ఎదురా రఘుపతికి

 శ్రీ తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు రచించిన ఈ అధ్యాత్మ సంకీర్తన రావణాసురుని అహంకారాన్ని, భగవద్విముఖత వల్ల కలిగే వినాశనాన్ని హెచ్చరిస్తూ సాగుతుంది.

పల్లవి

ఎదురా రఘుపతికి నీ విటు రావణా నేఁ-

డిదేమి బుద్ధి దలఁచి తిట్లాయె బ్రదుకు

• తాత్పర్యం: ఓ రావణా! సాక్షాత్తు ఆ రఘునాథుడైన శ్రీరామునికి నువ్వు సాటి రాగలవా, ఎదురు నిలవగలవా? ఎలాంటి దుర్బుద్ధితో ఇలా ఆలోచించి నీ బతుకును ఈ దుస్థితికి తెచ్చుకున్నావు?
  
  
• విశేషం: అహంకారంతో భగవంతుని ఎదిరించిన అసుర స్వభావాన్ని సంబోధిస్తూ, అజ్ఞానం ఎలాంటి వినాశనానికి దారితీస్తుందో పల్లవిలోనే నేరుగా ప్రశ్నిస్తున్నారు.
  
  

మొదటి చరణం

హరుని పూజలు నమ్మి హరితో మార్కొనఁగ

విరసమై కూలితివి వెఱ్ఱి రావణా

వరుసతోడ బ్రహ్మవరము నమ్మి రాము

శరణనకుండఁగానే సమసెఁగా కులము

• తాత్పర్యం: ఓ వెర్రి రావణా! శివుడిని పూజించాననే గర్వంతో శ్రీహరితో పోరాటానికి దిగి సర్వనాశనమై కూలిపోయావు. బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన వరాలు ఉన్నాయని ధీమాతో శ్రీరాముడిని శరణు వేడకపోవడం వల్లే నీ రాక్షస వంశమంతా సమూలంగా నాశనమైంది.
  
  
• విశేషం: దైవభక్తి ఉన్నప్పటికీ, సమగ్ర పరతత్వమైన శ్రీహరిని గుర్తించక భేదభావంతో, గర్వంతో ప్రవర్తిస్తే సాధించిన శక్తులు గానీ, పొందిన వరాలు గానీ రక్షించలేవని ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
  
  

రెండవ చరణం

జపతములు నమ్మి సర్వేశు విడువఁగా

విపరీత మాయెఁగా వెఱ్ఱిరావణా

వుపమలన గడు తా నున్న జలనిధి నమ్మి

కపులపాలై తివిగా కదనరంగమున

• తాత్పర్యం: ఓ వెర్రి రావణా! నువ్వు చేసిన జపతపాలను మాత్రమే నమ్ముకుని సర్వేశ్వరుడైన పరమాత్మను విస్మరించావు; దాంతో అంతా తలకిందులై విపరీత ఫలితం దక్కింది. లంక చుట్టూ దాటడానికి వీలులేని మహాసముద్రం అండగా ఉందని విర్రవీగావు, తీరా యుద్ధరంగంలో వానరుల చేతుల్లో ఓడిపోయి ప్రాణాలు కోల్పోయావు.
  
  
• విశేషం: బాహ్య సాధనలైన తపస్సు, సహజ రక్షణలైన సముద్రం వంటివి భగవద్విరోధం ముందు ఏమాత్రం నిలవలేవని వానరుల విజయం ద్వారా తెలియజెప్పారు.
  
  

మూడవ చరణం

బంటతనము నమ్మి పైకొన్న రాఘవు

వింటఁ బొలిసితివిగా వెఱ్ఱిరావణా

యింటనే శ్రీ వేంకటేశ్వరునిఁ గొలిచి

వెంటనే సుఖియాయె విభీషణుఁడు

• తాత్పర్యం: ఓ అవివేకమైన రావణా! నీ బాహుబలాన్ని, బంటుతనాన్ని (సైన్యబలాన్ని) మితిమీరి నమ్మి ఎదురువెళ్లి చివరకు శ్రీరాముని కోదండ బాణాలకు బలయ్యావు. కానీ నీ తమ్ముడైన విభీషణుడు మాత్రం ఇంట్లోనే ఉంటూ సాక్షాత్తు శ్రీవేంకటేశ్వరుడైన ఆ రాముని శరణువేడి, వెంటనే సకల సుఖాలనూ, శాశ్వతమైన రాజ్యాన్ని పొందాడు.
  
  
• విశేషం: ఒకే వంశంలో పుట్టిన అన్నదమ్ములైన రావణ-విభీషణులను పోల్చడం ద్వారా అహంకారానికి నాశనం, శరణాగతికి క్షేమ-మోక్షాలు లభిస్తాయని పెదతిరుమలాచార్యులు రామ-వేంకటేశ్వర అభేద తత్త్వంతో ఉపదేశించారు.