శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రభాతస్తవము

 శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రభాతస్తవము (ద్విపదలు) అత్యంత భక్తిరసభరితమైనది. ప్రతి చరణాన్ని (ద్విపదను) తాత్పర్యాన్ని, విశేషాలను కింద పొందుపరిచాను.

1. శ్రీ గురుండర్థితో శేషాద్రియందు యోగనిద్రాకేళి నున్న యత్తఱిని

తాత్పర్యం: జగద్గురువైన ఆ శ్రీమహావిష్ణువు భక్తుల కోరికలను తీర్చడం కోసం శేషాచలం (తిరుమల కొండ) మీద యోగనిద్రలో (జగత్కల్యాణం కోసం ప్రశాంతమైన ధ్యాన స్థితిలో) ఉన్న సమయంలో...

విశేషం: ఇక్కడ స్వామివారిని 'శ్రీ గురువు' అని సంబోధించారు. లోకానికి ధర్మాన్ని బోధించే పరమాత్మ శేషాద్రిపై యోగనిద్రలో ఉన్న సమయాన్ని ఇది సూచిస్తోంది.

2. వనజాసనాది దేవతలేఁగుదెంచి వినుతించి రప్పుడవ్విధ మెట్టిదనిన

తాత్పర్యం: బ్రహ్మదేవుడు మొదలైన దేవతలందరూ ఆ సమయంలో అక్కడికి వచ్చి స్వామివారిని స్తుతించారు (మేల్కొలిపారు). ఆ దేవతలు ప్రార్థించిన విధానం ఎలాంటిదంటే...

విశేషం: 'వనజాసనుడు' అంటే పద్మమే ఆసనముగా కలవాడు (బ్రహ్మదేవుడు). స్వామివారిని మేల్కొలిపేందుకు దేవతలంతా తిరుమల కొండపై ఎదురుచూస్తున్న దృశ్యం ఇక్కడ ఆవిష్కృతమైంది.

3. శ్రీకర! వేంకటక్షితిధరావాస! నాకేంద్రసుత రమానాథ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: సంపదలను, శుభాలను ప్రసాదించేవాడా! వేంకటాచలం (తిరుమల కొండ) మీద నివసించేవాడా! లక్ష్మీదేవికి నాథుడైన ఓ వేంకటేశ్వరా! మేల్కొనుము.

విశేషం: శ్రీనివాసుడిని వేంకట శైల నివాసుడిగా, ఐశ్వర్య ప్రదాతగా కీర్తిస్తూ చేసిన మొదటి ప్రార్థన ఇది. 'మేల్కనుము' అనే పదం ప్రభాత సేవ (సుప్రభాతం) విశిష్టతను తెలుపుతుంది.

4. వసుదేవదేవకీ వరగర్భజాత కిసలాయధర రామ కృష్ణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: వసుదేవుడు, దేవకీదేవిల పుణ్య గర్భంలో జన్మించినవాడా! చిగురాకు వంటి పెదవులు (లేదా చేతులు) కలిగినవాడా! బలరామ కృష్ణ స్వరూపుడైన ఓ స్వామీ! మేల్కొనుము.

విశేషం: వేంకటేశ్వర స్వామిని కృష్ణావతారంతో పోలుస్తూ సాగిన చరణం ఇది. తిరుమలలో కృష్ణావతార లీలలకు ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.

5. తపము పెంపున యసోదానందులకును గృపతోడ శిశువైన కృష్ణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: యశోదమ్మ, నందుడు చేసుకున్న గొప్ప తపస్సు ఫలితంగా, వారిపై అనుగ్రహంతో వారికి బిడ్డడిగా మారిన ఓ కృష్ణ పరమాత్మా! మేల్కొనుము.

విశేషం: దైవం భక్తులకు లొంగుతాడనే విషయానికి యశోదా-నందుల వాత్సల్య భక్తి నిదర్శనం. ఆ వాత్సల్యానికి కట్టుబడిన బాలకృష్ణుడే ఈ వేంకటేశ్వరుడు అని భావం.

6. పూతనాకైతవస్ఫురితదుర్వార చైతన్యహరణ ప్రశస్త మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కపట రూపంతో (విషపాలు ఇవ్వడానికి) వచ్చిన పూతన అనే రాక్షసి యొక్క అడ్డుకోలేని ప్రాణాలను సైతం లీలగా హరించిన గొప్ప కీర్తి గలవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: బాలకృష్ణుడి లీలల్లో మొదటిదైన పూతనా సంహారాన్ని ఇక్కడ స్మరించారు. దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ చేసే స్వామి శక్తిని ఇది కొనియాడుతోంది.

7. అఱిముఱి శకటాసురాంగంబు లీల విఱుగఁదన్నిన యదువీర మేల్కనుము

తాత్పర్యం: శకట రూపంలో (బండి రూపంలో) వచ్చిన శకటాసురుడి శరీర భాగాలను ఎంతో సులువుగా, ఆటగా కాలితో తన్ని విరిచేసిన యదువంశ వీరుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'అఱిముఱి' అంటే వేగంగా లేదా త్వరగా అని అర్థం. చిన్న పాదంతోనే శకటాసురుడిని సంహరించిన కృష్ణుడి లీలను ఇక్కడ ప్రస్తుతించారు.

8. మద్దులఁగూల్చి ఉన్నతవృత్తి మెఱయు ముద్దుల గోపాలమూర్తి మేల్కనుము

తాత్పర్యం: (యశోదమ్మ రోటికి కట్టేయగా ఆ రోటిని లాగుతూ) జంట మద్ది చెట్లను (నలకుబర, మణిగ్రీవులను) కూల్చివేసి, వారికి శాపవిముక్తి కలిగించి, ఉన్నతమైన కీర్తితో ప్రకాశించే ముద్దుల గోపాలకృష్ణా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'యమలార్జున భంగం' అనే ప్రసిద్ధ లీలను ఇది సూచిస్తుంది. స్వామి భక్తుల శాపాలను తొలగించి ఉన్నత స్థితిని ఇస్తాడని అంతరార్థం.

