుబంధం ఎప్పటికీ దూరం కాకూడదని పరమాత్మ కోరుకుంటున్నాడు.

ublic

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -108

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

కొమ్మ నీ పలుకులకు - కుశలమస్తు

అవతారిక

తాళ్లపాక కవులలో నాల్గవ తరానికి చెందిన తాళ్లపాక చిన తిరు వెంగళనాథయ్య గారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తన నాయిక యొక్క సౌందర్యాన్ని, శోభను కీర్తిస్తూ, ఆమె అభీష్టాలు నెరవేరాలని, సకల శుభాలు కలగాలని కోరుకుంటూ నాయకుడు చేసిన ఆశీర్వచనంగా ఉంది. ఈ కీర్తన మధుర భక్తికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

కీర్తన: కొమ్మ నీ పలుకులకు - కుశలమస్తు

పల్లవి

కొమ్మ నీ పలుకులకు - కుశలమస్తు

సమ్మదపు వయసు కై - శ్వర్యమస్తు॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

ఓ లత వంటి సుందరీ (కొమ్మ), నీ యొక్క మాటలకు శుభం (కుశలమస్తు) కలుగుగాక! ఆనందమయమైన నీ యౌవనానికి ఐశ్వర్యం (ఐశ్వర్యమస్తు) కలుగుగాక!

విశేషాలు

నాయకుడు (శ్రీకృష్ణుడు) నాయికను (గోపికను/భక్తురాలిని) సంబోధిస్తూ, ఆమె మాటలకు (కీర్తనలకు, భక్తి మాటలకు) మరియు ఆమె యౌవనానికి (శక్తికి, భక్తి శోభకు) శుభాలు కోరుకోవడం ఇక్కడ కవి ఉద్దేశం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇక్కడ 'కొమ్మ' అంటే జీవాత్మ/భక్తురాలు. 'పలుకులు' అంటే భక్తితో కూడిన కీర్తనలు, ప్రార్థనలు. 'వయసు' అంటే భక్తిలో ఉండే ఉల్లాసం, ఆధ్యాత్మిక శోభ. భక్తురాలి ప్రార్థనలు శుభాన్ని ఇవ్వాలని, ఆమె భక్తి శోభ మరింత వృద్ధి చెందాలని పరమాత్మ (శ్రీకృష్ణుడు) ఆశీర్వదిస్తున్నాడు.

చరణం 1

బెడగు కళలను జాల - పెంపొందుచున్న నీ

యుడురాజు మోము క - భ్యుదయమస్తు

కడు నొప్పు నీరజపు - కళికల గేరు నీ

వెడద కుచములకు నభి - వృద్ధిరస్తు॥కొమ్మ॥

తాత్పర్యము

అందమైన కళలతో (చంద్రునిలో ఉండే కళలతో) అత్యధికంగా పెరిగి పోతున్న నీ చంద్రుని వంటి ముఖానికి అభివృద్ధి (అభ్యుదయమస్తు) కలుగుగాక! చాలా ఒప్పుతున్న (ఆకర్షిస్తున్న) తామర పువ్వు మొగ్గలను (కళికలను) పోలిన నీ విశాలమైన స్తనాలకు అధిక అభివృద్ధి (అభివృద్ధిరస్తు) కలుగుగాక!

విశేషాలు

నాయిక ముఖాన్ని చంద్రునితో, స్తనాలను తామర మొగ్గలతో పోల్చడం శృంగార సంకీర్తనల్లో సహజం. శోభ, ఆకర్షణ ఇంకా పెరగాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

'ఉడురాజు మోము' (చంద్రుని ముఖం) అంటే శాంతం, ప్రకాశం, ఆహ్లాదం కల భక్తుని యొక్క ముఖకాంతి. 'కుచములు' అంటే అహంకారాన్ని, అభిమానాన్ని, లోక వాంఛలను పోగొట్టుకున్న భక్తుని యొక్క విశాలమైన హృదయం. హృదయంలో భక్తి, ముఖంలో శాంతి మరింత వృద్ధి చెందాలని ఆశీర్వచనం.

చరణం 2

జిగి మిగులగ తేనె - జిలుకు చున్నట్టి నీ

చిగురు మోవికిని ఫల - సిద్ధిరస్తు

సొగసు చక్రములతో - సొలయు నీ పిరుదులకు

అగణిత మనోరథా- వాప్తిరస్తు॥కొమ్మ॥

తాత్పర్యము

కాంతి అధికంగా ఉండి, తేనెను ధారపోస్తున్నట్లుగా ఉన్న నీ చిగురు వంటి పెదవికి కోరిన ఫలసిద్ధి (ఫలసిద్ధిరస్తు) కలుగుగాక! అందమైన చక్రాలు ఉన్నట్లుగా (మడతలతో) అలసట చెందిన నీ పిరుదులకు లెక్కించలేని మనోరథాలు నెరవేరడం (అగణిత మనోరథావాప్తిరస్తు) కలుగుగాక!

విశేషాలు

పెదవిని 'చిగురు'తో పోల్చడం, దాని మాధుర్యాన్ని 'తేనె'తో పోల్చడం కవి సౌందర్యాన్ని వర్ణించే విధానం. భోగ భాగ్యాలతో ఆమె కోరికలు నెరవేరాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

'చిగురు మోవి' అంటే భక్తురాలి యొక్క మధురమైన నామ సంకీర్తనం. 'ఫలసిద్ధి' అంటే ఆ కీర్తన వల్ల పరమాత్మ సాయుజ్యాన్ని పొందడం. 'పిరుదులు' అంటే భక్తురాలి యొక్క స్థిరత్వం, భక్తి నిబద్ధత. ఆమె దృఢమైన భక్తికి లెక్కలేనన్ని ఆధ్యాత్మిక కోరికలు (మోక్షం, సాయుజ్యం) సిద్ధించాలని ఆశీర్వచనం.

చరణం 3

తనరు తుమ్మెదగముల - తరుము నీ కురులకును

ననుపమం బైన దీ - ర్ఘాయురస్తు

నను ద్వారకాకృష్ణు - డనుచు గూడిన నీకు

ననుదినము నిత్య క - ల్యాణమస్తు॥కొమ్మ॥

తాత్పర్యము

శోభాయమానంగా ఉన్న తుమ్మెదల గుంపులను కూడా తరుముతున్నట్లు (అంత నల్లగా, సువాసనగా ఉన్న) నీ జుట్టుకు (కురులకు) సాటిలేని దీర్ఘాయువు (దీర్ఘాయురస్తు) కలుగుగాక! నన్ను ద్వారకాకృష్ణునిగా భావించి కూడిన నీకు (భర్తగా స్వీకరించిన నీకు) ప్రతిదినం నిత్యకళ్యాణం కలుగుగాక!

విశేషాలు

నాయిక కేశాలను తుమ్మెదల గుంపుతో పోల్చడం కవిసమయం. ఈ చరణంలో కవి తన ముద్రను "ద్వారకాకృష్ణుడు" అని స్పష్టంగా పేర్కొని, వారి కలయికకు శుభాన్ని ఆకాంక్షిస్తున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

'కురులు' అంటే భక్తురాలి యొక్క వినయం, దైన్యత. దానికి 'దీర్ఘాయువు' అంటే భక్తి నిరంతరంగా వర్థిల్లాలని దీవెన. నన్ను ద్వారకాకృష్ణునిగా భావించి (పరమాత్మగా తలచి) నీవు నాతో కలసినందుకు (శరణాగతి చేసినందుకు), నీకు నిత్యకళ్యాణం (ఎల్లప్పుడూ ఆనందం, మోక్ష ఫలం) కలుగుగాక అని పరమాత్మ జీవాత్మకు ఇచ్చిన పరమమైన ఆశీర్వచనం.

ఈ అందమైన కీర్తన తిరుమల రాగి రేకులపై లభించలేదు కానీ, తాళ్లపాక సంకీర్తనల వ్రాతప్రతిలో (శేషాచార్యుల వ్రాతప్రతి) మరియు తాళపత్ర గ్రంథాలలో లభించింది. ఈ కీర్తన శంకరాభరణం రాగంలో ఉన్నట్లు వ్రాతప్రతిలో ఉంది. ఈ పాట తాళ్లపాక కవులలో నాల్గవ తరానికి చెందినవారైన చిన తిరు వెంగళనాథయ్య గారి 'శ్రీకృష్ణ ముద్ర' కీర్తనల్లో ఒకటిగా భావించవచ్చని, మరింత పరిశోధన అవసరమని డాక్టర్ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు అభిప్రాయపడ్డారు.

తాళ్లపాక చిన తిరు వెంగళనాథయ్య గారు తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో, ముఖ్యంగా సంకీర్తన వాఙ్మయంలో సుప్రసిద్ధులైన తాళ్లపాక కవుల వంశానికి చెందినవారు.

వంశ నేపథ్యం

తరము: తాళ్లపాక కవుల వంశంలో వీరు నాల్గవ తరానికి చెందినవారు.

తండ్రి: ప్రసిద్ధ సంకీర్తనాచార్యులైన తాళ్లపాక పెద్ద తిరుమలాచార్యుల (పెద తిరుమలయ్య) మనుమడూ, చిన్న తిరుమలాచార్యుల (చిన తిరుమలయ్య) కుమారుడూ అయిన తిరువెంగళనాథుడు ఈయన తండ్రి.

ముద్ర: ఈయన కీర్తనలలో "శ్రీకృష్ణ" లేదా "ద్వారకాకృష్ణ" అనే ముద్ర కనిపిస్తుంది.

సంకీర్తన సేవ

కీర్తనల సంఖ్య: ఈయన రచించిన కీర్తనలు తక్కువే అయినప్పటికీ, వాటిలో శృంగార సంకీర్తనలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. సుమారు 36 తెలుగు కీర్తనలు శ్రీకృష్ణ ముద్రతో లభించాయి.

రచనల లభ్యత: వీరి కీర్తనలు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారి రాగిరేకులపై కాకుండా, ముఖ్యంగా తాళ్లపాక సంకీర్తనల వ్రాతప్రతులలో (తాళపత్ర, కాగితపు వ్రాతప్రతులు) లభించాయి.

శైలి: ఈయన రచనలు మాధుర్య భక్తిని, నాయికా నాయక భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

చిన తిరు వెంగళనాథయ్య గారు తమ వంశంలోని ప్రఖ్యాత కవులైన అన్నమాచార్యులు, పెద తిరుమలయ్య, చిన తిరుమలయ్యల బాటలో నడిచి, శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై సంకీర్తనా రచన చేసి తెలుగు సాహిత్యంలో తమ స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నారు. వీరి కీర్తనలు కూడా శ్రీకృష్ణుని లీలలు, శృంగార లీలలను వర్ణించాయి.

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -109

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

గందము వూసేవేలె

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని, అలిమేలుమంగమ్మల మధ్య జరిగిన శృంగార సంభాషణను అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు. స్వామి, తన భార్య దేహసౌందర్యాన్ని ప్రశంసిస్తూ, ఆమెకు బయటి అలంకరణలు అనవసరం అని చమత్కారంగా చెబుతున్నారు.

పల్లవి

గందము వూసేవేలె కమ్మని మేన యీ

గందము నీమేనితావికంటె నెక్కుడా॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

మంచి సువాసన కలిగిన నీ శరీరానికి ఎందుకు గంధము పూసుకుంటున్నావు? ఈ మామూలు గంధం నీ సహజమైన శరీర సువాసన కంటే ఎక్కువ ఉంటుందా?

విశేషాలు

సౌందర్య ప్రశంస: నాయకుడు (స్వామి) నాయకి (అలిమేలుమంగ) యొక్క సహజమైన, దైవీకమైన పరిమళాన్ని లోకంలోని గంధ పరిమళంతో పోల్చి, దాని గొప్పతనాన్ని చెబుతున్నాడు.

చమత్కారం: అలంకరణల పట్ల నాయికకు ఉన్న ఆసక్తిని ప్రశ్నించడం ఇందులో ఒక చమత్కారభరితమైన సంభాషణను సూచిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

అంతరంగ శుద్ధి గొప్పది: భగవంతునితో భక్తుని సంభాషణగా భావిస్తే, భగవంతుని సహజమైన స్వభావం, ఆయన అంతరంగ సౌందర్యం కంటే బాహ్య ఆచారాలు, అలంకరణలు (గంధం వంటివి) ఏ మాత్రం గొప్పవి కావు. భగవంతుని సహజ సిద్ధమైన తేజస్సును, పరిమళాన్ని ఆరాధించాలి.

చరణం 1

అద్దము చూచేవేలే అప్పటప్పటికిని

అద్దము నీమోముకంటె నపురూపమా

ఒద్దిక తామరవిరినొత్తేవు కన్నులు నీ

గద్దరికన్నులకంటె కమలము ఘనమా॥గందము॥

తాత్పర్యము

పదేపదే అద్దంలో నీ రూపాన్ని చూసుకుంటున్నావు ఎందుకు? ఆ అద్దం నీ ముఖ సౌందర్యం కంటే అందంగా, అపురూపంగా ఉంటుందా? వొంపుసొంపులు కలిగిన తామర పువ్వులను కళ్ల దగ్గర పెట్టుకుంటున్నావు. అవి నీ అద్భుతమైన కళ్ల కంటే గొప్పవా?

విశేషాలు

ముఖ సౌందర్యం: నాయిక ముఖ సౌందర్యాన్ని అద్దంతో పోల్చి, అద్దం కేవలం ప్రతిబింబం మాత్రమే, అసలు సౌందర్యం ఆమె ముఖమే అని చెబుతున్నాడు.

నయనాల పోలిక: కళ్లను తామర పువ్వులతో పోల్చడం తెలుగు కవిత్వంలో సర్వసాధారణం. అయితే, ఇక్కడ నాయకుని దృష్టిలో నాయిక కళ్లే ఆ తామరల కంటే అద్భుతమైనవి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

స్వస్వరూప జ్ఞానం: అద్దం అనేది లోకంలో ప్రతిబింబాన్ని చూపే మాయ వంటిది. భక్తుని సహజ రూపమైన ఆత్మ జ్ఞానం ముందు, ఈ లోక జ్ఞానం (అద్దం) అపురూపం కాదు. భగవంతుని జ్ఞాన నేత్రాల (కమలం వంటి కన్నులు) ముందు లోకంలోని అలంకరణలు, సుఖాలు అల్పమైనవి.

చరణం 2

బంగారు వెట్టేవేలే పడఁతి నీమెయినిండా

బంగారు నీతనుకాంతి ప్రతివచ్చీనా

ఉంగరాలేఁటికినే వొడికపువేళ్ల

వెంగలిమణులు నీ వేలిగోరఁ బోలునా॥గందము॥

తాత్పర్యము

ఓ పడతీ, నీ శరీరం నిండా ఎందుకు బంగారు ఆభరణాలు ధరిస్తున్నావు? ఆ బంగారం నీ శరీరపు సహజమైన కాంతికి సాటి వస్తుందా? చక్కటి నీ వేళ్ళకు ఉంగరాలు ఎందుకు? ఆ బంగారు మణులు నీ వేలి గోళ్ళ కాంతికి, అందానికి సరిపోతాయా?

విశేషాలు

శరీర కాంతి:నాయిక శరీర కాంతికి, బంగారానికి మధ్య పోలిక. నాయిక దేహకాంతి బంగారు కాంతిని మించి ఉంటుందని ప్రశంస.

గోళ్ళ అందం: ఆభరణాల కంటే వేలి గోళ్లకు సహజంగా ఉండే సౌందర్యాన్ని, కాంతిని నాయకుడు ఎక్కువ చేస్తూ, అవి మణుల కంటే విలువైనవని చెబుతున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

అనంతమైన తేజస్సు: భగవంతుని యొక్క అనంతమైన, సహజమైన తేజస్సు (తనుకాంతి) ముందు బంగారంతో సహా లోకంలోని ధనరాశులు, విలువైన మణులు (ఉంగరాలు) పనికిరావు. ఆ అనంత తేజస్సును ఆరాధించాలి. భక్తునిలోని సహజమైన శుద్ధ భావమే గొప్ప అలంకారం.

చరణం 3

సవర మేఁటికినే జడియు నీ నెరులకు

సవరము నీకొప్పుసరి వచ్చీనా

యివలఁ జవులు నీకునేలే వెంకటపతి

సవరని కెమ్మోవిచవికంటేనా॥గందము॥

తాత్పర్యము

అందమైన నీ నల్లటి జుట్టుకు 'సవరము' (వెంట్రుకలను జతపరిచే అలంకారం) ఎందుకు? ఆ సవరము నీ సహజమైన కొప్పు అందానికి సరిపోతుందా? ఓ శ్రీ వేంకటపతీ! ఇప్పుడు నాకిచ్చిన (తనివితీరా అనుభవిస్తున్న) నీ రుచులు (ఆనందాలు), ఏ అలంకరణ లేని నీ ఎర్రని పెదవుల రుచి కంటే గొప్పవా?

విశేషాలు

సవరము: ఇది కేశాలంకరణలో వాడే ఒక అలంకారం. నాయిక సహజ కేశ సంపద ముందు అది అనవసరం అని నాయకుడు చెబుతున్నాడు.

తిరుగు ప్రశ్న (స్వీయ ప్రశంస): కీర్తనలో ఆఖరి భాగంలో, నాయకుడు నాయికని పొందినందుకు సంతోషిస్తూ, ఆమెను అనుభవించిన ఆ ఆనందం (చవులు) ఆమె పెదవుల రుచి కంటే గొప్పదా అని చమత్కారంగా ప్రశ్నిస్తాడు. ఇక్కడ శృంగారం పరాకాష్టకు చేరుకుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

నిష్కపటమైన అనుభూతి: భగవంతుని యొక్క సహజమైన, నిష్కపటమైన ప్రేమ (కెమ్మోవి చవి) ముందు భక్తుడు అనుభవించే ఏ ఇతర లౌకిక ఆనందాలు గొప్పవి కావు. సవరము అనేది మాయా ప్రపంచంలో అలంకరణ లాంటిది. భగవంతునితో కలిగే సహజ సంయోగమే పరమ లక్ష్యం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -110 11 - 12 -2025

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

అవతారిక

ఈ కీర్తన తాళ్లపాక అన్నయ్య రచించినట్లుగా భావించబడుతున్న అద్భుతమైన శృంగార సంకీర్తన. ఇది శ్రీవేంకటేశ్వరుని భక్తురాలైన శ్రీయలమేల్మంగ తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటపతిని ఏకాంతంలో చేరే మధుర ఘట్టాన్ని మనోహరంగా వర్ణిస్తుంది.

పల్లవి

గారవమున శ్రీవేం - కటపతి పడకిల్లు - తీరని ప్రేమతో తేరిచూడగను

చేరవచ్చేను - శ్రీయలమేల్మంగ - జిలుగు పయ్యెద జారఁగాను॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అత్యంత గౌరవంతో (ఆదరంతో) తన శయనాగారాన్ని (పడకగదిని) చూస్తూ, తీరని ప్రేమతో ఆమె రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, శ్రీయలమేల్మంగమ్మ తన మెరిసే పయ్యెద (కొంగు) కొద్దిగా జారిపోతుండగా (కదలికలో) ఆయనను చేరడానికి వచ్చింది.

విశేషాలు

గౌరవమున శ్రీవేంకటపతి: స్వామి భార్యను సాదరంగా, గౌరవంగా ఆహ్వానించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని తెలుపుతుంది. ఇది నాయకుడు నాయిక పట్ల చూపే ఆదరణ మరియు ప్రేమాభిమానాలను సూచిస్తుంది.

జిలుగు పయ్యెద జారఁగాను: నాయిక ఆతృతతో లేదా ఉద్వేగంతో వేగంగా వస్తుండటాన్ని, లేదా ఏకాంతంలో ఉన్నందువలన కలిగే స్వేచ్ఛను సూచిస్తుంది. ఇది ఆమెలోని స్వకీయ నాయికా లక్షణాన్ని, స్వామితో ఆమెకున్న అధికారాన్ని తెలియజేస్తుంది.

తీరని ప్రేమ: స్వామి మరియు అమ్మవారల మధ్య ఉన్న అంతులేని, శాశ్వతమైన దివ్య ప్రేమను ఈ పదబంధం ధృవీకరిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

శ్రీవేంకటపతి పడకిల్లు: పరమాత్మ అయిన భగవంతుని యొక్క మోక్ష స్థానం (లేదా ఆనంద నివాసం).

శ్రీయలమేల్మంగ చేరవచ్చేను: జీవాత్మగా భావించే ఆలమేల్మంగమ్మ, పరమాత్మతో ఐక్యమవ్వాలని (సంయోగం చెందాలని) పరిపూర్ణమైన ప్రేమతో ఆతృతగా ప్రయాణించి, స్వామిని చేరడాన్ని సూచిస్తుంది.

గారవము: భగవంతుడు జీవాత్మ పట్ల చూపే కరుణ, మరియు విముక్తి కోసం జీవాత్మను స్వాగతించే విధానం.

చరణం 1

నిగరంపు - జవ్వాజి - నిగ్గుల కస్తూరి-వగల కుంకుమ మేని వాసనలతోను

మగువ మోమున నిదుర - మంపు దేరగను - నొగిలిన కెమ్మోవి నొక్కులతోను॥గారవమున॥

తాత్పర్యము

ఆమె అతి శుద్ధమైన (నిగరంపు) జవ్వాజి, కాంతుల కస్తూరి మరియు సొగసైన కుంకుమ పువ్వుల వాసనలతో ఆమె దేహం గుబాళిస్తోంది. ఆ స్త్రీ ముఖంలో నిద్రమత్తు (మంపు) కనబడుతూ ఉండగా, ఆమె ఎర్రని పెదవులపై (భోగానంతరం) ఏర్పడిన గాయపు గుర్తులు (నొక్కులు) కనిపిస్తున్నాయి.

విశేషాలు

నిగరంపు జవ్వాజి, కస్తూరి, కుంకుమ: ఈ సుగంధ ద్రవ్యాలు నాయిక దివ్య సుగంధాన్ని, భోగానంతరం ఆమెకున్న శృంగార లక్ష్మి స్వరూపాన్ని, మరియు రాజస శోభను తెలియజేస్తాయి. ఈ వర్ణన కీర్తనకు శృంగార రసాన్ని పెంచుతుంది.

మగువ మోమున నిదుర మంపు: ఇది అలసట వల్ల వచ్చిన నిద్రమత్తు. ఇటువంటి మత్తు ప్రణయ ఘట్టాల తర్వాత సహజంగా వస్తుంది. నాయిక, నాయకునితో గడిపిన ఏకాంత క్షణాల మాధుర్యాన్ని ఇది ధ్వనింపజేస్తుంది.

నొగిలిన కెమ్మోవి నొక్కులు: ఇది రతి క్రీడలో ఏర్పడిన దంత క్షతాలు లేదా గాయపు గుర్తులను సూచిస్తుంది. నాయిక-నాయకుల మధ్య ఉన్న అతి తీవ్రమైన శృంగార అనుభవాన్ని స్పష్టంగా తెలుపుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

మేని వాసనలు: జీవాత్మ సత్యం, ధర్మం, దయ వంటి పరిశుద్ధమైన సద్గుణాలతో (సువాసనలతో) నిండి ఉండటం.

నిదుర మంపు: ప్రపంచ బంధాల నుండి విముక్తి పొందిన తరువాత జీవాత్మ అనుభవించే ఆనందపారవశ్యం వల్ల కలిగే అలసట.

నొగిలిన కెమ్మోవి నొక్కులు: భగవదనుభవాన్ని పొందిన జీవాత్మపై కనిపించే భక్తి చిహ్నాలు లేదా ఆ అనుభవం వల్ల కలిగే పరమానంద లక్షణాలు. భగవంతునితో జీవాత్మ అనుభవించిన సంయోగపు ముద్ర ఇది.

చరణం 2

ముడిపూలు జారంగ - ముంగురులు మలశాడ - విడెము కపురపు దావి వెదజల్లగా

పడతి రవళులు గిల్కు పావాల మెట్టుక - బడలికలు దెల్పేటి నడకట్టు తోను॥గారవమున॥

తాత్పర్యము

శిరోజాలలో ముడిచిన పూలు జారిపోతుండగా, నుదుటిపై ఉన్న ముంగురులు కదులుతుండగా (కారణంగా), తాంబూలంలో ఉండే కర్పూరం సువాసన అంతటా వ్యాపిస్తోంది. ఆ స్త్రీ సవ్వడిచేసే (రవళులు గిల్కు) పాదాల పట్టీలు ధరించి, అలసటను తెలియజేసే నడుముకు కట్టిన వడ్డాణం (నడకట్టు) తో మెల్లగా నడుస్తూ వచ్చింది.

విశేషాలు

ముడిపూలు జారంగ, ముంగురులు మలశాడ: ఇది శృంగార క్రీడ తర్వాత చెదిరిపోయిన నాయిక అలంకరణను సూచిస్తుంది. ఆమె అలంకరణలో కలిగిన ఈ మార్పు, ఆమె నాయకునితో గడిపిన ఏకాంత సమయాన్ని దృశ్యమానం చేస్తుంది.

విడెము కపురపు దావి: తాంబూలం (విడెము) సేవించిన తర్వాత వెలువడే కర్పూరం సువాసన. ఇది భోగానంతరపు విశ్రాంతిని మరియు సంతోషాన్ని సూచిస్తుంది.

రవళులు గిల్కు పావాల: శబ్దంచేసే పాదాల పట్టీలు (అందెలు). ఇవి నాయిక నడకకు శోభను ఇస్తాయి.

బడలికలు దెల్పేటి నడకట్టు: అలసటను సూచించే విధంగా మెల్లగా నడవడానికి వడ్డాణం సహాయపడుతున్నట్లు వర్ణన. ఇది కూడా శృంగార శ్రమను తెలియజేస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ముడిపూలు జారంగ: జీవాత్మ భగవంతుని ప్రేమలో మునిగినప్పుడు బాహ్య అలంకారాలపై శ్రద్ధ తగ్గడం.

విడెము కపురపు దావి: జీవాత్మ భగవంతుని ప్రసాదాన్ని (అంటే అతని లీలలను, అనుగ్రహాన్ని) అనుభవించిన తర్వాత కలిగే ఆనందకరమైన ఫలం (సువాసన).

బడలికలు దెల్పేటి నడకట్టు: భగవంతునితో అనుభవం పొందిన తర్వాత జీవాత్మకు ప్రపంచ విషయాల పట్ల కలిగే వైరాగ్యం (అలసట). ఇది మోక్షానికి చేరువైన జీవాత్మ యొక్క లక్షణం.

