వటపత్రశయనుఁడా వారిధి బంధనా

వటపత్రశయనుఁడా వారిధి బంధనా అన్నమయ్య కీర్తనకు సంబంధించిన అవతారిక, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు01- 06 -2026

అవతారిక (పరిచయం)

• ఈ కీర్తన భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడిని లేదా శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని బాలరూపంలో ఊహించుకుంటూ పాడే "లాలీ" లేదా జోలపాట. లోక రక్షకుడైన ఆ పరమాత్ముడు ఎత్తిన దశావతారాలను, ఆయన చేసిన ఘనకార్యాలను వివిధ రకాల "తొట్లలో" (ఉయ్యాలలలో) ఊగుతున్నట్లుగా వర్ణించడం అన్నమయ్య మధుర భక్తికి, సృజనాత్మకతకు నిదర్శనం.

కీర్తన - తాత్పర్యము - విశేషాలు

 1వ చరణం

వటపత్రశయనుఁడా వారిధి బంధనా

వాసుదేవనందన లాలీ

చటులనాగము మీఁద సమ్మతితోను

జెలఁగి యూఁగినవాఁడ లాలీ

• తాత్పర్యం: ప్రళయ కాలంలో మర్రి ఆకుపై పవళించే వాడా! సముద్రానికి వారధి బంధించినవాడా! వసుదేవుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణా, నీకు లాలీ! భయంకరమైన శేషనాగు (పాము) పడగలపై ఎంతో ఇష్టంతో, సంతోషంగా నాట్యమాడుతూ ఊగినవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: ఇందులో భగవంతుని ఆదిరూపం (వటపత్రశాయి), రామావతారం (వారిధి బంధనం), కృష్ణావతార లీలలు (కాళీయమర్దనం) ఒకేచోట స్తుతించబడ్డాయి.

 2వ చరణం

మీనమై జలధియును మెఱుఁగు బంగారు తొట్ల

మీఁద నూఁగినవాఁడ లాలీ

ఆనందకమఠమై యమృతమగు తొట్లలో

యమరి యూఁగినవాడ లాలీ

• తాత్పర్యం: మత్స్యావతారము (చేప) ఎత్తి సముద్రమనే మెరిసే బంగారు ఉయ్యాలలో ఊగినవాడా! కూర్మావతారము (తాబేలు) ఎత్తి అమృత భాండం కోసం క్షీరసాగరమనే ఆనందపు తొట్లలో కుదురుగా ఊగినవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: మత్స్య, కూర్మ అవతారాలను ఇక్కడ సముద్రపు అలల ఉయ్యాలలతో పోల్చడం చాలా మనోహరంగా ఉంది.

 3వ చరణం

గోణంబు తొట్లలో కూటవరాహమై

గునిసి యూఁగినవాఁడ లాలీ

మానవసింహమై గడపతొట్లలోన

మరఁగి యూఁగినవాఁడ లాలీ

• తాత్పర్యం: వరాహావతారము (అడవి పంది) ఎత్తి భూమండలమనే ఉయ్యాలలో మురిపెంగా ఊగినవాడా! నరసింహావతారము ఎత్తి హిరణ్యకశిపుని సంహరించడానికి గడప అనే తొట్లలో ఇష్టంగా ఊగినవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: వరాహ, నారసింహ అవతారాల ప్రస్తావన ఉంది. నరసింహస్వామి స్తంభం నుండి గడపపైకి వచ్చిన లీలను "గడపతొట్లలో మరఁగి ఊగడం" అని అన్నమయ్య వర్ణించడం ఆయన కవితా చాతుర్యం.

 4వ చరణం

వామనుఁడై చాల త్రిభువనంబు తొట్లలో

వచ్చి యూఁగిన వాఁడ లాలీ

రాముఁడై జమదగ్ని యూపుతొట్లలోన

రంజిల్లు వాఁడ లాలీ

• తాత్పర్యం: వామనావతారము ఎత్తి మూడు లోకాలనే ఉయ్యాలగా మార్చుకుని వచ్చి ఊగినవాడా! జమదగ్ని కుమారుడైన పరశురాముడై శత్రుసంహారమనే ఉయ్యాలలో ప్రకాశించినవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: వామన, పరశురామ అవతారాల వర్ణన. వామనుడికి మూడు లోకాలే ఉయ్యాలలయ్యాయి.

 5వ చరణం

ఆమీద రాఘవుఁడై పుష్పకపు తొట్లలో

నమరి యూఁగినవాడ లాలీ

మామ కొఱకు గొల్లమంద తొట్లలో

మరఁగి యూఁగినవాడ లాలీ

• తాత్పర్యం: ఆ తర్వాత రఘురాముడై (శ్రీరాముడు) పుష్పక విమానమనే ఉయ్యాలలో కుదురుగా కూర్చొని ఊగినవాడా! మేనమామ అయిన కంసుడిని సంహరించడానికి గొల్లపల్లె అనే తొట్లలో ఎంతో ఇష్టంగా పెరిగి ఊగినవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: రామ, కృష్ణ అవతారాల వైభవం. శ్రీరాముడికి పుష్పక విమానం, శ్రీకృష్ణుడికి రేపల్లె గొల్లమందలు ఉయ్యాలలుగా మారాయి.

 6వ చరణం

తగు బుద్ధ రూపమున దయయును తొట్లలో

తన్ని యూఁగిన వాడ లాలీ

పొగడ కల్కియై ధర్మంబు తొట్లలో

పొసగ యూఁగినవాడ లాలీ

• తాత్పర్యం: యోగ్యమైన బుద్ధుని రూపంలో దయ, కరుణ అనే ఉయ్యాలలో లీనమై ఊగినవాడా! అందరూ పొగిడేలా కల్కి అవతారము ఎత్తి, ధర్మము అనే ఉయ్యాలలో చక్కగా ఊగబోయేవాడా, నీకు లాలీ!
• విశేషం: బుద్ధ, కల్కి అవతారాల ప్రస్తావన. బుద్ధునికి 'దయ', కల్కికి 'ధర్మం' ఉయ్యాలలుగా వర్ణించబడ్డాయి.

 7వ చరణం (ముగింపు / ఫలశ్రుతి)

తగు అలమేలుమంగ కౌగిలి తొట్లలో

తగిలి యూఁగినవాఁడ లాలీ

చిగిరించుమని వానసంబు తొట్ల మీఁద

శ్రీ వేంకటనాథ లాలీ.

• తాత్పర్యం: నీకు తగిన జోడైన అలమేలుమంగా దేవి కౌగిలి అనే ఉయ్యాలలో పరవశించి ఊగేవాడా! భక్తుల కోరికలు చిగురించేలా ఆకాశమనే (లేదా వేద స్వరూపమనే) ఉయ్యాలపై కొలువై ఉన్న ఓ శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నీకు లాలీ!
• విశేషం: అన్నమయ్య తన ప్రతి కీర్తన చివరన వేంకటేశ్వరుని ముద్రను ఉంచుతారు. ఇక్కడ దశావతారాలన్నీ ఎత్తిన ఆ పరమాత్ముడు మరెవరో కాదు, అలమేలుమంగా సమేతుడైన ఆ శ్రీనివాసుడే అని చెబుతూ కీర్తనను మంగళాంతం చేశారు. అలిమేలుమంగ కౌగిలిని అత్యంత మధురమైన తొట్టెగా వర్ణించడం భక్తి శృంగార శిఖరం.