9. ఆననంబునఁ తల్లి కఖిలలోకములు పూని చూపిన యాదిపురుష మేల్కనుము

తాత్పర్యం: మట్టి తిన్నావని యశోదమ్మ అడగగా, తన నోరు తెరిచి ఆ నోటిలోనే సమస్త బ్రహ్మాండాలను, లోకాలను చూపించిన సృష్టికి మూలమైన ఓ ఆదిపురుషుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: బ్రహ్మాండ భాండోదరుడైన పరమాత్మ, చిన్న పిల్లవాడిలా తల్లికి విశ్వరూపాన్ని చూపిన అద్భుత ఘట్టం ఇది. తిరుమల శ్రీనివాసుడే ఆ విశ్వరూప ప్రదాత అయిన ఆదిపురుషుడు అని కీర్తించబడింది.

గమనిక: మీరు కింద ఇచ్చిన నోట్ ప్రకారం, ఈ ద్విపదలు ప్రాచీన తాళపత్ర ప్రతుల ఆధారంగా సేకరించినవి (SVORI తిరుపతి ప్రతి, GOML మద్రాసు ప్రతి). తిరుపతి ప్రతిలో లభించే అదనపు ద్విపదలు స్వామివారి వైభవాన్ని మరింత విపులంగా వర్ణిస్తాయి.

శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రభాతస్తవములోని తదుపరి ద్విపద చరణాలు, వాటి తాత్పర్యాలు మరియు విశేషాలు ఇక్కడ పొందుపరిచాను. ఈ భాగంలో కూడా స్వామివారిని శ్రీకృష్ణుని దివ్యలీలలతో అద్భుతంగా కీర్తించడం జరిగింది.

10. సుడిగాలిరాకాసి స్రుక్కడంగించి గెడపిన యదు బాలకృష్ణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: సుడిగాలి రూపంలో వచ్చి ఎత్తుకెళ్లాలని చూసిన తృణావర్తుడు అనే రాక్షసుడి గర్వాన్ని, బలాన్ని అణచివేసి, కిందపడేసి సంహరించిన యదువంశ బాలకృష్ణా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'స్రుక్కు' అంటే బలం లేదా గర్వం నశించడం; 'గెడపిన' అంటే కిందపడదోసిన అని అర్థం. బాల్యంలోనే తనను సంహరించడానికి వచ్చిన అసురులను లీలగా రూపుమాపిన స్వామి శౌర్యం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

11. అద్రిరూపంబైన యఘదైత్యుఁ జంపి రౌద్రంబు నెఱయు భూరమణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కొండంత అజగర (పెద్ద పాము) రూపంలో వచ్చి నోరు తెరిచిన అఘాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించి, దుష్టుల పట్ల తన రౌద్రాన్ని ప్రకటించిన భూదేవి నాథుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: అఘాసురుడు పెద్ద గుహలా నోరు తెరిస్తే, గోపబాలురను రక్షించడానికి కృష్ణుడు ఆ నోట్లోకి ప్రవేశించి, తన శరీరాన్ని పెంచి వాడి ప్రాణాలు తీశాడు. ఆ అద్భుత లీలను ఇక్కడ స్మరించుకున్నారు.

12. కాళీయఫణిఫణాంగణ నృత్యరంగ లాలితచరణవిలాస! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: యమునా నదిని విషపూరితం చేసిన కాళీయుడనే సర్పం యొక్క పడగలను నాట్యరంగంగా మార్చుకుని, వాటిపై ఎంతో సుకుమారంగా, విలాసంగా నృత్యం చేసిన పాద పద్మాలు కలవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'ఫణి' అంటే పాము, 'ఫణాంగణ' అంటే పడగ అనే ప్రాంగణం. కాళీయమర్దనం నాటి స్వామి చరణాల విన్యాసం భక్తుల పాపాలను తొలగించే పరమౌషధం అని అంతరార్థం.

13. చతురాననుఁడు వత్ససమితి నొంచినను బ్రతియొనర్చిన పరబ్రహ్మ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: నాలుగు ముఖాలు గల బ్రహ్మదేవుడు (కృష్ణుడి మాయను పరీక్షించడానికి) దూడలను, గోపబాలురను దాచిపెట్టి కష్టపెట్టగా... తానే స్వయంగా అన్ని దూడలుగా, బాలురుగా మారి తిరిగి సృష్టించిన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'వత్ససమితి' అంటే దూడల సమూహం; 'ప్రతియొనర్చిన' అంటే వాటికి బదులుగా తానే రూపుదాల్చిన అని అర్థం. సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మకే భ్రాంతి కలిగించిన జగన్నాటక సూత్రధారి ఈ వేంకటేశ్వరుడే అని భావం.

14. గురుతర గోపాల గోపికాయాస తరణ గోవర్ధనోద్ధరణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: దేవేంద్రుడు కురిపించిన అఖండ వర్షం వల్ల గోపాలురు, గోపికలు పడిన మిగుల భారమైన కష్టాన్ని దాటించడం కోసం, గోవర్ధన గిరిని (కొండను) ఎత్తి రక్షించినవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'యాస తరణ' అంటే అలసటను లేదా కష్టాన్ని దాటించడం. ఇంద్రుడి అహంకారాన్ని అణచి, తనను నమ్ముకున్న భక్తులను చిటికెన వ్రేలితో కొండనెత్తి కాపాడిన ఆర్తత్రాణ పరాయణత్వాన్ని ఇది తెలుపుతుంది.

15. ఖరధేనుకాసురక్రకచ! మేల్కనుము వరగుణ అక్రూరవరద మేల్కనుము

తాత్పర్యం: గాడిద రూపంలో వచ్చిన ధేనుకాసురుడిని, ఖరాసురుడిని కంసాల (కత్తి లేదా గొడ్డలి) వలె సంహరించినవాడా! శ్రేష్ఠమైన గుణములు కలవాడా! పరమ భక్తుడైన అక్రూరుడికి వరాలను అనుగ్రహించినవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'క్రకచ' అంటే కోసే కత్తి లేదా రంపం వంటివాడు (సంహరించినవాడు). దుష్టులకు రంపం లాంటివాడైనా, అక్రూరుడి వంటి భక్తాగ్రేసరులకు వరాలిచ్చే కల్పవృక్షం స్వామి.

16. దినమణి కోటిప్రదీప్త మేల్కనుము వినయవాక్యోద్ధవవినుత! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కోట్ల సూర్యుల కాంతితో ప్రజ్వరిల్లే తేజస్సు కలవాడా! వినయపూర్వకమైన మాటలతో ఉద్ధవుని చేత నిరంతరం స్తుతించబడేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'దినమణి' అంటే సూర్యుడు. స్వామివారి దివ్య మంగళ స్వరూపం అపారమైన తేజోమయమైనదని, ఆయన జ్ఞానాన్ని, గుణాలను ఉద్ధవుడు అంతటి జ్ఞాని సైతం వినయంతో కీర్తించాడని ఇక్కడ ప్రశంసించారు.