చరణం 3

చెలువరంగడైన - శ్రీవేంకటపతి - తలపు నెడబాయని తరుణీమణి

మొలకనవ్వుల ముద్దు మోము వలపులు జిల్క

కళలూరి యొయ్యారి - కలికితనమున మీర-గా జేరి ముదమందగాను॥గారవమున॥

తాత్పర్యము

అందమైన (చెలువరంగడైన) శ్రీవేంకటపతి యొక్క తలపును (జ్ఞాపకాన్ని) ఏ మాత్రం విడిచిపెట్టని ఆ ప్రియురాలు (తరుణీమణి), చిరునవ్వులు చిందే ముద్దుల మొహంతో, వలపును (ప్రేమను) ప్రసరిస్తూ ఉండగా, కళలతో నిండిన అలంకారంతో, తన అందమైన నాయకత్వపు లక్షణాల వలన మరింత శోభాయమానంగా ఉంటూ, ఆయనను చేరి సంతోషించింది.

విశేషాలు

చెలువరంగడైన శ్రీవేంకటపతి: ఇక్కడ కవి తమ ముద్రను ప్రయోగించారు. "చెలువరంగడు" అనే పదం వెంకటేశ్వరుని అందాన్ని, శ్రీకృష్ణ రూపంలోని సౌందర్యాన్ని సూచిస్తుంది.

తలపు నెడబాయని తరుణీమణి: నాయిక అయిన ఆలమేల్మంగకు స్వామిపై ఉన్న నిరంతర ధ్యానం, ఏకైక భక్తిని తెలియజేస్తుంది. ఆమె దివ్య నాయిక లక్షణాన్ని ఇది స్థిరపరుస్తుంది.

మొలకనవ్వుల ముద్దు మోము వలపులు జిల్క: చిన్న చిరునవ్వులు నాయిక సిగ్గును, సంతృప్తిని సూచిస్తాయి. ఆమె ముఖం నుండి వెలువడే ప్రేమ భావాలు (వలపులు) స్వామిని మరింత ఆకర్షిస్తాయి.

కళలూరి యొయ్యారి, కలికితనమున మీర: నాయిక తన సౌందర్యం మరియు అందమైన నడవడిక (కలికితనం) ద్వారా అత్యున్నత శోభతో ప్రకాశిస్తూ స్వామిని చేరిందనడానికి ఇది నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

చెలువరంగడైన శ్రీవేంకటపతి: పరమాత్మ యొక్క అత్యంత సౌందర్యం, అద్భుతమైన రూపం (దివ్య మంగళ విగ్రహం).

తలపు నెడబాయని తరుణీమణి: భగవంతుని నామాన్ని లేదా రూపాన్ని ఎప్పుడూ మరచిపోని జీవాత్మ. ఇది అనన్య భక్తిని సూచిస్తుంది.

మొలకనవ్వుల ముద్దు మోము: భగవంతుని సాన్నిహిత్యం వల్ల జీవాత్మ పొందే శాశ్వతమైన సంతృప్తి మరియు ఆనందం.

ముదమందగాను: జీవాత్మ పరమాత్మతో సంయోగం చెంది, మోక్షాన్ని లేదా పరమానందాన్ని (ముదం) పొందడం. ఇదే మధుర భక్తి యొక్క అంతిమ లక్ష్యం.

పరిశోధకులు ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి ప్రకారం:

ఈ కీర్తన తాళ్లపాక అన్నయ్య (అన్నమాచార్యుల మనమడు, పెద తిరుమలయ్య కొడుకు) రచించినదిగా భావించబడుతోంది.

"చెలువరంగడైన శ్రీవేంకటపతి" అనే ముద్ర ఉండడం, మరియు 'తాళ్లపాక సంకీర్తనలు' అనే వ్రాతప్రతిలో 'వేంకట' నామంతో పాటు 'చెలువరంగడు' అనే ముద్ర కూడా ఉండడం దీనికి ఆధారం.

ఈ అన్నయ్య, 'చెల్లపిళ్లరాయచరిత్ర యక్షగాన' కర్తగా కూడా ప్రసిద్ధుడు. ఆయన చెలువ వేంకటేశ్వర ముద్రతో పదాలు చెప్పినట్లు తెలుస్తోంది.

ఈ "చెలువ వేంకటేశ్వర" ముద్ర గల పదాలు తాళ్లపాక వారి రచనలే అని నిశ్చయించి, వాటిని తాళ్లపాక ఇమ్మడి అన్నయ్య కృతాలుగా ఆపాదిస్తున్నారు.

ఈ పరిశోధన భగవద్ రామానుజుల వారి సహస్రాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా, వారి సేవలను స్మరించుకుంటూ, తాళ్లపాక వాగ్గేయకారుల రచనలపై కొత్త సమాచారాన్ని అందిస్తున్నట్లు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -111

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 12 -12 -2025

111. గుజగుజ రే - కుల బాడనియ్యము

ఈ కీర్తన తాళ్లపాక పెద తిరుమలాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తన. ఇందులో నాయిక శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిపై అలిగి, ఆయన తన కోరికలు తీరిస్తేనే కానీ, ఆయనను తమ బాల క్రీడా కల్యాణగానంలో (గుజగుజ రేకులను) పాడనివ్వమని, అంటే వివాహ వేడుకలో చేర్చుకోమని పంతం పడుతుంది. ఈ పంతం ద్వారా నాయిక దైవంపై తనకున్న ప్రేమ, అధికారాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది.

పల్లవి

గుజగుజ రే - కుల బాడనియ్యము

అజుడు శివుడు వచ్చి - యడిగినగాని॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

నాయిక (భక్తురాలు) శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో ఇలా అంటుంది: "మీరు మా కోరికలు తీరిస్తేనే కానీ, మేం ఆడే గుజగుజ రేకుల ఆటలో/పాటలో మిమ్మల్ని చేర్చుకోము. బ్రహ్మ, శివుడు వంటి దేవతలు వచ్చి అడిగినా సరే, మేం మా పంతం వీడము."

విశేషాలు

గుజగుజ రేకులు: చిన్నపిల్లలు (ముఖ్యంగా బాలికలు) పెండ్లిళ్ల సందర్భంలో లేదా ఆటల్లో పాడుకునే ఒక రకమైన కల్యాణగానం లేదా పాట.

అజుడు శివుడు: బ్రహ్మ, శివుడు వంటి దేవతలు వచ్చి అడిగినా, తన పంతాన్ని మార్చుకోనని చెప్పడం ద్వారా నాయిక పట్టుదల తెలుస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇక్కడ నాయిక (జీవాత్మ) తన నిష్ఠ (కోరికలు/భక్తి నియమాలు) నెరవేరితేనే పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) పట్ల అనురాగాన్ని చూపుతానని పంతం పడుతోంది. ఇతర దేవతల ప్రమేయం ఉన్నా, తన ఏకాంత భక్తి మార్గాన్ని వీడనని చెప్పడం.

చరణం 1

యిట్టి మాయింటికి తానె - యేగివచ్చినగాని

చెట్టబట్టి బువ్వాన బో - సేసినగాని

పట్టపు రాణి పగిది - పాలించీ ననినగాని

పెట్టు ముత్యాల సేసతో - బెండ్లాడినగాని॥గుజ॥

తాత్పర్యము

యిట్టి మాయింటికి తానె - యేగివచ్చినగాని: ఆయనంతటివాడు అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు స్వయంగా ఈ చిన్న మా ఇంటికి ఊరేగింపుగా తరలివచ్చినా,

చెట్టబట్టి బువ్వాన బో - సేసినగాని: మా చేయి పట్టుకొని మాతో సమానంగా భోజనం చేసినా,

పట్టపు రాణి పగిది - పాలించీ ననినగాని: మమ్మల్ని పట్టపురాణి హోదాలో ఏలుతానని మాట ఇచ్చినా,

పెట్టు ముత్యాల సేసతో - బెండ్లాడినగాని: శుభప్రదమైన ముత్యాల తలంబ్రాలతో వివాహం చేసుకున్నా కానీ... (మా పంతం వీడము, గుజగుజ రేకులను పాడనియ్యము).

విశేషాలు

యేగి వచ్చుట: సంభ్రమంగా ఊరేగింపుగా కన్య ఇంటికి తరలివచ్చుట.

చెట్టబట్టి బువ్వాన బోసేసిన: భార్యాభర్తల సాన్నిహిత్యం, సమానత్వం.

పట్టపు రాణి: దైవం తనను అత్యంత గౌరవంతో స్వీకరించాలని నాయిక కోరిక.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మ స్వయంగా జీవాత్మ వద్దకు వచ్చి, ఆమెను ఉన్నత హోదాలో స్వీకరించి, శాశ్వతంగా తనదానిగా చేసుకుంటేనే, జీవాత్మ (నాయిక) అనుగ్రహిస్తుంది. లేదంటే, మోక్షానికి అర్హత ఉన్నా, తాత్కాలికంగా నిరాకరించి, ఆయనలో లోటును వెతికే భక్తురాలి హక్కు ఇది.

చరణం 2

సంగతి సరిలేని నిక్కు- జాలించినను గాని

అంగనపై నెవ్వతె దే - ననినగాని

అంగడి బెట్టక నింతితో - నలుగనంటే గాని

చెంగట మిమ్మిందరి ర - క్షించేనంటే గాని॥గుజ॥

తాత్పర్యము

సంగతి సరిలేని నిక్కు- జాలించినను గాని: మాపై సరైన అనురాగం లేని నీ అహంకారాన్ని (నిక్కు) వదిలివేసినా (జాలించినను),

అంగనపై నెవ్వతె దే - ననినగాని: మాతోపాటు మరొక స్త్రీని (సవతిని) తీసుకురానని ప్రమాణం చేసినా,

అంగడి బెట్టక నింతితో - నలుగనంటే గాని: ఏ రకమైన బేరం లేదా ప్రతిఫలాపేక్ష పెట్టుకోకుండా, మాపై అలగనంటే కానీ,

చెంగట మిమ్మిందరి ర - క్షించేనంటే గాని: నాతోపాటు మా చుట్టూ ఉన్న వారందరిని (బంధువులను, ఇతర భక్తులను) కూడా రక్షిస్తానని ప్రమాణం చేస్తేనే కానీ... (మా పంతం వీడము, గుజగుజ రేకులను పాడనియ్యము).

విశేషాలు

నిక్కు జాలించిన: అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, సరైన సాంగత్యాన్ని కోరుకోవడం.

అంగనపై నెవ్వతె దేనంటే: భక్తురాలికి ఏకాంత భక్తి (తనపై మాత్రమే దైవం దృష్టి ఉంచడం) కావాలని కోరుకోవడం.

అంగడి బెట్టక: నిస్వార్థమైన, షరతులు లేని ప్రేమ.

మిమ్మిందరి రక్షించేనంటే: తన ఆశ్రితులందరినీ (సమష్టి క్షేమం) దైవం రక్షించాలని కోరడం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ తనకు నిస్వార్థమైన, నిరంతరమైన ప్రేమను ఇవ్వాలని, ఎటువంటి పక్షపాతం లేకుండా తన ఆశ్రితులందరినీ దయతో చూడాలని పరమాత్మను కోరుతుంది.

చరణం 3

వొప్పుల మోవి సతికి - వుంకువ యిచ్చినగాని

యెప్పుడును సతి నిట్లే - యేలినగాని

అప్పడు వేంకటరాయ - అలమేల్మంగ నాంచారి

తెప్పిరి కొమ్మ నెద - దించనంటే గాని॥గుజ॥

తాత్పర్యము

వొప్పుల మోవి సతికి - వుంకువ యిచ్చినగాని: అందమైన పెదవులు కలిగిన ఈ నాయికకు పెళ్లి ధనాన్ని (కన్యాశుల్కం/విలువైంది) ఇస్తే కానీ,

యెప్పుడును సతి నిట్లే - యేలినగాని: ఎల్లప్పుడూ ఈ నాయికను (నన్ను) ఇదే విధంగా (గౌరవంగా) ఏలితే కానీ,

అప్పడు వేంకటరాయ - అలమేల్మంగ నాంచారి: ఓ వేంకటరాజా! నీవు అలమేల్మంగ నాంచారితో పాటు,

తెప్పిరి కొమ్మ నెద - దించనంటే గాని: మమ్మల్ని (అలిగిన నాయికను) కూడా నీ గుండెలో ఎప్పటికీ శాశ్వతంగా ఉంచుకోనంటే కానీ... (మా పంతం వీడము, గుజగుజ రేకులను పాడనియ్యము).

విశేషాలు

వుంకువ: పెండ్లివారు కన్యార్థంగా ఇచ్చే ధనం. ఇక్కడ భక్తురాలికి దక్కవలసిన అత్యంత విలువైన ప్రతిఫలం.

తెప్పిరి కొమ్మ: "అలగిన/తప్పుకున్న నాయిక" అని అర్థం.

ఎ ద దించనంటే: ఎదలో (గుండెలో) శాశ్వత స్థానాన్ని ఇవ్వడం, అంటే మోక్షాన్ని లేదా శాశ్వత అనుగ్రహాన్ని ఇవ్వడం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మ తనను కేవలం అలమేల్మంగతో సమానంగా కాకపోయినా, ఆమెతో పాటు తన గుండెలో శాశ్వత స్థానాన్ని కల్పించాలని జీవాత్మ కోరుకుంటుంది. భగవంతుని శాశ్వత సాన్నిధ్యం లభిస్తేనే నాయిక అలిక వీడి, ఆయన్ని తన 'కులంలో' చేర్చుకుంటుంది.

ఈ కీర్తన గురించి ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ప్రస్తావించిన ముఖ్య విషయాలు:

( తాళ్లపాక సంకీర్తనలు 140 వపుట)

ఈ కీర్తన తాళ్లపాక కవుల అముద్రిత రచన (రాగిరేకుల్లో లభ్యం కానిది).

గుజగుజ రేకులు మరియు గొబ్బిళ్లు అనేవి పెళ్లిళ్లకు ముందు ఆడపిల్లలు గుంపులుగా పాడుకొనే సాంప్రదాయ పాటలు.

ఈ పాటను తాళ్లపాక పెద్ద తిరుమలాచార్యులు (అన్నమాచార్యుల కుమారుడు) రచించినట్లు భావిస్తున్నారు.

అన్నమాచార్యులవారు తిరుమలలో కల్యాణోత్సవములను ప్రారంభించినవారని, ఆయన మామగారి పాత్ర పోషించారని శాసనాధారాలు తెలుపుతున్నాయి.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -112

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 13 -12 -2025

గుజ్జనఁగూడు వండెనె కోమలి నేఁడు

అవతారిక

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులవారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, నాయిక తన ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కొరకు అత్యంత ప్రేమతో, ప్రకృతిలోని సుమనోహరమైన వస్తువులతో గుజ్జనగూడు (చిన్నపాటి వంటకం) వండిన మధుర సన్నివేశాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఈ కీర్తన మధుర భక్తి భావానికి నిదర్శనంగా, భక్తురాలు దైవాన్ని పతిగా భావించి సేవించే విధానాన్ని తెలియజేస్తుంది.

గుజ్జనఁగూడు వండెనె కోమలి నేఁడు

గొజ్జువెన్నెలబాయిటఁ గొమ్మలుఁ దాను॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

ఆ కోమలాంగి (నాయిక) ఈ రోజు గోరింటాకు రంగు (గొజ్జు) వంటి వెన్నెల కాసే ప్రదేశంలో తన చెలికత్తెలతో కలిసి గుజ్జనగూడు వండింది.

విశేషాలు

'గొజ్జు వెన్నెల' అనే పదబంధం ఎంతో అందంగా ఉంది. ఇక్కడ వెన్నెలను కేవలం తెల్లని కాంతిగా కాక, ప్రియుడి కోసం వంటకంలో వాడే పదార్థాల యొక్క మధురానుభూతిని సూచిస్తూ గోరింట రంగు వంటి అందమైన కాంతిగా కవి వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఈ కోమలి జీవాత్మ. ఆమె తన అంతరంగంలోని, ప్రశాంతమైన భక్తి అనే వెన్నెల కాంతిలో తన చెలికత్తెలైన సద్గుణాలతో కలిసి, భగవంతుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రీతి కోసం మధురమైన 'గుజ్జనగూడు' అనే ఆత్మనివేదనను తయారుచేస్తోంది.

గోమున సేవంతిపువ్వు గురుగులలోపల

యేమరక పూఁదేనె నెసరు వెట్టి

ప్రేమతోఁ బచ్చకప్రపుబియ్యము కొద్దికిఁ బోసి

దోమటిగా మంచి పూవుఁదోఁట వాలెను॥గుజ్జన॥

తాత్పర్యము

ముద్దుగా సేవంతి పువ్వుల గురుగులు (కొలపాత్రలు) లోపల జాగ్రత్తగా పూల తేనెను నీరుగా (ఎసరుగా) పోసింది. ప్రేమతో తగినంత పచ్చ కర్పూరము వంటి సుగంధ భరితమైన బియ్యాన్ని అందులో వేసి, ఆ వంటకం బాగా ఉడకడం కోసం మంచి పూలతోటలో వాలింది.

విశేషాలు

గురుగులు, ఎసరు, బియ్యము – ఇవన్నీ వంటకానికి సంబంధించిన పదాలు. బియ్యం కోసం పచ్చ కర్పూరం వంటి సువాసననిచ్చే బియ్యం వాడటం, నీరు కోసం తేనెను వాడటం వలన, ఇది కేవలం ఆటగా వండిన వంటకమే అయినా, నాయిక యొక్క శ్రద్ధాసక్తులు, ప్రేమ తెలుస్తున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ (నాయిక) ఆనందమయమైన భక్తి (సేవంతిపువ్వు గురుగులు) కొలమానంగా, భక్తిరసమనే పూల తేనెను (ఎసరు) పోసి, పవిత్రమైన మనస్సు, ధ్యానం అనే బియ్యాన్ని (పచ్చ కప్రపు బియ్యము) వేసి, ఉత్సవ విందు (దోమటి) కోసం జ్ఞానమనే పూల తోటలో (మంచి పూఁదోఁట) వేచి ఉంది.

మచ్చికఁ బన్నీటను మారెసరుగాఁ బోసి

కచ్చుపెట్టి మల్లెమొగ్గఁ గలయఁ బెట్టి

మెచ్చుల మరువమున మించినట్టి పొంగణఁచి

ముచ్చటఁ బచ్చాకున మూఁకుడు మూసి॥గుజ్జన॥

తాత్పర్యము

ఇష్టంగా ఆ వంటకంలో మళ్ళీ పన్నీటిని ఎసరుగా పోసి, ఆ తర్వాత అందంగా మల్లెమొగ్గలను కలిపింది. మెచ్చుకోదగిన మరువము అనే పరిమళ ద్రవ్యంతో ఆ వంటకం పొంగకుండా అణిచి, చివరగా ముచ్చటైన తమలపాకుతో వంటపాత్ర (మూఁకుడు) మూసింది.

విశేషాలు

వంటకానికి పన్నీరు, మల్లెమొగ్గలు, మరువము వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలు వాడటం వలన ఇది కేవలం ఆహార పదార్థంలా కాక, దైవానికి అందించే ఒక పరిమళభరితమైన కానుకలా కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ వైరాగ్యం అనే పన్నీటిని (మారెసరు) పోసి, నిర్మలమైన సత్సంకల్పాలనే మల్లెమొగ్గలను (కలయఁబెట్టి) కలిపింది. ప్రశంసించదగిన ఆత్మానుభూతి (మరువము) తో అహంకారమనే పొంగును అణచివేసి (పొంగణఁచి), చివరకు తన భక్తిని దాచిపెట్టుకుని (పచ్చాకున మూఁకుడు మూసి) భగవంతునికి అందించడానికి సిద్ధమైంది.

చెలఁగి వట్టివేళ్ల జిబిలికెను వారిచి

కులికి పుప్పొళ్లనే కూరలు వండి

కలికి చుట్టపు శ్రీవెంకటనాథురతిఁ గూడె

వెలయ నాతనికి విందు వెట్టనూ॥గుజ్జన॥

తాత్పర్యము

ఉల్లాసంగా, మంచి సువాసననిచ్చే వట్టివేళ్ల 'జిబిలికె' (గంజి వార్చే పరికరం) తో గంజిని వార్చి, ఆపై అందమైన పూల పుప్పొడినే కూరలుగా వండి, ఆ నాయిక తన అందమైన బంధువైన శ్రీ వేంకటనాథునితో రతి (సంయోగము) ను పొందింది. ఎందుకంటే, ఆ ప్రియుడికి విందు పెట్టడం కోసమే!

విశేషాలు

వట్టివేళ్ళ జిబిలికెతో గంజి వార్చడం, పుప్పొడిని కూరలుగా వండడం, చివరగా ప్రియునితో కలవడం – ఇదంతా ఒక క్రమంగా నాయిక ఆ ప్రియుడి సేవకై పడిన తపనను తెలియజేస్తుంది. కీర్తన చివర్లో నాయిక విందు పెట్టడం కోసమే స్వామితో రతిని కూడిందని చెప్పడం అత్యంత శృంగారభరితంగా ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ ఉల్లాసంగా, దుర్గుణాలనే గంజిని వట్టివేళ్ల (సుగుణాల) జిబిలికెతో శుద్ధి చేసి, భగవద్గుణాలనే పుప్పొడిని కూరలుగా నివేదించింది. తన మనస్సుకు అందమైన బంధువైన (కలికి చుట్టపు) శ్రీ వేంకటనాథునితో ఆనందమయమైన ఐక్యతను (రతిఁ గూడె) పొందింది. ఆ సంయోగం పరమాత్మునికి చేసే గొప్ప విందు (ఆత్మ నివేదన) గా మారింది.

ఈ కీర్తన చివరన ఉన్న వ్యాఖ్యను గంధం బసవ శంకరరావు గారు అందించారు. ఆయన వ్యాఖ్య ప్రకారం, ఈ కీర్తనలో నాయిక ఎంతో ప్రేమతో గుజ్జనగూడు అనే వంటకాన్ని వండి, తన ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటనాథునికి విందు సమర్పించిన విషయాన్ని చినతిరుమలాచార్యులు వర్ణించారని తెలిపారు. అలాగే, 'జిబిలికె' అనే పదానికి సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన విశేషాన్ని తెలియజేశారు. జిబిలికె అంటే, అన్నం వండిన తర్వాత గంజిని వార్చడానికి వాడే, పలచని వెదురుబద్దలతో అల్లిన 'సిబ్బి' వంటి సాధనం అని వివరించారు. దీనినే వాడుక భాషలో 'జిబ్బి' అని కూడా అంటారని, అయితే కవి అన్నమయ్య ఇక్కడ సువాసన కోసం వెదురు జిబిలికెకు బదులుగా వట్టివేళ్ల జిబిలికెను ప్రస్తావించారని తెలిపారు.( తాళ్లపాక సంకీర్తనలు 142 వపుట)

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -113

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 17 -12 -2025

అన్నమయ్య రచించిన "చందమామ రావో"

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని బాలకృష్ణునిగా భావించి, ఒక తల్లిగా మారి, వాత్సల్య భక్తితో చంద్రుడిని తమ బిడ్డకు వెన్న, పాలు తీసుకురమ్మని కోరుకుంటారు. పసిబిడ్డ అయిన స్వామివారి అందాన్ని, గుణగణాలను, లీలలను కీర్తిస్తూ, ఈ లోకంలో తల్లికీ, బిడ్డకీ మధ్య ఉండే అమృతమయమైన ప్రేమను అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

కీర్తన పాఠం మరియు వ్యాఖ్య

పల్లవి

చందమామ రావో - జాబిల్లి రావో మంచి

కుందనంపు పైడి వెన్న - కోర పాలు తేవో॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము:

ఓ చందమామ! ఇటు రా! ఓ జాబిల్లి (చంద్రుడా)! ఇటు రా! మేలిమి బంగారపు పసుపు పచ్చని గిన్నెలో (కుందనంపు పైడి) స్వచ్ఛమైన వెన్ననూ, కావాల్సినన్ని పాలనూ (కోర పాలు) తీసుకుని రా!

విశేషాలు:

రావో... రావో... అనే పిలుపులో తల్లి తన బిడ్డకు గోరుముద్దలు తినిపించేటప్పుడు ఉండే అపురూపమైన ఆత్మీయత, కొసరు కొసరు ముద్దు ఉంటుంది.

చంద్రుడు తెలుగు వారికి మామ అవుతాడు (చందమామ). లక్ష్మీదేవికి తమ్ముడు చంద్రుడు. లక్ష్మి మనకు తల్లి కాబట్టి, ఆ వరుసన తెలుగువారు చంద్రుడిని మామగా పిలుస్తారు.

జాబిల్లి అంటే జాను + బిల్లిక (అందమైన బింబం) అంటే అందమైన చంద్రబింబం అని అర్థం.

తల్లికి తన బాలకృష్ణుని (శ్రీ వేంకటేశుని) గుణం, మాట, నిలువెల్లా బంగారం వంటివి. అందుకే తన బిడ్డకు తగినట్టుగా మేలిమి బంగారపు గిన్నెలో పాలు తేవలసిందిగా చందమామను కోరుతున్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

సాధకుడైన భక్తుడు (చందమామ) భగవంతుని (బాలకృష్ణుని) దర్శనం కోసం వచ్చి, తన మనసు అనే బంగారు పాత్రలో స్వచ్ఛమైన ప్రేమ (వెన్న) మరియు భక్తి భావనలు (పాలు) సమర్పించుకోవాలి. చంద్రుడు అమృత కిరణుడు. అమృతం వంటి కీర్తనలతో, అమృతం లాంటి భక్తితో స్వామిని సేవించాలి.

చరణం 1

నగుమోము చక్కనియయ్యకు - నలువ బుట్టించిన తండ్రికి

నిగమములందుండే యప్పకు, మా - నీలవర్ణునికి

జగమెల్ల యేలిన స్వామికి - చక్కని యిందిర మగనికి

ముగురికి మొదలైన ఘనునికి, మా - ముద్దుల మురారి బాలునికి॥చందమామ॥

తాత్పర్యము:

ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఉండే అందాల బాలునికి; బ్రహ్మను (నలువ) సృష్టించిన తండ్రికి; వేదాలలో (నిగమములందు) వర్ణించబడిన మా తండ్రికి; మా నల్లనివానికి (నీలవర్ణునికి); ప్రపంచాలను పరిపాలిస్తున్న మా ప్రభువుకు; అందమైన లక్ష్మీ దేవికి (ఇందిర) మగనికి; బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు అనే ముగ్గురికి మూలకారణమైన గొప్పవానికి (ఘనునికి); ముర అనే రాక్షసుని చంపిన మా ముద్దుల బాబుకు పాలు తీసుకుని రా!

విశేషాలు:

నగుమోము చక్కనయ్యకు: ప్రేమతో చూస్తూ పలకరించే చిరునవ్వు మనిషికి చక్కదనాన్ని ఇస్తుంది అనే సందేశం ఇందులో ఉంది. కృష్ణమూర్తి నవ్వు రాజిల్లెడి మోము కలవాడు.

