జాజు జాజేకాక దిరిశపుఁ బువ్వౌనా

 

అవతారిక

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తనలో నాయిక (జీవాత్మ) తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ) చంచల స్వభావాన్ని, అతని సహజ గుణాలను చమత్కారంగా ఎత్తిపొడుస్తూ మాట్లాడే వచన చాతుర్యం కనిపిస్తుంది. లోకంలోని వివిధ పుష్పాల స్వభావాలను ఉదాహరణలుగా చూపిస్తూ, స్వామివారి ప్రేమలోని వైవిధ్యాన్ని, భక్తుడిపై ఆయన చూపే అనుగ్రహ లీలను అన్నమయ్య ఇందులో మిక్కిలి మధురంగా వర్ణించారు.

సంకీర్తన – వ్యాఖ్యాన సహితం

పల్లవి:

జాజు జాజేకాక దిరిశపుఁ బువ్వౌనా

నీ జాడెంతయిన నీవు మానేవా

• తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! జాజిపూవు ఎప్పుడూ జాజిపూవే అవుతుంది కానీ, అది దిరిశన పువ్వు కాలేదు కదా! అలాగే నీవు ఎంతగా ప్రయత్నించినా, నీ సహజమైన చంచల స్వభావాన్ని (జాడలను) నీవు మార్చుకోగలవా? మార్చుకోలేవు.

• విశేషాలు: లోకంలో దేని స్వభావం దానిదేనని చెప్తూ, నాయిక తన నాయకుని పద్ధతులను, చమత్కారంగా నిలదీస్తున్న భావం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుని లీలలు విచిత్రమైనవి. ఆయన తన భక్తులను రకరకాల లీలా వినోదాలతో మురిపిస్తాడు, కాస్త ఆటపట్టిస్తాడు. ఆ భగవత్ తత్త్వం ఎప్పటికీ మారదు అని జీవాత్మ గుర్తించడమే ఇందలి అంతరార్థం.

మొదటి చరణం:

సంపెంగపూవులలోన సారెకుఁ జూచిన తన-

కంపే కాక తనకాఁక మానీనా

యింపులు గొందరికి యీరసాలు గొందరికి

జంపుల నీ గుణముల జాడ మానేవా

• తాత్పర్యము: సంపెంగ పువ్వులను ఎంత నిశితంగా, పదే పదే చూసినప్పటికీ వాటికి ఉండే సహజమైన సువాసన (కంపే) వస్తుంది కానీ, అవి తన వేడిని (తీక్షణతను) మానవు. అదేవిధంగా కొందరికి నీపై ఇష్టం (ఇంపులు) ఉంటే, మరికొందరికి నీపై కోపం (ఈరసాలు) ఉంటుంది. ఇటువంటి విలక్షణమైన, చంచలమైన నీ గుణాల పద్ధతిని నీవు వదులుకోగలవా?

• విశేషాలు: సంపెంగ పువ్వు సువాసన ఇస్తున్నప్పటికీ, అది ఒంటికి తాకితే వేడిని కలిగిస్తుంది. అలాగే నాయకుని ప్రేమ కూడా సుఖాన్ని, విరహతాపాన్ని రెండింటినీ ఇస్తుందని నాయిక అంటోంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థము: దేవుడు కొందరికి కరుణామయుడిగా, కొందరికి కఠినుడిగా కనిపిస్తాడు. భక్తుడి మానసిక స్థితిని బట్టి భగవంతుని అనుభూతి మారుతుంది తప్ప, ఆయన సర్వవ్యాప్త గుణం మారదు.

రెండూ చరణం:

పొగడ పూవులలోన పొందుగఁ జూచిన తావి

తగుఁగాక తా మదము మానీనా

నిగిడిన నీచేఁత నీ బోంట్ల కే కాక

మగిడి నీగుణములు మంచివయ్యీనా

• తాత్పర్యము: పొగడ పూవులను ఎంత చక్కగా అమర్చినా వాటికున్న తీపి సువాసన (తావి) అలాగే ఉంటుంది తప్ప, అవి తన మదోన్మత్త స్వభావాన్ని వీడవు. వ్యాపించిన నీ లీలలు, చేష్టలు నీలాంటి చంచలురకే తగుతాయి కానీ, తిరిగి చూస్తే నీ గుణాలు ఎప్పటికైనా పద్ధతిగా మారతాయా? మారవు.

• విశేషాలు: నాయకుని పట్టుదలను, మారనటువంటి అతని స్వభావాన్ని నాయిక ఇక్కడ నిష్ఠూరంగా చెప్తోంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుని మాయ చాలా బలమైనది. ఆయన తన సృష్టి నియమాలను, భక్తులను పరీక్షించే విన్యాసాలను ఎప్పటికీ వీడడు. పరమాత్మ చేష్టలను అర్థం చేసుకోవడం మానవ మాత్రులకు సాధ్యం కాదనే సత్యం ఇందులో ఉంది.

మూడవ చరణం:

కామించి కలువలు కన్నులనద్దుకొనిన

కామునమ్ములునేఁడు గాక మానీనా

దీమసపు వేంకటేశ తెమలని కూటముల

ఆమని మాకోరికల ఆస మానీనా

• తాత్పర్యము: ఎంతగానో ఆశపడి నల్లకలువ పూలను తెచ్చి కళ్లకు అద్దుకున్నంత మాత్రాన, మన్మథుడి బాణాలు (విరహ తాపాలు) ఈ రోజుతో పడకుండా ఆగిపోతాయా? ఆగవు. ఓ ధైర్యశాలివైన శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఎడతెగని నీ కలయికల వల్ల, వసంతకాలం (ఆమని) లాంటి మా కోరికల ఆశలు ఎన్నటికైనా తీరకుండా ఉంటాయా? (అంటే నీవు వచ్చి మమ్మల్ని ఏలుకోవాల్సిందే).

• విశేషాలు: చివరగా నాయిక తన విరహాన్ని ప్రకటిస్తూనే, వేంకటేశ్వరునితో కలయిక కోసం తపిస్తున్నట్లు, ఆ స్వామి తనను కరుణిస్తాడనే ఆశను వ్యక్తం చేస్తూ అన్నమయ్య కీర్తనను ముగించారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థము: లౌకిక సాధనలు ఎన్ని చేసినా భగవత్ సాక్షాత్కారం లభించే వరకు జీవాత్మకు తాపం తప్పదు. చివరకు పరమాత్మ అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సంపూర్ణ శరణాగతి వల్లనే ఆ నిరంతర ఆనందం (తెమలని కూటము) సిద్ధిస్తుందని, జీవుని అంతిమ కోరిక ఆ దైవ సాయుజ్యమేనని ఈ చరణం బోధిస్తుంది.