17. అతులకుబ్జా మనోహరుఁడ మేల్కనుము చతురమాలాకార శరణ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: సాటిలేని విధంగా కుబ్జ (త్రివక్ర) యొక్క మనసును దోచుకుని, ఆమె వంకరలను తీర్చి అందగత్తెగా మార్చిన మనోహరుడా! నేర్పుగల మాలాకారుడైన సుదాముడికి శరణునిచ్చినవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: మధురకు వెళ్లే దారిలో తనకు చందనమిచ్చిన కుబ్జను, పూలదండలు సమర్పించిన మాలాకారుడిని స్వామి అనుగ్రహించిన ఘట్టాలు ఇవి. భగవంతుడు బాహ్య సౌందర్యాన్ని కాదు, అంతఃసౌందర్యమైన భక్తినే చూస్తాడని దీని అంతరార్థం.

18. కోకలిమ్మన్నఁ గైకోకున్నబట్టి చాకిగొట్టినయట్టి సరస మేల్కనుము

తాత్పర్యం: (మధుర వీధుల్లో కంసుడి చాకలిని చూసి) రాచవస్త్రాలను (కోకలను) ఇవ్వమని అడగగా, వాడు వినకుండా దుర్భాషలాడినందుకు, వాడిని పట్టుకుని ఒక్క దెబ్బతో యమపురికి పంపిన సరస గుణ శోభితుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: కృష్ణుడి మధురా ప్రవేశంలో అహంకారంతో ప్రవర్తించిన కంసుడి రజకుడిని (చాకలిని) దండించి, వస్త్రాలను గోపబాలురకు పంచిన లీలను ఇది గుర్తుచేస్తుంది.

[లుప్త పాఠం] భుజ విక్రమక్రమ స్ఫూర్తిమై భోజ గజముఁజంపిన బాహుగర్వ మేల్కొనుము

తాత్పర్యం: తన భుజబల పరాక్రమ క్రమము ప్రకాశించేలా, భోజరాజు (కంసుడు) పంపిన కువలయాపీడనమనే మదగజాన్ని (ఏనుగును) సంహరించిన బాహుబలం గలవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: ప్రతులలో కొంత భాగం లుప్తమైనా (కనుమరుగైనా), లభించిన ఈ చరణం కంసుడి రంగస్థల ద్వారం వద్ద కువలయాపీడనమనే భయంకరమైన ఏనుగు దంతాలను ఊడబెరికి, దాన్నే ఆయుధంగా మార్చి సంహరించిన కృష్ణుడి వీరత్వాన్ని చాటుతోంది.

19. జెట్టిపోరను గిట్టి చీరి చాణూరు చట్టలువాపిన శౌరి! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: మల్లయుద్ధంలో (జెట్టిపోరులో) చాణూరుడనే బలశాలియైన మల్లుడిని సమీపించి, వాడిని చీల్చి చెండాడి, వాడి చర్మం/కీళ్ళు విరిచేసి సంహరించిన ఓ శౌరీ (కృష్ణా)! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'చట్టలువాపిన' అంటే కీళ్ళు విరవడం లేదా అంగభంగం చేయడం అని అర్థం. కంసుడి ఆస్థాన మల్లులైన చాణూర, ముష్టికులను సంహరించి రంగస్థలాన్ని భయకంపితం చేసిన దృశ్యం ఇది. ఆ కృష్ణ పరమాత్ముడే నేడు తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుడిగా వెలిశాడని కవి ప్రభాత వేళ ప్రార్థిస్తున్నాడు.

20. అరుదరుదనుచు యింద్రాదుల బొగడ ద్విరదంబు గూల్చిన ధీర మేల్కనుము

తాత్పర్యం: ఇంద్రాది దేవతలందరూ "ఆహా! ఎంత ఆశ్చర్యం! ఎంత అద్భుతం!" అని కొనియాడేలా, కంసుడు పంపిన కువలయాపీడనమనే భయంకరమైన మదగజాన్ని (ఏనుగును) కూల్చివేసిన ఓ ధీరుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'ద్విరదము' అంటే ఏనుగు (రెండు దంతాలు కలది). కంసుడి రంగద్వారం వద్ద కొండలా నిలిచిన ఏనుగును బాలకృష్ణుడు లీలగా సంహరించిన తీరును చూసి దేవతలు ఆశ్చర్యంతో పూలవాన కురిపించిన సందర్భాన్ని ఇది గుర్తుచేస్తుంది.

21. శంసింప జగదేవ శరణంబవైన కంసుని తలగుండుగండ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: లోకమంతా నిన్ను స్తుతించేలా, సమస్త జగత్తుకు ఏకైక శరణ్యుడవై నిలిచి, దుష్టుడైన కంసుడి పాలిట సింహస్వప్నమై (తలగుండుగండవై) వాడిని సంహరించినవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'తలగుండుగండడు' అంటే తలలను పగులగొట్టే వీరుడు లేదా యముడి వంటివాడు అని అర్థం. లోకకంటకుడైన కంసుడిని జుట్టు పట్టి సింహాసనం నుండి కిందకు లాగి సంహరించిన లోకరక్షక రూపాన్ని ఇక్కడ కీర్తించారు.

22. మానిత సామ్రాజ్యమండలి సుగ్ర సేను నిల్పిన ధర్మశీల మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కంసుడి చేత కారాగారంలో బంధించబడిన ఉగ్రసేన మహారాజును విడిపించి, గౌరవప్రదమైన ఆ మధురా సామ్రాజ్య సింహాసనంపై తిరిగి ప్రతిష్టించిన ధర్మస్వరూపుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: స్వామి దుష్టశిక్షణే కాదు, ధర్మసంస్థాపనలో భాగంగా అర్హులైన వారికి పదవులను, గౌరవాన్ని ఇస్తాడనే ధర్మశీలతకు ఉగ్రసేనుడి పట్టాభిషేకమే నిదర్శనం.

23. పరలోకగతులైన బాలుర దెచ్చి గురునకిచ్చిన జగద్గురుండ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: ఎప్పుడో మరణించి యమపురికి (పరలోకానికి) వెళ్ళిపోయిన తన గురువైన సాందీపని మహర్షి కుమారులను తిరిగి బ్రతికించి, తెచ్చి గురుదక్షిణగా సమర్పించిన జగద్గురువా! మేల్కొనుము.