ఈ చరణంలో బాలకృష్ణునిలో పరమాత్మ స్వరూపం ఇమిడి ఉన్నట్లు వర్ణించారు. బ్రహ్మకు తండ్రి, వేదాల స్వరూపం, సృష్టికర్తలకు మూలం, జగత్పాలకుడు అని పరతత్వాన్ని వివరిస్తున్నారు.

ముద్దుల మురారి బాలునికి: బాల్యం నుండి ఎన్నో లీలలు చూపిన మురారి (ముర+అరి = మురుడనే రాక్షసుని సంహరించినవాడు) అయిన మా ముద్దుల బాబుకు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

అనంతమైన రూపాలు, గుణాలు, శక్తి కలిగి, సృష్టికి మూలమై, వేదాలచే స్తుతించబడే ఆ పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు), భక్తుల ప్రేమకు లొంగి, ఒక ముద్దుల బిడ్డగా మారి, వాత్సల్య మధుర భక్తిని అనుభవింపజేస్తున్నాడు.

చరణం 2

తెలిదమ్మి కన్నుల మేటికి, మంచి - తియ్యని మాటలగుమ్మకు

కలికి చేతల కోడెకు, మా - కతలకారి యీ బిడ్డకు

కులముద్ధరించిన పట్టికు మంచి - గుణములు కలిగిన కోడెకు

నిలువెల్ల నిండు వొయ్యారికి, నవ - నిధుల చూపుల సుగుణునకు॥చందమామ॥

తాత్పర్యము:

తెల్లని తామరల వంటి కన్నులు కలిగిన గొప్పవానికి; మంచి, తియ్యనైన మాటలు మాట్లాడే (గుమ్మ అంటే పాలుపిండునప్పుడు వచ్చే ధార వలె తీయనిది); నేర్పు కలిగిన పనులు చేసే మా పడుచువానికి; మా మాట కారియైన (కతలకారి - కతలు చెప్పే నేర్పు గల) ఈ బిడ్డకు; తన వంశాన్ని ఉద్ధరించిన బిడ్డకు; మంచి గుణములు కలిగిన మా పడుచువానికి; శరీరమంతటా అందం (వొయ్యారి) నిండిన మా అందగాడికి; తొమ్మిది నిధులను (నవనిధులు: మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కచ్ఛపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, ఖర్వము) తన చూపులలోనే ప్రసాదించే మంచి గుణములు కలిగిన వానికి పాలు తీసుకుని రా!

విశేషాలు:

కలికి చేతల కోడెకు: అల్లరి చేస్తూనే నేర్పుతో కూడిన పనులు చేసే పడుచువాడు.

కతలకారి యీ బిడ్డకు: కృష్ణుడు ఎంతో నేర్పు (కత, ఉపాయం) గలవాడు అనడానికి మహాభారతం, భాగవతం నుండి ఎన్నో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. ధర్మరాజు, అర్జునుల మధ్య మాటపట్టింపు వచ్చినప్పుడు, వారిరువురినీ అతి నేర్పుగా పరిష్కరించి, అన్నదమ్ములను కాపాడిన కృష్ణుని సందర్భాన్ని ఈ కవి జ్ఞాపకం చేస్తున్నారు. కృష్ణుడు ఇలా నేర్పుగా మాట్లాడాడు కాబట్టే అన్నమయ్య అతనిని కతలకారి అన్నాడు.

నవ నిధుల చూపుల సుగుణునకు: అణువణువున అందం నిండిన ఈ సుగుణవంతుని ఒక్క చూపులోనే నవ నిధుల ఐశ్వర్యాన్ని ఇవ్వగలిగిన శక్తి ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుని లీలలు, మాటలు, చేష్టలు అన్నీ మధురమైనవి, ఆకర్షణీయమైనవి. భక్తుల కష్టాలను తీర్చి, వారికి సకల ఐశ్వర్యాలను (నవనిధులు) కేవలం తన దయా దృష్టితోనే అనుగ్రహించే దయామయుడు శ్రీకృష్ణుడు.

చరణం 3

సురలగాచిన దేవరకు - చుంచు గరుడని నెక్కిన గబ్బికి

నెరవాది బుద్ధుల పెద్దకు, మా - నీటు చేతల పట్టికి

విరులవింటి వాని యయ్యకు, వే - వేల రూపుల స్వామికి

సిరిమించు నెరవాది జాణకు, మా - శ్రీవేంకటనాథునకు॥చందమామ॥

తాత్పర్యము:

దేవతలను (సురల) రక్షించిన ప్రభువుకు; బలమైన గరుత్మంతుని (చుంచు గరుడ) వాహనంగా చేసుకుని ఎక్కిన గొప్పవానికి (గబ్బికి); నేర్పరియైన (నెరవాది) పెద్ద బుద్ధులు కలవానికి; మా మురిపెపు చేతలు కలిగిన బిడ్డకు; మన్మథుని (విరులవింటి వాని- పూల ధనుస్సు కలవాడు) తండ్రికి; అనేక రూపములు (వేల వేల రూపుల) ధరించిన ప్రభువుకు; అందంలో సిరిని (శోభను) మించిన నేర్పరియైన ప్రద్యుమ్నుని తండ్రికి; మా శ్రీ వేంకటనాథునకు పాలు తీసుకుని రా!

విశేషాలు:

చుంచు గరుడని నెక్కిన గబ్బికి: వేంకటేశ్వరుని వాహనం గరుడుడు. దేవతలను రక్షించడానికి గరుడవాహనంపై వచ్చిన గొప్ప శక్తి కలవాడు.

నెరవాది బుద్ధుల పెద్దకు, నెరవాది జాణకు: కృష్ణుని కుమారుడైన ప్రద్యుమ్నుడు మహా నేర్పరి (జాణ). పింగళి సూరనగారి ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నంలో నటునిగా, తుమ్మెదగా మారే ప్రావీణ్యం అతనికి ఉంది. ఆ నేర్పరియైన ప్రద్యుమ్నునికి తండ్రి (నెరవాది జనకు) అయిన కృష్ణుడు/శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు మరింత మహా నేర్పరి అని ఇక్కడ అంతరార్థం.

విరులవింటి వాని యయ్యకు: మన్మథునికి తండ్రి. మన్మథుడు పువ్వుల విల్లు కలవాడు.

శ్రీవేంకటనాథునకు: ఈ కీర్తనను శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామికి సమర్పించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

సమస్త దేవతలనూ రక్షించే, సకల లోకాలకు అధిపతి అయిన ఆ వేంకటనాథుడు తన భక్తుల ప్రేమకు వశమై, బాల కృష్ణుని రూపంలో నిత్య లీలలను ప్రదర్శిస్తాడు. ఆయన వేల వేల రూపాల స్వామి. భక్తులు తమ ఇష్టదైవంగా, బిడ్డగా ఆరాధించినప్పుడు ఆ రూపంలో వారికి దర్శనమిస్తాడు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -114

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 18 -12 -2025

శ్రీ తాళ్లపాక చిన్నన్న రచించిన కీర్తన చాలదే ఒక నాడైనను - సఖి మది

శ్రీ తాళ్లపాక చిన్నన్న విరచితమైన ఈ శృంగార కీర్తనలో శ్రీకృష్ణుడు మరియు రుక్మిణీదేవుల మధ్య కలిగిన రసవత్తరమైన శృంగార సన్నివేశాన్ని కవి వర్ణించారు. భగవంతునితో పొందే ఏకత్వమే పరమావధి అని తెలుపుతూ, ఈ కీర్తన మధుర భక్తికి ఒక చక్కని ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.

పల్లవి

చాలదే ఒక నాడైనను - సఖి మది కరగగ నిటువలె

వాలాయముగా సురతపు - వైభవ మొసగిననూ॥

తాత్పర్యము

చెలీ! భక్తురాలి (లేదా జీవాత్మ) మనస్సు కరిగిపోయేలా, భగవంతుడు ఇంతటి గొప్ప శృంగార సౌఖ్యాన్ని ఒక రోజైనా ప్రసాదిస్తే అది చాలదా? ఆ దివ్యమైన అనుభూతి జీవితానికి సరిపోదా అని అర్థం.

విశేషాలు

ఇక్కడ 'చాలదే' అనే పదంలో తృప్తి, 'ఒక నాడైనను' అనే పదంలో ఆ అనుభూతి యొక్క గాఢత కనిపిస్తాయి. నిరంతరంగా ఉండే సుఖం కంటే, మనసును కరిగించే ఆ ఒక్క క్షణం గొప్పదని కవి భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ పరమాత్మ కోసం నిరంతరం పరితపిస్తూ ఉంటుంది. భగవంతుని సాన్నిధ్యం ఒక్క క్షణం లభించినా, అది జన్మ చరితార్థం కావడానికి సరిపోతుందని ఈ పల్లవి చెబుతుంది.

చరణం 1

అరమోడ్చిన కనుగవయును - అతిదైన్యంబగు మాటలు

అరమరపుల యెచ్చరికలూ - అగ్గలికంబులును

నెరిగురు లంటిన నొప్పెడు - నిటల స్థలమును, కాంతియు

దొరగిన చూపులు అప్పటి - తుది యలపుల గతులును॥

తాత్పర్యము

నిద్రమత్తులో ఉన్నట్లున్న కళ్లు, ఎంతో వినయంతో కూడిన మాటలు, చిన్నపాటి మరుపులు, హెచ్చరికలు, చెమట చుక్కలు అంటుకున్న నుదురు, కాంతి తగ్గిన చూపులు, శృంగార క్రీడ ముగిసిన తర్వాత కలిగిన అలసట... ఇవన్నీ ఎంతో అందంగా ఉన్నాయి.

విశేషాలు

చిన్నన్న ఈ చరణంలో శృంగారం తర్వాత కలిగే 'రత్యాంతావస్థ'ను (క్రీడానంతర స్థితిని) ఎంతో సహజంగా వర్ణించారు. శారీరకమైన అలసటలో కూడా ఒక రకమైన కాంతి, అందం ఉంటుందని కవి ఇక్కడ చూపిస్తున్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవంతుని ధ్యానంలో మునిగిపోయిన భక్తుడు బాహ్య ప్రపంచాన్ని మర్చిపోతాడు. ఆ స్థితిలో భక్తుని కళ్లు, మాటలు ఎంతో వినమ్రంగా, లోకజ్ఞానం లేనివానిలా (అరమరపులు) ఉంటాయి. ఇది భగవత్ అనుభవంలో కలిగే తన్మయత్వం.

చరణం 2

శ్వాసము దెలిపెడి కుచముల - సన్నలు గలుగు నురమ్మున

వేసిన ముంగొంగును కడు - వీడిన క్రొమ్ముడియును

మ్రోసెడి కంకణ ఘనరవ - ములచే భాసిలు చేతుల

గాసిల నొప్పెడు సన్నపు - గాటులు గోరుచును॥

తాత్పర్యము

వేగంగా పీల్చే శ్వాసల వల్ల ఎదపై ఉన్న కొంగు జారిపోవడం, ముడి వీడిన కురులు, గలగలలాడే గాజుల శబ్దాలతో నిండిన చేతులు, ఆ చేతులపై ఉన్న గోళ్ల గుర్తులు (నఖక్షతాలు) ఆ శృంగార వైభవాన్ని చాటుతున్నాయి.

విశేషాలు

ధ్వని అనుకరణ (కంకణ రవములు) మరియు దృశ్య చిత్రణ (జారిన కొంగు, వీడిన కొప్పు) ద్వారా పాఠకుల కళ్లకు కట్టినట్లుగా చిన్నన్న ఈ వర్ణన చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

సాధనలో తీవ్రత పెరిగినప్పుడు భక్తుని హృదయం భగవంతుని కోసం కొట్టుకుంటుంది (శ్వాస వేగం). ప్రాపంచిక బంధాలనే ముడులు వీడిపోతాయని 'వీడిన క్రొమ్ముడి' సూచిస్తుంది. భగవంతుడిచ్చిన గాయాలు కూడా భక్తుడికి అలంకారాలే.

చరణం 3

తెప్పిలు చల్లని మోవుల - తీపుల బడలిక బాపుచు

ముప్పిరిగొను తమకమ్మునన - మురిగొల్పుచు రతికిని

తెప్పల తేలించెను సుద - తీమణి రుక్మిణి శ్రీకృష్ణుని

అప్పటి వేడ్కకు మరి సరి - యా యెడనే చూడను॥

తాత్పర్యము

చల్లని పెదవుల తీపితో అలసటను పోగొట్టుకుంటూ, మిక్కిలి ఆతురతతో శ్రీకృష్ణుడిని రుక్మిణీదేవి సుఖసాగరంలో తేలియాడించింది. ఆ సమయానికి మించిన వేడుక గానీ, దానికి సరితూగేది గానీ మరెక్కడా నేను చూడలేదని కవి ముగిస్తున్నారు.

విశేషాలు

ఇక్కడ చిన్నన్న రుక్మిణీ కృష్ణులను నాయికా నాయకులుగా పేర్కొన్నారు. 'తెప్పల తేలించు' అనడం ద్వారా ఆనందం ఒక సముద్రం వంటిదని వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మయే కృష్ణుడు, జీవాత్మయే రుక్మిణి. వీరిద్దరి కలయిక వల్ల కలిగే 'బ్రహ్మానందం' ముల్లోకాల్లో మరెక్కడా దొరకదు. సంసార తాపాన్ని (బడలిక) హరించేది భగవంతుని అమృత సమానమైన కృప మాత్రమే.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -115

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 19 -12 -2025

తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యుల వారు రచించిన ఈ కీర్తన మానవ జీవితంలోని నిస్సారతను, పరదాస్యం పట్ల అసహ్యాన్ని ప్రకటిస్తుంది. కేవలం భగవంతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని కరుణ మీదనే ఆధారపడాలని, ఇతరులను ఆశ్రయించడం కంటే పశుపక్ష్యాదులుగా పుట్టడం మిన్న అని ఈ సంకీర్తన సారాంశం.

________________________________________

పల్లవి

చీచీ నరుల దేఁటి జీవనము

కాచుకొని హరి నీవే కరుణింతుగాకా॥

తాత్పర్యము

ఛీ! ఛీ! ఇతరుల మీద ఆధారపడే ఈ నరుల బ్రతుకు ఒక బ్రతుకేనా? ఓ శ్రీహరీ! నీవే మమ్మల్ని రక్షించి, నీ దయను చూపాలి తప్ప, ఈ లోకంలో మనుషులను నమ్ముకోవడం వ్యర్థం.

విశేషాలు

నరుల అల్పత్వాన్ని, లోకంలోని యాచక వృత్తిని కవి ఇక్కడ ఈసడించుకుంటున్నారు. 'హరి' అంటే దుఃఖాలను హరించేవాడని అర్థం. భగవంతుని శరణాగతి మాత్రమే శాశ్వతమని పల్లవిలో స్పష్టమవుతోంది.

________________________________________

మొదటి చరణం

అడవిలో మృగజాతియైనాఁ గావచ్చుఁగాక

వడి నితరులఁ గొలువఁగ వచ్చునా

వుడివోని పక్షియై వుండనైనా వచ్చుఁగాక

విడువ కెవ్వరికైనా వెఁడవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

అడవిలో క్రూర మృగంగా పుట్టినా ఫరవాలేదు కానీ, వేగంగా వెళ్ళి ఇతరుల వద్ద కొలువు చేయడం (బానిసత్వం) తగదు. ఆకాశంలో ఎగిరే పక్షిగా జన్మించినా పరవాలేదు కానీ, వదలకుండా ఎవరి వెనకాలైనా తిరుగుతూ యాచించడం సరైనది కాదు.

విశేషాలు

జంతువులు, పక్షులు ఎవరికీ బానిసలుగా ఉండవు. కానీ తెలివైన వాడనుకునే మనిషి మాత్రం స్వార్థం కోసం ఇతరులకు దాసోహం అంటాడు. ఆత్మగౌరవం లేని జీవితం కంటే పశుపక్ష్యాదుల జీవితమే మేలని కవి భావం.

________________________________________

రెండవ చరణం

పసరమై వెతలేని పాటువడవచ్చుఁగాక

కసటు వొనరులఁ బొగడవచ్చునా

వుసురు మానై పుట్టివుండనైనావచ్చుఁగాక

దెసల నెక్కడనైనాఁ దిరుగవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

నోరులేని పశువై కష్టపడినా ఫరవాలేదు కానీ, మూర్ఖులైన మనుషులను పొగడటం (స్తోత్రం చేయడం) పనికిరాదు. ప్రాణం ఉన్నా కదలలేని చెట్టుగా పుట్టి ఒకే చోట ఉన్నా ఫరవాలేదు కానీ, తిండి కోసం అన్ని దిక్కులు తిరుగుతూ యాచించడం తగదు.

విశేషాలు

అర్హత లేని వారిని పొగిడి పబ్బం గడుపుకోవడం మనిషికి సహజం. దీనిని 'కసటు' (మలినమైన మనసు కలవారు) అని కవి అభివర్ణించారు. మనిషి తన జీవనోపాధి కోసం పడే ఆరాటాన్ని ఇక్కడ గమనించవచ్చు.

________________________________________

మూడవ చరణం

యెమ్మెల పుణ్యాలు సేసి యిల నేలవచ్చుఁగాక

కమ్మి హరి దాసుఁడు గావచ్చునా

నెమ్మది శ్రీవేంకటేశ నీ చిత్తమె కాని

దొమ్ముల కర్మము లివి తోయవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

ఎన్నో గొప్ప పుణ్యకార్యాలు చేసి ఈ భూమినంతా పరిపాలించే అధికారం రావచ్చు గాక, కానీ హరిభక్తుడు అయ్యే భాగ్యం అంత సులభంగా దొరుకుతుందా? ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ సంకల్పం ఉంటేనే ఏదైనా సాధ్యం. గుంపులు గుంపులుగా చుట్టుముట్టే ఈ కర్మలను వదిలించుకోవడం ఎవరికైనా సాధ్యమా?

విశేషాలు

రాజ్యాధికారం కంటే భగవంతుని సేవ (హరిదాసుడవ్వడం) మిన్న అని కవి చెబుతున్నారు. మోక్షం లేదా భక్తి అనేది కేవలం దైవ నిర్ణయం (నీ చిత్తము) మీదనే ఆధారపడి ఉంటుందని, మానవ ప్రయత్నం కంటే దైవకృప గొప్పదని ముగింపులో వివరించారు.

#అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -37 (10 -08 -25)

#అన్నమయ్యపదసేవక ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

37. ఇన్ని యుపాయము లింక

శ్రీ తాళ్లపాక పెద తిరుమలాచార్యులు రచించిన ఒక అద్భుతమైన కీర్తన ఇది. ఈ కీర్తనలో ఆచార్యులవారు, మనం భగవంతుని శరణు వేడితే తప్ప, కేవలం మన ప్రయత్నాల వల్ల పాపాలు తొలగిపోవడం, సంసార బంధాలు తెగిపోవడం అసాధ్యమని అద్భుతంగా వివరించారు. ఎన్నో జన్మల పాపాలను కేవలం ఒకే జన్మలో, మన స్వంత ప్రయత్నాలతో పోగొట్టుకోవడం ఎంత కష్టమో, అసాధ్యమో చక్కని ఉదాహరణలతో మనకి తెలియజేస్తున్నారు. దీని ద్వారా మనకు భగవన్నామ స్మరణ, శరణాగతి ప్రాముఖ్యత తెలుస్తుంది.

________________________________________

పల్లవి

"ఇన్ని యుపాయము లింక నేడ కెక్కు శ్రీహరి

పన్ని నీ మఱఁగు చొచ్చి పాయకుండీఁ గాక॥"

తాత్పర్యము:

శ్రీహరీ! ఈ లోకంలో ఉన్న ఎన్నో ఉపాయాలు (పాపాలను పోగొట్టుకోవడానికి, మోక్షం పొందడానికి ఉన్న మార్గాలు) ఇంకా ఎక్కడ ఉపయోగపడతాయి? (అంటే అవి అంతగా ఉపయోగపడవని అర్థం). కాబట్టి, నేను ఇక నీ శరణు కోరి, నీ నీడలో చేరి, నిన్ను విడిచిపెట్టకుండా ఉంటాను.

విశేషాలు:

ఇక్కడ పెద తిరుమలాచార్యులు, భగవంతుని కన్నా గొప్ప శక్తి, మార్గం ఏదీ లేదని స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. మనిషి స్వంత ప్రయత్నాలు అసంపూర్ణమని, కేవలం భగవంతుని శరణు వేడడం మాత్రమే నిజమైన మార్గమని నొక్కి చెబుతున్నారు.

________________________________________

చరణం 1

"అనంతకోటి జన్మములందుఁ జేసిన పాపములు

మొనసి నే నొక జన్మమున నీఁగినా

ననిచి కర్మానుష్ఠానము నేఁడు సేయఁబోతే

పనివడి ముంతనీట బడబాగ్ని ఆరునా॥"

తాత్పర్యము:

అనంతకోటి జన్మలలో చేసిన పాపాలను నేను ఒక్క జన్మలో పోగొట్టుకోగలనని తలచి, ఇప్పుడు కర్మలను (యాగాలు, పూజలు వంటివి) చేయడం ప్రారంభిస్తే, అది సాధ్యమవుతుందా? ఒక చిన్న కుండలోని నీళ్లతో సముద్రంలో ఉన్న బడబాగ్ని (సముద్రంలో ఉండే అగ్ని)ని ఆర్పడం సాధ్యమేనా?

విశేషాలు:

ఇక్కడ ఆచార్యులవారు కర్మకాండల (యజ్ఞాలు, వ్రతాలు) వల్ల పాపాలు పూర్తిగా తొలగిపోవడం కష్టమని చెబుతున్నారు. సముద్రంలో ఉండే బడబాగ్ని లాంటి కోటి పాపాలను, కుండలోని నీళ్ల లాంటి మన చిన్నపాటి కర్మలతో పోగొట్టుకోవడం అసాధ్యమని అందరికీ అర్థమయ్యే ఉదాహరణతో వివరిస్తున్నారు.

________________________________________

చరణం 2

"పెక్కు కవిలెలవ్రాఁత కుంభీపాకరౌరవాలు

వొక్క దేహాననే పొంది వుత్తరించేనా

తక్కక నేఁడీ ఘోరతపములు సేయఁబోతే

గక్కన జలధి బుఱ్ఱకాయ నిండేనా॥"

తాత్పర్యము:

ఎన్నో గ్రంథాలలో రాసిన కుంభీపాకం, రౌరవం వంటి భయంకరమైన నరక బాధలను కేవలం ఒకే జన్మలో, ఒకే దేహంతో అనుభవించి ఉద్ధరించబడటం సాధ్యమా? అలా కాదని, నేను ఇప్పుడు భయంకరమైన తపస్సులు చేస్తే, సముద్రం మొత్తం ఒక చిప్ప (బుర్రకాయ)లో నిండుతుందా?

విశేషాలు:

నరక బాధలు ఎన్నో రకాలుగా, ఎన్నో గ్రంథాలలో వివరించబడ్డాయి. వాటిని ఒకే జన్మలో అనుభవించడం అసాధ్యం. అదేవిధంగా, సముద్రమంతా ఒక బుర్రకాయలో పట్టనట్లుగా, కోటి పాపాలు ఒకేసారి, కేవలం తపస్సుల ద్వారా అంతం కావు.

________________________________________

చరణం 3

"బలువై అనాది వేళ్లు వారిన సంసారము

తలమోచి నేఁడింతలో తవ్వివేసేనా

నెలవై శ్రీవేంకటేశ నే నేఁడు పుణ్యమంటితే

చెలఁగి పెను గాలికి చింపిచేఁటలడ్డమా॥"

తాత్పర్యము:

అనాదిగా, చాలా బలంగా, లోతుగా వేళ్ళు పారిన సంసారాన్ని (సంసార బంధాలను) నేను ఈ కొద్ది కాలంలోనే తవ్వి పారేయగలనా? శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నేను ఇప్పుడు పుణ్యం చేశానని అనుకుంటే, అది పెద్ద గాలికి చినిగిపోయిన చేట అడ్డుపెట్టినట్టు అవుతుంది కదా!

విశేషాలు:

సంసారం అనేది లోతుగా వేళ్ళు పారిన ఒక మహా వృక్షం లాంటిది. దాన్ని మనిషి స్వంత ప్రయత్నాలతో పెకిలించడం చాలా కష్టం. ఒక చిన్న, చిరిగిన చేటను పెద్ద గాలికి అడ్డుపెడితే అది ఏ మాత్రం నిలబడనట్లు, మన స్వల్ప పుణ్యాలు ఈ సంసారమనే మహా వృక్షాన్ని ఏమీ చేయలేవు. ఈ మూడు చరణాల్లోనూ, మానవ ప్రయత్నాలు ఎంత అల్పమో, భగవంతుని శరణాగతి ఎంత ముఖ్యమో అద్భుతమైన పోలికలతో వివరించబడింది.

=============================================================

#అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -40 (13 -08 -25)

#అన్నమయ్యపదసేవకఆచార్యతాడేపల్లిపతంజలి వ్యాఖ్యానం

40. 'ఈ తప్పు జేసినందుకా'

అవతారిక

శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని భక్తుడు 'మధుర భక్తి' భావంతో ప్రేయసిగా, నాయకుడిగా భావించి, తన ప్రేమను, ఆరాధనను ప్రకటించుకోవడం అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనల ప్రత్యేకత. ఈ సంకీర్తనలో శ్రీనివాసుడు, అలమేలుమంగల మధ్య జరిగే ఒక సరసమైన సంవాదం చాలా అందంగా వర్ణించబడింది. స్వామి అనుగ్రహం కోసం తపించే భక్తురాలి ఆవేదన, ఆమెను ఆటపట్టిస్తూనే అనుగ్రహించాలనుకునే స్వామి లీలలు ఇందులో కనిపిస్తాయి. తనను స్వామిని ఎందుకు దూరం చేస్తున్నాడో అర్థం కాక, ఒక భక్తురాలిగా, ప్రేయసిగా తన ఆవేదనను వ్యక్తపరుస్తుంది. ఈ సంకీర్తనలో ప్రేమలోని అపార్థాలు, అలకలు, అనురాగాలు మిళితమై, చివరకు స్వామి ప్రేమలోని మాధుర్యాన్ని, కరుణను చాటి చెబుతాయి.

________________________________________

ఈ తప్పు జేసినందుకా - యింత జేసేది

మతకరివాని పొందు - మరి నమ్మ దగదు॥పల్లవి॥

తాత్పర్యము

నేను చేసిన ఈ చిన్న తప్పులకే నువ్వు నన్ను ఇంతలా దూరం చేస్తున్నావా? మోసగాడితో స్నేహం చేయడం, అతన్ని నమ్మడం ఏ మాత్రం మంచిది కాదు.

