అన్నమయ్య 30 వ సంపుటము 201 - 250

201

పోయే నన్న - పోనీఁడ మ్మ

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో పెదతిరుమలాచార్యులు జీవాత్మ పరమాత్మల మధ్య గల మధుర భక్తి సంబంధాన్ని నాయికా    నాయకుల శృంగార లీలా విలాసంగా వర్ణించారు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రేమను పొంది, ఆయన వీడలేని బంధాన్ని అనుభవిస్తున్న ఒక ముగ్ధ పరవశాన్ని ఈ పదంలో సుందరంగా చిత్రించారు.

పల్లవి

పోయే నన్న - పోనీఁడ మ్మ పాయక నన్ను కొంగు - పట్టీ వీఁడు

తాత్పర్యము: నన్ను వెళ్ళిపోనివ్వండి, ఈయన నన్ను అసలు పోనివ్వడం లేదు. నన్ను అస్సలు వదలకుండా నా కొంగు పట్టుకుని లాగుతున్నాడు, ఇక నేను ఎలా వెళ్ళగలను?

విశేషాలు: ఇది సౌరాష్ట్ర రాగంలో సాగిన చక్కని శృంగార పదమని కీర్తన కింద వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నారు. ఇందులో నాయకుడు (స్వామి) నాయికపై చూపిస్తున్న అమితమైన చనువు, ప్రేమ ఇక్కడ వ్యక్తమవుతున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడిని ఆశ్రయించిన జీవుడిని ఆయన ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టడు. సంసార తాపత్రయాల వైపు జీవుడు వెళ్ళాలని చూసినా, పరమాత్మ తన అనుగ్రహమనే కొంగు పట్టుకుని తన వైపే లాక్కుంటాడనే శరణాగతి తత్త్వం ఇందులో దాగి ఉంది.

మొదటి చరణం

యెదురైతే మొక్కీ వీ - డేవఁడమ్మ అదనెరఁగండు - యౌ నే వీఁడు

తాత్పర్యము: ఎదురొస్తే చాలు భక్తితో (లేదా ప్రేమతో) నమస్కరిస్తున్న ఈయన అసలు ఎవరమ్మా? సమయాసమయాలు కూడా తెలియకుండా ప్రవర్తిస్తున్నాడు, ఈయన బుద్ధి ఎలాంటిదో కదా!

విశేషాలు: నాయిక స్వామి యొక్క అతి చొరవను చూసి పైకి అలుగుతున్నట్లు నటిస్తున్నా, లోపల ఆమెకు అమితమైన సంతోషం కలగడం ఇక్కడి శృంగార విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడి హృదయంలో భగవంతుడు సదా జాగరూకుడై ఉంటాడు. భక్తుడు ఎప్పుడు తలచుకున్నా, సమయంతో సంబంధం లేకుండా స్వామి సాక్షాత్కరించి తన దివ్య మంగళ స్వరూపంతో భక్తుడిని ఆనందింపజేస్తాడు.

రెండవ చరణం

మగనాల నన్న - మానఁడమ్మ నగీ నేడనైనా - నాతో వీఁడు

తాత్పర్యము: నేను పరాయి పురుషుడిని తలవని పతివ్రతను (మగనాల) అని చెప్పినా ఈయన వినడం లేదు. ఈ రోజైనా నాతో ఎంతో సరసంగా నవ్వుతూ ముచ్చటిస్తున్నాడు.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ కీర్తనలోని 'మగనాలు', 'అరుదారైతి' వంటి ప్రయోగ వైఖరులు, ముద్రణ మరియు వ్రాతప్రతి రాగాల కూర్పును బట్టి ఇవి తాళ్లపాక వారి పదాలుగానే స్పష్టమవుతున్నాయి. ఇలాంటి విశిష్ట ప్రయోగాలు ఇతరుల రచనలలో కనిపించవని, ఇది పెదతిరుమలాచార్యుల వారి ముద్రగా గుర్తించదగినదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవుడు ప్రకృతి పరంగా లౌకిక బంధాలలో చిక్కుకుని ఉన్నప్పటికీ, అసలైన పురుషుడు, సృష్టికర్త ఆ పరమాత్మ ఒక్కడే. అందువల్ల జీవాత్మకు పరమాత్మతోనే నిరంతర బంధం సాధ్యమనే సత్యం ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.

