పచ్చి కస్తురి నీకు బ్రాఁతిగాని

 శ్రీవేంకటేశ్వరుని పరిమళ శోభితమైన దివ్యమంగళ విగ్రహాన్ని, ప్రియురాలైన నాయిక (అరణ్య ప్రాంతపు చెంచెత లేదా బోయ పడుచు భావనలో) తన అమాయకత్వంతో, కొంటెతనంతో కూడిన ముగ్ధశృంగార ధోరణిలో వర్ణించిన రమణీయ సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి:

పచ్చి కస్తురి నీకు బ్రాఁతిగాని

ఒచ్చెమని పూయ నొల్లమి దెన్నఁడును

•  తాత్పర్యం: స్వామీ! నీకేమో పచ్చి కస్తూరి అంటే అమితమైన ఇష్టం (బ్రాఁతి). కానీ మాకేమో అది లోటుగా భావించో లేదా అదో రకమైన సంకోచంతోనో దాన్ని పూసుకోవడానికి ఎప్పుడూ ఇష్టపడము.
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: కస్తూరి రాజభోగాలకు, పరమ పవిత్ర దివ్యాలంకారాలకు చిహ్నం. పరమాత్మ సర్వ పరిమళభరితుడు, సౌందర్యనిధి. జీవుడు (నాయిక) తన నిరాడంబరతను తెలుపుతూనే, పరమాత్మ వైభవాన్ని ఆరాధనా పూర్వకమైన చనువుతో ఎత్తిచూపుతున్న మధురభక్తి సంభాషణ ఇది.
  
  

చరణం 1:

తట్టుపునుఁ గొడల నంతటా నలంది

దిట్టవై పరిమళానఁ దిరిగేవు

ఇట్టిది మాయడవిలో నింతా నిదే

ఒట్టి యుండు నే మొల్ల మిదెన్నఁడును

• తాత్పర్యం: మేనంతటా దట్టంగా పునుగును పూసుకొని, సువాసనలు వెదజల్లుతూ ఎంతో గడుసుదనంతో (దిట్టవై) తిరుగుతున్నావు. ఇటువంటి పునుగు మా అడవులలో విస్తారంగా, ఊరకే దొరుకుతూనే ఉంటుంది. కానీ మేము మాత్రం దీన్ని పూసుకోవడానికి ఎప్పుడూ ఇష్టపడము.
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: అడవిలో సహజసిద్ధంగా పునుగు పిల్లుల నుండి లభించే పునుగు వారికి పరిచితమే అయినా, ఆ పునుగు స్వామి దేహాన్ని తాకినప్పుడే దానికి నిజమైన విలువ, పరిమళం చేకూరుతాయి. "మా దగ్గర ఉన్నా మేము పట్టించుకోని దానిని నువ్వు ఇంత వైభవంగా అలంకరించుకున్నావు" అంటూ స్వామి సౌకుమార్యాన్ని, శృంగార రసికతను నాయిక వేళాకోళంగా ప్రశంసిస్తోంది.
  
  

చరణం 2:

కప్పురపుఁ దావి తోడఁ గదియుచు

చిప్పిలెటి చెమటలఁ జెలంగేవు

తప్పక యింటింట దీని తరువులే నే

మెప్పుడు మాచేత నంట మిదెన్నఁడును

• తాత్పర్యం: పచ్చకర్పూరపు సువాసనతో నన్ను చేరుకుంటూ, శృంగార కేళీ విలాసాల వల్ల పొంగుతున్న చెమటలతో శోభిల్లుతున్నావు. నిజానికి మా పల్లెల్లో ఇంటింటా ఈ కర్పూరపు చెట్లే (తరువులే) ఉంటాయి. అయినా మేము ఎప్పుడూ వీటిని చేతితోనైనా ముట్టుకోము (నీవలె పూసుకోము).
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: సంభోగ శృంగారంలోని శ్రమజలాలను (చెమటలను) కర్పూర సువాసనతో కలిపి వర్ణించడం అన్నమయ్య కవితా చమత్కారం. ప్రకృతిలో లభించే వస్తువులేవైనా పరమాత్మను ఆశ్రయించినప్పుడే పవిత్రతను, రసానుభూతిని సంతరించుకుంటాయనే తత్త్వం ఇందులో దాగి ఉంది.
  
  

చరణం 3:

జవ్వాది శిరసు నిండఁ జమరుకా యిట్టె

పవ్వళించే విదె నాపక్కనీవు

రవ్వయిన వేంకటరమణుఁడా మే

మెవ్వరమూ దీని నెఱుఁగ మెన్నఁడును

•  తాత్పర్యం: తలనిండా జవ్వాది (ఒక దివ్య సుగంధ తైలం) తళతళలాడుతుండగా, ఇదిగో ఇలా నా పక్కనే వచ్చి పవళించావు. లోక ప్రసిద్ధుడవైన ఓ వేంకటరమణుడా! ఇంతటి భోగాలను, ఈ సుగంధ విలాసాలను మాలో ఎవరమూ ఎప్పుడూ ఎరుగము సుమా!
  
  
• మధుర భక్తి విశేషం: సర్వలోక నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అత్యంత వైభవోపేతుడై ఉండి కూడా, తనను అమాయకంగా ప్రేమించే సామాన్య భక్తురాలైన నాయిక సరసన ఒదిగి పవళించడం భక్తపరాధీనతకు నిదర్శనం. ఆడంబరాలు తెలియని ముగ్ధ భక్తికి పరమాత్మ పరవశుడై లొంగిపోతాడనే పరమ రహస్యాన్ని అన్నమయ్య శృంగార రసభరితంగా ప్రతిపాదించారు.