విశేషాలు

నాయిక ఇక్కడ శ్రీవేంకటేశ్వరుని 'మతకరి' (మోసగాడు, మాయావి) అని సంబోధిస్తోంది. ఇది ప్రేమలో ఒకరిపై ఒకరు చూపించే ఒక రకమైన అలుక. ఆయన్ని నిందిస్తున్నట్లు ఉన్నప్పటికీ, అందులో ఆయనపై ఉన్న ప్రగాఢ ప్రేమ, ఇంకా అనురాగమే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇది భక్తుడు స్వామితో చేసే ఒక సరసమైన వాదం. భక్తుడు భగవంతుని ప్రేమ కోసం తపిస్తూ, ఆయన కరుణను అడిగేటప్పుడు, తాను చేసే చిన్నపాటి తప్పులకే ఎందుకు ఇంత దూరం చేస్తున్నావు అని ప్రశ్నిస్తాడు. ఈ అలుక, నింద స్వామిపై ఉండే అచంచలమైన ప్రేమను, భక్తిని సూచిస్తుంది. 'మతకరి' అంటే మాయావి, మాయా ప్రపంచంలో ఉన్న తన భక్తుణ్ణి రక్షించడం కోసం అనేక లీలలు చూపేవాడు అని కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

________________________________________

కలికి! నీ గుబ్బలపై - గందము బూసినందుకా

వులికి నన్ను జూసి - వొరసేది

యిలలో కఠినుల - కెంత సేవ చేసినా

మొనల జూపేది వారి గుణ - ముగదె చెలియ॥ఈ తప్పు॥

తాత్పర్యము

ఓ సుందరీ! నేను నీ అందమైన గుబ్బలపై గంధం పూసినందుకే నువ్వు భయపడినదానిలా నన్ను చూసి, అలిగి అంటిస్తున్నావా? ఈ లోకంలో కఠిన స్వభావం కలవారికి ఎంత సేవ చేసినా, వాళ్ళు తమలోని కఠినత్వాన్ని, అలుకలనే చూపుతారు కదా.

విశేషాలు

నాయిక ఇక్కడ స్వామిని 'కఠిన హృదయుడు'గా, తన సేవలను పట్టించుకోనివాడిగా భావిస్తోంది. ఇదంతా ప్రేయసీ ప్రియుల మధ్య ఉండే ఒక సరసమైన అలుకలో భాగమే. నాయిక, నాయకుని ప్రేమను పొందడానికి చేసిన చిన్న చిన్న ప్రయత్నాలను కూడా దూరం చేస్తున్నాడని బాధపడుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భక్తుడు స్వామికి భక్తితో, ప్రేమతో అనేక విధాలైన సేవలు చేస్తాడు. అయితే, స్వామి కొన్నిసార్లు వెంటనే అనుగ్రహించకుండా భక్తుడిని పరీక్షించినప్పుడు, భక్తుడు 'నేను నీకు ఎంత సేవ చేసినా, నా భక్తిని ఎందుకు గుర్తించట్లేదు' అని బాధపడతాడు. ఈ బాధలోనే భక్తుని ప్రేమ మరింత బలపడుతుంది. ఇక్కడ గంధం పూయడం అనేది భక్తుడు స్వామికి చేసే ఆరాధనకు ప్రతీక.

________________________________________

ముదిత! నీ కెమ్మోవి - ముద్దు గొన్నందుకా

చెదరిన రాగముతొ - జిమ్మిరేగేది!

పదరి బత్తి సేసితే - పలుచనివాఁడు, తన

యెదలోనినొప్పిగా - నెంచగా దలఁచునా॥ఈ తప్పు॥

తాత్పర్యము

ఓ సుకుమారీ! నీ ఎర్రని పెదవులపై ముద్దు పెట్టుకున్నందుకే, నువ్వు అలిగిన ప్రేమతో నాపై కోపాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నావా? తొందరపడి ప్రేమను చూపితే, నీ మనసులో ఉన్న బాధను నీ ప్రియుడు ఏ మాత్రం పట్టించుకోడు కదా.

విశేషాలు

నాయిక తన ప్రియుడైన స్వామితో వాదిస్తున్నట్లు ఈ చరణం ఉంది. ప్రేమలో అలకలు, ముద్దులు, కోపాలు సర్వసాధారణం. ఇక్కడ నాయిక కోపం వెనుక ఉన్న ప్రేమను, ఆ ప్రేమలోని అలకను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవంతునిపై భక్తుడు త్వరపడి, తొందరపడి అనంతమైన ప్రేమను కురిపించినా, కొన్నిసార్లు భగవంతుడు ఆ ప్రేమను గుర్తించనట్లు, పట్టించుకోనట్లు ఉంటాడు. ఆ సమయంలో భక్తుడు, 'నా ప్రేమను నువ్వు ఎందుకు పట్టించుకోవడం లేదు? నా బాధ నీకు అర్థం కాదా?' అని ప్రశ్నిస్తాడు. ఈ ప్రశ్నే భక్తుని ప్రేమలో ఉన్న త్యాగాన్ని, నిజాయితీని తెలియజేస్తుంది.

________________________________________

కామిని నీ మేను బిగ్గె - కౌగిలించినందుకా

చేముంచి రతుల నన్ను - జెనకేది!

యీ మై శ్రీవేంకటప్పఁ - డెద నుంచినందుకా

వోమి నా చేత తన - వోజలు విడిచేది!॥ఈ తప్పు॥

తాత్పర్యము

ఓ ప్రేయసీ! నేను నీ శరీరాన్ని గట్టిగా కౌగిలించుకున్నందుకే నువ్వు నన్ను ఒట్టు పెట్టి, ఆటపట్టిస్తున్నావా? శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన హృదయంలో నన్ను స్థానం కల్పించి, నన్ను రక్షించడం కోసం నా నుంచి తన స్వభావాలను, లీలలను వదులుకున్నాడా?

విశేషాలు

ఈ చరణంలో నాయిక శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాన్నిధ్యాన్ని కోరుతూ, తనను స్వామి తన హృదయంలో ఉంచుకున్నాడు అని గట్టిగా నమ్ముతోంది. ఇక్కడ నాయిక యొక్క అనురాగం, ఆమె ప్రేమ ఎంత లోతైనదో తెలుస్తుంది. 'చేముంచి చెనకేది' అంటే ఒట్టు వేసి ఆటపట్టించడం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇది సంకీర్తనలోని అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం. ఇక్కడ నాయిక తన ప్రేమను, భక్తిని బలంగా ప్రకటిస్తోంది. భక్తుడు తన స్వామిని తన హృదయంలో ఉంచుకొని, స్వామి కోసం తన సర్వస్వాన్ని త్యాగం చేస్తాడు. భగవంతుడు కూడా తన భక్తుడి ప్రేమకు కట్టుబడి, తన స్వభావాలను కూడా భక్తుడి కోసం వదులుకుంటాడనేది ఇక్కడ ఉన్న అంతరార్థం. ఈ చరణం ద్వారా, అన్నమయ్య మధుర భక్తిలో భక్తుడు, భగవంతుడు ఇద్దరూ సమానంగా ఉంటారని, ఇద్దరి మధ్య ఉండే ప్రేమ అపారమైనదని తెలియజేస్తున్నారు. ఈ చివరి చరణంలో అలుక తగ్గి, పరస్పర అనురాగం పెరిగి, ప్రేయసీ ప్రియులు ఇద్దరూ ఒకరిలో ఒకరు లీనమయ్యే దివ్యమైన భావం వ్యక్తమవుతుంది.==========================================================================

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -116

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 20 -12 -2025

చూచేవారికి ధర్మము సులభమువలె నుండు

అవతారిక

భగవంతుని చేరుకోవడానికి చేసే భక్తి మార్గంలోని పనులు బయటికి చాలా సామాన్యంగా కనిపించినప్పటికీ, అవి ఇచ్చే ఫలితాలు మాత్రం అనంతమైనవని ఈ కీర్తనలో వివరించబడింది. మనిషి తన అహంకారాన్ని వదిలి, భగవంతునిపై నమ్మకముంచితే మోక్షం లభిస్తుందని పెదతిరుమలాచార్యులు ఇందులో ఉద్ఘాటించారు.

పల్లవి

చూచేవారికి ధర్మము సులభమువలె నుండు

కాచి నమ్మి చేకొంటే ఘనునిఁగాఁ జేసును

తాత్పర్యము

పైకి చూసేవారికి ధర్మము లేదా భగవంతుని సేవ చేయడం చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది. కానీ, ఆ ధర్మాన్ని మనసా వాచా కర్మణా నమ్మి, ఆచరిస్తే అది మనిషిని గొప్పవానిగా (ఘనునిగా) మారుస్తుంది.

విశేషాలు

నమ్మకం అనేది భక్తిలో పునాది వంటిది. లోకంలో చాలా మంది ధర్మాన్ని తక్కువగా చూస్తారు, కానీ దాన్ని పట్టుకున్న వానిని భగవంతుడు ఎన్నడూ వదలడని ఇక్కడ భావం.

మొదటి చరణం

అరయ శ్రీపాదతీర్థ మల్పమువలె నుండు

వరుసఁ బాపములను వక్కలించును

వొరసి నీ నామ మొక్కమాటవలె నుండును

నరకములు తరించి నంటున రక్షించును

తాత్పర్యము

శ్రీవారి పాదతీర్థం చూడటానికి కొద్దిగానే ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది, కానీ అది మనిషి చేసిన కొండంత పాపాలను తుత్తునియలు చేస్తుంది. అలాగే భగవంతుని నామం ఒక చిన్న మాటలాగే అనిపించినా, అది సంసార సాగరంలోని నరక బాధలను పోగొట్టి భక్తుడిని రక్షిస్తుంది.

విశేషాలు

తీర్థం యొక్క పరిమాణం కాదు, దాని శక్తి ముఖ్యం. అలాగే 'గోవింద' అనే చిన్న నామం అనంతమైన శక్తి కలిగినదని కవి వర్ణించారు.

---

రెండవ చరణం

మహి నీ పూజ తులసీదళమాత్రమువలె నుండును

యిహపరములు దానే యియ్య నోపును

అహరహము నీ చింత ఆందోళమువలె నుండును

విహితమై నీ కృపకు వెసఁ బాత్రుఁ జేసును

తాత్పర్యము

ఈ లోకంలో నిన్ను పూజించడానికి ఇచ్చే ఒక చిన్న తులసి దళం చాలా స్వల్పంగా అనిపించవచ్చు, కానీ అది ఇటు ఇహలోక సుఖాలను, అటు పరలోక మోక్షాన్ని ఇవ్వగలదు. ఎల్లప్పుడూ నీ గురించిన ఆలోచన (చింత) ఆందోళన కలిగించేదిలా అనిపించినా, అది క్రమంగా నీ కృపకు మమ్మల్ని పాత్రులను చేస్తుంది.

విశేషాలు

"పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం" అన్నట్లుగా, భగవంతుడు కోరుకునేది భక్తినే తప్ప ఆడంబరాలను కాదు. నిరంతర నామస్మరణ మనిషిని భగవంతుడికి దగ్గర చేస్తుంది.

మూడవ చరణం

చేరి నీకు మొక్కే మొక్కులు చేష్టలువలె నుండు

ధారుణిలో భవవార్ధి దాఁటించును

వూరకే నీ కిచ్చే కానుక వొక కాసువలె నుండును

యీరీతి శ్రీవేంకటేశ యే వరమైనా నొసఁగును

తాత్పర్యము

స్వామీ! నీకు చేసే నమస్కారాలు కేవలం శారీరక క్రియలు (చేష్టలు) లాగా కనిపించవచ్చు, కానీ అవి ఈ సంసార సాగరాన్ని దాటించే నౌకల వంటివి. నీకు సమర్పించే కానుక చిన్న కాసు (నాణెం) వంటిదైనా, నువ్వు సంతోషించి కోరిన వరాలన్నీ ఇచ్చే వేంకటేశ్వరుడవు.

విశేషాలు

సంసారమనే సముద్రాన్ని దాటడానికి భగవంతుని శరణాగతి ఒక్కటే మార్గమని, అది అత్యంత సులభమైన పద్ధతిలో సాధ్యమవుతుందని పెదతిరుమలాచార్యులు ఈ కీర్తనను ముగించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -115

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 19 -12 -2025

తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యుల వారు రచించిన ఈ కీర్తన మానవ జీవితంలోని నిస్సారతను, పరదాస్యం పట్ల అసహ్యాన్ని ప్రకటిస్తుంది. కేవలం భగవంతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని కరుణ మీదనే ఆధారపడాలని, ఇతరులను ఆశ్రయించడం కంటే పశుపక్ష్యాదులుగా పుట్టడం మిన్న అని ఈ సంకీర్తన సారాంశం.

---

పల్లవి

చీచీ నరుల దేఁటి జీవనము

కాచుకొని హరి నీవే కరుణింతుగాకా॥

తాత్పర్యము

ఛీ! ఛీ! ఇతరుల మీద ఆధారపడే ఈ నరుల బ్రతుకు ఒక బ్రతుకేనా? ఓ శ్రీహరీ! నీవే మమ్మల్ని రక్షించి, నీ దయను చూపాలి తప్ప, ఈ లోకంలో మనుషులను నమ్ముకోవడం వ్యర్థం.

విశేషాలు

నరుల అల్పత్వాన్ని, లోకంలోని యాచక వృత్తిని కవి ఇక్కడ ఈసడించుకుంటున్నారు. 'హరి' అంటే దుఃఖాలను హరించేవాడని అర్థం. భగవంతుని శరణాగతి మాత్రమే శాశ్వతమని పల్లవిలో స్పష్టమవుతోంది.

---

మొదటి చరణం

అడవిలో మృగజాతియైనాఁ గావచ్చుఁగాక

వడి నితరులఁ గొలువఁగ వచ్చునా

వుడివోని పక్షియై వుండనైనా వచ్చుఁగాక

విడువ కెవ్వరికైనా వెఁడవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

అడవిలో క్రూర మృగంగా పుట్టినా ఫరవాలేదు కానీ, వేగంగా వెళ్ళి ఇతరుల వద్ద కొలువు చేయడం (బానిసత్వం) తగదు. ఆకాశంలో ఎగిరే పక్షిగా జన్మించినా పరవాలేదు కానీ, వదలకుండా ఎవరి వెనకాలైనా తిరుగుతూ యాచించడం సరైనది కాదు.

విశేషాలు

జంతువులు, పక్షులు ఎవరికీ బానిసలుగా ఉండవు. కానీ తెలివైన వాడనుకునే మనిషి మాత్రం స్వార్థం కోసం ఇతరులకు దాసోహం అంటాడు. ఆత్మగౌరవం లేని జీవితం కంటే పశుపక్ష్యాదుల జీవితమే మేలని కవి భావం.

---

రెండవ చరణం

పసరమై వెతలేని పాటువడవచ్చుఁగాక

కసటు వొనరులఁ బొగడవచ్చునా

వుసురు మానై పుట్టివుండనైనావచ్చుఁగాక

దెసల నెక్కడనైనాఁ దిరుగవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

నోరులేని పశువై కష్టపడినా ఫరవాలేదు కానీ, మూర్ఖులైన మనుషులను పొగడటం (స్తోత్రం చేయడం) పనికిరాదు. ప్రాణం ఉన్నా కదలలేని చెట్టుగా పుట్టి ఒకే చోట ఉన్నా ఫరవాలేదు కానీ, తిండి కోసం అన్ని దిక్కులు తిరుగుతూ యాచించడం తగదు.

విశేషాలు

అర్హత లేని వారిని పొగిడి పబ్బం గడుపుకోవడం మనిషికి సహజం. దీనిని 'కసటు' (మలినమైన మనసు కలవారు) అని కవి అభివర్ణించారు. మనిషి తన జీవనోపాధి కోసం పడే ఆరాటాన్ని ఇక్కడ గమనించవచ్చు.

---

మూడవ చరణం

యెమ్మెల పుణ్యాలు సేసి యిల నేలవచ్చుఁగాక

కమ్మి హరి దాసుఁడు గావచ్చునా

నెమ్మది శ్రీవేంకటేశ నీ చిత్తమె కాని

దొమ్ముల కర్మము లివి తోయవచ్చునా॥

తాత్పర్యము

ఎన్నో గొప్ప పుణ్యకార్యాలు చేసి ఈ భూమినంతా పరిపాలించే అధికారం రావచ్చు గాక, కానీ హరిభక్తుడు అయ్యే భాగ్యం అంత సులభంగా దొరుకుతుందా? ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ సంకల్పం ఉంటేనే ఏదైనా సాధ్యం. గుంపులు గుంపులుగా చుట్టుముట్టే ఈ కర్మలను వదిలించుకోవడం ఎవరికైనా సాధ్యమా?

విశేషాలు

రాజ్యాధికారం కంటే భగవంతుని సేవ (హరిదాసుడవ్వడం) మిన్న అని కవి చెబుతున్నారు. మోక్షం లేదా భక్తి అనేది కేవలం దైవ నిర్ణయం (నీ చిత్తము) మీదనే ఆధారపడి ఉంటుందని, మానవ ప్రయత్నం కంటే దైవకృప గొప్పదని ముగింపులో వివరించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -116

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 20 -12 -2025

చూచేవారికి ధర్మము సులభమువలె నుండు

అవతారిక

భగవంతుని చేరుకోవడానికి చేసే భక్తి మార్గంలోని పనులు బయటికి చాలా సామాన్యంగా కనిపించినప్పటికీ, అవి ఇచ్చే ఫలితాలు మాత్రం అనంతమైనవని ఈ కీర్తనలో వివరించబడింది. మనిషి తన అహంకారాన్ని వదిలి, భగవంతునిపై నమ్మకముంచితే మోక్షం లభిస్తుందని పెదతిరుమలాచార్యులు ఇందులో ఉద్ఘాటించారు.

పల్లవి

చూచేవారికి ధర్మము సులభమువలె నుండు

కాచి నమ్మి చేకొంటే ఘనునిఁగాఁ జేసును

తాత్పర్యము

పైకి చూసేవారికి ధర్మము లేదా భగవంతుని సేవ చేయడం చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది. కానీ, ఆ ధర్మాన్ని మనసా వాచా కర్మణా నమ్మి, ఆచరిస్తే అది మనిషిని గొప్పవానిగా (ఘనునిగా) మారుస్తుంది.

విశేషాలు

నమ్మకం అనేది భక్తిలో పునాది వంటిది. లోకంలో చాలా మంది ధర్మాన్ని తక్కువగా చూస్తారు, కానీ దాన్ని పట్టుకున్న వానిని భగవంతుడు ఎన్నడూ వదలడని ఇక్కడ భావం.

మొదటి చరణం

అరయ శ్రీపాదతీర్థ మల్పమువలె నుండు

వరుసఁ బాపములను వక్కలించును

వొరసి నీ నామ మొక్కమాటవలె నుండును

నరకములు తరించి నంటున రక్షించును

తాత్పర్యము

శ్రీవారి పాదతీర్థం చూడటానికి కొద్దిగానే ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది, కానీ అది మనిషి చేసిన కొండంత పాపాలను తుత్తునియలు చేస్తుంది. అలాగే భగవంతుని నామం ఒక చిన్న మాటలాగే అనిపించినా, అది సంసార సాగరంలోని నరక బాధలను పోగొట్టి భక్తుడిని రక్షిస్తుంది.

విశేషాలు

తీర్థం యొక్క పరిమాణం కాదు, దాని శక్తి ముఖ్యం. అలాగే 'గోవింద' అనే చిన్న నామం అనంతమైన శక్తి కలిగినదని కవి వర్ణించారు.

________________________________________

రెండవ చరణం

మహి నీ పూజ తులసీదళమాత్రమువలె నుండును

యిహపరములు దానే యియ్య నోపును

అహరహము నీ చింత ఆందోళమువలె నుండును

విహితమై నీ కృపకు వెసఁ బాత్రుఁ జేసును

తాత్పర్యము

ఈ లోకంలో నిన్ను పూజించడానికి ఇచ్చే ఒక చిన్న తులసి దళం చాలా స్వల్పంగా అనిపించవచ్చు, కానీ అది ఇటు ఇహలోక సుఖాలను, అటు పరలోక మోక్షాన్ని ఇవ్వగలదు. ఎల్లప్పుడూ నీ గురించిన ఆలోచన (చింత) ఆందోళన కలిగించేదిలా అనిపించినా, అది క్రమంగా నీ కృపకు మమ్మల్ని పాత్రులను చేస్తుంది.

విశేషాలు

"పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం" అన్నట్లుగా, భగవంతుడు కోరుకునేది భక్తినే తప్ప ఆడంబరాలను కాదు. నిరంతర నామస్మరణ మనిషిని భగవంతుడికి దగ్గర చేస్తుంది.

మూడవ చరణం

చేరి నీకు మొక్కే మొక్కులు చేష్టలువలె నుండు

ధారుణిలో భవవార్ధి దాఁటించును

వూరకే నీ కిచ్చే కానుక వొక కాసువలె నుండును

యీరీతి శ్రీవేంకటేశ యే వరమైనా నొసఁగును

తాత్పర్యము

స్వామీ! నీకు చేసే నమస్కారాలు కేవలం శారీరక క్రియలు (చేష్టలు) లాగా కనిపించవచ్చు, కానీ అవి ఈ సంసార సాగరాన్ని దాటించే నౌకల వంటివి. నీకు సమర్పించే కానుక చిన్న కాసు (నాణెం) వంటిదైనా, నువ్వు సంతోషించి కోరిన వరాలన్నీ ఇచ్చే వేంకటేశ్వరుడవు.

విశేషాలు

సంసారమనే సముద్రాన్ని దాటడానికి భగవంతుని శరణాగతి ఒక్కటే మార్గమని, అది అత్యంత సులభమైన పద్ధతిలో సాధ్యమవుతుందని పెదతిరుమలాచార్యులు ఈ కీర్తనను ముగించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -117

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 21 -12 -2025

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో అలమేలుమంగ, వేంకటేశ్వరుల మధ్య జరిగిన చిన్ననాటి సరసాలను, మధురమైన జ్ఞాపకాలను చాలా అద్భుతంగా వర్ణించారు. సామాన్యమైన ప్రణయ లీలలుగా కనిపిస్తూనే, ఈ కీర్తన జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య ఉండే అవినాభావ సంబంధాన్ని ఎంతో సున్నితంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

పల్లవి

చెప్పరాదుగదే మన - చిన్ననాటి నడకలు

వొప్పులాయ తలచితే - వోలాల!

తాత్పర్యము:

ఓ స్వామీ! మన చిన్ననాటి ముచ్చట్లు, ఆనాటి మన ప్రవర్తనలు ఇతరులకు చెప్పడానికి వీలుకానంతటి మధురమైనవి. ఇప్పుడు వాటన్నింటినీ తలచుకుంటే ఎంతో ముచ్చటగా, ఒప్పిదంగా కనిపిస్తున్నాయి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'ఓలాల' అనేది ఒక ఉత్సాహభరితమైన సంబోధన. అలమేలుమంగ తన ప్రియుడైన వేంకటేశ్వరునితో గడిపిన ఏకాంత సమయాలను గుర్తుచేసుకుంటూ మురిసిపోవడం ఈ పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు భగవంతునితో గడిపిన ప్రారంభ దశలోని అనుభూతులు అత్యంత రహస్యమైనవి మరియు మాధుర్యంతో నిండినవి. ఆ అనుభవం మాటలకు అందనిది (అనిర్వచనీయం) అని ఇక్కడ అర్థం.

---

మొదటి చరణం

పన్నీటికాలువ దండ - పచ్చకప్పురపు దిన్నె

పొన్నలనీడ గొజ్జంగి - పొదరింటిలో

సన్నపు పయ్యద వెట్టి - సంది సంది గ్రుచ్చుకొని

వున్న బాగులెంచేవు - వోలాల!

తాత్పర్యము:

పన్నీటి కాలువ ఒడ్డున, పచ్చ కర్పూరపు వేదిక మీద, పొన్న చెట్ల నీడలో ఉన్న గొజ్జంగి పొదరింట్లో మనమిద్దరం కలిశాము. అక్కడ సన్నని పైటచాటున ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుని, సందుల్లో దూరి ఆడుకున్న ఆ అందమైన పద్ధతులను ఇప్పుడు నువ్వు గుర్తుచేస్తున్నావు కదా!

విశేషాలు:

ప్రకృతి రమణీయతను (పన్నీరు, కర్పూరం, పొన్నల నీడ) శృంగారానికి ఉద్దీపనగా అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించారు. 'సంది సంది గ్రుచ్చుకొని' అన్న ప్రయోగం వారి మధ్య ఉన్న సాన్నిహిత్యాన్ని తెలుపుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

పరిశుద్ధమైన అంతఃకరణం (పచ్చకప్పురపు దిన్నె) కలిగిన భక్తుని హృదయంలోకి పరమాత్మ ప్రవేశిస్తాడు. అక్కడ ప్రకృతి శక్తులన్నీ వారిద్దరి కలయికకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి.

---

రెండవ చరణం

పొత్తుల వీడెపు మరు - బువ్వపు తమలపాకు

లెత్తిలి యొండొరులకు - నిచ్చే తమిని

జొత్తిలు మోపుల పలు - సోకుల కాకలకుగాక

వొత్తుకొంటివి చెక్కు - లోలాల

తాత్పర్యము:

మనం కలిసి వేసుకున్న తాంబూలాలు, మన్మథుడికి నైవేద్యం లాంటి ఆ విందు భోజన సమయాల్లో ఒకరికొకరు ఎంతో ప్రేమతో ఆకుమడతలు ఇచ్చుకున్నాము. ఆ గాఢమైన మోహంతో కలిగిన వేడి వల్లనో ఏమో కానీ, నువ్వు ప్రేమతో నా చెక్కిళ్లను నీ చెక్కిళ్లతో గట్టిగా ఒత్తావు.

విశేషాలు:

ప్రియుడు, ప్రియురాలు ఒకరికొకరు తాంబూలం ఇచ్చుకోవడం అనేది గాఢమైన అనురాగానికి సంకేతం. చెక్కిలిని చెక్కిలితో నొక్కడం అనేది వారి అన్యోన్యతకు పరాకాష్ఠ.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు ఇచ్చే ఏదైనా (పత్రం, పుష్పం, ఫలం) భగవంతుడు ప్రీతితో స్వీకరిస్తాడనేది ఇక్కడ భావం. స్వామి తన భక్తుని ఎంతగా అక్కున చేర్చుకుంటాడో ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.

---

మూడవ చరణం

వుక్కుగోరితాకు - లొయ్యనె కళలంటగా

పిక్కటిల్లు రతులనే - పిరిదియ్యక

మక్కువతో నలమేలు - మంగ శ్రీవేంకటేశ్వర

వొక్కటైతిమిద్దరము - వోలాల

తాత్పర్యము:

గోళ్ల తాకిడి వల్ల కలిగిన గుర్తులు మన శరీరాలలోని కళలను తాకగా, ఆనందం వెల్లివిరిసే ఆ రతి క్రీడలో వెనకడుగు వేయకుండా గడిపాము. చివరికి నేనే అలమేలుమంగను, నువ్వు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడివి.. మనమిద్దరం మక్కువతో ఒక్కటైపోయాము.

