ఎవ్వరి మెచ్చఁ దగవు

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచిత ఈ శృంగార సంకీర్తన శ్రీరాముడు, సీతాదేవి (అలాగే శ్రీవేంకటేశ్వరుడు, అలమేలుమంగ) ల మధ్య ఉన్న అనురాగాన్ని, సమ ఉజ్జీలైన వారి ప్రేమ వైభవాన్ని మధుర భక్తి మార్గంలో ఎంతో సమర్థవంతంగా, కొంత పరిహాసంతో (వ్యాజస్తుతి) వర్ణిస్తుంది.

పల్లవి

ఎవ్వరి మెచ్చఁ దగవు యిద్దరిలో రామరామ

రవ్వగా సురలు విచారము సేసే రిందుకే

• తాత్పర్యం: రామ రామ! మీ ఇద్దరిలో (రాముడు - సీత లేదా వెంకటేశ్వరుడు - అలమేలుమంగ) ఎవరిని మెచ్చుకోవాలో, ఎవరిది పైచేయో చెప్పడం చాలా కష్టం. ఈ విషయంలో ఎటూ తేల్చుకోలేక దేవతలు కూడా పెద్దగా చర్చిస్తూ ఆశ్చర్యపోతున్నారు.

• విశేషాలు: నాయకా-నాయికల సమానత్వాన్ని చూపిస్తూ అన్నమయ్య చెప్పిన చమత్కారం ఇది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య, లేదా భగవంతుడు-ఆయన శక్తి (శ్రీదేవి) ల మధ్య ఉన్న సమరస భావాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. భగవంతుని కృప కంటే లక్ష్మీదేవి కరుణ తక్కువది కాదని, ఇద్దరూ భక్తులను బ్రోచేవారేనని చెప్పడం.

చరణం 1

దశరథు యజ్ఞములో తగ నీవు జనియింప

దశకంఠుమేనఁ బుట్టె దావాగ్ని

వశమైన శాంతితో వర్ణనకెక్కితి నీవు

దశకంఠుఁ డంటి నట్టిధర్మ మందె సమసె

• తాత్పర్యం: దశరథ మహారాజు చేసిన యజ్ఞంలో నీవు అవతరించగానే, రావణాసురుని (దశకంఠుని) శరీరంలో అప్పుడే ఒక కాచి చల్లార్చలేని దావాగ్ని (భయం/మంట) పుట్టింది. నీవు అపరిమితమైన శాంత గుణంతో ప్రసిద్ధి చెందావు. చివరికి ఆ రావణాసురుడు నిన్ను దాకిన పాపానికి ఆ ధర్మం చేతనే (నీ చేతిలోనే) నశించిపోయాడు.

• విశేషాలు: రాముని శాంత గుణాన్ని, రావణాసురుని ఆగ్రహం/అహంకారాలను ఇక్కడ పోల్చి చెప్పారు. శాంతంతోనే అహంకారాన్ని జయించడం రామావతార విశిష్టత.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు ప్రశాంతమూర్తి. అహంకారం (రావణ తత్త్వం) ఉన్న చోట భయం, మంట పుడతాయి. భగవంతుని అపారమైన శాంతి-కరుణల ముందు భక్తునిలోని అహంకారం సమసిపోతుంది.

చరణం 2

నెఱిఁ దొల్లి సీతకిఁగా నీవు విల్లెత్తఠగానను

చెఱకు విల్లెత్తె నీపెఁ జేరి మరుఁడు

విఱిగె నీవెత్తివట్టి విల్లయితే నెంతైన

విఱుగ కాతనివిల్లు వెసఁ బెండ్లిసేసెను

• తాత్పర్యం: పూర్వం సీతాదేవి స్వయంవరంలో నీవు శివధనస్సు ఎత్తావు. కానీ అదే సమయంలో సీతను చేరుకోవడానికి మన్మథుడు తన చెరకు విల్లును ఎత్తాడు. నీవు ఎత్తిన ఆ పెద్ద శివధనస్సు విరిగిపోయింది కానీ, మన్మథుని చెరకు విల్లు మాత్రం విరగకుండా అలాగే ఉండి మీ ఇద్దరికీ త్వరగా వివాహం జరిపించింది!

• విశేషాలు: ఇక్కడ అన్నమయ్య చాలా చక్కటి పరిహాసాన్ని వాడారు. రాముడు విరిచింది రాతి/ఇనుప విల్లు (శివధనస్సు). కానీ మన్మథుని విల్లు ప్రేమకు ప్రతీక. రాముని బాహుబలం కంటే మన్మథుని ప్రేమ బాణమే ఇద్దరినీ జంటగా కలిపి పెండ్లి పీటలు ఎక్కించిందని వర్ణించారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుణ్ణి గెలవడానికి, పొందడానికి శక్తులు, కఠినత్వాలు (కఠినమైన ధనస్సు) పనికిరావు. కేవలం అనురాగం, తీపిదనంతో కూడిన "భక్తి" (మరుని చెరకు విల్లు) మాత్రమే భగవంతునితో ఆత్మకు అనుసంధానం చేయగలదు.

చరణం 3

శ్రీ వేంకటాద్రిమీఁదఁ జేరి యెక్కితివి నీవు

ఆ వెలఁది నీవుర మట్టె యెక్కెను

దేవుఁడైవై ఇందరిలోఁ దిరుగాడుదువు గాని

వోవల నాకైతే నీపై వున్నచోనే వున్నది

• తాత్పర్యం: స్వామీ! నీవు శ్రీ వేంకటాద్రి కొండపైకి ఎక్కి నిలిచావు. కానీ ఆ సీతాదేవి/అలమేలుమంగ ఏకంగా నీ వక్షఃస్థలము (రొమ్ము) పైనే ఎక్కి కూర్చుంది! నీవు అందరిలో తిరిగే దేవుడవు కావచ్చు, కానీ నా ఆలోచనకు/చూపులకు మాత్రం నీపై ఉన్న ఆ లక్ష్మీదేవి ఉన్నత స్థానమే ఎప్పుడూ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

• విశేషాలు: శ్రీరాముడిని శ్రీవేంకటేశ్వరునితో అభేదంగా చూడటం అన్నమయ్య శైలి. కొండ కంటే భగవంతుని హృదయ స్థానమే గొప్పది, అక్కడ సీత/అలమేలుమంగ కొలువుదీరి ఉంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడు సమస్త లోకాలకు అధిపతి (దేవుడు) అయినప్పటికీ, ఆయన హృదయంలో భక్తి/ప్రేమ (నాయిక/శ్రీదేవి) కే అత్యున్నత స్థానం ఉంటుంది. జీవాత్మ పరమాత్మ హృదయంలో స్థానం సంపాదించడమే మధుర భక్తి యొక్క పరాకాష్ఠ.