మూడవ చరణం

యింతలో శ్రీవేంక - టేశుఁడమ్మ వింతసేసి కూడె - (వేమారు) వీఁడు

తాత్పర్యము: ఇంతలోనే ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఎన్నో వింతలు, విడ్డూరాలు చేసి నన్ను వేలమార్లు (వేమారు) కూడాడు (నాతో మమేకమయ్యాడు).

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ ప్రకారం—పెదతిరుమలాచార్యుల వారి శైలికి సమర్థకముగా నిలిచే ముద్ర ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. స్వామితో నాయిక పొందిన సంపూర్ణ సుఖాన్ని, శృంగార సాఫల్యాన్ని ఈ చరణం తెలుపుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: సాధన పరిపాక దశకు చేరినప్పుడు భక్తుడు భగవంతునితో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని నిరంతర కటాక్షం వల్ల జీవుడు పరమానంద స్థితిని, మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని అందుకుంటాడనేదే ఈ కీర్తన యొక్క అంతిమ తాత్పర్యం

భామ శృంగారించు భావమే యందము

అవతారిక

ఈ కీర్తన పైకి శృంగార రస ప్రధానంగా, నాయకి (భామ) రూప వర్ణనగా కనిపిస్తుంది. కానీ అంతర్లీనంగా ఇది మానవ శరీర నిర్మాణాన్ని, యోగ రహస్యాలను, జీవాత్మ పరమాత్మల ఐక్యాన్ని తెలియజేసే ఒక అద్భుతమైన "తాత్త్విక/పరిభాషిక" శృంగార సంకీర్తన.

పల్లవి - అనుపల్లవి

భామ శృంగారించు భావమే యందము ||పల్లవి|| కాముని రతిపాట కాంతకీలాగు ||అనుపల్లవి||

తాత్పర్యము: ఆ భామ (నాయిక) శృంగారించుకునే రూపం, ఆ భావన ఎంతో అందంగా ఉంది. ఆ కాంత యొక్క విలాసాలు మన్మథుని రతి సామ్రాజ్యపు పాటలాగా అలరారుతున్నాయి.

విశేషాలు: కీర్తన కింద గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు—ఈ సంకీర్తనను చెన్నపురి వీణ రామానుజయ్య అనే పండితుడు 1912లో ప్రకటించిన ‘సంగీత సర్వార్థసారసంగ్రహము’ గ్రంథం నుండి ఉద్ధరించారు. దీనిని శ్రీమాన్ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు తాళ్లపాక పదసాహిత్యం, సంపుటం 13 పీఠికలో ప్రకటించారు. ఇది శ్రీరాగంలో, లుప్త తాళంలో (13వ సంపుటంలో కేదారగౌళ రాగం, ఝంపె తాళంతో) ఉదాహరించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఇక్కడ 'భామ' అనగా సృష్టి లేదా భగవంతుని వైపు ప్రయాణించే 'జీవాత్మ'. జీవాత్మ భగవంతుని కొరకు తనను తాను భక్తితో, జ్ఞానంతో అలంకరించుకోవడమే నిజమైన శృంగార రూపమైన అందం.

మొదటి చరణం

పూవొకటి వికసించె పున్నమచంద్రునివలె పూమీద మరిరెండు పూలుబూసె రెండుపూవుల నడుమ పూసెనొకపువ్వు పూవుకింద ముప్పదిరెండు పూమొగ్లెత్తె ||భామ||

తాత్పర్యము: పున్నమి చంద్రుని లాంటి ఒక పువ్వు వికసించింది. ఆ పువ్వు పైన మరో రెండు పువ్వులు పూశాయి. ఆ రెండు పువ్వుల మధ్యలో ఇంకొక పువ్వు పూసింది. ఆ పువ్వు కింద ముప్పై రెండు పూమొగ్గలు విచ్చుకున్నాయి.