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'ఒక్కటైతిమి' అన్న పదం ద్వైతం అద్వైతంగా మారడాన్ని సూచిస్తుంది. అన్నమయ్య తన ముద్రగా అలమేలుమంగ మరియు వేంకటేశ్వర నామాలను చేర్చి కీర్తనను మంగళాంతం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ (అలమేలుమంగ) ఎన్నో అన్వేషణల తర్వాత, సాధనల తర్వాత పరమాత్మ (వేంకటేశ్వరుడు) తో లీనమైపోవడమే ఈ కీర్తన పరమార్థం. ఇద్దరూ వేరు కాదు, ఒక్కటే అన్న 'అద్వైత' స్థితిని ఇది తెలుపుతుంది.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -118

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 22 -12 -2025

చెలిమితో కూడితివి - చిత్తము వదలక

అన్నమయ్య శైలిని అనుసరిస్తూ మనం ఊహించిన "చెలిమితో కూడితివి" అనే కీర్తనకు సంబంధించిన అవతారిక, తాత్పర్యము మరియు అంతరార్థం ఇక్కడ ఉన్నాయి.

---

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య పరమాత్మ అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో భక్తుని (జీవాత్మ) ప్రణయ మాధుర్యాన్ని, విడదీయలేని బంధాన్ని వర్ణించారు. సామీప్య భక్తి ద్వారా స్వామిని తన హృదయంలోనే నిలుపుకున్న వైనాన్ని ఇందులో మనం చూడవచ్చు.

---

కీర్తన - వ్యాఖ్యానం

పల్లవి:

చెలిమితో కూడితివి - చిత్తము వదలక

నలుగక నాతోడ - నవ్వులనే తనియగ

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీవు ఎంతో స్నేహభావంతో నాతో కలిశావు, నా మనసును వీడిపోకుండా అక్కడే ఉండిపోయావు. నాపై ఏమాత్రం కోపగించుకోకుండా, కేవలం నీ చిరునవ్వులతోనే నాకు పరమానందాన్ని, తృప్తిని కలిగిస్తున్నావు.

విశేషాలు: ఇక్కడ 'చెలిమి' అంటే కేవలం స్నేహం మాత్రమే కాదు, అది గాఢమైన అనురాగం. మనసులో దేవుడు నిలవాలంటే ప్రేమ మాత్రమే మార్గమని కవి చెప్తున్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడు తన హృదయాన్ని దేవునికి అర్పించినప్పుడు, దేవుడు కూడా ఒక ప్రేమికునిలా వచ్చి హృదయ పీఠంపై కూర్చుంటాడు. ఇది 'సాలోక్య' స్థితికి నిదర్శనం.

---

చరణం 1:

పలుమారు నీ చెమట - పన్నీరు చిలికగా

అలవోక నీ చూపు - లలమేలుమంగ పై

కలకాలము నీ గుండె - కదలని నిలయమై

పులకించె మేనంత - పొందులే పండగ

తాత్పర్యము: నీవు అలమేలుమంగతో ఆడుకునే క్రీడల్లో చిందే చెమట పన్నీరులా ఉంది. నీ చూపులు ఆమెపై ఎంతో సహజంగా, సుకుమారంగా ప్రసరిస్తున్నాయి. ఆమె నీ హృదయంలో శాశ్వతంగా కొలువై ఉంది, మీ ఇద్దరి సాన్నిహిత్యం వల్ల తనువు పులకించిపోతోంది.

విశేషాలు: అలమేలుమంగ మరియు వేంకటేశ్వరుల శృంగార చేష్టలను వర్ణించడం ద్వారా అన్నమయ్య భగవంతుని మాధుర్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ (భక్తుడు) దైవంతో పొందే అనుభూతి వర్ణనాతీతం. దేవుని కృపాకటాక్షాలు సోకినప్పుడు భక్తుని శరీరం భక్తి పారవశ్యంతో పులకిస్తుంది.

---

చరణం 2:

మరుని బాణములంట - మరువక నా మదిని

మురిపెమున నీవు - ముచ్చటలు గొలుపగా

దొరవైన నీ రూపు - తొలగక నా కన్నుల

సిరినవ్వుల సోనలు - చిందె నీ మోమున

తాత్పర్యము: మన్మథుని బాణాల వంటి నీ తీయని మాటలు నా మనసును మైమరపిస్తున్నాయి. గొప్ప ప్రభువైన నీ రూపం నా కళ్లముందే కదలాడుతోంది. నీ ముఖం నుంచి కురుస్తున్న చిరునవ్వులు సంపదలను కురిపించే వానజల్లుల్లా ఉన్నాయి.

విశేషాలు: 'సిరినవ్వుల సోనలు' అనే ప్రయోగం అద్భుతమైనది. స్వామి నవ్వు చూస్తే చాలు సర్వసంపదలు లభిస్తాయని దీని భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడు భగవంతుని రూపంపైనే దృష్టి నిలిపినప్పుడు (ధ్యానం), అతనికి లోకంలోని ఇతర విషయాలేవీ గుర్తుకురావు. భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపం కళ్ళకు కట్టినట్లు ఉండటమే ఇక్కడి అంతరార్థం.

---

చరణం 3:

అలరిన వేడుకల - వేంకట ప్రభుడవు

కలయికల నాపై - కరుణనే కురిపించి

ఇలవేల్పువై నీవు - ఏలితివి నన్నుగా

నిలచితివి నాలోన - నిత్యమౌ సుఖముగా

తాత్పర్యము: లోకమంతటా వేడుకలు చేసుకునే ఓ వేంకటేశ్వర ప్రభూ! నీవు నాపై అపారమైన కరుణను కురిపించావు. ఈ భూమిపై వెలసిన మా ఇలవేల్పువు నీవే. నన్ను నీవు స్వీకరించి, నా అంతరాత్మలో శాశ్వతమైన ఆనందమై నిలిచిపోయావు.

విశేషాలు: 'వేంకట ప్రభుడ' అనే ముద్రతో కీర్తన పూర్తి కావడం వల్ల ఇది ఒక పరిపూర్ణమైన అన్నమయ్య సంకీర్తన రూపాన్ని పొందింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: శరణాగతి చెందిన భక్తుని దేవుడు తన సొంతం చేసుకుంటాడు. ఆత్మారాముడై లోపల నిలిచి ఎన్నటికీ తరగని మోక్ష సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -119

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 24 -12 -2025

చెలియ! నాపై యెంత - సేసేవు బత్తి

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు విరచించిన ఈ శృంగార కీర్తన అత్యంత మనోహరమైనది. శ్రీ అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరుని పట్ల చూపే అపారమైన అనురాగాన్ని, పరిచర్యలను ఈ కీర్తనలో వర్ణించారు.

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో స్వామివారు తన ప్రియురాలైన అలమేలుమంగమ్మ తనపై చూపిస్తున్న అనన్యమైన భక్తిని, ప్రేమను మెచ్చుకుంటున్నారు. రతి కేళిలో అలసిపోయిన తనను ఆమె ఎంత సుకుమారంగా, ప్రేమతో ఆదరిస్తున్నదో వివరిస్తూ, "నీ వంటి ప్రియురాలు వేరే ఎక్కడైనా ఉంటుందా?" అని ఆశ్చర్యపోతూ అడిగే సందర్భం ఇది. ఇది లౌకిక శృంగారంలా అనిపించినా, దీని వెనుక జీవాత్మ-పరమాత్మల అనుసంధానమైన 'మధుర భక్తి' దాగి ఉంది.

---

పల్లవి

చెలియ! నాపై యెంత - సేసేవు బత్తి, యిటు

వలె ప్రియుని లాలించు - వనిత వేరె కలదా॥

తాత్పర్యము:

ఓ చెలియా! నాపై నీవు ఎంతటి భక్తిని (ప్రేమను) చూపిస్తున్నావు! ఈ విధంగా తన ప్రియుడిని అలరించి, లాలించే గుణమున్న ఇల్లాలు నీకంటే వేరొకరు ఎవరైనా ఉంటారా? (లేరని భావం).

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'బత్తి' (భక్తి) అనే పదాన్ని కవి వాడారు. సాధారణంగా ప్రేమికుల మధ్య ఉండేది 'ప్రేమ' లేదా 'మోహం' అంటారు, కానీ ఇక్కడ స్వామి పట్ల అమ్మవారు చూపేది అత్యున్నతమైన 'ప్రేమపూర్వక భక్తి'.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు భక్తుడి ప్రేమకు దాసోహమవుతాడు. లక్ష్మీదేవి (అమ్మవారు) నిరంతరం స్వామి సేవలో తరిస్తుంది. జీవుడు పరమాత్మను ఏ విధంగా లాలించాలో, ఏ విధంగా ఆరాధించాలో అమ్మవారే ఇక్కడ ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నారు.

---

మొదటి చరణం

తలకకిటు రొమ్ము మీ - దట గలక నిదుర క

న్నులు మబ్బు దేరగా - బిలచినాను

పలుకకుండగ మోవి - పంట నొక్కుచు మేలు

కొలిపి తమ్ముల మిడిన - గలికివా నీవు?॥

తాత్పర్యము:

నేను ఏమరక నీ రొమ్ము (వక్షస్థలం) మీద పడుకుని, నిద్రమత్తుతో కళ్లు సరిగా తెరవలేక నిన్ను పిలిచాను. అప్పుడు నీవు ఏమీ మాట్లాడకుండా, నా పెదవిని నీ పంటితో సున్నితంగా నొక్కుతూ, నన్ను నిద్రలేపి తాంబూలాన్ని అందించావు. ఇంతటి నేర్పున్న సుందరివి నీవు.

విశేషాలు:

గాఢ నిద్రలో ఉన్న ప్రియుడిని కటువుగా లేపకుండా, శృంగార చేష్టలతో (అధర ముద్రతో), తాంబూలంతో మేల్కొల్పడం నాయిక యొక్క సుకుమారమైన స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

అజ్ఞానమనే నిద్రలో ఉన్న జీవుడిని పరమాత్మ మేల్కొలుపుతాడు. ఇక్కడ స్వామి నిద్రపోతున్నట్టు నటించడం ఆయన లీల. భక్తుని సేవా భాగ్యాన్ని స్వీకరించడానికి ఆయన ఇచ్చే అవకాశం ఇది. తాంబూలం ఇక్కడ జ్ఞానానికి చిహ్నం.

---

రెండవ చరణం

చెయ్యార సాము సే - సిన మేను గాగా, బడలి

వయ్యారి యింత క - ప్రం బిచ్చినాను

ముయ్య కనుగవ మీద - మొన గుబ్బ చనుదోయి

డయ్యించి యలపార్చు - తరుణివా నీవు?॥

తాత్పర్యము:

చేతులారా యుద్ధం (లేదా సాము గారడీ) చేసినట్లుగా నా శరీరం అలసిపోయింది. ఆ అలసటను చూసి, వయ్యారివైన నీవు నాకు పచ్చకర్పూరాన్ని అర్పించావు. అంతేకాక, నా కళ్లు మూతలు పడుతుంటే నీ వక్షస్థలంతో నన్ను హత్తుకుని, నా అలసటను పోగొట్టే తరుణివి నీవు.

విశేషాలు:

శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరీరం 'సాము చేసిన మేను' వలె దృఢంగా ఉంది. కర్పూరం శరీరానికి చల్లదనాన్ని ఇస్తుంది. ప్రియుడి బడలికను పోగొట్టడానికి నాయిక తనను తాను అర్పించుకోవడం ఇందులోని విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

సంసార తాపత్రయాలతో అలసిపోయిన జీవుడికి భగవంతుని స్పర్శ (భక్తి) చల్లదనాన్ని, ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది. భగవంతుడు తన భక్తుల కష్టాలను తన కష్టాలుగా భావించి, వారిని అక్కున చేర్చుకుంటాడని దీని భావం.

---

మూడవ చరణం

చిలుకురతిగతుల నల - సిన వేళ దాన మై

నొలయు చమటలు సారె - నుబ్బు గాను

చెలియ నలమేల్మంగ - శ్రీ వేంకటేశు నూ

ర్పుల గాలి వడదీర్చు - పొలతివా నీవు?॥

తాత్పర్యము:

అమితమైన రతి క్రీడలో అలసిపోయిన సమయంలో, నా ఒంటిపై పెరిగిన చెమటను చూసి, ఓ అలమేలుమంగమ్మ! నీవు శ్రీవేంకటేశ్వరుడనైన నా నిట్టూర్పుల గాలితోనే నా అలసటను పోగొట్టే నేర్పున్న పొలతివి.

విశేషాలు:

సాధారణంగా గాలి కోసం విసనకర్రలు వాడతారు. కానీ ఇక్కడ అమ్మవారు స్వామి వారి నిట్టూర్పులనే (శ్వాసనే) చల్లని గాలిగా మార్చి ఆయన శ్రమను పోగొట్టారట. ఇది వారిద్దరి మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని తెలుపుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

క్షీర సాగర మథనంలో ఉద్భవించిన లక్ష్మీదేవి, శ్రీమహావిష్ణువుకు నిత్య అనపాయిని. భక్తుడు భగవంతునిలో ఐక్యమైనప్పుడు, ఇక వారికి వేరే లోకం ఉండదు. ఒకరి శ్వాస మరొకరికి జీవనధార అవుతుంది. భగవంతుడి ఆనందమే భక్తుడి ఆనందం, భక్తుడి సేవయే భగవంతుడికి విశ్రాంతి.

 

 

 

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -120

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 24 -12 -2025

శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తనలో అలమేల్మంగమ్మ మరియు శ్రీవేంకటేశ్వరుల మధ్య జరిగే వింతైన చేష్టలను, వారి పరస్పర అనురాగాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో చమత్కారంగా వర్ణించారు. సామాన్యమైన లౌకిక ప్రేమలా కనిపిస్తూనే, ఇందులో భక్తాగ్రేసరులైన వారికి మాత్రమే అర్థమయ్యే అత్యున్నతమైన దైవిక రహస్యాలు దాగి ఉన్నాయి.

---

పల్లవి

చెలులార చూడరే - చిత్రమీ భావంబు

తలపోసి చూడుఁడిం - దరు వేడ్కతోను॥

     తాత్పర్యము:

ఓ చెలులారా! ఇక్కడ జరుగుతున్న వింతైన భావాలను ఒకసారి చూడండి. మీరందరూ కూడా ఎంతో కుతూహలంతో ఈ వింత చేష్టల వెనుక ఉన్న లోతైన అర్థాన్ని ఆలోచించి గ్రహించండి.

 విశేషాలు:

అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను ఒక 'సమస్య' (Puzzle) లాగా ప్రారంభించారు. పైకి వింతగా కనిపించే పనుల వెనుక ఉన్న అసలు కారణాన్ని కనిపెట్టమని నెచ్చెలులను కోరుతున్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ (నాయిక) మరియు పరమాత్మ (నాయకుడు) మధ్య జరిగే క్రీడలు సామాన్యులకు వింతగా కనిపిస్తాయి. కానీ భక్తితో ఆలోచిస్తే, ఆ ప్రతి చర్యలోనూ ఒక గాఢమైన అనురాగం కనిపిస్తుందని దీని భావం.

---

మొదటి చరణం

నలినాక్షి యొకతె తన - నాథునకుఁ బ్రీతితో

లలి భూషణముల న - లంకరించి

తలిరాకు వంటి పా - దము జూచి రత్నాల

వెలుగు పెండెము వెట్ట - వెరచె నేమిటికో?

తాత్పర్యము:

తామర రేకుల వంటి కన్నులు కలిగిన అలమేల్మంగ, తన ప్రాణనాథుడైన వేంకటేశ్వరుని మీద ప్రేమతో ఆయనకు రకరకాల ఆభరణాలను అలంకరించింది. కానీ, చివరగా ఆయన పాదాలకు రత్నాలు పొదిగిన అందెను (పెండెము) తొడగబోయి, ఒక్కసారిగా భయపడి ఆగిపోయింది. ఎందుకు అలా భయపడింది?

విశేషాలు:

స్వామి పాదాలు చిగురుటాకుల కంటే మెత్తనివి. రత్నాలు చాలా కఠినమైనవి. ఆ కఠినమైన రత్నాలు తగిలితే తన నాథుని పాదాలు కందుతాయేమో అన్న సున్నితమైన ఆందోళన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు అత్యంత సుకుమారుడు. భక్తుడు ఇచ్చే కానుకలు లేదా చేసే సేవలు ఆయనకు శ్రమ కలిగిస్తాయేమో అన్నంతటి ఆర్తి, జాగ్రత్త కలగడమే నిజమైన భక్తికి నిదర్శనం.

---

రెండవ చరణం

పంతమున నొక నీరు - పాపగని వేడ్క నే

కాంతమున ప్రాణేశుఁ - గవియువేళ

యింతి పరపురుషుఁడని - యెంచి యంతలో గనిలేచి

నంత తన విభుని గ - న్నదరె నేమిటికో?

తాత్పర్యము:

ఏకాంత సమయంలో తన భర్తను కలుసుకునే వేళ, ఆమె ఒక్కసారిగా తన ఎదుట ఉన్నది పరపురుషుడు అని భ్రమపడి భయంతో వెనక్కి తగ్గింది. మళ్ళీ నిదానించి చూసి, ఆయన తన భర్త అని తెలుసుకుని వణికిపోయింది. ఆమె అలా పరపురుషుడిగా భ్రమపడటానికి కారణం ఏమిటి?

విశేషాలు:

ఇది ఒక చమత్కారం. శ్రీమహావిష్ణువు (వేంకటేశ్వరుడు) 'నీలమేఘ శ్యాముడు'. కృష్ణ వర్ణం కలిగిన ఆయనను చూసి, ఆ చీకటిలో తను కలుస్తున్నది వేరే ఎవరినో అని ఆమె క్షణకాలం భ్రమపడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

మాయా ప్రభావం చేత భక్తుడు ఒక్కోసారి భగవంతుని గుర్తుపట్టలేడు. కానీ జ్ఞానోదయం కలిగి సత్యం తెలిసినప్పుడు, అంతటి పరమాత్మతో తాను సాన్నిహిత్యం కోరుకున్నందుకు కలిగే భక్తిపూర్వకమైన భయం (వణుకు) ఇక్కడ సూచించబడింది.

---

మూడవ చరణం

చెలఁగి యలమేల్మంగ - శ్రీవేంకటేశుండు

తులలేని రతిగతుల - కలసి మెలసి

అలచంద్రుఁడని మింట - నతిభీతుఁడై లేచి

కలికి కన్నులు మూయఁ - గతమదేమిటికో?

తాత్పర్యము:

అలమేల్మంగ, శ్రీవేంకటేశ్వరులు ఎంతో ఆనందంగా కలిసున్న సమయంలో, ఆకాశంలో చంద్రుని చూసి ఆమె భయపడి కళ్ళు మూసుకుంది. సుందరి అయిన ఆమె అలా కళ్ళు మూసుకోవడానికి కారణమేమిటి?

విశేషాలు:

అలమేల్మంగమ్మ 'పద్మజ' (పద్మము నుండి పుట్టినది). సహజంగా పద్మాలు చంద్రుని చూడగానే ముకుళించుకుంటాయి (మూసుకుపోతాయి). అందుకే పద్మ స్వరూపిణి అయిన ఆమె, చంద్రుడిని చూడగానే పద్మంలా కళ్ళు మూసుకుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

ప్రకృతి మరియు పరమాత్మల మధ్య ఉండే అవినాభావ సంబంధం ఇది. భగవంతుని లీలలు ప్రకృతి సహజ సిద్ధంగా జరుగుతాయని చెప్పడానికి ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణ.

ప్రముఖ విమర్శకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఈ కీర్తనను ఒక 'సమస్యా పదము'గా అభివర్ణించారు.

మొదటి చరణంలో - స్వామి పాదాలు చిగురుటాకుల వంటివి కాబట్టి, రత్నాల కఠినత్వం సోకకూడదనేది ఆమె ఆవేదన.

మూడవ చరణంలో - అలమేల్మంగమ్మ పద్మినీ జాతి స్త్రీ (పద్మజ) కాబట్టి, ఆకాశంలోని చంద్రుని చూసి పద్మంలా కళ్ళు మూసుకుందనేది కవి సమయం.

రెండవ చరణంలోని భావచిత్రాన్ని పాఠకులే స్వయంగా ఆలోచించి తెలుసుకోవాలని ఆయన సూచించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -121

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 25 -12 -2025

అవతారిక

అన్నమాచార్యుల వారు తమ కీర్తనలలో కేవలం భక్తిని మాత్రమే కాక, అలంకార శాస్త్రాన్ని, ప్రహేళికలను (పొడుపు కథలను) మేళవించి అద్భుతమైన రచనలు చేశారు. ఈ కీర్తనలో అలమేలుమంగమ్మ సౌందర్యాన్ని ప్రకృతిలోని వివిధ అంశాలతో పోలుస్తూ, పొడుపు కథల రూపంలో శ్రీవేంకటేశ్వరునితో ఆమె కలిసిన వేళను వర్ణించారు.ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య అలమేలుమంగమ్మ అవయవ సౌందర్యాన్ని నేరుగా చెప్పకుండా, ప్రహేళికా (పొడుపు కథల) రీతిలో వర్ణించారు. జీవాత్మ (మంగమ్మ) పరమాత్మతో (వేంకటేశ్వరుడు) మమేకమయ్యే మధుర భక్తి స్థితిని ఈ కీర్తన ప్రతిబింబిస్తుంది.

---

పల్లవి

చెలులారా! చేరిచూడరే - శ్రీవేంకటేశుని

గలియూ నలమేలుమం - గను ॥

తాత్పర్యము:

ఓ చెలులారా! ఇటు రండి, శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని, ఆయనను కూడి ఉన్న అలమేలుమంగమ్మను చూడండి. వారిద్దరి కలయిక ఎంత మనోహరంగా ఉందో వీక్షించండి.

---

మొదటి చరణం

చందురునందు చీకట్లుండె నే, - వోయమ్మలాల!

సంపంగి పై తుమ్మెద లా డేనే

ముందు మొల్ల - మొగ్గ లొదవేనే, - వో యమ్మలాల!

మోవి పగడ కాంతులొలికేనే ॥

తాత్పర్యము:

చంద్రునిలో చీకట్లు ఉన్నాయట, సంపంగి పువ్వుపై తుమ్మెదలు ఆడుతున్నాయట. ఆమె ముఖం ముందు మొల్లమొగ్గలు కనిపిస్తున్నాయి, పగడపు కాంతులు వెదజల్లుతున్నాయి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ చంద్రుడు అంటే ఆమె ముఖం, చీకట్లు అంటే నొసటిపై ముంగురులు. సంపంగి పువ్వు అంటే ముక్కు, దానిపై ఆడే తుమ్మెదలు అంటే ఆమె ధరించిన ముక్కుపుడక లేదా నల్లని కనుబొమ్మలు. మొల్లమొగ్గలు అంటే ఆమె దంతాలు, పగడపు కాంతులు అంటే ఆమె పెదవి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుని దర్శనం పొందిన భక్తుని చిత్తం నిశ్చలంగా, ప్రకాశవంతంగా (చంద్రుడిలా) మారుతుంది. లోకైక నాథుని సౌందర్యం భక్తుని ఇంద్రియాలను ఎలా సమ్మోహింపజేస్తుందో ఇక్కడ అలంకారికంగా వర్ణించబడింది.

---

రెండవ చరణం

బంతులపై చుక్కలమరీనే - వో యమ్మలాల

పలుకు వీణె శంఖ మొత్తేనే

అంతరమున పాము నిలిచెనే - వో యమ్మలాల

అచటనొక్క కొలను బుట్టెనే ॥

తాత్పర్యము:

బంతులపై చుక్కలు కనిపిస్తున్నాయి. వీణె పలుకులు వినబడుతున్నాయి, శంఖం కనిపిస్తోంది. మధ్యలో ఒక పాము నిలిచి ఉంది, అక్కడ ఒక కొలను కూడా పుట్టింది.

విశేషాలు:

బంతుల వంటి స్తనాలపై హారాలలోని ముత్యాలు చుక్కల్లా ఉన్నాయి. ఆమె కంఠం శంఖంలా ఉంది, ఆ కంఠం నుండి వచ్చే ధ్వని వీణానాదంలా ఉంది. పాము అంటే ఆమె నూగారు (కడుపుపై వెంట్రుకల రేఖ), కొలను అంటే ఆమె నాభి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

కుండలినీ శక్తి (పాము) మూలాధారం నుండి ప్రవహించి భగవంతుని చేరుకునే మార్గాన్ని, భక్తుని హృదయ సరస్సులో (కొలను) కలిగే ఆనందానుభూతిని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.

---

మూడవ చరణం

యేనుగ కుంభములు కలిగెనే, - వో యమ్మలాల!

యెసఁగ పసిడి దిన్నె లాయెనే

పూని దామరలు పూచెనే - వో యమ్మలాల!

పొలుపుమీర కాళెలయ్యీనె ॥

తాత్పర్యము:

ఏనుగు కుంభస్థలాల్లాంటి ఆకారాలు ఉన్నాయి. బంగారు దిన్నెలు కనిపిస్తున్నాయి. అక్కడ తామరలు పూశాయి, అవి కాళె (బూరకొమ్ము) వాయిద్యాల్లాగా అతిశయిల్లుతున్నాయి.

విశేషాలు:

ఏనుగు కుంభస్థలాలు అంటే ఆమె పాలిండ్లు. పసిడి దిన్నెలు ఆమె నితంబ భాగం. తామరలు ఆమె పాదాలు, ఆమె కాళ్ళ ఆకారం లేదా నడకలోని లయను కాళె (బూరకొమ్ము) వాయిద్యంతో పోల్చారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

ప్రకృతిలోని ప్రతి రూపం పరమాత్మ వైభవాన్నే చాటుతుందని అన్నమయ్య సందేశం. ఆ జగన్మాత సర్వాంగ సౌందర్యం శ్రీనివాసుని ఆనందానికి కారణమై, భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే దివ్య రూపంగా ఇక్కడ కీర్తించబడింది.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -122

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 26 -12 -2025

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ కీర్తన మానవ జీవితంలోని నైతిక విలువలను, అసహ్యకరమైన (రోత) పనులను ఎత్తిచూపుతుంది. లోకరీతిని వివరిస్తూనే, చివరకు భగవద్భక్తి లేని జీవితం వ్యర్థమని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో ప్రభోదించారు.

---

పల్లవి

చేతకాని పనులెల్ల - జేసేది రోత

నీతిలేనివానివద్ద - నిలిచేది రోత

తాత్పర్యము

సామర్థ్యం లేకపోయినా అనవసరమైన పనులన్నీ చేయడం అసహ్యకరమైన విషయం. అలాగే, కనీస నీతి నియమాలు లేని మనిషి దగ్గర ఆశ్రయం కోసం వేచి ఉండటం లేదా కొలువు చేయడం చాలా నీచమైన పని.

