మెచ్చె నొకరాగంబు మీఁద

మెచ్చెనొకరాగంబు మీద మీద

ఈ సంకీర్తనలోని గొప్పదనం ఏమిటంటే, అన్నమయ్య ప్రతి చరణంలో ఉపయోగించిన ‘రాగము’ అనే పదంలో భక్తి-శృంగార భావాలతో పాటు సంగీత రాగాల సమన్వయం దాగి ఉంది.

 కీర్తన పాఠం

రాగం: సావేరి | తాళం: జంపె

పల్లవి / ప్రారంభ భాగం:

మెచ్చె నొకరాగంబు మీఁద మీఁద కడు-
నిచ్చె నొకరాగంబు యింతులకు నెల్ల

1. పల్లవి

• సంగీత రాగాల సూచన:

  • సావేరి (పాట మూల రాగం – అనురాగాన్ని, సమర్పణను తెలిపే రాగం)

  • మోహన (ఆకర్షణకు, ప్రేమ పెరుగుదలకు సూచిక)

• తాత్పర్యము:

  ఆ కాంత (నాయిక) అనుక్షణం పైపైకి పెరుగుతున్న ఒకానొక అనురాగాన్ని ఎంతగానో మెచ్చుకుంది. ఆ స్వామి (నాయకుడు) కూడా నాయికలందరి పట్ల వలపును, అపరిమితమైన కరుణా-రాగాన్ని ప్రసాదించాడు.

• విశేషాలు:

  కవి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రేమామృతాన్ని నిరంతరం పెరుగుతూ ఉండే 'రాగం'గా వర్ణించారు. సంగీతంలో రాగం ఎంతగా వినబడుతుందో, అనురాగం కూడా అంతగా పెరుగుతుందని అర్థం.

• మధురభక్తి అంతరార్థం:

  భక్తుని లోపల భగవంతునిపై భక్తి-అనురాగాలు అనుక్షణం వృద్ధి చెందుతాయి. పరమాత్మ తన భక్తులందరినీ సమదృష్టితో, వాత్సల్యంతో స్వీకరిస్తాడనే భావం ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.

2. చరణం 1

చేసెనొకరాగంబు చెలియెదుటఁ గన్నులనె
మూసెనొకరాగంబు ముదిత మతినె
పూసెనొకరాగంబు పొలిఁతిపులకలమేన
వ్రాసెనొకరాగంబు వనిత నినుఁబాసి

• సంగీత రాగాల సూచన:

  • కన్నుల చూపులకు: కళ్యాణి (కాంతులు చిందించే మధురమైన చూపుల రాగం)

  • మనసులో మోయడానికి: ఆనందభైరవి (హృదయంలో దాచుకున్న మధుర భావం)

  • రోమాంచానికి (పులకరింతకు): వసంత (వసంత రుతువులా పులకరింపజేసే రాగం)

  • విరహ లేఖకు: ముఖారి (విరహాన్ని, బాధను వ్యక్తం చేసే రాగం)

• తాత్పర్యము:

  ఆ నాయిక తన చెలికాని (స్వామి) ఎదుట కళ్ళతోనే ప్రేమామృతాన్ని చిందించింది. తన మనసులో మరొక అనురాగాన్ని భద్రంగా దాచుకుంది. ఒళ్ళు పులకరించగా మరో రాగాన్ని మూర్తీభవించుకుంది. స్వామీ! నిన్ను విడిచి ఉన్న విరహంలో విరహ గీతం లాంటి ప్రేమలేఖను రాసింది.

• విశేషాలు:

  నాయిక నేత్ర భాష, అంతరంగ సంవేదన, పులకరింతలు మరియు విరహ వేదన అనే నాలుగు దశలను సంగీత నాదంతో పోలుస్తూ వర్ణించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం:

  సాధకుడు భగవద్దర్శనం కోసం కళ్ళతో ఎదురుచూడటం, హృదయంలో స్వామి రూపాన్ని ధ్యానించడం, అనుభూతిలో మైమరిచిపోవడం, స్వామి దూరమైనప్పుడు తల్లడిల్లిపోతూ స్తుతించడం భక్తి సాధనా మార్గాలు.