విశేషాలు: నాయిక ముఖ సౌందర్యాన్ని కవి పూవులతో పోల్చారు. ముఖం అనే పువ్వుపై కళ్లు అనే రెండు పూలు, వాటి మధ్య ముక్కు అనే పువ్వు, పెదవుల కింద ముప్పై రెండు పళ్ళు అనే మొగ్గలు ఉన్నాయని కవి సమయ స్ఫూర్తి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: యోగ పరంగా ముఖం పున్నమి చంద్రుడు (సహస్రార చక్రం లేదా ముఖమండలం). రెండు కళ్ళు సూర్య చంద్ర నాడులు (ఇడ, పింగళ). ముక్కు సుషుమ్నా నాడి సంకేతం. ముప్పై రెండు దంతాలు శరీరంలోని వాక్కుకు, నాడుల శక్తికి ప్రతీకలు. ఈ దేహమే ఒక దైవిక వృక్షం అని భావం.

రెండవ చరణం

పక్షియొక్కటివ్రాలె భద్రేభమనగాను పక్షిమీదను రెండుపక్షులాయెన్ రెండుపక్షుల నడుమనే వ్రాలెనొకపక్షి పక్షితో జోడుగా పలికెనొకపక్షి ||భామ||

తాత్పర్యము: భద్రగజం లాంటి ఒక స్థానంలో ఒక పక్షి వచ్చి వాలింది. ఆ పక్షి మీద మళ్లీ రెండు పక్షులు చేరాయి. ఆ రెండు పక్షుల నడుమ ఇంకొక పక్షి వచ్చి వాలగా, ఆ పక్షితో జోడిగా మరొక పక్షి ముచ్చటాడుతోంది.

విశేషాలు: ఇది పక్షుల రూపంలో చెప్పబడిన అద్భుత పొడుపుకథ వంటి వర్ణన. నాయిక నడక, ఆమె కనుబొమ్మలు, చూపుల కదలికలను పక్షుల విన్యాసాలుగా ఇక్కడ కవి చమత్కరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఉపనిషత్తులలో చెప్పబడిన "ద్వా సుపర్ణా సయుజా సఖాయా" అనే శ్లోక భావన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. దేహం అనే వృక్షంపై/గజంపై జీవాత్మ, పరమాత్మ అనే రెండు పక్షులు ఉన్నాయి. ఒకటి కర్మ ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంటే, మరొకటి సాక్షిగా చూస్తూ జీవుడిని నడిపిస్తుంది. వాటి మధ్య జరిగే సంభాషణే అంతర్నాదం.

మూడవ చరణం

చిగురెత్తునే రెంటి చెందామరోయనగ చిగురుమీదను రెండుచిగురులెత్తెన్ చిగురుబోణియుంట శ్రీవేంకటేశుడు చిగురులోపలితేనె చెలగి చవిజూచెన్ ||భామ||

తాత్పర్యము: ఎర్ర తామరల లాంటి రెండు చిగుళ్ళు మొలిచాయి. ఆ చిగుళ్ళ మీద మరి రెండు చిగుళ్ళు వచ్చాయి. అలాంటి చిగురు వంటి సుకుమారమైన దేహం కలదానితో శ్రీవేంకటేశ్వరుడు కూడి, ఆ చిగురులోని అమృతపు తేనెను ఎంతో ఇష్టంగా ఆస్వాదించాడు.