విశేషాలు

మనిషి తన శక్తిని మించిన పనులకు పూనుకుని అవమానపడకూడదని, వ్యక్తిత్వం లేని వారిని ఆశ్రయించడం వల్ల ఆత్మగౌరవం దెబ్బతింటుందని అన్నమయ్య ఇక్కడ హెచ్చరించారు.

---

మొదటి చరణం

తడవుపుట్టింటను - తరుణినుంచిన రోత

అడుగరానివాని - నడిగేది రోత

పుడమిలో వలవని - పొలతి బొందుట రోత

చెడి చుట్టము కడకు - చేరేది రోత

తాత్పర్యము

పెళ్లైన యువతిని ఎక్కువ కాలం పుట్టింట్లోనే ఉంచడం సమాజంలో అవహేళనకు గురిచేస్తుంది. దానం ఇచ్చే గుణం లేని లోభిని సాయం అడగడం అవమానకరం. ఇష్టం లేని స్త్రీతో కలవడం అసహ్యకరం. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, సంపద పోగొట్టుకుని దీనావస్థలో ఉన్నప్పుడు చుట్టాల దగ్గరకు వెళ్లడం చాలా అవమానకరమైన విషయం.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో సామాజిక మర్యాదలు, బంధుత్వాలలోని లోటుపాట్లను అన్నమయ్య కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించారు. ముఖ్యంగా 'చెడి చుట్టము కడకు చేరడం' అనేది లోకంలో ఎదురయ్యే అతిపెద్ద చేదు నిజాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

అప్పుదీసి సౌఖ్యము - లనుభవించుట రోత

తప్పు విచారించక తీర్పు - చెప్పేది రోత

ముప్పున బిన్నవయసు - ముదితచేకొన్న రోత

చెప్పరాని పనులెల్ల - జేసేది రోత

తాత్పర్యము

అప్పులు చేసి భోగాలను అనుభవించడం వల్ల భవిష్యత్తు నాశనం అవుతుంది. వాస్తవాలను, తప్పుఒప్పులను సరిగా విచారించకుండా తీర్పు చెప్పడం అధర్మం. ముసలి వయసులో చిన్న వయసు గల స్త్రీని పెళ్లి చేసుకోవడం లేదా కోరుకోవడం అసహ్యకరం. సమాజంలో తలవంచుకునే పనులు చేయడం నిందనీయం.

విశేషాలు

నీతిని, న్యాయాన్ని పక్కనపెట్టి ప్రవర్తించే వారు సమాజంలో ఎలా చులకన అవుతారో ఇక్కడ వివరించబడింది. ముసలి వయసులో విలాసాల మీద మోహం ఉండకూడదని అన్నమయ్య సూచించారు.

---

మూడవ చరణం

కలవానితోడను - కలహించేది రోత

నలినాక్షుల పొందు - నమ్మేది రోత

అలరి శ్రీవేంకటపతి - గొలువనియట్టి

కలి నరుని జన్మము - కడకు రోత

తాత్పర్యము

బలవంతుడితో లేదా ధనవంతుడితో అనవసరంగా గొడవ పెట్టుకోవడం మూర్ఖత్వం. స్త్రీల వ్యామోహంలో పడి వారిని అతిగా నమ్మడం వల్ల మోసం జరగవచ్చు. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, ఈ కలియుగంలో శ్రీవేంకటేశ్వరుని సేవించని మనిషి జన్మ చివరకు వ్యర్థం (రోత).

విశేషాలు

లౌకికమైన విషయాలన్నీ ఒక ఎత్తు అయితే, ఆధ్యాత్మిక చింతన లేకపోవడం మరో ఎత్తు. భగవంతుని శరణు వేడకపోతే మానవ జన్మకు సార్థకత లేదని అన్నమయ్య ఇక్కడ పరమార్థాన్ని చెప్పారు.

ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య లోకంలోని లోటుపాట్లను, మనిషి చేయకూడని పనులను చాలా సూటిగా వివరించారు. అప్పులు చేయడం, నీతి లేని వారిని ఆశ్రయించడం, అనవసర కలహాలు వంటివి మనిషికి అశాంతిని కలిగిస్తాయి. వీటన్నిటినీ వదిలి, ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని సేవించినప్పుడే జీవితం ధన్యమవుతుందని ఈ కీర్తన సారాంశం. "అప్పులేని సంసారమైనా", "అనుమానపు బ్రదుకది" వంటి కీర్తనలు కూడా ఇదే రీతిలో లోకనీతిని బోధిస్తాయి.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -123

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 27 -12 -2025

అవతారిక

శ్రీకృష్ణుని లీలలను, కీర్తిని కొనియాడుతూ, ఆయనను నిరంతరం పూజించాలని ఈ కీర్తన ప్రబోధిస్తోంది. భగవంతుని వివిధ నామాలను, విజయాలను స్మరిస్తూ భక్తులు ఆయనకు చేసే షోడశోపచార పూజలో భాగంగా ఈ సంకీర్తన సాగుతుంది.

---

పల్లవి:

చేతు లలయ పూజ - సేతామురారో

పూతనాసంహారుని, నవ - నీత కృష్ణుని

తాత్పర్యము:

ముర అనే రాక్షసుని సంహరించిన ఓ స్వామీ! నీకు మా చేతులు అలసిపోయేంత వరకు (తనివితీరా) పూజలు చేస్తాము. రాక్షసి అయిన పూతనను అంతమొందించినవాడిని, వెన్న దొంగిలించే బాలకృష్ణుడిని మేము అర్చిస్తాము.

విశేషాలు:

మురారి: 'ముర' అనే రాక్షసుడిని చంపినవాడు కాబట్టి కృష్ణుడిని మురారి అని పిలుస్తారు.

చేతులు అలయ: భగవంతునిపై ఉన్న అపారమైన భక్తితో, అలసటను కూడా లెక్కచేయకుండా పూజ చేయాలనే భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

---

చరణం 1:

నాథుఁడితఁడె రుక్మిణీ - నాథుఁడితఁడె

రాధికా మనోహరుఁడైన వి - నోదుఁడితఁడె

తాత్పర్యము:

లోకమంతటికీ ప్రభువు (నాథుడు) ఈయనే. రుక్మిణీ దేవికి భర్త అయినవాడు ఈయనే. రాధాదేవి మనసును దోచుకున్నవాడు, లీలా వినోదాలు చేసేవాడు ఈ కృష్ణుడే.

విశేషాలు:

కృష్ణుడి భార్య అయిన రుక్మిణిని, ఆరాధ్య ప్రేమికురాలైన రాధను ఇక్కడ సమానంగా ప్రస్తావించి, స్వామి యొక్క శృంగార మూర్తిని వర్ణించారు.

---

చరణం 2:

జారుఁడితఁడే నవనీత - చోరుఁ డితఁడె

మారుని గన్నట్టి నందకు - మారుఁ డితఁడె

తాత్పర్యము:

గోపికల మనసులను హరించినవాడు (జారుడు), వెన్నను దొంగిలించిన వాడు (చోరుడు) ఈయనే. మన్మథుడికి తండ్రి అయినవాడు, నందుని కుమారుడైన ఈ శ్రీకృష్ణుడే.

విశేషాలు:

మారుని గన్నట్టి: మన్మథుడు శ్రీకృష్ణునికి కుమారుడిగా (ప్రద్యుమ్నుడు) జన్మించాడని పురాణ గాథ.

లోకంలో దొంగతనం దోషం, కానీ కృష్ణుడు చేసే వెన్న దొంగతనం (నవనీత చోరం) భక్తులకు అమితానందాన్ని ఇస్తుంది.

---

చరణం 3:

మాధవుం డితఁడె కంస - మర్దనుం డితఁడె

శ్రీధరుండైన వేంకట - నాథుఁ డితఁడె

తాత్పర్యము:

లక్ష్మీపతి అయిన మాధవుడు ఈయనే. కంసుని సంహరించిన వీరుడు ఈయనే. సిరిని ధరించిన శ్రీధరుడైన వేంకటేశ్వర స్వామి ఈ శ్రీకృష్ణుడే.

విశేషాలు:

వేంకటనాథుఁడు: తాళ్లపాక కవులు శ్రీకృష్ణుడిని, తిరుమల వేంకటేశ్వరుడిని అభేదంగా (ఒక్కటే అని) భావించి కీర్తించడం ఈ కీర్తనలో కనిపిస్తుంది.

చివరగా 'వేంకటనాథ' అనే ముద్రతో కీర్తనను మంగళప్రదంగా ముగించారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -124

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 28 -12 -2025

124. చేవమావి - చిగురులివి చూడ

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో ప్రకృతిలోని అందాలను చూసి, అవి అలమేలుమంగమ్మ అవయవాలను గుర్తుకు తెస్తున్నాయని వర్ణించారు. నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన ప్రియురాలి రూపశిల్పాన్ని ప్రకృతితో పోల్చుకుంటూ మురిసిపోయే అద్భుత ఘట్టం ఇది.

---

పల్లవి

చేవమావి - చిగురులివి చూడ, నీ

తావికావి మోవియనీ - తలపౌనె॥

తాత్పర్యము:

ముదురు మామిడి చెట్టు చిగుళ్లను చూస్తుంటే, అవి నీ సుగంధభరితమైన, ఎర్రని పెదవులని నాకు అనిపిస్తోంది.

విశేషాలు:

ఇక్కడ ప్రకృతిలోని ఎరుపు రంగును (చిగురులు) మగువ పెదవుల సహజ అరుణిమతో పోల్చడం జరిగింది. 'తావికావి' అంటే సువాసన గల ఎరుపు అని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవుడు పరమాత్మ పట్ల పెంచుకునే అనురాగం మామిడి చిగురులా సుకుమారంగా, తాజాగా ఉండాలని, స్వామి పట్ల పలికే ప్రతి మాట భక్తి పరిమళాలను వెదజల్లాలని దీని ఉద్దేశం.

---

మొదటి చరణం

బెళకెడు బేడిస - పిల్లలు చూడ, నీ

తలచుట్టు కన్నులు - తలపౌనె

బలువు గజనిమ్మ - పండ్లు చూడ, నీ

తళుకు పాలిండ్లు - తలపౌనె॥

తాత్పర్యము:

నీటిలో మిలమిలలాడుతూ కదిలే 'బేడిస' చేప పిల్లలను చూస్తుంటే, నీ చంచలమైన కన్నులు గుర్తుకు వస్తున్నాయి. అలాగే నిండుగా ఉన్న గజనిమ్మ పండ్లను చూడగానే నీ వక్షోజాల మెరుపులు తలపుకు వస్తున్నాయి.

విశేషాలు:

చంచలత్వానికి చేపలను, పుష్టిగా ఉన్న అవయవాలకు గజనిమ్మ పండ్లను పోలికలుగా వాడటం అన్నమయ్య శైలి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

చేప నీటిని వదిలి ఉండలేనట్లు, భక్తుడి చూపు ఎప్పుడూ దైవం మీదే లగ్నమై ఉండాలని, భక్తి ఫలం నిమ్మపండులా పరిపక్వం కావాలని ఇక్కడ సూచన.

---

రెండవ చరణం

పనుపడు బంగారు - పలకలు చూడ, నీ

తనరారు చెక్కులు - తలపౌనె

గొనబడు సింగంపు - కొదమను చూడ, నీ

తనువగు లేగౌను - తలపౌనె॥

తాత్పర్యము:

తళతళలాడే బంగారు పలకలను చూస్తుంటే నీ ప్రకాశవంతమైన బుగ్గలు గుర్తుకు వస్తున్నాయి. గంభీరంగా ఉన్న సింహపు పిల్లను చూడగానే నీ సన్నని నడుము తలపుకు వస్తోంది.

విశేషాలు:

స్త్రీల బుగ్గలను బంగారంతోనూ, అతి సన్నని నడుమును సింహం నడుముతోనూ పోల్చడం ప్రాచీన కావ్య సంప్రదాయం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

బంగారం అగ్నిలో కాలితేనే మెరుస్తుంది, అలాగే భక్తుడు విరహతాపంలో రాటుదేలితేనే జ్ఞానమనే కాంతి చెక్కులపై మెరుస్తుంది. అహంకారాన్ని జయించిన వాడే సింహం వంటి ధైర్యంతో భగవంతుడిని చేరుకోగలడని భావం.

---

మూడవ చరణం

రమణ తుమ్మెద మొగ్గ - రపు కప్పు చూడ, నీ

తమి మెచ్చు బలుగొప్పు - దలపౌనె

కమలము చూడ వేం - కటపతౌ తనకు నీ

తమిరేచు నెమ్మోము - తలపౌనె॥

తాత్పర్యము:

నల్లని తుమ్మెద రెక్కల కాంతిని (నలుపును) చూడగానే, నీ అందమైన జుట్టు ముడి గుర్తుకు వస్తోంది. వికసించిన పద్మాన్ని చూడగానే, వేంకటేశ్వరుడికి నీపై ప్రేమను రెట్టింపు చేసే నీ ముఖం తలపుకు వస్తోంది.

విశేషాలు:

నలుపుకు తుమ్మెదను, ముఖ సౌందర్యానికి పద్మాన్ని ఉపమానాలుగా వాడి అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను మంగళాంతం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

తుమ్మెద పువ్వులోని మకరందాన్ని ఆశించినట్లు, భక్తుడు భగవంతుడి పాదపద్మాలను ఆశ్రయించాలి. వికసించిన పద్మం భక్తుడి హృదయానికి సంకేతం; ఆ హృదయంలోనే పరమాత్మ నివసిస్తాడని అంతరార్థం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -125

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 29 -12 -2025

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ కీర్తన ఆధ్యాత్మిక తత్వాన్ని 'చిలుక' అనే రూపకం ద్వారా అత్యంత మనోహరంగా వర్ణిస్తుంది. జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య ఉండే అవినాభావ సంబంధాన్ని, మాయా బంధనాల నుండి విముక్తి పొందే మార్గాన్ని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో వివరించారు.

---

పల్లవి

జీవాతుమై యుండుచిలుకా నీ -

వావలికి పరమాత్ముఁడై యుండుచిలుకా॥

తాత్పర్యము:

ఓ చిలుకా! నీవు ఈ దేహంలో జీవాత్మగా ఉన్నావు. కానీ నిజానికి నీవు అవతలి వైపు (ఉన్నత స్థితిలో) ఉన్న పరమాత్మవే. జీవుడివి, దేవుడివి వేరు కాదని దీని భావం.

విశేషాలు:

అన్నమయ్య ఇక్కడ "అద్వైత" భావాన్ని చిలుకతో పోల్చి చెప్పారు. పంజరంలో ఉన్నది జీవుడైతే, ఆ పంజరం వెలుపల స్వేచ్ఛగా ఉండేది పరమాత్మ అని సూచించారు.

---

మొదటి చరణం

ఆతుమపంజరములోన నయమున నుండి నా -

చేతనే పెరిగిన చిలుకా

జాతిగాఁ గర్మపుసంకెళ్లఁబడి కాల -

జేతఁబేదైతివే చిలుకా

భాతిగాఁ జదువులు పగలురేలును నా -

చేత నేరిచినట్టిచిలుకా

రీతిగా దేహంపురెక్కలచాటున నుండి

సీతుకోరువలేనిచిలుకా॥

తాత్పర్యము:

ఈ శరీరమనే పంజరంలో ఉంటూ, నా ద్వారానే పోషింపబడుతూ పెరిగిన చిలుకవు నీవు. పూర్వ కర్మలనే సంకెళ్లలో చిక్కుకొని, కాలం చేతిలో దీనుడవైపోయావు. రాత్రింబవళ్లు చదువులను నా దగ్గరే నేర్చుకున్నావు. ఈ దేహమనే రెక్కల చాటున దాక్కుని, బయట ఉండే చలిని (కష్టాలను) భరించలేకపోతున్నావు.

విశేషాలు:

జీవుడు కర్మ బంధనాల వల్ల ఎలా బందీ అవుతాడో ఇక్కడ వివరించబడింది. దేహంపై మోహంతో ఆత్మ తన అసలు శక్తిని మర్చిపోతుందని అన్నమయ్య సున్నితంగా హెచ్చరించారు.

---

రెండవ చరణం

బెదరి అయిదుగురికిని భీతిఁబొందుచుఁ గడుఁ -

జెదరఁగఁ జూతువే చిలుకా

అదయులయ్యిన శత్రులారుగురికిఁగాక

అడిచిపడుదువే నీవు చిలుకా

వదల కిటు యాహారవాంఛ నటు పదివేలు -

వదరులు వదరేటిచిలుకా

తుదలేనిమమతలు తోరమ్ముసేసి నా -

తోఁగూడి మెలగినచిలుకా॥

తాత్పర్యము:

పంచేంద్రియాలనే (కళ్లు, చెవి మొదలైనవి) ఐదుగురికి భయపడుతూ చెల్లాచెదరైపోతున్నావు. ఆరుగురు శత్రువులకు (అరిషడ్వర్గాలకు) లోబడి కొట్టుమిట్టాడుతున్నావు. నిరంతరం ఆహారంపై ఆశతో, అనవసరమైన మాటలు పలుకుతూ, అంతులేని మమకారాలను పెంచుకుని నాతోనే కలిసి తిరుగుతున్నావు.

విశేషాలు:

ఇంద్రియ నిగ్రహం లేకపోతే జీవుడు ఎలా పతనమవుతాడో ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది. అరిషడ్వర్గాలు (కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలు) జీవుడిని ఎలా వేధిస్తాయో చిలుక కష్టాల ద్వారా వర్ణించారు.

---

మూడవ చరణం

నీవన నెవ్వరు నేనన నెవ్వరు

నీవే నేనైయుందుఁ జిలుకా

శ్రీవేంకటాద్రిపై చిత్తములో నుండి

సేవించు కొని గట్టిచిలుకా

దైవమానుషములు తలఁపించి యెపుడు నా -

తలఁపునఁ బాయనిచిలుకా

యేవియును నిజముగా నివి యేఁటికని నాకు

నెఱిఁగించి నటువంటి చిలుకా॥

తాత్పర్యము:

నీవు ఎవరు? నేను ఎవరు? నీవు, నేను ఒక్కటే. శ్రీవేంకటేశ్వరుని కొండపై ఆయనను మనసులో నిలుపుకుని సేవించే గొప్ప చిలుకవు నీవు. దైవత్వానికి, మానవత్వానికి ఉన్న సంబంధాన్ని నాకు గుర్తు చేస్తూ, నా ఆలోచనల్లో ఎప్పుడూ విడిపోకుండా ఉన్నావు. లోకంలోని ఏవీ శాశ్వతం కావని నాకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించిన చిలుకవు నీవే.

విశేషాలు:

చివరికి జీవాత్మ పరమాత్మలో లీనమవ్వడమే పరమార్థమని అన్నమయ్య స్పష్టం చేశారు. వేంకటేశ్వరుని సేవలో తరించడమే మోక్ష మార్గమని ఈ సంకీర్తన ముగింపు ఇస్తుంది.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -126

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 30 -12 -2025

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తనలో శ్రీకృష్ణుని చిలిపి చేష్టలను, అతని రాసలీలలను చూసి నాయిక (అలిగిన సఖి) తన మనసులోని భావాలను వ్యక్తపరుస్తోంది. లోకసంరక్షకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు భక్తులతో ఎంతటి చనువుగా ఉంటాడో, ఈ కీర్తన ద్వారా నాయిక-నాయకుల సరస సంభాషణల రూపంలో మనకు అర్థమవుతుంది.

---

పల్లవి

తనకుబోదు నాకుబోదు - తగులుచేసే మేనవావి

వెనక నేరమెంచి యెంచి - వెరపుజూపనేటికి॥

తాత్పర్యము:

శ్రీకృష్ణుడికి మనకూ ఉన్న సంబంధం ఎక్కడికీ పోదు; ఇది విడదీయలేని మేనవావి (చుట్టరికం) వంటిది. గతంలో ఆయన చేసిన చిన్న చిన్న తప్పులను మాటిమాటికీ ఎంచుతూ, భయపెట్టడం లేదా అలిగి ఉండటం ఎందుకు?

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'మేనవావి' అనే పదం జీవుడికి, దేవుడికి మధ్య ఉన్న అనాది సిద్ధమైన సంబంధాన్ని సూచిస్తోంది. నాయిక తన అలుకను పక్కన పెట్టి నాయకుడిని ఆహ్వానించమని సఖులను కోరుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు ఎన్ని లీలలు చేసినా, భక్తుడు తన సొంతవాడని భావిస్తాడు. స్వామి చేసిన చేష్టలను తప్పులుగా భావించకుండా, ఆయనే సర్వస్వం అని శరణు వేడటమే ఇందులోని పరమార్థం.

---

మొదటి చరణం

చిలుకపోటు మోవితోడ - చిలుప చెమటమేనితోడ

వలపురేచ వచ్చెనమ్మ - వాడవారిమరది

అలుకసేయనేటికమ్మ - అరసి తానెతెలుసుకొని

పిలిచిపీట వెట్టరమ్మ - ప్రియము తోడ వీనికి॥

తాత్పర్యము:

చిలుక కొరికినట్లుగా ఉన్న పెదవులతో (గాయముతో),  కొద్దిగా పట్టిన చెమటతో ఈ వాడలోని స్త్రీలందరికీ మరది వంటివాడు (కృష్ణుడు) వలపులు రేపుతూ వచ్చాడు. ఇక చాలు, ఆయనపై కోపగించుకోవడం ఎందుకు? ఆయన పరిస్థితిని చూసి అర్థం చేసుకొని, గౌరవంగా పీట వేసి కూర్చోబెట్టండి.

విశేషాలు:

'వాడవారిమరది' అంటే అందరితో చనువుగా ఉంటూ, అందరి మనసు దోచుకునేవాడని అర్థం. చిలుప చెమట ఆయన శ్రమను కాక, శృంగార చేష్టల వల్ల కలిగిన అలసటను సూచిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడి పిలుపు కోసం భగవంతుడు ఎంతగా తపిస్తాడో ఈ చరణం చెబుతుంది. భక్తుడు తన అహంకారాన్ని (అలుకను) వీడి, స్వామిని ప్రేమతో ఆహ్వానించినప్పుడే అనుగ్రహం లభిస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

చద్ది తమ్ములమ్ము తోడ - జారు జంపుకురులతోడ

వద్దనుండివచ్చెనమ్మ - వాడవారిమరది

గద్దరింపు మాటాడీ - కతలకారి వాడు వీడు

పెద్దమేడ పాన్పు మీద - పెంపు సేయు వీనికి॥

తాత్పర్యము:

నిన్నటి తాంబూలపు తునుకలు అంటుకొన్న  ముత్యాల వంటి పళ్ళ మెరుపుతో, జారుతున్న ఒత్తైన కురులతో మన చెంతకే వచ్చాడు. ఇతడు మాటకారి, పైగా గద్దించి మాట్లాడగలడు. ఇలాంటి వాడిని బయట ఉంచకండి, మేడ మీద ఉన్న పాన్పు దగ్గరకు పంపి సత్కరించండి.

విశేషాలు:

కృష్ణుని రూప లావణ్యాన్ని, అతని మాటల్లోని నేర్పును (కతలకారి) చినతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు ఎంతటి గంభీరుడైనా, భక్తుడి చెంతకు వచ్చినప్పుడు అత్యంత సౌందర్యవంతుడిగా కనిపిస్తాడు. హృదయం అనే 'మేడ పాన్పు' పైకి స్వామిని ఆహ్వానించి సేవించుకోవడమే భక్తుని కర్తవ్యం.

---

మూడవ చరణం

కాటుకంటు చెక్కుతోడ - కడల కెంపు చూపుతోడ

మాటలాడ వచ్చెనమ్మ - మందవారి మగడు

గాటముగను శ్రీవేం - కటనాథుడిట్టె గూడె, ముద్దు

మూట గట్టు మెచ్చులాడు - మొక్కరమ్మ వీనికి॥

తాత్పర్యము:

చెక్కిళ్ళకు అంటుకున్న కాటుకతో, ఎర్రబడిన కళ్ళతో (నిద్రలేమి లేదా ఆరాటం వల్ల) మందలోని వారందరికీ పతి అయిన శ్రీకృష్ణుడు మాట్లాడటానికి వచ్చాడు. ఆ శ్రీవేంకటనాథుడు ఇట్టే వచ్చి నన్ను కూడా కలిశాడు. ముద్దులొలికే ఈ స్వామికి అందరూ మొక్కండి.

విశేషాలు:

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య మనుమడైన చినతిరుమలాచార్యులు కృష్ణుడిని శ్రీవేంకటనాథుడిగా అభివర్ణించారు. 'మందవారి మగడు' అంటే గోపికలందరికీ ఆధారభూతుడని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

పరమాత్మ అందరివాడు. ఆయన తన భక్తుల కోసం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాడు. ఆ స్వామిని చేరుకోవడమే జీవితానికి సాఫల్యత. మనసులోని భేదాలను విడిచి, సర్వవ్యాపి అయిన ఆ వేంకటేశ్వరునికి నమస్కరించాలని కవి సందేశమిస్తున్నారు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -127

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 31 -12 -2025

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, పరమాత్మను తన ప్రియునిగా భావించే మధుర భక్తి కనిపిస్తుంది. అన్యకాంతా సంగమం వల్ల ఆలస్యంగా వచ్చిన స్వామిని నిలదీస్తూ, ఒక ఖండితానాయిక తన ఆవేదనను, అలకను ఈ కీర్తనలో వెళ్లగక్కింది.

పల్లవి

తప్పకజెప్పరా వోరి! - దాచక నీవు

యెప్పుడు నీ వద్ద కాక - యెడసి యుండేనా॥

తాత్పర్యము:

"ఓరీ! నిజం చెప్పు, దాచకు. ఎప్పుడూ నీ పక్కనే ఉండే నేను, ఇప్పుడు నీవు వేరే చోట ఉండి రావడాన్ని భరించగలనా? అసలు నీవు ఎక్కడ ఉన్నావో దాచకుండా స్పష్టంగా చెప్పు."

విశేషాలు:

ఇక్కడ నాయిక స్వామిని 'ఓరి' అని సంబోధించడం ఆమెకు ఆయనపై ఉన్న చనువును, అధికారాన్ని సూచిస్తుంది. అలకలో ఉన్న ప్రేయసి తన ప్రియుడిని నిలదీసే నైజం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ పరమాత్మ కోసం నిరంతరం పరితపిస్తుంది. స్వామి అనుగ్రహం క్షణం దూరమైనా తట్టుకోలేని భక్తుని ఆవేదన ఇది. భగవంతుడు తనను విడిచి ఎక్కడో ఉన్నాడనే ఆందోళన ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

---

మొదటి చరణం

సందెకాడ రమ్మనంగ - ఝాము పోయి వచ్చితివి

విందు వలె నెవ్వతెకు - వెచ్చమైతి వో

అందరు మగువలైనా - ఆపె నంటిన కౌగిలి

యిందు గలిపేదంటా - యింత లోగేను॥

తాత్పర్యము:

"సాయంత్రం రమ్మంటే అర్థరాత్రి దాటాక వచ్చావు. ఏ సుందరాంగికి విందు భోజనంలా నీవు అర్పితమై వచ్చావో? అక్కడ ఆ మె కౌగిలిలో బందీవై, ఆ వాసనలను నాతో కలిపేందుకేనా ఇంత ఆలస్యంగా వచ్చింది?"