విశేషం: సాందీపని మహర్షి వద్ద విద్యాభ్యాసం ముగించుకుని, గురుదక్షిణగా కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన ఆయన పుత్రులను యమలోకం నుండి తెచ్చి ఇచ్చిన అసాధారణ గురుభక్తి ఘట్టం ఇది.

24. బలభేది భేదించి పారిజాతంబు నిలకుఁ దెచ్చిన జగదీశ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: దేవేంద్రుని (బలభేది) గర్వాన్ని భంగపరచి, స్వర్గలోకంలో మాత్రమే ఉండే పారిజాత వృక్షాన్ని భూలోకానికి (సత్యభామ కోరికపై ద్వారకకు) తీసుకువచ్చిన జగదీశ్వరా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'బలభేది' అంటే బలాసురుడిని చంపిన ఇంద్రుడు. తన భక్తురాలైన సత్యభామ ప్రణయ గర్వాన్ని, ఇంద్రుడి భోగ గర్వాన్ని ఒకే లీలతో అణచివేసిన చాతుర్యం స్వామిది.

25. రాజసూయమున శూరతఁ జైద్యుఁ దునిమి పూజలందిన జగత్పూజ్య! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: ధర్మరాజు చేసిన రాజసూయ యాగంలో, తనను నిందించిన చేది దేశాధిపతియైన శిశుపాలుడిని (చైద్యుడిని) తన పరాక్రమంతో సుదర్శన చక్రంతో సంహరించి, అగ్రపూజలు అందుకున్న జగత్పూజ్యుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: వంద తప్పుల వరకు క్షమించి, ఆపై శిశుపాలుడిని శిక్షించి, సభలోని భీష్మ ద్రోణాది మహామహుల సమక్షంలో అగ్రపూజను అందుకున్న పరమాత్మ వైభవం ఇక్కడ స్తుతించబడింది.

26. సదమలానంద! నిశ్చయములకంద! విదురుని వింద! గోవింద! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: స్వచ్ఛమైన ఆనంద స్వరూపుడా! దృఢమైన భక్తి నిశ్చయాలకే లభ్యమయ్యేవాడా! పరమ భక్తుడైన విదురుడి ఇంట ఆతిథ్యం (విందు) స్వీకరించిన ఓ గోవిందా! మేల్కొనుము.

విశేషం: దుర్యోధనుడి రాజభోగాలను కాదని, విదురుడు భక్తితో పెట్టిన కాయగూరల విందును ఆరగించిన భక్తవశంకరుడు మన శ్రీనివాసుడు.

27. వీరకౌరవసభ విశ్వరూపంబు ధీరతఁ జూపిన దేవ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: రాయబారిగా వెళ్ళినప్పుడు దుష్టులైన కౌరవుల సభలో, తనను బంధించాలని చూసినవారికి తన అపరిమితమైన విశ్వరూపాన్ని ధైర్యంగా ప్రదర్శించి భయకంపితులను చేసిన దేవా! మేల్కొనుము.

విశేషం: కురుసభలో కృష్ణుడు ప్రదర్శించిన విశ్వరూపం దుష్టులకు హెచ్చరిక, సజ్జనులకు అభయం. ఆ అనంత శక్తి స్వరూపమే తిరుమలలో అర్చామూర్తిగా వెలిసింది.

28. చండ భారతరణచాతుర్య ధుర్య గాండీవిసారథ్యకరణ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: భయంకరమైన మహాభారత యుద్ధాన్ని నడిపించడంలో అపారమైన నేర్పు (చాతుర్యం) కలిగినవాడా! గాండీవమనే విల్లును ధరించిన అర్జునుడికి (గాండీవికి) సారథిగా మారి రథాన్ని నడిపినవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'చండ భారత రణము' అంటే భీకరమైన కురుక్షేత్ర యుద్ధం. లోకరక్షకుడైన పరమాత్మ తన భక్తుడైన పార్థుడి కోసం 'పార్థసారథి'గా మారి రథం తోలడం ఆయన సౌలభ్య గుణాన్ని (భక్తుల కోసం ఎంతకైనా దిగివచ్చే గుణాన్ని) చాటుతుంది.

29. బాణబాణాసనోద్భట భీమబాణ పాణిఖండన! చక్రపాణి! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: బాణాసురుడి యొక్క వింటి నుండి వెలువడిన భయంకరమైన బాణాలను ఎదుర్కొని, వాడి వేయి చేతులను (బాహువులను) తన సుదర్శన చక్రంతో ఖండించిన ఓ చక్రపాణీ! మేల్కొనుము.

విశేషం: ఉషా-అనిరుద్ధుల పరిణయ ఘట్టంలో శివభక్తుడైన బాణాసురుడి అహంకారాన్ని అణచి, వాడి చేతులను నరికి, చివరకు శివుడి ప్రార్థనపై వాడిని క్షమించిన లీల ఇది.

30. ఇంపునఁ బృథుకంబు లిడిన కుచేలు సంపన్నుఁజేసిన చతుర! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: ఎంతో ప్రేమతో, భక్తితో తనకు గుప్పెడు అటుకులను (పృథుకములను) కానుకగా ఇచ్చిన బాల్యమిత్రుడైన కుచేలుడిని, అడగకముందే అఖండ ఐశ్వర్యవంతుడిగా మార్చిన నేర్పరివైన ఓ స్వామీ! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'పృథుకములు' అంటే అటుకులు. దరిద్రుడైన కుచేలుడి నిష్కల్మష భక్తికి మెచ్చి, లోకేశ్వరుడైన తాను ఆ అటుకులను ఆరగించి, అతనికి అయాచితంగా అష్టైశ్వర్యాలను ఇచ్చిన కరుణామయుడు ఈ వేంకటేశ్వరుడు అని భావం.

శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రభాతస్తవములోని ఈ చరణాలలో స్వామివారి భూభార హరణ శౌర్యం, పాండవ పక్షపాతత్వం, మరియు ఆయన అష్టమహిషులతో (కృష్ణుడి ఎనిమిది మంది భార్యలతో) సాగించిన శృంగార విలాస లీలలు ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించబడ్డాయి. వీటి తాత్పర్యాలు మరియు విశేషాలు కింద పొందుపరిచాను.