విశేషాలు: నాయిక హస్తాలు, పాదాలు ఎర్రటి చిగుళ్ళ లాగా ఉన్నాయని వర్ణన. చివరకు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆమెను చేరి, శృంగార రస సామ్రాజ్యంలో తేల్చాడని ముగింపు పలికారు. గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణలోని  సంగీత సర్వార్థ సార సంగ్రహము  గ్రంథాల ప్రస్తావన ఈ కీర్తన యొక్క ప్రాచీనతను, సాహిత్య గౌరవాన్ని పెంచుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవుడు భక్తితో పరిపక్వత చెందినప్పుడు దైవికమైన ఆనందామృతం (తేనె) హృదయంలో ఊరుతుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆ భక్తి రసాన్ని స్వీకరించి, జీవునికి మోక్షానందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. జీవాత్మ పరమాత్మల పరమ సాంప్రదాయక కలయికే ఈ సృష్టికి పరమార్థం.

203 .భూషణము లవి యేటి - భూషణములు

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో చినతిరుమలాచార్యులు బాహ్యమైన అలంకారాలు, బంగారు ఆభరణాలు మానవునికి నిజమైన అందాన్ని ఇవ్వలేవని చాటిచెప్పారు. సద్గుణాలు, భగవద్భక్తి మాత్రమే జీవునికి శాశ్వతమైన అలంకారాలని ప్రబోధిస్తూ సాగిన పరమ వైరాగ్య, నీతి సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి

భూషణము లవి యేటి - భూషణములు భూషణము లన నిజ - భూషణము(లే)గాక ||పల్లవి||

తాత్పర్యము: బంగారంతో, రత్నాలతో చేసుకునే ఆ బాహ్య ఆభరణాలు అసలు అలంకారాలేనా? అవి కావు. మానవుడికి ఉండే సద్గుణాలు, అంతర్గత పవిత్రత మాత్రమే నిజమైన ఆభరణాలు.

విశేషాలు: కీర్తన కింద వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు—ఈ సంకీర్తన పల్లవి ఎత్తుగడలోనే భర్తృహరి సుభాషితమైన "కేయూరాణి న భూషయంతి పురుషం" (మనుషులకు బాహుపురులు, హారాలు నిజమైన భూషణాలు కావు, సంస్కారవంతమైన వాక్కే భూషణం) అనే శ్లోకాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. ఈ కీర్తనకు రాగ తాళాలు లుప్తమయ్యాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: లౌకికమైన ఆడంబరాలు, ఆభరణాలు దేహంతోనే నశించిపోతాయి. ఆత్మకు ఎలాంటి అలంకారాలు అక్కర్లేదు. జీవుడు భగవంతుని చేరడానికి కావాల్సింది సత్ప్రవర్తన అనే ఆత్మగుణాలే తప్ప బాహ్య సంపదలు కావనేది ఇక్కడి పరమార్థం.

మొదటి చరణం

దానమే భూషణము - దనరు హస్తములకు మానమే భూషణము - మనుజులకును               పూనికతో శాంతమే - భూషణము యోగికిని          మానినికి పతిభక్తి - మంచి భూషణము ||భూషణము||

తాత్పర్యము: చేతులకు దానం చేయడమే నిజమైన ఆభరణం. మనుషులకు ఆత్మగౌరవం (మానము) కాపాడుకోవడమే గొప్ప అలంకారం. యోగులకు పట్టుదలతో కూడిన శాంత గుణమే భూషణం. అలాగే, ఇల్లాలు (మానిని) కి పతిభక్తే అన్నిటికంటే మంచి అలంకారం.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ తొలి చరణంలో భర్తృహరి సుభాషితాల పోలికలు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. సమాజంలో ఏ వర్గానికి ఏది నిజమైన అలంకారమో ఎంతో సులభ శైలిలో చినతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ వివరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఇక్కడ 'పతిభక్తి' అంటే అంతరార్థంలో జీవాత్మకు తన పరమ పతియైన శ్రీమన్నారాయణునిపై ఉండే అనన్య భక్తి. దాన గుణం, శాంతం, భగవద్భక్తి అనేవి జీవుడిని సంసార బంధాల నుండి విముక్తుడిని చేసే సాధనాలు.