విశేషాలు:

'విందు వలె వెచ్చమైతివో' అనడంలో స్వామి మరొకరి వద్ద తన్మయత్వంతో గడిపి వచ్చాడన్న ఈర్ష్య, అసూయ వ్యక్తమవుతున్నాయి. నాయిక తన నాయకుడిపై చూపే 'ప్రణయ కోపం' ఇక్కడ ప్రధానం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు అందరివాడు. ఆయన అనుగ్రహం కోసం ఎందరో భక్తులు ఎదురుచూస్తుంటారు. స్వామి అందరినీ కరుణిస్తూ ఆలస్యంగా తన వద్దకు వచ్చాడన్న భక్తుడి ఆర్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

పిలువ నంపిన చెలి - బిట్టు కూడితివిందాక

తలపు నీ కక్కడెనె - తమకించెనో

చలము నీతో గాదు - చవి దప్పినందు మీద

బలిమి గలయ బోతే - పసలేని పనులౌను॥

తాత్పర్యము:

"నిన్ను పిలవడానికి పంపిన నా చెలికత్తెతోనే ఇంతసేపు గడిపావా? నీ మనసంతా అక్కడే ఉండిపోయిందా? నీపై పంతం పట్టడం నా వల్ల కాదు. మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నప్పుడు, బలవంతంగా నన్ను కూడితే అందులో తృప్తి ఉండదు, అది రుచిలేని పనే అవుతుంది."

విశేషాలు:

నాయకుడి మనసు తనపై లేదని గ్రహించిన నాయిక నిరాసక్తతను ప్రదర్శిస్తోంది. 'చవి దప్పినందు మీద' అనే మాట ద్వారా శృంగారంలో పరస్పర అనురాగం లేనిదే సుఖం లేదని చెబుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుని ధ్యానం చేసేటప్పుడు మనసు బాహ్య విషయాల మీద ఉంటే ఆ పూజకు ఫలితం ఉండదు. కేవలం యాంత్రికంగా చేసే భక్తి 'పసలేని పని' అని అన్నమాచార్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

---

మూడవ చరణం

కప్పురమె పంపుమంటే - గందవొడి యంపితివి

అప్పుడక్కడ ప - రాకై యుండితివో

యిప్పుడె శ్రీవేంకటేశ! - యిటు నన్ను గూడితివి

నెప్పున నీ కడమైనా - నీవే కలవు॥

తాత్పర్యము:

"ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి! పచ్చకర్పూరం పంపమంటే గంధపు పొడి పంపావు. అంటే అప్పుడు నీవు వేరే ధ్యాసలో (మరొకరితో) ఉండి పొరబడ్డావు కదా! ఇప్పుడు వచ్చి నన్ను కలిశావు. నీవు ఎక్కడ ఉన్నా, ఎవరితో ఉన్నా నా ప్రాణం మాత్రం నీవే."

విశేషాలు:

నాయిక చివరకు స్వామిని శ్రీవేంకటేశ్వరునిగా గుర్తించి తనను తాను సమర్పించుకుంటుంది. ఎన్ని అపరాధాలు చేసినా, నాయకుడు తిరిగి రాగానే క్షమించే గుణం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ పరమాత్మను ఎంతగా నిందించినా, చివరకు ఆ సర్వేశ్వరుడే శరణ్యమని గ్రహిస్తుంది. భగవంతుడు భక్తుల పట్ల పొరపాట్లు చేసినట్లు అనిపించినా, అది ఆయన లీలేనని, సర్వకాల సర్వావస్థలయందు ఆయనే సర్వస్వమని భావించడమే నిజమైన భక్తి.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -128

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తమలోనే ఉన్నవి - ధర్మాధర్మములు.

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ కీర్తన అత్యంత సతమలోనే ఉన్నవి - ధర్మాధర్మములురళమైనది, కానీ లోతైన జీవన సత్యాన్ని బోధించేది. బాహ్యమైన ఆడంబరాల కంటే అంతశ్శుద్ధి, నైతిక ప్రవర్తన ముఖ్యం అని ఈ కీర్తన ద్వారా ఆయన మనకు తెలియజేశారు.

అవతారిక

మనుషులు పుణ్యం కోసం చేసే అనేక బాహ్య కార్యాల కంటే, మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని చేసే ధర్మబద్ధమైన పనులు మిన్న అని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో వివరించారు. మనలోనే ఉండే ధర్మాధర్మాలను వివేకంతో ఆలోచించి మసలుకోవాలని ఆయన ప్రబోధించారు.

పల్లవి

తమలోనే ఉన్నవి - ధర్మాధర్మములు

భ్రమయక తలపోసి - పని గొనవలయు

తాత్పర్యము:

మంచి (ధర్మం), చెడు (అధర్మం) అనేవి మన బయట ఎక్కడో లేవు, అవి మనలోనే ఉన్నాయి. కాబట్టి మనం భ్రమలకు లోనుకాకుండా, లోతుగా ఆలోచించి ఏది మంచో, ఏది చెడో తెలుసుకుని పనులు చేయాలి.

విశేషాలు:

మనుషులు తమలోని లోపాలను వెతుక్కోకుండా బయటి ప్రపంచంలో ధర్మం కోసం వెతుకుతుంటారు. కానీ అన్నమయ్య "అంతరాత్మ" ప్రబోధాన్ని వినడం కంటే గొప్ప మార్గం లేదని ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.

మొదటి చరణం

కన్నవారితో నెల్లా - కల్లలాడకుంటే చాలు

అన్ని జపములు చేసి - నంత ఫలమే

మిన్నక నొకరి సొమ్ములే - మీ దీసుకోకుంటే చాలు

నిన్ని దానాలందరికి - నిచ్చినంత ఫలమే

తాత్పర్యము:

మనల్ని కన్న తల్లిదండ్రులతో అబద్ధం చెప్పకుండా ఉంటే చాలు, అది ఎన్నో జపాలు చేసిన పుణ్యంతో సమానం. అలాగే ఇతరుల ధనాన్ని ఆశించకుండా ఉంటే చాలు, అది లోకంలోని దానాలన్నీ చేసినంత ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.

విశేషాలు:

కన్నవారు ప్రత్యక్ష దైవాలు. వారితో నిజాయితీగా ఉండటం ప్రాథమిక ధర్మం. పరధనం పాము వంటిదనే నీతిని అన్నమయ్య ఇక్కడ స్పష్టం చేశారు.

రెండవ చరణం

వీనుల బరనిందలు - బడకుంటే చాలు

పూని పురాణాలు విన్న - పుణ్యఫలమే

తాను పరకాంతల - దలచకుంటే చాలు

నానా దానాలు చేసి - నంత ఫలమే

తాత్పర్యము:

చెవులతో ఇతరుల గురించి చెడు మాటలు (పరనింద) వినకుండా ఉంటే చాలు, అది పురాణాలు విన్నంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. పరాయి స్త్రీల మీద వ్యామోహం లేకుండా ఉంటే చాలు, అది అనేక రకాల దానాలు చేసిన దానికంటే గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.

విశేషాలు:

చెడు వినకపోవడం, ఇంద్రియ నిగ్రహం పాటించడం అనేవి ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి తొలిమెట్లు. అన్నమయ్య ఇక్కడ మనోవాక్కాయ కర్మల ద్వారా చేసే పాపాలను ఎలా నివారించాలో చెప్పారు.

మూడవ చరణం

వొట్టుక పాపాలు సేయ - కూరకుంటే చాలు

అట్టె యజ్ఞములు చేసి - నంత ఫలమే

గుట్టున శ్రీవెంకటేశు - గోరి శరణంటే చాలు

గట్టిగా సుజ్ఞానము - గైకొన్న ఫలమే

తాత్పర్యము:

తెలిసి తెలిసి పాపపు పనులు చేయకుండా ఉంటే చాలు, అది యజ్ఞయాగాదులు చేసినంత పుణ్యం. ఇక మనసులోనే శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కోరుకుని, ఆయనను శరణు వేడితే చాలు, అది గొప్ప జ్ఞానాన్ని పొందినంత ఫలంతో సమానం.

విశేషాలు:

దేవునికి శరణాగతి చెందడమే అన్నిటికంటే పెద్ద ఆధ్యాత్మిక సాధన అని అన్నమయ్య ముగింపులో చెప్పారు. బాహ్యమైన క్రతువుల కంటే భక్తితో కూడిన శరణాగతి గొప్పదని దీని సారాంశం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -129

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తరితీపె తరుకాడు - తగులె పట్టుగొమ్మ

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు (అన్నమయ్య కుమారుడు) రచించిన ఈ కీర్తన శృంగార రస ప్రధానమైనది. అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరుని రాక గురించి తన సఖులతో (చెలికత్తెలతో) చమత్కారంగా, సరసంగా సంభాషించే సందర్భాన్ని ఇందులో చూడవచ్చు.

అవతారిక

శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆలస్యంగా వచ్చినందుకు అలక పూనిన తనను, తన సఖులు ఎందుకు మందలిస్తున్నారని అమ్మవారు అడుగుతున్న సందర్భమిది. పరోక్షంగా స్వామితో తనకున్న సాన్నిహిత్యాన్ని, ఆయన లీలా వినోదాలను ఈ కీర్తనలో చినతిరుమలాచార్యులు వర్ణించారు.

పల్లవి

తరితీపె తరుకాడు - తగులె పట్టుగొమ్మ తనకు నాకు

పరివోని సురత సం - పదలె యింపులు మాకు

తాత్పర్యము:

మా మధ్య ఉన్న ఆకర్షణే (తరితీపే) మాకు ఒక కల్పవృక్షం వంటిది. మా ప్రేమ బంధమే మాకు పట్టుగొమ్మ. ఎడతెగని మా కలయికా సుఖాలే మాకు అసలైన సంపదలు.

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'తరితీపే' అంటే ఒక విధమైన తియ్యని మోహం. భార్యాభర్తల మధ్య ఉండే అన్యోన్యతను వృక్షంతో పోల్చడం చినతిరుమలయ్య కవిత్వంలోని సొగసు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ (అమ్మవారు/భక్తుడు), పరమాత్మల మధ్య ఉండే బంధం కేవలం భౌతికమైనది కాదు. అది నిరంతరం వృద్ధి చెందే ఒక దివ్యమైన అనురాగ వల్లి అని భావం.

మొదటి చరణం

నేనేమంటినమ్మ - నిన్నమాపువాడు - నెలవంక చెక్కుల నీటుతో రాగా

ఆనందాన అమాసవై రెండె దినా - లాయనంటె దోసమా

పూని చెక్కు జీరేట - ప్పుడు కలిగిన - వోరుపు నేడేల - వుడివోయనమ్మా

వానిదూరనేల - వలపుల శివమెత్తి - వలసినట్టుండ నీవే

తాత్పర్యము:

చెలీ! నిన్న సాయంత్రం ఆయన తన బుగ్గలను నెలవంకల వంటి అందంతో (నఖక్షతాల వంటి గుర్తులు) అలంకరించుకుని వచ్చారు. అప్పుడు నేను "స్వామీ! అమవాస్య తర్వాత రెండు రోజులే అయింది కదా (అంటే చంద్రుడు ఇంతగా ఎలా వెలుగుతున్నాడు అని చమత్కారం)" అంటే అది తప్పా? ఆ సమయంలో కలిగిన ఓర్పు ఇప్పుడేమైంది? ఆయన్ని నిందించడం ఎందుకు?

విశేషాలు:

నెలవంక వంటి గోటి గుర్తులను చూసి, స్వామి ముఖాన్ని చంద్రునితో పోల్చడం ఇక్కడి చమత్కారం. అమవాస్య తర్వాత చంద్రుడు పెరగడానికి సమయం పడుతుంది, కానీ స్వామి ముఖం అప్పుడే వెలిగిపోతోందని వ్యంగ్యంగా అనడం అమ్మవారి సరసం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు భగవంతునితో చనువుగా వాదించడం 'ప్రణయ కలహం' వంటిది. భగవంతుని రూపంలోని మార్పులను భక్తుడు తన సొంత భావాలతో దర్శించుకుంటాడు.

రెండవ చరణం

వ్యంగెమాయనట్టె - వరువాత కపురపు కెం - పులమోవితో రాగ

అంగడి జామెక్కి తెల్లవా - రంగ వచ్చెనంటె దోసమా

చెంగట ముని పల్లు నాటిం - చగా లేని సిగ్గులు

చెంగలించి నేడేల - చిగురించె నమ్మా

తాత్పర్యము:

ఆయన కర్పూరం కలిసిన ఎర్రని పెదవులతో వచ్చినప్పుడు.. "స్వామీ! తెల్లవారే వరకూ అంగడిలోనే ఉన్నారా?" అని అడిగితే అది తప్పా? నాతో అంత సన్నిహితంగా ఉన్నప్పుడు లేని సిగ్గులు ఇప్పుడు కొత్తగా ఎందుకు వచ్చాయి?

విశేషాలు:

తాంబూలం వేసుకోవడం వల్ల ఎర్రబడిన స్వామి పెదవులను చూసి, ఆయన రాత్రంతా ఎక్కడ గడిపారో అని అమ్మవారు వేళాకోళం చేస్తున్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

స్వామి అనుగ్రహం పొందిన భక్తుడికి లోకపు మర్యాదలు, భయాలు ఉండవు. దేవునితో ఆత్మీయంగా మాట్లాడటం అనేది పరిపూర్ణ శరణాగతికి చిహ్నం.

మూడవ చరణం

అందుకేమాయనే చిత్తడి చెమట - లంటినమేనితో నంటునరాగ

అందమై వానకుముందెవంగు - డాయెనంటె దోసమా

అంది శ్రీవేంకటనాథుడరమరికలులేక - అగ్గలపురతినేలె నోయమ్మా

మందలించనేలే - మదనకేళి జొక్కి మట్టుమీరనీవే

తాత్పర్యము:

శ్రీవేంకటేశ్వరుడు చెమట పట్టిన శరీరంతో నా వద్దకు వచ్చినప్పుడు.. "వాన కురవక ముందే వంగుడు పడిందా?" (చెమటను వర్షపు జల్లులతో పోల్చడం) అని పరిహసించాను. ఇప్పుడు ఆయన నన్ను ఎటువంటి భేషజాలు లేకుండా ఏలుకున్నారు. ఇక నన్ను మందలించడం ఎందుకు? నేనిప్పుడు ఆనంద పరవశంలో ఉన్నాను.

విశేషాలు:

శ్రీవేంకటేశ్వరుడు - అలమేలుమంగల ఐక్యతను ఇక్కడ ముగింపుగా చెప్పారు. నాయక నాయికల మధ్య అలకలు తీరి, సంపూర్ణ కలయిక సిద్ధించిన సందర్భం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

చివరికి ఆత్మ పరమాత్మలో లీనమవ్వడమే ముక్తి. స్వామి చెమటను భక్తుడి ఆరాటంతో, తపనతో పోల్చవచ్చు. ఆ తపన ఫలితంగానే స్వామి భక్తుడిని ఆలింగనం చేసుకుని తనలో ఐక్యం చేసుకుంటాడు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -130

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తలఁచిన హృదయము ఝల్లను. .

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు విప్రలంబ శృంగార రసంలో (ఎడబాటులో) శ్రీకృష్ణుని వేదనను అద్భుతంగా వర్ణించిన కీర్తన ఇది. కృష్ణ ముద్రతో ఉన్న ఈ సంకీర్తనలో భగవంతుడు తన భక్తురాలైన రాధ లేదా సత్యభామ వంటి తరుణీమణి విరహాన్ని, ఆమెతో గడిపిన క్షణాలను గుర్తుచేసుకునే అరుదైన ఘట్టం కనిపిస్తుంది.

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తన ప్రియురాలైన తరుణీమణి తన నుండి విడిపోయేటప్పుడు చూపిన ఒయ్యారాలు, ఆమె పడిన వేదనను తలచుకుని శ్రీకృష్ణుడు విలపిస్తున్నాడు. వియోగం వల్ల కలిగే బాధను, గతంలోని మధుర స్మృతులను కవి ఇందులో కళ్ళకు కట్టినట్లు వివరించారు.

పల్లవి

తలఁచిన హృదయము ఝల్లను - తరుణీమణి యొయ్యారము

కలిగీనా యికనొకపరి - కన్నులఁ జూడఁగను

తాత్పర్యము:

ఆ తరుణీమణి (ప్రియురాలు) చేసిన ఒయ్యారాలను తలచుకుంటేనే నా హృదయం ఒక్కసారిగా 'ఝల్లు'మంటోంది. అటువంటి అందమైన రూపాన్ని మళ్ళీ ఒక్కసారైనా నా కళ్లతో చూసే భాగ్యం నాకు కలుగుతుందా?

విశేషాలు:

'ఝల్లు' అను పదం ఇక్కడ తీవ్రమైన ఉద్వేగానికి సంకేతం. ఎడబాటులో ఉన్న ప్రేమికుని మనోస్థితిని అన్నమయ్య చాలా సహజంగా చిత్రించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుడు తన భక్తుల కోసం ఎంతగా పరితపిస్తాడో ఇక్కడ తెలుస్తుంది. జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య ఎడబాటు అనేది కేవలం భౌతికమైనది కాదు, అది కలయిక కోసం జరిగే ఒక నిరంతర ఆర్తి.

మొదటి చరణం

మోమరవంచి పదాంగుట - మున నిల నొయ్యన వ్రాయుచు

కోమలి కన్నీ - రెడనెడ - గ్రుక్కుచు రెప్పలను

వేమరు నాదెస జూచిటు - వీడ్కొన నొల్లని భావము

యేమని తలపోయుదు విధి - నేమని దూరుదును

తాత్పర్యము:

ఆ కోమలి ముఖం దించుకుని, కాలి బొటనవేలితో నేల మీద ఏదో రాస్తూ, కళ్లలో సుడులు తిరుగుతున్న కన్నీళ్లను రెప్పల మాటున అదిమిపెడుతూ నిలబడింది. నన్ను వదిలి వెళ్ళలేక మాటిమాటికీ నా వైపు చూస్తూ ఆమె పడిన ఆ వేదనను ఎలా వర్ణించను? ఈ విధిని ఏమని నిందించను?

విశేషాలు:

నేల మీద కాలివేలితో రాయడం అనేది విరహవేదనకు, సిగ్గుకు ఒక గొప్ప సంకేతం (భారతీయ సాహిత్యంలో ఇది ప్రసిద్ధమైన భావం).

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు దైవానికి దూరమవుతున్నప్పుడు పొందే వేదన వర్ణనాతీతం. భగవంతుడు కూడా ఆ భక్తుడి ఆర్తిని చూసి చలిస్తాడని దీని భావం.

రెండవ చరణం

చెక్కిట చేయిడి యలసత - చే వదనము కడు వాడఁగ

వెక్కసమగు డగ్గుత్తుక - వేడుక నణఁపుచును

అక్కరదీరఁగ నాతో - నాడిన సొలపుల మాటల

నెక్కడ బొగులుదు ధైర్యం - బేగతి నిల్పుదును

తాత్పర్యము:

చెక్కిలిపై చేయి పెట్టుకుని, నీరసంతో ముఖం వాడిపోగా, దుఃఖం వల్ల వచ్చిన డగ్గుత్తుకను (వణికే గొంతును) ఆపుకుంటూ ఆమె నాతో ఎంతో ఇష్టంగా మాట్లాడిన ఆ మృదువైన మాటలను తలచుకుంటే నా ధైర్యం నశించిపోతోంది. ఎక్కడని బాధపడను? నా ధైర్యాన్ని ఎలా నిలబెట్టుకోను?

విశేషాలు:

స్త్రీల విరహావస్థలోని పది దశలలో 'కార్శ్యం' (చిక్కిపోవడం), 'జడత్వం' ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

పరమాత్మపై భక్తుడికి ఉండే అత్యంత గాఢమైన అనురాగం, ఆరాటం భగవంతుడినే కలవరపెడుతుంది. తన కోసం పరితపించే భక్తుడి మాటలను దేవుడు ఎప్పటికీ మర్చిపోడు.

మూడవ చరణం

నను గృష్ణాయని పేర్కొని - నవ్వుచు కౌఁగిట నలముక

అనువునఁ జిక్కితి విక ని - న్నడుగిడనీ ననుచు

తనువునఁ పులకలు నిగుడఁగ - తామరసానన యెప్పటి

చనవున నొనరించిన యుప - చారపు చందములు

తాత్పర్యము:

"కృష్ణా!" అని పిలుస్తూ, నవ్వుతూ నన్ను కౌగిలించుకుని, "నా దొరికిపోయావు, నిన్ను ఇక వెళ్లనివ్వను" అని పట్టుబట్టి, ఒళ్ళంతా పులకించేలా ఆమె నాతో చేసిన ఆ మధురమైన చేష్టలు, ఆ ఉపచారాలు అన్నీ ఇప్పుడు గుర్తొస్తున్నాయి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'కృష్ణ' అనే ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఇది అన్నమయ్య కృష్ణ పదములలో ఒకటి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు భగవంతుడిని తన ప్రేమ పాశంతో కట్టిపడేస్తాడు. "భక్త పరాధీనుడు" అయిన స్వామి, భక్తుడి చనువును, ఆలింగనాన్ని (సారూప్య స్థితిని) ఎంతో ఇష్టంగా స్వీకరిస్తాడు.

ఇది తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన శ్రీకృష్ణ సంకీర్తన. సాధారణంగా అన్నమయ్య కీర్తనల్లో 'వేంకట' ముద్ర ఉంటుంది, కానీ ఇందులో 'కృష్ణ' ముద్ర ఉంది. ఈ పాట తంజావూరు ప్రతులలో 'కన్నడగౌళ' రాగంలో ఒక 'వాక్యము'గా పేర్కొనబడింది. ఇక్కడ 'వాక్యం' అంటే ఇద్దరి మధ్య జరిగే సంభాషణ లేదా మాటల రూపంలోని రచన అని అర్థం. శైలి మరియు ఇతర ఆధారాల బట్టి ఇది ఖచ్చితంగా తాళ్లపాక వారి రచనయే అని విద్వాంసుల అభిప్రాయం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -131

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తలచి పాసీ యుండ రాదు

అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో అలమేల్మంగ వేంకటేశ్వరుల మధ్య గల విడదీయలేని అనుబంధం వర్ణించబడింది. స్వామి తన ప్రియురాలైన అలమేల్మంగను తలచుకోకుండా ఉండలేకపోతున్నానని, ఆమె తన మనసును ఎలా కట్టిపడేసిందో ఈ కీర్తనలో సుకుమారంగా వివరించారు.

---

పల్లవి:

తలచి పాసీ యుండ రాదు - తలచకుండగ రాదు మదిలో

తలపు తగులుగ జేసె గదవే - తరుణి యలమేల్మంగను

• తాత్పర్యము:

అలమేల్మంగను తలచుకోకుండా ఉండలేను, అలాగని తలచుకొని ఆమెకు దూరంగా ఉండలేను. ఆ తరుణి నా మనసులో ఎప్పుడూ తన తలపులు కలిగేలా చేసి నన్ను కట్టిపడేసింది.

• విశేషాలు:

ఇందులో విరహ వేదన కన్నా, నిరంతరం ప్రియురాలి ధ్యానంలో ఉండే ప్రేమికుడి మానసిక స్థితి కనిపిస్తుంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ పరమాత్మను ఒక్క క్షణం కూడా మర్చిపోలేదని, భగవంతుని స్మరణ అనేది ఒక మధురమైన బంధమని ఇక్కడ సూచించబడింది.

---

చరణం 1:

కలికి కౌగిట బిగిసి ఆయము - కరగు నిమిషము పేరుకొనగా

పిలిచి నే నొక మాట యడిగిన - పెదవి పెదవిని మోపుచున్

మొలకనవ్వుల పంటి మొనలను - మోవి నొక్కుచు మోడ్పుగన్నుల

నలమి సిగ్గున మోము మోమున - నప్పళించే కలికిని

• తాత్పర్యము:

ఆమె కౌగిలిలో నేను కరిగిపోతున్న సమయంలో, నేనేదైనా మాట్లాడాలని ప్రయత్నిస్తే, ఆమె తన పెదవులను నా పెదవులపై ఉంచి మౌనం వహించేలా చేస్తోంది. చిరునవ్వుతో, సిగ్గుతో కళ్లు మూసుకొని తన ముఖాన్ని నా ముఖానికి చేర్చి నన్ను మురిపిస్తోంది.

• విశేషాలు:

నాయకా నాయికల మధ్య జరిగే మౌన సంభాషణను, సిగ్గును అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు భగవంతుని సాన్నిధ్యంలో ఉన్నప్పుడు మాటలు తగ్గి, అనుభూతి మాత్రమే మిగులుతుందని దీని భావం.

---

చరణం 2:

అలక లటు నిటు చెదర నఖముల - నల్లనల్లన గూడ దువ్వుచు

చెలువుడా బడలితివొ యని తన - చేత నా మెయి నిమురుచు

అళులబోలెడు చూపులను నా - యాననాబ్జము నందె నిల్పుచు

తళుకుగన్నుల హరుష జలములు - తొలకరించే కలికినీ

• తాత్పర్యము:

తన ముంగురులు చెదరగా, తన గోళ్లతో మెల్లగా సవారుస్తూ, "ప్రియుడా! అలసిపోయావా?" అని నా శరీరాన్ని నిమురుతోంది. తుమ్మెదల వంటి తన చూపులను నా ముఖంపై నిలిపి, ఆనందబాష్పాలతో నన్ను తడుపుతోంది.

• విశేషాలు:

స్త్రీ హృదయంలోని వాత్సల్యం, ప్రేమ కలగలిసిన "పరిచర్య" ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుని కష్టాలను చూసి భగవంతుడు జాలిపడి, తన కృపా వీక్షణాలతో ఓదారుస్తాడనే తత్త్వం ఇందులో ఉంది.

---

చరణం 3:

చిలుకగోరున నాదు చెక్కిలి - జీరి ముద్దాడుచును చెవులలొ

పలుకుచును తా బలుకరింపుచు - ప్రాణములు రెం డొకటియై

మెలకువను రతికేళి వేళల - మెచ్చు లొసగుచు ప్రియము సేయుచు

పలుకకుండిన ప్రేమమున నను - బలుకరించే చెలియను

• తాత్పర్యము:

గోళ్లతో నా చెక్కిలిపై గీటుతూ, చెవిలో రహస్యాలు చెబుతూ, ఇద్దరి ప్రాణాలు ఒకటే అన్నట్లుగా ఆమె ప్రవర్తిస్తోంది. మాటలు లేకపోయినా తన చేష్టలతో నాపై ప్రేమను కురిపిస్తూ నన్ను పలకరిస్తోంది.