31. దారుణ భూభార తరణావతార భూరిప్రతాపవిస్ఫురణ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: దుష్టుల వల్ల భూదేవికి కలిగిన దారుణమైన భారమును తొలగించి, లోకాన్ని దాటించడం (రక్షించడం) కోసమే అవతరించినవాడా! అపరిమితమైన పరాక్రమ తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'తరణ' అంటే దాటించడం లేదా రక్షించడం. రాక్షస రాజుల అహంకారంతో నలిగిపోయిన భూమాతను కాపాడడానికే స్వామి కృష్ణావతారం ఎత్తాడని, ఆ మహాప్రతాపమూర్తియే ఈ శ్రీనివాసుడని అంతరార్థం.

32. కురుసైన్యవిదళనాకుంఠితోత్సాహ భరితపాండవపక్షపాత! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కౌరవ సైన్యాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా చీల్చి చెండాడాలనే తగ్గని (అకుంఠిత) ఉత్సాహంతో నిండినవాడా! ధర్మపరులైన పాండవుల పట్ల నిరంతర పక్షపాతము (అనుగ్రహము) చూపించేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'విదళన' అంటే ముక్కలు చేయడం లేదా నాశనం చేయడం. భగవంతుడు ఎప్పుడూ ధర్మ పక్షపాతే అని, తనను నమ్ముకున్న పాండవులను కురుక్షేత్ర సంగ్రామంలో వెన్నంటి ఉండి నడిపించిన తీరు ఇక్కడ ప్రస్తుతించబడింది.

33. మురనరకాసుర ముఖ్యదానవులఁ బొరిగొన్న యదురాజపుత్ర! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: లోకకంటకులైన మురాసురుడు, నరకాసురుడు మొదలైన ముఖ్య రాక్షసులను సంహరించిన (పొరిగొన్న), యదువంశ రాజైన వసుదేవుని కుమారుడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: ప్రాగ్‌జ్యోతిషపుర ప్రభువైన నరకాసురుడిని, వాడి సేనాధిపతియైన మురుడిని సంహరించి వేలాదిమంది కన్యలకు విముక్తి ప్రసాదించిన ఘట్టాన్ని ఇది స్మరింపజేస్తుంది. (మురుడిని సంహరించడం వల్లే స్వామికి 'మురారి' అనే పేరు వచ్చింది).

34. భోజకన్యాముఖాంభోజద్విరేఫ రాజీవ నయనాభిరామ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: భోజరాజ పుత్రికయైన రుక్మిణీదేవి (భోజకన్య) యొక్క పద్మం వంటి ముఖాన్ని చూస్తూ పరవశించే తుమ్మెద (ద్విరేఫము) వంటివాడా! పద్మముల వంటి కన్నులతో చూసేవారికి ఆనందాన్ని కలిగించే రమణీయమూర్తీ! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'ద్విరేఫము' అంటే తుమ్మెద. పద్మం వికసిస్తే తుమ్మెద ఎలా వాలాలని తపిస్తుందో, స్వామి అష్టమహిషులలో ప్రథమ స్థానమైన రుక్మిణీదేవి ప్రేమకు అలా బద్ధుడయ్యాడని కవి ఇక్కడ చక్కని శృంగార ఉపమానాన్ని ఉపయోగించారు.

35. మంజుల సత్యభామా మనస్సంగ రంజితగాత్ర సంరంభ! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: అందగత్తెయైన సత్యభామ మనసుతోను, ప్రేమతోను ముడిపడి... ఆమె ఆలింగన సుఖం చేత పులకించిన (రంజిత) శరీరంతో, ఆనంద ఉత్సాహాలతో విరాజిల్లేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: సత్యభామ ప్రణయ కోపాలు, స్వామి ఆమెపై చూపిన ప్రత్యేక అనురాగం ఇక్కడ స్మరించబడ్డాయి. భగవంతుడు భక్తుల ప్రేమానుబంధానికి లొంగిపోతాడనే తత్వానికి ఇది ప్రతీక.

36. తారుణ మిత్రవిందాకుచమధ్య హార సంయోగ విహార మేల్కనుము

తాత్పర్యం: నవయవ్వనవతియైన మిత్రవింద (అష్టమహిషులలో ఒకరు) యొక్క హృదయ స్థానమనే హారముతో ముడిపడి, ఆమెతో కలిసి శృంగార విలాస సుఖాలలో విహరించేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: అవంతీ రాజపుత్రి అయిన మిత్రవిందను స్వయంవరంలో గెలిచి పెళ్లాడిన కృష్ణుడి గాథ ఇక్కడ సూచించబడింది.

[లుప్త పాఠం] నేత్రరాగ విశేష నిచితప్రతోష మిత్రవిందారసోన్మేష! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: కనుల నిండా ప్రణయ రాగం (ప్రేమ) ప్రకాశిస్తుండగా, మిత్రవిందతో కూడిన పరమానంద రసాన భూతిలో ఓలలాడేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: ప్రతులలో లోపించిన ఈ భాగం కూడా మిత్రవిందతో స్వామికి గల గాఢానురాగాన్ని, ఆ శృంగార రస నిష్పత్తిని వర్ణిస్తోంది.

37. లలితకాళిందీ విలాస కల్లోల కలిత కేళీలోల ఘనుఁడ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: సుకుమారవతియైన కాళిందీదేవి (యమునా నది స్వరూపం) యొక్క విలాసవంతమైన అలల (కల్లోలము) నడుమ, ఆమెతో కలిసి జలకాలాటలు (కేళీ) ఆడటంలో మునిగితేలే గొప్పవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: సూర్యపుత్రి అయిన కాళిందీదేవి కృష్ణుడిని భర్తగా పొందాలని యమునా నదిలో తపస్సు చేసింది. ఆమెను స్వీకరించి, ఆమెతో సాగించిన జలక్రీడలను కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించారు.

38. భద్రానఖాంకుర బాలచంద్రాంక ముద్రితభుజతటీమూల! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: భద్ర అనే దేవేరి యొక్క గోటి గాట్లు (నఖాంకురములు) బాలచంద్రుని వంకల వలె తన భుజాలపై ముద్రలుగా శోభిస్తుండగా ప్రకాశించేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: శృంగార శాస్త్రంలో నఖక్షతాలను బాలచంద్రుని వంకలతో పోలుస్తారు. భద్రాదేవితో స్వామి సాగించిన ప్రణయ కేళికి ఆయన భుజాలపై ఉన్న ఆ ముద్రలే సాక్ష్యమని కవి వర్ణన.

