ఇంతి చక్కదన మిక నేమని

 ఇంతి చక్కదన మిక నేమని

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్య విరచితమైన ఈ శృంగార సంకీర్తనకు పల్లవి, ప్రతి చరణం కింద సులభమైన తెలుగులో తాత్పర్యం, విశేషాలు మరియు మధురభక్తి అంతరార్థం 

1. పల్లవి

కీర్తన:

ఇంతి చక్కదన మిక నేమని కొనాడుదమ??? చెంత నాతఁడును నీపె చేఁతలకె భ్రమసె॥

• తాత్పర్యం: ఈ చిన్నదాని (నాయిక/అలమేలుమంగ) అంద చందాలను ఇక్కడ మనం ఎంతని పొగడగలము? ఆమె చెంతనే ఉన్న ఆ స్వామి (నాయకుడు/శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) సైతం ఆమె చేష్టలకు, సౌందర్యానికి పూర్తిగా మైమరచి (భ్రమసి) పోయాడు.

• విశేషాలు: నాయిక సౌందర్యం సమస్త లోకాలను మోహింపజేసే శ్రీహరినే ముగ్ధుడిని చేసిందని చెప్పడం ద్వారా ఆమె అసాధారణ సౌందర్యాన్ని, నాయికా నాయకుల అనురాగాన్ని కవి ఇక్కడ ఆవిష్కరించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ (భక్తుడు/నాయిక) యొక్క నిర్మలమైన, అపారమైన ప్రేమకు మరియు అనన్య భక్తికి పరమాత్మ (భగవంతుడు) వశమైపోతాడని, భక్తుని ప్రేమముందు స్వామి తన ప్రాధాన్యతను కూడా మరచి మైమరుస్తాడని దీని భావం.

2. మొదటి చరణం

కీర్తన:

మొలక నవ్వుల చెలిమోము చూచి విభుఁడు తొలఁకువెన్నెలల చందురుఁ డని భ్రమసె మలయు జంకెనల బొమ్మలుచూచి రమణుఁడు వెలయఁగ మదనుని విండ్లని భ్రమసె॥ఇంతి॥

• తాత్పర్యం: లేత నవ్వులతో నిండిన ఆ చెలి ముఖాన్ని చూసి, స్వామి ఆమె ముఖాన్ని తొలకే వెన్నెలలు కురిపించే చంద్రుడేమోనని భ్రమపడ్డాడు. అలకతో కూడిన ఆమె కనుబొమ్మల విన్యాసాలను చూసి, ఆ రమణుడు ప్రకాశించే మన్మథుని విల్లు అనుకున్నాడు.

• విశేషాలు: ముఖాన్ని చంద్రునితో, కనుబొమ్మలను మన్మథుని ధనస్సుతో పోల్చడం ద్వారా ప్రసిద్ధ ఉపమానాలను ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భక్తుని ముఖంలోని ప్రశాంతత, చిరునవ్వు (జ్ఞానకాంతి) భగవంతునికి ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. నాయిక చూపే విరహపు అలకలు లేదా వేదన కూడా భగవంతునిలో ప్రేమను పెంచే మన్మథ బాణాల్లా పనిచేస్తాయి.

3. రెండవ చరణం

కీర్తన:

సొగసిన చెలి చూపు చూడ జూచి ప్రియుఁడు పగతో మరుఁ డేసిన బాణ మని భ్రమసె మగువ యాడినయట్టి మాఁట విని నాయకుఁడు పగటునఁ గోవిలపలు కని భ్రమసె॥ఇంతి॥

• తాత్పర్యం: సొగసైన ఆ ప్రియురాలి వాలుచూపులను చూసి, మన్మథుడు తనపై పగతో వేసిన బాణమేమోనని ప్రియుడు భావించాడు. ఆ మగువ పలికిన అమృతపు మాటలను విని, ఆ నాయకుడు గొప్పగా కూసే కోకిల పలుకులేమోనని భ్రమపడ్డాడు.

• విశేషాలు: చూపులను 'మన్మథ బాణాలు'గాను, తియ్యని మాటలను 'కోకిల స్వరం'గాను భావించడం శృంగార కావ్యాల్లో ప్రసిద్ధ వర్ణన.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: భక్తుని తీవ్రమైన ప్రేమచూపు శ్రీహరి హృదయాన్ని తాకుతుంది. భక్తుడు పాడే నామసంకీర్తనలు, స్తుతులు స్వామికి కోకిల గానం కంటే మిన్నగా మధురంగా వినిపిస్తాయి.

4. మూడవ చరణం

కీర్తన:

కరఁగించి చెలి దన్ను కాఁగిలించిననుఁ బతి తిరమైయున్న మెరుఁగుఁ దీగె యని భ్రమసె గరిమతోడుత శ్రీవెంటనాథుడు కాంత వరుసఁ గూడఁగ పరవశమున భ్రమసె॥ఇంతి॥

• తాత్పర్యం: ఆ చెలి తన ప్రేమతో కరిగించి నథుడిని కౌగిలించుకోగా, ఆ పతి ఆమెను స్థిరంగా నిలిచివున్న ఒక మెరుపు తీగెగా భావించాడు. ఆ విధంగా గొప్ప మహిమ గల శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆ కాంతతో సమయానుకూలంగా సుఖించగా పరవశించి భ్రమసిపోయాడు.

• విశేషాలు: సాధారణంగా మెరుపు చంచలంగా క్షణకాలమే ఉంటుంది, కానీ ప్రియురాలి కౌగిలి స్థిరమైన మెరుపుతీగలా ఉందని కవి వర్ణన చాలా నూతనంగా ఉంది. ముగింపులో తాళ్లపాక కవులు తమ ముద్ర అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని నామాన్ని చేర్చారు.

• మధురభక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యత లేదా కలయికే ఈ కౌగిలింత. పరంజ్యోతి అయిన భగవంతునితో భక్తుని ఆత్మ స్థిరంగా విలీనం కావడం ఆత్మానందాన్ని, నిత్యానందాన్ని ఇస్తుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన భక్తులను అనుగ్రహించి వారి ప్రేమలో పరవశించిపోతాడని ఈ చరణము చెబుతోంది.