• విశేషాలు:

"ప్రాణములు రెం డొకటియై" అన్న ప్రయోగం వారిరువురి అద్వైత స్థితిని తెలుపుతుంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ, పరమాత్మ వేరు కాదని, ఆ రెండూ ఒకటేననే ఏకత్వ భావనను ఇది సూచిస్తుంది.

---

చరణం 4:

మొలకపులకల నాదు దేహము - కలయికల చిరుచెమట పట్టగ

వలిపపయ్యెద చెరగు సురటిగ - వామకరమున విసరుచున్

చెలియ తన వలకేల నా మెయి - చెమట దుడుచుచు బుజ్జగింపుచు

వలపు వాతెర తేనెలను నా - వాడుదేర్చు లతాంగినీ

• తాత్పర్యము:

నా శరీరానికి పట్టిన చెమటను చూసి, ఆమె తన పయ్యెద కొంగుతో విసురుతూ, తన చేతితో నా చెమటను తుడిచి నన్ను బుజ్జగిస్తోంది. తన అధరామృతంతో నా అలసటను పోగొడుతోంది.

• విశేషాలు:

ప్రియురాలి సేవలో ఉన్న ఆర్ద్రతను అన్నమయ్య ఇక్కడ చాలా సుకుమారంగా వర్ణించారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

సంసార తాపత్రయంతో అలసిపోయిన భక్తునికి దైవం తన చల్లని స్పర్శతో ఉపశమనం కలిగిస్తాడని భావం.

---

చరణం 5:

కులుకుగుబ్బల నాదు ఉరమున - గుచ్చి గోరాడుచు నదిమి పట్టగ

మెలకువన తన జడను జుట్టుకు - మెదలకుండను బట్టుక

పలుకురా యిక వేంకటేశ్వర - ప్రాణనాథుడ వనుచును

నలసి యురముననుండి పలికే - యట్టి యలమేల్మంగను

• తాత్పర్యము:

నన్ను గట్టిగా కౌగిలించుకొని, "వేంకటేశ్వరా! నా ప్రాణనాథుడా! ఇకనైనా మాట్లాడవా?" అంటూ నా వక్షస్థలంపై తలవాల్చి వేడుకుంటున్న అలమేల్మంగను నేను మరువలేను.

• విశేషాలు:

స్వామి నామమును కీర్తన చివరలో చేరుస్తూ, పరమాత్మతో నాయిక పొందే పరిపూర్ణ లీనతను ఇక్కడ చూడవచ్చు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుడు చివరకు భగవంతుని పాదాల చెంత లేదా హృదయంలో స్థానం పొంది, ఆయనే సర్వస్వం అని శరణాగతి పొందడమే పరమార్థం.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -132

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం

తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు రచించిన ఈ కీర్తన ఆధ్యాత్మిక సమానత్వాన్ని, భక్తి ప్రాధాన్యతను చాటిచెబుతుంది. భగవంతుని చేరుకోవడానికి కులగోత్రాల కంటే పవిత్రమైన మనసు, భక్తి భావమే ముఖ్యమని ఈ సంకీర్తన సారాంశం.

---

పల్లవి

తలమేల కులమేల తపమే కారణము

యెలమి హరిదాసులు యే జాతి యైన నేమి

తాత్పర్యము

ఒక వ్యక్తి గొప్పతనాన్ని నిర్ణయించడానికి అతని జన్మస్థలం (తలము) లేదా కులము ముఖ్యం కాదు; అతను చేసే సాధన లేదా తపస్సు మాత్రమే ముఖ్యం. భగవంతునిపై భక్తి కలిగిన హరిదాసులు ఏ కులంలో పుట్టినా వారు పూజనీయులే.

విశేషాలు

• సమానత్వ ప్రతిపాదన: భక్తి మార్గంలో సామాజిక అంతరాలకు తావులేదని పెదతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ స్పష్టం చేశారు.
• తపమే ప్రధానం: బాహ్య లక్షణాల కంటే అంతర్గత సంస్కారమే మనిషిని మహోన్నతుడిగా మారుస్తుందని పల్లవి భావం.

---

మొదటి చరణం

కాకమువల్లఁ బుట్టదా ఘనమైన యశ్వత్ధము

దాకొని గుల్లలోఁ బుట్టదా ముత్తెము

చౌకైన విషలతనే జన్మించదా నిర్విషము

యేకడ మహానుభావు లెందు పుట్టి రేమి

తాత్పర్యము

అపవిత్రంగా భావించే కాకి తిన్న పండు గింజ వల్ల పవిత్రమైన రావిచెట్టు పుడుతుంది. సముద్రంలోని మామూలు గుల్లలో అమూల్యమైన ముత్యం పుడుతుంది. విషపూరితమైన తీగ నుంచి కూడా విషాన్ని హరించే ఔషధం లభిస్తుంది. అలాగే, గొప్ప మహానుభావులు ఎక్కడ పుడితేనేమి? వారి జన్మస్థలంతో పనిలేదు.

విశేషాలు

• ప్రకృతి ఉదాహరణలు: లోకంలోని సహజ సిద్ధమైన నిదర్శనాలతో కవి తన వాదనను బలంగా వినిపించారు.
• గుణమే ముఖ్యం: వస్తువు లేదా వ్యక్తి యొక్క పుట్టుక కంటే దాని వల్ల కలిగే ప్రయోజనం, గుణం గొప్పదని ఇక్కడ సందేశం.

---

రెండవ చరణం

బిడిపిరాళ్ళఁ బుట్టవా చెలువైన వజ్రములు

పుడమి నీఁగలవల్లఁ బుట్టదా తేనె

వెడఁగుఁ బిల్లిమేనను వెళ్ళదాయెనా జవ్వాది

వుడివోని పుణ్యు లెందు నుదయించి రేమి

తాత్పర్యము

సాధారణమైన రాళ్ల మధ్య నుండే విలువైన వజ్రాలు పుడతాయి. అల్పమైన ఈగలు (తేనెటీగలు) ద్వారా తీయని తేనె లభిస్తుంది. అడవి పిల్లి (పునుగు పిల్లి) శరీరం నుండి సుగంధభరితమైన జవ్వాజి వస్తుంది. అదే విధంగా, పుణ్యాత్ములైన వారు ఏ కులంలో, ఏ ప్రాంతంలో ఉదయించినా వారి పవిత్రత తగ్గదు.

విశేషాలు

• అలంకార ప్రయోగం: ఇక్కడ 'దృష్టాంత అలంకారం' ద్వారా విషయాన్ని వివరించడం జరిగింది.
• సార్వజనీనత: భక్తి అనేది ఏ ఒక్క వర్గానికో పరిమితం కాదని, అది అందరికీ అందుబాటులో ఉండే పరమౌషధమని కవి భావన.

---

మూడవ చరణం

పంకములోఁ బుట్టదా పరిమళపుఁ దామెర

పొంకపుఁ గీటకములందు పుట్టదా పట్టు

కొంకక శ్రీవేంకటేశుఁ గొలిచినదాసులు

సంకలేని జ్ఞాను లెందు జనియించి రేమి

తాత్పర్యము

బురద (పంకము) నుండి సువాసనలు వెదజల్లే తామర పుడుతుంది. అల్పమైన పురుగుల (పట్టుపురుగులు) నుండి రాజసం ఉట్టిపడే పట్టు వస్త్రం వస్తుంది. అలాగే, ఎటువంటి సందేహం లేకుండా శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని సేవించే భక్తులు, నిష్కల్మషమైన జ్ఞానులు ఏ జాతిలో పుడితేనేమి? వారు భగవత్ స్వరూపులే.

విశేషాలు

• ముగింపు: కీర్తన ముగింపులో శ్రీ వేంకటేశ్వరుని శరణాగతిని ప్రధానంగా పేర్కొన్నారు.
• జ్ఞాన వైశిష్ట్యం: భగవంతుని కొలిచే దాసులు లోకాతీతమైన జ్ఞానులని, వారి జన్మవృత్తాంతం అప్రస్తుతమని కవి ఈ కీర్తనను మంగళప్రదంగా ముగించారు.

---

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -133

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  07 -01 -2026

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరుని "జగన్నాథ" అనే నామంతో సంబోధిస్తూ, ఆయన అనేక అవతారాలను, దివ్యగుణాలను కీర్తిస్తున్నారు. "నీవే శరణం" అనే పూర్తి ఆత్మసమర్పణ భావంతో భక్తుడు స్వామిని వేడుకొనే అద్భుతమైన శరణాగతి కీర్తన ఇది.

---

పల్లవి

త్వమేవ శరణం త్వమేవ శరణం కమలోదర శ్రీజగన్నాథా

తాత్పర్యము

ఓ కమలోదరా! (తామరపువ్వు ఉదరమునుండి పుట్టినవాడా / పొట్టలో కమలం కలవాడా), ఓ శ్రీజగన్నాథా! నీవే నాకు శరణం, నీవే నాకు శరణం. నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు.

విశేషాలు

• "త్వమేవ శరణం" అనే పదాన్ని రెండుసార్లు చెప్పడం పూర్తి సమర్పణకు సంకేతం.
• "కమలోదర" అనే పదం బ్రహ్మ విష్ణువు నాభికమలం నుండి పుట్టాడని సూచిస్తుంది.
• జగన్నాథ అంటే జగత్తుకు (ప్రపంచానికి) నాథుడు (ప్రభువు).
• పురీ జగన్నాథుని, తిరుమల వేంకటేశుని ఏకత్వం ఈ కీర్తనలో కనిపిస్తుంది.

---

చరణం 1

వాసుదేవ కృష్ణ వామన నరసింహ శ్రీసతీశ సరసిజనేత్రా భూసురవల్లభ పురుషోత్తమ పీత కౌశేయవసన జగన్నాథా

తాత్పర్యము

ఓ వాసుదేవా! కృష్ణా! వామనా! నరసింహా! లక్ష్మీపతీ! తామరల వంటి కన్నులు కలవాడా! బ్రాహ్మణప్రియా! పురుషోత్తమా! పసుపుపచ్చని పట్టువస్త్రాలు ధరించినవాడా! ఓ జగన్నాథా! నీవే నాకు శరణం.

విశేషాలు

• దశావతార సూచన — వాసుదేవ, కృష్ణ, వామన, నరసింహ అనే నాలుగు అవతారాలు పేర్కొనబడ్డాయి.
• శ్రీసతీశ — శ్రీ (లక్ష్మి) + సతీ + ఈశ = లక్ష్మీదేవికి భర్త.
• సరసిజనేత్ర — సరసిజం (తామర) వంటి కన్నులు కలవాడు.
• భూసురవల్లభ — భూసురులు (బ్రాహ్మణులు) అంటే ప్రీతి కలవాడు.
• పీతకౌశేయవసన — పసుపుపచ్చని పట్టుబట్టలు ధరించేవాడు. వేంకటేశ్వరుని పీతాంబర ధారణకు ప్రసిద్ధి.
• పురుషోత్తమ — పురుషులలో ఉత్తముడు. పురీ క్షేత్రానికి "పురుషోత్తమ క్షేత్రం" అని పేరు.

---

చరణం 2

బలభద్రానుజ పరమపురుష దుగ్ధ జలధివిహార కుంజరవరద సులభ సుభద్రాసుముఖ సురేశ్వర కలిదోషహరణ జగన్నాథా

తాత్పర్యము

ఓ బలభద్రుని తమ్ముడా! పరమపురుషా! క్షీరసాగరంలో విహరించేవాడా! గజేంద్రుని రక్షించినవాడా! భక్తులకు సులభంగా దొరికేవాడా! సుభద్ర సోదరా! దేవతలకు ప్రభువా! కలియుగ దోషాలను హరించేవాడా! ఓ జగన్నాథా! నీవే శరణం.

విశేషాలు

• బలభద్రానుజ — బలరాముని తమ్ముడు (కృష్ణుడు). పురీ జగన్నాథ క్షేత్రంలో బలభద్ర-జగన్నాథ-సుభద్ర కలిసి ఉంటారు.
• దుగ్ధజలధివిహార — పాలసముద్రంలో శేషశయ్యపై పవళించేవాడు.
• కుంజరవరద — కుంజరము (ఏనుగు) + వరద = గజేంద్రమోక్షం కథ సూచన.
• సులభ — భక్తులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండేవాడు.
• సుభద్రాసుముఖ — సుభద్ర అనే సోదరికి సుముఖుడు (ప్రియసోదరుడు).
• కలిదోషహరణ — కలియుగంలో ప్రజల పాపాలను, దోషాలను తొలగించేవాడు. ఇది తిరుమల మహిమను సూచిస్తుంది.

---

చరణం 3

వటపత్రశయన భువనపాలన జంతు ఘటకారకరణ శృంగారాధిపా పటుతర నిత్యవైభవరాయ తిరువేం కటగిరినిలయ జగన్నాథా

తాత్పర్యము

ఓ మర్రి ఆకుపై పడుకునే బాలా! లోకాలను పాలించేవాడా! జీవుల శరీరాలను సృష్టించేవాడా! శృంగార రసానికి అధిపతీ! గొప్ప నిత్య వైభవం కలవాడా! తిరువేంకటగిరిపై నివసించే జగన్నాథా! నీవే శరణం.

విశేషాలు

• వటపత్రశయన — ప్రళయకాలంలో మర్రి ఆకుపై శిశువుగా పవళించే రూపం (వటపత్రశాయి / ఆలిలై కృష్ణుడు).
• భువనపాలన — పదునాలుగు భువనాలను పాలించేవాడు.
• జంతుఘటకారకరణ — జీవుల (జంతువుల) శరీరాలను (ఘటాలను) సృష్టించే కర్త.
• శృంగారాధిప — శృంగార రసానికి అధిదేవత. శ్రీనివాసుని అలమేలుమంగతో శృంగార వర్ణనలు అన్నమయ్య కీర్తనలలో ప్రసిద్ధం.
• పటుతర నిత్యవైభవరాయ — ఎల్లప్పుడూ గొప్ప వైభవంతో వెలిగేవాడు.
• తిరువేంకటగిరినిలయ — తిరుమల వేంకటాచలంపై నివాసం ఉన్నవాడు. ఇది అన్నమాచార్యుల ఆరాధ్యదైవ స్థానం.

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -134

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  08 -01 -2026

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో శ్రీవేంకటేశ్వరునితో కూడిన ఒక నాయిక (అలమేలుమంగ) యొక్క విరహానంతర సమాగమ పరవశాన్ని, ఆ సమయంలో ఆమెలో కలిగే భావోద్వేగాలను అన్నమయ్య అద్భుతంగా వర్ణించారు. జీవాత్మ పరమాత్మల కలయికలో కలిగే తన్మయత్వానికి ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణ.

---

పల్లవి

తానట ప్రాణేశుండట తమకము తమకముఁ గూడఁగ

వేనలి జారినఁ దలఁకని వేడుకలెట్టివొకో

తాత్పర్యము

ఆమె నాయిక, అతడు ఆమె ప్రాణనాథుడు. వీరిద్దరి మధ్య అనురాగం (తమకము) ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతూ మిక్కుటమైంది. ఆ పరవశంలో తన జడ (వేనలి) వీడి జారిపోతున్నా కూడా లెక్కచేయని, ఏమాత్రం చలించని ఆమె ఉత్సాహం, ఆనందం ఎటువంటివో కదా!

విశేషాలు

నాయికానాయకుల మధ్య ఉన్న గాఢమైన అనురాగాన్ని 'తమకము తమకము కూడగ' అని అన్నమయ్య వర్ణించారు. ఇక్కడ 'తలకని వేడుక' అంటే బాహ్య ప్రపంచాన్ని, తన దేహస్థితిని కూడా మర్చిపోయిన పారవశ్యం అని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవుడు (నాయిక) పరమాత్మ (ప్రాణేశుడు) తో ఐక్యమైనప్పుడు ప్రకృతి సంబంధమైన బంధాలు (జడ వీడటం) గురించి పట్టింపు ఉండదు. భగవంతుని సన్నిధిలో పొందే ఆనందం ఇంద్రియాతీతమైనదని దీని భావం.

---

మొదటి చరణం

మీఁటినఁ బగిలెడిగుబ్బలమీఁద నలందిన గందపు-

వేటులతళుకులు పయ్యెద వెలుఁపలఁ బొలయఁగను

నాఁటిన మదనునిశరముల నలఁకువనొయ్యన తోఁపఁగ

మాటకు మాఁటాడదు చెలిమర్మంబెట్టిదొకో

తాత్పర్యము

తాకితే పగిలిపోతాయేమో అన్నట్లున్న ఆమె వక్షస్థలంపై పూసిన గంధపు పూత, పయ్యెద పైకి కనిపిస్తూ మెరుస్తోంది. మన్మథుని బాణాలు నాటినట్లుగా ఆమెలో అలసట మెల్లగా కనిపిస్తోంది. కానీ, స్వామి ఎన్ని మాటలు అడిగినా ఆమె మాత్రం మారుమాట్లాడటం లేదు. ఆమె మనసులోని ఈ రహస్యం ఏమిటో కదా!

విశేషాలు

నాయిక యొక్క మౌనాన్ని 'మర్మం' అని కవి వర్ణించారు. శృంగార పరవశంలో ఉన్న స్త్రీకి కలిగే 'నిశ్శబ్దం' వాచాలత కంటే ఎక్కువ భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భక్తుడు భగవంతుని సాక్షాత్కారం పొందినప్పుడు కలిగే అనుభవం అనిర్వచనీయం. ఆ స్థితిలో మాటలు రావు, కేవలం నిశ్శబ్దమైన ఆనందమే మిగులుతుంది. అదే ఇక్కడ నాయిక మౌనానికి అర్థం.

---

రెండవ చరణం

మించిన తొడల మెఱుంగుల మెలుఁతుక గట్టిన పుట్టము

చించుక వెడలిన నిగ్గులు సిగ్గులు దొలఁకగను

వంచినరెప్పల కన్నుల వడియు జలంబులు చెక్కుల

నించినఁ బలుకనిభావపు నెవ్వగలెట్టివొకో

తాత్పర్యము

ఆమె కట్టుకున్న వస్త్రం నుండి దేహకాంతి బయటకు ప్రసరిస్తూ సిగ్గులు ఒలుకుతున్నాయి. వంచిన రెప్పల నుండి కారుతున్న ఆనంద బాష్పాలు ఆమె బుగ్గలను తడుపుతున్నాయి. ఇంతటి భావావేశంలో ఉండి కూడా ఆమె ఏమీ పలకడం లేదు, ఆమె హృదయంలోని ఆ విరహ వేదన లేదా ఆనందపు లోతు ఎటువంటిదో!

విశేషాలు

స్త్రీ సహజమైన సిగ్గును, ఆనంద బాష్పాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ సుకుమారంగా చిత్రించారు. 'పలుకని భావము' అంటే మాటలకు అందని అనుభూతి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

పరమాత్మను చేరినప్పుడు జీవుడికి కలిగే వినయం (వంచిన రెప్పలు), భక్తి పారవశ్యం (కన్నీరు) ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి. భగవత్ దర్శన భాగ్యంలో కలిగే ఆనందం కన్నీటి రూపంలో వ్యక్తమవుతుందే తప్ప మాటల్లో కాదు.

---

మూడవ చరణం

కమ్మనితావుల చెమటల గాలికి నొయ్యన మెచ్చుచు

సొమ్మలఁ దేలెడి మరపుల సొక్కులఁ దేలుచును

దిమ్మరికోనేటప్పని తిరువేంకటపతిఁ గూడిన

కొమ్మకు మీఁదటియాసల కోరికలెట్టివొకో

తాత్పర్యము

సుగంధభరితమైన చెమట బిందువులకు తగిలే గాలిని ఆస్వాదిస్తూ, ఒడలు మరిచి పరవశంలో తేలిపోతోంది. తన ఇష్టదైవమైన, కోనేటి రాయడైన ఆ తిరువేంకటపతిని కూడిన ఈ సుందరికి, ఇక ముందు ముందు కలగబోయే కోరికలు, ఆశలు ఇంకెంత గొప్పగా ఉంటాయో కదా!

విశేషాలు

'దిమ్మరి కోనేటప్ప' అని స్వామిని సంబోధించడం అన్నమయ్య ముద్ర. స్వామితో ఐక్యమైన నాయికకు లోక జ్ఞానం లేని 'సొక్కు' (తన్మయత్వం) కలిగింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

స్వామిని చేరుకున్న భక్తుడికి లభించేది బ్రహ్మానందం. ఆ స్థితిలో భక్తుడు తనను తాను మర్చిపోతాడు. ఒకసారి ఆ దైవిక అనుభూతిని పొందిన తర్వాత, ఆ భక్తుడికి కలిగే తదుపరి కోరిక కేవలం ఆ స్వామి సేవలో తరించడమే తప్ప వేరొకటి కాదు.

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -135

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  09 -01 -2026

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో అలమేలుమంగ సౌందర్యాన్ని, శ్రీవేంకటేశ్వరునితో ఆమె కలిసే వేళ కలిగే మధుర అనుభూతులను అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించారు. సామాన్యమైన వస్తువులతో పోలుస్తూనే, ఆమె దివ్యత్వం సామాన్య ప్రకృతి ధర్మాలకు అతీతమైనదని కవి ఇందులో నిరూపించారు.

---

పల్లవి

తిరుమలగురునేలు - తెరవ సొబగు మరి

అరయ నందుకంటె - అరుదే నటవే

తాత్పర్యము:

తిరుమల ప్రభువైన వేంకటేశ్వరుడు ఏలుకునే ఈ ఇంతి (అలమేలుమంగ) అందం సామాన్యమైనది కాదు. నిజానికి ఆమె అందం కంటే, ఆ అందం కలిగించే ఆశ్చర్యం మరింత అరుదైనది.

విశేషాలు:

అన్నమయ్య ఇక్కడ "అరుదు" అనే పదాన్ని వాడారు. అంటే లోకంలో ఎక్కడా చూడనిది, వర్ణనకు అందనిది అని అర్థం. భగవంతుని అర్ధాంగి సౌందర్యం ప్రాకృతమైనది కాదు, అది అప్రాకృతమని ఇక్కడ భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ (తెరవ) పరమాత్మతో కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందం వర్ణనాతీతం. ఆ దివ్య సౌందర్యం కేవలం కంటికి కనిపించే రూపం మాత్రమే కాదు, అది అనుభవించాల్సిన ఒక అద్భుత స్థితి.

---

మొదటి చరణం

అండనుండి పట్ట - నదిమి యాన బోతే

కండచక్కెర లైతే - కరగను గాక

దొండపండైతే - దునుగును గాక - అమృతపు

టుండ గాబోలు నీ - యువిద కెమ్మోవి

తాత్పర్యము:

ఈమె పెదవులను దగ్గరకు తీసుకుని ముద్దాడబోతే, అవి కండ చక్కెరలా ఉంటే కరిగిపోవాలి, లేదా దొండపండులా ఉంటే నలిగిపోవాలి. కానీ అలా జరగడం లేదు. కాబట్టి ఈమె ఎర్రని పెదవి సాక్షాత్తు అమృతపు ముద్ద అయి ఉంటుంది.

విశేషాలు:

అలమేలుమంగ అధరామృతాన్ని అమృతపు ముద్దతో పోల్చడం ద్వారా ఆమె నిత్య యవ్వనాన్ని, మాధుర్యాన్ని కవి చాటిచెప్పారు. కండచక్కెర, దొండపండు అనేవి ప్రకృతి సిద్ధమైనవి, కానీ ఆమె సౌందర్యం శాశ్వతమైనదని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

స్వామి అనుగ్రహం లేదా భగవంతుని నామస్మరణలోని మాధుర్యం ఎన్నటికీ తరిగిపోనిది, కరిగిపోనిది. అది భక్తుడికి అమృతంలా శాశ్వతానందాన్ని ఇస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

పమ్మి చేత బిగ్గ - పట్టేటప్పుడు

నిమ్మపండ్లైతే - నిగుడును గాక

తమ్మిమొగ్గలైతే - తరలునూ; పసిడి

బొమ్మరాలు గాబోలు నీ - పూబోణి కుచములు

తాత్పర్యము:

వేంకటేశ్వరుడు ఈమెను కౌగిలించుకునేటప్పుడు, ఆమె వక్షోజాలు నిమ్మపండ్ల వంటివయితే నలిగిపోవాలి, తామర మొగ్గలైతే వాడిపోవాలి. కానీ అవి ఏమీ కావడం లేదు. కాబట్టి ఈ పూబోణి కుచములు బంగారు బొమ్మరాల వలె దృఢంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ స్త్రీ సౌందర్య వర్ణనలో అన్నమయ్య ప్రకృతి సిద్ధమైన ఉపమానాలను కాదని, ఆమె దివ్యత్వాన్ని చాటడానికి 'పసిడి' (బంగారం) అనే పదాన్ని వాడారు. బంగారం ఎన్నటికీ వికారం చెందదు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుని హృదయం (కుచములు) దృఢమైన విశ్వాసంతో, సువర్ణం వంటి పవిత్రతతో ఉండాలి. భగవంతుని కౌగిలి (సాన్నిధ్యం) లో ఆ హృదయం భయపడదు, చెక్కుచెదరదు.

---

మూడవ చరణం

అలమేలుమంగ శ్రీవేంక - టప్పని గూడేటప్పుడు

కలువ పూదీగ యైతే - కందునూ, కాక

పెలుచు రాజిలుకైతే - బెదరునూ, రతి

పొలుచు పిలుపు గాబోలు - యీ చెలువ పలుకు

తాత్పర్యము:

అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశ్వరుని కలిసే సమయంలో, ఆమె కలువ పూతీగ వంటిది అయితే (స్వామి తాపానికి) వాడిపోవాలి. ఒకవేళ ఆమె చిలుక వంటిది అయితే ఆ వేడికి భయపడాలి. కానీ ఆమె మాటలు అలా లేవు. ఆమె పలుకులు సాక్షాత్తు మన్మథుని ఆహ్వానంలా (రతి పిలుపులా) మధురంగా ఉన్నాయి.

విశేషాలు:

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్ర (వేంకటేశ్వరుని పేరు) వేస్తూ, స్వామిని అలమేలుమంగ చేరుకోవడాన్ని అద్భుతంగా ముగించారు. భౌతికమైన అలసట లేని దివ్యమైన కలయికను ఇక్కడ వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ పరమాత్మలో ఐక్యమయ్యే ఘట్టం ఇది. భగవంతునితో అనుసంధానమైనప్పుడు భక్తుడికి భయం (బెదరు) ఉండదు, దుఃఖం (కందుట) ఉండదు. కేవలం పరమానందభరితమైన సంభాషణ, సాన్నిధ్యం మాత్రమే మిగులుతాయి.