రెండవ చరణం

కమలాక్షు జూచుటే - కన్నులకు భూషణము శమగుణమె భూషణము - సాధులకును విమలమగు గురుభ(క్తె) - వెలలేని భూషణము కమలము(లె) జలములకు - కడు భూషణములు ||భూషణము||

తాత్పర్యము: పుండరీకాక్షుడైన ఆ పరమాత్మను దర్శించడమే కన్నులకు నిజమైన అలంకారం. సాధుసజ్జనులకు ఇంద్రియ నిగ్రహం (శమ గుణము) భూషణం. నిర్మలమైన గురుభక్తి అనేది వెలకట్టలేని గొప్ప ఆభరణం. నీటి సరస్సులకు తామర పువ్వులే నిజమైన అందాన్ని ఇస్తాయి.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ ప్రకారం—ఈ చరణంలో పోతనగారి భాగవత పద్యమైన "కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు... హరిఁ జూచు కన్నులు కన్నులు" అనే భావనల పోలికలు దండిగా కనిపిస్తున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవద్దర్శనం లేని కళ్ళు, గురుసేవ లేని జీవితం వ్యర్థం. కమలాలు లేని జలాశయం ఎలా శోభించదో, గురుభక్తి మరియు హరిభక్తి లేని మానవ జన్మ కూడా అలానే శోభించదు. ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురువును ఆశ్రయించడమే జీవుడికి వెలలేని భూషణం.

మూడవ చరణం

నెట్టుకొని రాజులకు - నీతియే భూషణము గట్టులే యేరులకు - గల భూషణములు గట్టిగా(నె)ప్పుడు వేం - కటనాథు పాదములు పట్టుటే భూషణము - ప్రాణులకును ||భూషణము||

తాత్పర్యము: పాలకులైన రాజులకు న్యాయం, నీతి తప్పకుండా నడుచుకోవడమే నిజమైన భూషణం. ప్రవహించే నదులకు ఇరువైపులా ఉన్న గట్లు (తీరాలు) ఎలాగైతే హద్దులుగా ఉండి అందాన్ని ఇస్తాయో, అలాగే ఈ లోకంలోని సమస్త ప్రాణకోటికి వేంకటేశ్వరుని పాదాలను గట్టిగా పట్టుకోవడమే అత్యున్నతమైన ఆభరణం.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ చరణాంతంలో ఆళ్వారాచార్యుల మాధవ పాదసేవనాన్ని, శరణాగతి తత్త్వాన్ని (అవధీరిత శారదారవిందో చరణౌ తే మరణేపి చింతయామి / బ్రహ్మ కడిగిన పాదము వంటి భావనలను) ఇక్కడ చినతిరుమలాచార్యులు అద్భుతంగా పొందుపరిచారు. ఇట్టి పోలికలతో కూడిన పాటే కన్నడంలో శ్రీపాదరాయల వారు కూడా రచించారని ఆయన గుర్తుచేశారు.

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యుల వారి "భూషణము లవి యేటి" సంకీర్తనకు, కన్నడ దాససాహిత్య పితామహులైన శ్రీపాదరాయల వారి కీర్తనకు మధ్య గల అద్భుతమైన సామ్యాన్ని ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి అనువాదం మరియు వివరణల ఆధారంగా క్రింది విధంగా సంక్షిప్తంగా చెప్పుకొందాం