39. లక్ష్మణాপরিবంభ లక్షితోదార వక్షోవిశాల కవాట! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: లక్ష్మణాదేవి యొక్క గాఢ కౌగిలింత (పరిరంభము) చేత గుర్తించబడిన, తలుపు రెక్క (కవాటము) వలె విశాలమైన ఉదారమైన రొమ్ము గలవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: మద్రదేశ రాజపుత్రి అయిన లక్ష్మణను మత్స్యయంత్రాన్ని ఛేదించి స్వామి వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరుడైన స్వామి యొక్క విశాల వక్షస్థలాన్ని ఇక్కడ లక్ష్మణాదేవి ఆలింగనంతో ముడిపెట్టి వర్ణించారు.

40. చారుసుదంతా విశాలాక్షి కుముదహార సారప్రభాపూర్ణ చంద్ర! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: అందమైన పళ్ళు, విశాలమైన కళ్ళు కలిగిన జాంబవతీదేవి (సుదంత) యొక్క తెల్లని కలువ పూలదండ వంటి చిరునవ్వుల కాంతితో నిండిన పున్నమి చంద్రుని వంటివాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'సుదంత' అనే పదం ఇక్కడ శ్రేష్ఠమైన పళ్ళు గల జాంబవతిని సూచిస్తుంది. జాంబవంతుడితో యుద్ధం చేసి శమంతకమణితో పాటు ఆమెను స్వామి వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె తెల్లని నవ్వుల వెన్నెలలో చంద్రుడిలా ప్రకాశించే కృష్ణుడి రూపాన్ని కీర్తిస్తూ ఈ భాగం ముగుస్తుంది.

41. వరరూపవతి జాంబవతితోడ రతుల నిరతిమై నోలాడు నిపుణ మేల్కనుము

తాత్పర్యం: శ్రేష్ఠమైన రూపం కలిగిన జాంబవతీదేవితో కలిసి, నిరంతర ప్రేమ శృంగార సుఖాలలో ఓలలాడే నేర్పరివైన ఓ స్వామీ! మేల్కొనుము.

విశేషం: అష్టమహిషులలో ఒకరైన జాంబవతితో స్వామికి గల గాఢానురాగాన్ని, ప్రణయ లీలా నిపుణత్వాన్ని కవి ఇక్కడ ప్రస్తుతించారు.

42. వేడుకఁ బదియాఱువేల కామినులఁ గూడి పాయని పెండ్లికొడుక! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: నరకాసురుడి బంధిఖానా నుండి విడిపించబడిన పదిహేను వేలమంది (పదహారు వేలమంది) రాజకన్యలను ఎంతో వేడుకగా వివాహం చేసుకుని, వారిని ఎన్నడూ ఎడబాయని నిత్య కల్యాణ పెండ్లికొడుకా! మేల్కొనుము.

విశేషం: 'పాయని పెండ్లికొడుకు' అంటే ఎప్పటికీ వీడని నిత్య పెండ్లికుమారుడు. స్వామి ప్రతి ఒక్క కన్య కోసం అన్ని రూపాలు ధరించి, ఎవరికీ దూరం కాకుండా అందరి ఇండ్లలోనూ నిలిచిన ఆయన అచింత్య శక్త్యైశ్వర్యాలకు ఇది నిదర్శనం.

43. కలిత నక్రగ్రాహగంభీర జలధి వలయితద్వారకావాస! మేల్కనుము

తాత్పర్యం: మొసళ్ళు (నక్రములు), తిమింగలాలు వంటి భయంకరమైన జలచరాలతో కూడిన గంభీరమైన సముద్రము చేత చుట్టబడిన (కోటలా రక్షించబడిన) ద్వారకానగరంలో నివసించేవాడా! మేల్కొనుము.

విశేషం: శత్రుదుర్భేద్యంగా సముద్రం మధ్యలో ద్వారకను నిర్మించి, తన యాదవ ప్రజలను రక్షించిన ద్వారకాధీశుని వైభవం ఇక్కడ స్మరించబడింది.

44. జలదనీల శ్యామ! జగదభిరామ! వెలయ మేల్కనుమంచు విన్నవించుటయు

తాత్పర్యం: దట్టమైన నీటి మబ్బు (జీమూతము) వంటి నీలమేఘ శ్యామల వర్ణము కలవాడా! లోకమంతటికీ ఆనందాన్ని కలిగించే మనోహరమూర్తీ! "స్వామీ! ప్రకాశించేలా మేల్కొనుము" అని దేవతలందరూ ఈ విధంగా విన్నవించగా...

విశేషం: ఇక్కడితో దేవతల స్తుతి ముగిసి, స్వామివారి మేల్కొలుపు ఘట్టం ప్రారంభమవుతుంది. 'జలదనీల శ్యాముడు' అన్న పదం స్వామివారి దివ్యమంగళ విగ్రహ ఛాయను తెలుపుతుంది.

45. వీనులఁ గదిసిన వెలిదమ్మికన్నుఁ గోసల నమృతంబు గురియ మేల్కాంచి

తాత్పర్యం: దేవతల ప్రార్థనలు తన చెవులకు (వీనులకు) సోకగానే... తెల్లతామరల వంటి తన కనుల కొసల నుండి అమృతాన్ని కురిపిస్తూ (కరుణారసాన్ని కురిపిస్తూ) స్వామివారు మేల్కొన్నారు.

విశేషం: 'వెలిదమ్మి కన్ను' అంటే తెల్ల తామర వంటి కన్ను. స్వామి నిద్ర లేస్తూనే తన భక్తులపై అమృతం వంటి కరుణా కటాక్షాలను కురిపించారని కవి అద్భుతమైన భావన చేశారు.

46. సరసిజాక్షుఁడు దేవసంఘంబుమీఁద కరుణాకటాక్ష వీక్షణము నిగుడ్చి

తాత్పర్యం: పద్మముల వంటి కన్నులు గల ఆ పరమాత్ముడు (శ్రీనివాసుడు), తనను సేవించడానికి వచ్చిన దేవతల సమూహంపై దయాభరితమైన తన చూపులను (కటాక్ష వీక్షణములను) ప్రసరింపజేసి...