3. చరణం 2

పట్టెనొకరాగంబు ప్రాణములపై నలిగి
తిట్టెనొకరాగంబు తిరిగి తిరిగి
పుట్టెనొకరాగంబు పొలఁతిడెందమునకును
మెట్టెనొకరాగంబు మెరయుచునె కదలి

• సంగీత రాగాల సూచన:

  • ప్రాణములపై నలిగి (బాధకు): ఆహిరి / పున్నాగవరాళి (అత్యంత వేదనను తెలిపే రాగం)

  • ప్రణయ కోపానికి (తిట్టడానికి): అటకాన / తోడి (అలుక, ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసే రాగం)

  • మనసులో ఆశ పుట్టడానికి: బిలహరి (మళ్ళీ ఉత్సాహాన్ని నింపే రాగం)

  • స్వామి వైపు కదలడానికి: అఠాణా / కేదారగౌళ (గంభీరమైన చలనానికి సూచిక)

• తాత్పర్యము:

  విరహ బాధతో నలిగిపోతూ ప్రాణాలపైనే ఆశ వదులుకునేంత తీవ్రమైన వేదనను పొందింది. ఆ నిరాశలో అలసిపోయి తిరిగి తిరిగి ప్రియుడిని (ప్రేమతో కూడిన కోపంతో) నిందించింది. ఆపై ఆమె మనసులో మళ్ళీ కలుసుకుంటాననే ఆశతో కూడిన రాగం పుట్టింది. చివరికి ఆనందపు వెలుగులతో స్వామి వైపు అడుగులు వేసింది.

• విశేషాలు:

  ప్రణయ కలహం (కోపం) కూడా అనురాగంలో భాగమే. నిందించడం లోపల ఉన్న అమితమైన ప్రేమకే నిదర్శనం. బాధ నుండి ఆశ వైపు సాగే మనోభావాలను రకరకాల రాగాల శైలితో ఆవిష్కరించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం:

  జీవాత్మ భగవంతుని అనుగ్రహం ఆలస్యమైనప్పుడు 'నన్ను పరీక్ష చేస్తున్నావా?' అని నిందించడం (నిందాస్తుతి), ఆపై స్వామి కరుణిస్తాడనే విశ్వాసంతో ఆయన దిశగా అడుగులు వేయడం సత్యమైన భక్తి లక్షణం.

4. చరణం 3

కురిసెనొకరాగంబు కొప్పు పువ్వులనె సతి
మురిసెనొకరాగంబు ముంచి మేన
తిరువేంకటేశ్వరుఁడ తెలుసుకో నినుఁబొంది
పొరసెనొకరాగంబు పొలఁతికుచములనే

• సంగీత రాగాల సూచన:

  • పూల సువాసనలకు: శంకరాభరణం (సంపూర్ణ శృంగార వికాస రాగం)

  • మేని మురిపానికి: దేవగాంధారి (దివ్యమైన పరవశత్వపు రాగం)

  • శ్రీ వేంకటేశ్వరుని సమాగమానికి: భూపాళం / సురటి (మంగళకరమైన, సంపూర్ణత్వపు రాగం)

• తాత్పర్యము:

  ఆ నాయిక తన కొప్పులోని పువ్వుల సువాసనల ద్వారా పరిమళ రాగాన్ని కురిపించింది. శరీరం అంతటా పరవశత్వంతో మురిసిపోయింది. ఓ తిరువేంకటేశ్వరా! నిన్ను చేరుకుని, నిన్ను పొందిన ఆనందంలో ఆ కాంత సర్వాంగములలోనూ పూర్ణమైన దివ్యానుభూతిని (ఐక్యతను) పొందింది.

• విశేషాలు:

  అన్నమయ్య సంకీర్తనల శైలి ప్రకారం, చివరి చరణంలో తిరువేంకటేశ్వరుని నామస్మరణతో శృంగారం మంగళకరమైన దివ్య సమాగమంగా మారుతుంది.

• మధురభక్తి అంతరార్థం:

  జీవాత్మ సమస్త సుగుణాలనే పుష్పాలను పరమాత్మకు అర్పించి, చివరకు శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి దివ్య సన్నిధిలో ఐక్యమై 'సాయుజ్య ముక్తి' అనే పరమానందాన్ని పొందుతుంది. 

శృంగార సంకీర్తన

రేకు: 92-2

సంపుటము: 5-363

తాళ్లపాక అన్నమాచార్య

రాగము: సావేరి, జంపెతాళం

మెచ్చె నొకరాగంబు మీఁద మీఁద కడు-

నిచ్చె నొకరాగంబు యింతులకు నెల్ల ॥పల్లవి॥

చేసెనొకరాగంబు చెలియెదుటఁ గన్నులనె

మూసెనొకరాగంబు ముదిత మతినె

పూసెనొకరాగంబు పొలిఁతిపులకలమేన

వ్రాసెనొకరాగంబు వనిత నినుఁబాసి ॥మెచ్చె॥

పట్టెనొకరాగంబు ప్రాణములపై నలిగి

తిట్టెనొకరాగంబు తిరిగి తిరిగి

పుట్టెనొకరాగంబు పొలఁతిడెందమునకును

మెట్టెనొకరాగంబు మెరయుచునె కదలి ॥మెచ్చె॥

కురిసెనొకరాగంబు కొప్పు పువ్వులనె సతి

మురిసెనొకరాగంబు ముంచి మేన

తిరువేంకటేశ్వరుఁడ తెలుసుకో నినుఁబొంది

పొరసెనొకరాగంబు పొలఁతికుచములనే ॥మెచ్చె॥