విశేషం: స్వామి వారి చూపులు భక్తుల సమస్త తాపాలను, కష్టాలను దూరం చేస్తాయి. దేవతలందరూ ఆ చూపుల కోసమే ప్రభాత వేళ వేచి చూస్తున్నారు.

47. శ్రీవేంకటాచలశిఖరమధ్యమున సౌవర్ణమణిమయ సౌధంబులోన

తాత్పర్యం: పవిత్రమైన వేంకటాచల (తిరుమల) కొండ శిఖరాల మధ్య ఉన్నట్టి, బంగారము మరియు నవరత్నాలతో నిర్మించబడిన దివ్యమైన ఆనందనిలయ ప్రసాదము (సౌధము) లోపల...

విశేషం: ఇక్కడ తిరుమల గర్భాలయం మరియు ఆనందనిలయ విమాన గోపుర వైభవాన్ని 'సౌవర్ణమణిమయ సౌధము' అని కవి అభివర్ణించారు.

48. పూగ చంపక కుంద పున్నాగ వకుళ నాగరంగప్రసూన విరాజమాన

తాత్పర్యం: పోక (పూగ), సంపెంగ (చంపక), మొల్ల (కుంద), పొన్న (पुన్నాగ), పొగడ (వకుళ), కిత్తలి/నారింజ (నాగరంగ) వంటి అనేక సుగంధ పుష్పాలతోను, ఫలాలతోను ప్రకాశిస్తూ...

విశేషం: తిరుమల కొండపై ఉండే ప్రాకృతిక వన సంపదను, స్వామివారి కైంకర్యానికి ఉపయోగించే దివ్యమైన పూల మొక్కలను ఇక్కడ వరుసగా పేర్కొన్నారు.

49. తరులతాపరిвеష్టితంబైన యట్టి నిరుపమ కోనేటినిర్మలాంబువుల

తాత్పర్యం: అటువంటి రకరకాల చెట్లతోను, తీగలతోను చుట్టూ ఆవరించబడి ఉన్నట్టి... సాటిలేని, పవిత్రమైన 'స్వామి పుష్కరిణి' (కోనేరు) యొక్క స్వచ్ఛమైన ఉదకములలో (నీటిలో)...

విశేషం: 'నిరుపమ కోనేరు' అంటే తిరుమలలోని ప్రసిద్ధ 'స్వామి పుష్కరిణి'. భూలోక వైకుంఠంలోని ఈ పుష్కరిణి నీరు సమస్త పాపాలను హరిస్తుందని ప్రతీతి.

50. తిరుమజ్జనంబాడి దివ్యాంబరంబు ధరియించి దివ్యగంధము మేననలఁది

తాత్పర్యం: ఆ పవిత్ర పుష్కరిణి జలాలతో మంగళకరమైన స్నానము (తిరుమజ్జనము) ఆచరించి, ప్రకాశించే పట్టు వస్త్రాలను (దివ్యాంబరములను) ధరించి, పరమ పవిత్రమైన హరిచందన గంధాన్ని తన దివ్య శరీరంపై అలదుకొని...

విశేషం: 'తిరుమజ్జనము' అనేది వైష్ణవ సాంప్రదాయంలో స్వామివారి అభిషేకానికి/స్నానానికి వాడే పవిత్ర పదం.

51. నవరత్నమయ భూషణంబులు దాల్చి వివిధసౌరభముల విరులోలి ముడిచి

తాత్పర్యం: నవరత్నాలతో పొదగబడిన దివ్యమైన కిరీట హస్తాభరణాది అలంకారములను ధరించి, రకరకాల సువాసనలు వెదజల్లే పుష్పమాలలను (విరులను) క్రమ పద్ధతిలో అలంకరించుకొని...

విశేషం: ఇక్కడితో స్వామివారి ప్రభాత సమయ దివ్యాలంకార సేవ పూర్తయింది. ఈ విధంగా అలంకృతుడైన వేంకటేశ్వరుడు భక్తులకు నిత్యకల్యాణ రూపంలో దర్శనమిస్తాడని ఈ ద్విపద కావ్య భాగం మంగళకరంగా ముగుస్తుంది.

52. ధారుణీసురులకు దానంబు లొసఁగి చేరి యక్షతములు శిరసునఁ దాల్చి

తాత్పర్యం: జగత్ప్రభువైన ఆ వేంకటేశ్వరుడు భూదేవతలైన బ్రాహ్మణులకు (ధారుణీసురులకు) అనేక దానాలను ఇచ్చి, వారి వద్దకు వెళ్ళి వారు మంత్రపూర్వకంగా ఇచ్చిన అక్షింతలను (మంగళాక్షతలను) తన శిరస్సుపై ధరించి...

విశేషం: సర్వేశ్వరుడైన పరమాత్మ బ్రాహ్మణులను గౌరవించి, వారి ఆశీర్వచనాలను తలపై దాల్చడం ఆయన లోకకల్యాణ గుణాన్ని, ధర్మరక్షణ శీలాన్ని సూచిస్తుంది.

53. వినుతులు గావింప విబుధసన్మునుల మనవులు విని వారి మన్నించి మించి

తాత్పర్యం: దేవతలు, శ్రేష్ఠులైన మునులు తనను స్తుతిస్తూ చేసిన విన్నపాలను (మనవులను) ఆలకించి, వారిని ఆదరించి, అనుగ్రహించి, తన మహిమతో వారందరినీ మించి ప్రకాశిస్తూ...

విశేషం: 'విబుధులు' అనగా దేవతలు లేదా పండితులు. తనను ఆశ్రయించిన భక్తుల, మునుల ప్రార్థనలను స్వామి ఎల్లప్పుడూ దయతో ఆలకిస్తాడని భావం.

54. యగణితరత్న సింహాసనారూఢుఁ డగుచు మేరువుమీఁది యభ్రంబువోలె

తాత్పర్యం: లెక్కింపలేనన్ని నవరత్నాలు పొదగబడిన దివ్య సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించి... బంగారు కొండయైన మేరుపర్వతం పైన నిలిచిన నీలమేఘం (అభ్రము) వలె అత్యంత శోభాయమానంగా దర్శనమిస్తూ...

విశేషం: ఇక్కడ కవి అద్భుతమైన ఉపమాలంకారాన్ని ఉపయోగించారు. రత్నఖచితమైన బంగారు సింహాసనం మేరుపర్వతంలా ఉంటే, దానిపై కూర్చున్న నీలమేఘశ్యాముడైన వేంకటేశ్వరుడు ఆ కొండపై వాలిన దట్టమైన నల్లమబ్బులా ఉన్నాడట!

55. గరకంకణోజ్జ్వల క్వణనంబులెసఁగ సరసిజముఖులు వెంజామరల్ వీవ

తాత్పర్యం: చేతులకు ధరించిన కంకణాల (గాజుల) యొక్క మంగళకరమైన కిలకిల ధ్వనులు (క్వణనములు) వినవస్తుండగా, పద్మముల వంటి ముఖాలు గల దివ్యస్త్రీలు స్వామికి ఇరువైపులా తెల్లని చామరములు వీస్తుండగా...

విశేషం: స్వామివారికి జరిగే నిత్య రాజోపచారాలలో ఒకటైన చామర సేవను ఈ చరణం కళ్ళకు కడుతుంది.

56. బంగారుగుదియల పడవాళ్లు దొరలు భంగించి యటు బరాబరి శేయుచుండ

తాత్పర్యం: చేతులలో బంగారు దండాలను (గుదియలను) ధరించిన ప్రతిహారులు (ద్వారపాలకులు/పడవాళ్లు), ఇతర అంగరక్షక దొరలు సభలోని జనమర్దాన్ని క్రమబద్ధం చేస్తూ, హెచ్చరికలు పలుకుతూ (బరాబరి శేయుచుండ) దారిని సుగమం చేస్తుండగా...

విశేషం: 'బరాబరి' అంటే దర్బారులో రాజుగారు వచ్చేటప్పుడు పరాకు చెప్పడం లేదా సభను సర్దుబాటు చేయడం. నేటికీ తిరుమల కొండపై బ్రహ్మోత్సవాలలో బంగారు బెత్తాలు పట్టిన సేవకులు స్వామి ముందర నడవడం మనం చూడవచ్చు.

57. నారదవీణా నినాదంబులెసఁగ చారణమునిసిద్ధ సంఘంబు గొలువ

తాత్పర్యం: నారద మహర్షి యొక్క మహతీ వీణా గానస్వరాలు మధురంగా వినిపిస్తుండగా, చారణులు, మునులు, సిద్ధుల సమూహాలన్నీ స్వామివారిని నిరంతరం సేవిస్తుండగా...

విశేషం: తిరుమల దర్బారు కేవలం లౌకికమైనది కాదు, అది దైవికమైనది. నారదాది మహర్షులు నిత్యం స్వామి సన్నిధిలో కీర్తనలు చేస్తూ ఉంటారని అంతరార్థం.

58. నానాప్సరస్సతుల్ నాట్యముల్ సేయ మానవేశులు మహామహులు సేవింప

తాత్పర్యం: రంభ, ఊర్వశి మొదలైన అనేకమంది అప్సరసలు అద్భుతంగా నాట్యాలు చేస్తుండగా, భూలోకానికి అధిపతులైన రాజులు (मानవేశులు), గొప్ప గొప్ప మహానుభావులు స్వామిని దర్శించుకుని సేవిస్తుండగా...

విశేషం: స్వామివారి సభకు అటు దేవలోకం నుండి, ఇటు భూలోకం నుండి భక్తులు తరలివచ్చి తరిస్తారని కవి వర్ణన.

59. ఘనతర నిత్యభోగంబులు వెలయ జనులకెల్ల మహాప్రసాదంబు లొనరఁ

తాత్పర్యం: మిగుల గొప్పవైన నిత్య నైవేద్య తాంబూలాది నిత్యభోగాలు ప్రకాశిస్తుండగా, దర్శనానికి వచ్చిన భక్తజనులందరికీ లడ్డు, వడ మొదలైన మహత్తర ప్రసాదాలు లభిస్తుండగా...

విశేషం: తిరుమల క్షేత్రం నిత్య అన్నదానానికి, నిత్య ప్రసాద వితరణకు పెట్టింది పేరు. ఆ వైభవం ఆనాడే ఈ ద్విపదలో కీర్తించబడింది.

60. గోరినవారికిఁ గోర్కులీడేర నీ రీతి జగముల నేలుచునుండు

తాత్పర్యం: తనను ఆశ్రయించి కోరుకున్న భక్తుల కోరికలన్నింటినీ నెరవేరుస్తూ, ఈ విధంగా తిరుమల కొండపై కొలువై ఉండి సమస్త జగత్తును పరిపాలిస్తున్న ఓ వేంకటేశ్వరా!

విశేషం: 'కలౌ వేంకట నాయకః' అన్నట్లు కలియుగంలో కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షం శ్రీనివాసుడే అని ఈ చరణం మళ్లీ నిరూపిస్తుంది.

61. నని భక్తిఁ తాళ్లపాకన్నమాచార్యు తనయ తిమ్మార్యుండు తగ విన్నవించె

తాత్పర్యం: అని ఈ విధంగా పరమ భక్తితో, పదకవితా పితామహుడు తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి కుమారుడైన తాళ్లపాక తిమ్మయ్య (పెద తిరుమలాచార్యులు/తిమ్మార్యుడు) స్వామివారికి తగినట్లుగా ఈ ప్రభాత స్తవాన్ని విన్నవించుకున్నాడు.

విశేషం: ఈ చరణం ద్వారా ఈ అద్భుత ద్విపద కావ్యాన్ని రచించినది తాళ్లపాక పెద తిరుమలాచార్యులు (తిమ్మార్యుడు) అని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఈయన అన్నమయ్య పెద్ద కుమారుడు.

62. నేచి యీకృతి ధరణీశుల సభల నాచంద్రతారార్కమై యొప్పుఁగాక!

తాత్పర్యం: ఎంతో సమర్థవంతంగా, మనోహరంగా రూపుదిద్దుకున్న ఈ దివ్య కావ్యకృతి భూలోకంలోని రాజుల సభలలోను, పండితుల సభలలోను చంద్రుడు, నక్షత్రాలు, సూర్యుడు ఉన్నంతవరకు (ఆచంద్రతారార్కముగా) శాశ్వతంగా వర్ధిల్లు గాక!

విశేషం: కవి తన కావ్యం లోకంలో నిలిచి ఉండాలని కోరుకునే మంగళాశాసనం (ఫలశ్రుతి) ఇది.

॥ శ్రీవేంకటేశార్పణమస్తు ॥ (ఈ విధంగా ఈ స్తోత్రం శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారికి సమర్పితమైనది. శుభం.)