శ్రీపాదరాయల రచన - విశేషాలు

• సమకాలీన సాహిత్య సామీప్యం: చినతిరుమలాచార్యుల వారి "భూషణము లవి యేటి" కీర్తనకు అచ్చుగుద్దినట్లు సరిపోయే అంతర్లీన భావనలతో కన్నడ భాషలో శ్రీపాదరాయల వారు (రంగవిఠల ముద్రతో) "భూషణకె భూషణ ఇదు భూషణ" అనే కీర్తనను సారంగ రాగం, ఝంపె తాళంలో రచించారు. ఇది నాటి తెలుగు-కన్నడ భక్తి సాహిత్యాల మధ్య గల పరస్పర సంబంధాన్ని చాటుతోంది.
• భావ సారూప్యత - అనువాద విశేషం: ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఈ కన్నడ కీర్తనను తెలుగులోకి "అందమున కందము యిది యందము" అంటూ ఎంతో సుమధురంగా అనువదించారు. "భూషణము అంటే నగ; నగ ధరిస్తే అందముగా ఉంటుంది కదా, అందువల్ల 'భూషణ' అనే పదాన్ని 'అందము' అనే అర్థంలో అనువాదము చేశాను" అని ఆయన ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించారు.
• చరణాల వారీగా పోలికలు:
• నాయక ప్రశస్తి: చినతిరుమలాచార్యులు 'వేంకటనాథుని' ప్రస్తుతిస్తే, శ్రీపాదరాయల వారు పల్లవిలో శేషగిరివాస, శ్రీవర వేంకటేశునిగాను, చరణంలో రంగవిఠలునిగాను కీర్తించారు.
• సద్గుణ భూషణాలు: చినతిరుమలయ్య గారి లాగే శ్రీపాదరాయలు కూడా రెండు చేతులకు 'దానమే అందము (దానవే భూషణ)', మానవులకు 'మానమే అందము', మునియోగులకు 'జ్ఞానమే అందము', ఇల్లాలుకి 'పతిభక్తే అందము' అని ఒకే రీతిలో ప్రతిపాదించారు.
• భక్తి అలంకారాలు: నాలుకకు నారాయణ నామస్మరణ, కాలికీ హరియాత్రలు, ఆలయానికి తులసి బృందావనము, చెవులకు విష్ణుకథలు వినడమే నిజమైన భూషణాలుగా ఇరు దైవభక్తులు సమాంతరంగా కీర్తించడం ఈ కీర్తనల యొక్క పరమ విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: నదికి గట్లు ఎంత రక్షణో, మానవ జీవితానికి నీతి, ధర్మం అంత రక్షణ. అన్నిటికంటే మిన్నగా, ఈ సంసార సాగరాన్ని దాటడానికి ప్రాణులన్నింటికీ లభించే ఏకైక ఆశ్రయం, పరమ భూషణం శ్రీవేంకటనాథుని చరణారవింద శరణాగతి మాత్రమే. శరణాగతి ద్వారానే జీవుడు ముక్తిని పొందుతాడు.

204

అవతారిక

మానవ జన్మలో లభించే అమూల్యమైన యవ్వన కాలాన్ని లౌకిక భ్రమల్లో, మాయలో వృధా చేసి, వృద్ధాప్యంలో దేవుణ్ణి స్మరిద్దామనుకోవడం వ్యర్థమని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో ప్రబోధించారు. సమయం మించిపోకముందే పరమాత్మ సేవలో తరించాలని హెచ్చరిస్తూ సాగిన అద్భుతమైన వైరాగ్య సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి

మంచి వయసుకాలము మాయతోనే పోయె నంటి కంచెలం(ప్ర)తికపపుడు కాచీనా (బ్రతుకు) || మంచి ||

తాత్పర్యము

భగవత్ చింతనకు అనుకూలమైన చక్కని యవ్వన కాలమంతా సంసార మాయ మోహాలలోనే వృధాగా గడిచిపోయిందని బాధపడే సమయం వచ్చింది. చేతులు కాలాక ఆకులు పట్టుకున్నట్లుగా, వయసంతా అయిపోయాక ముసలితనంలో రక్షణ కోసం కంచె వేసుకున్నంత మాత్రాన ఈ జీవితం కాపాడబడుతుందా? అంటే కాపాడబడదు.

విశేషాలు

అన్నమాచార్యులు ఇక్కడ "మంచి వయసు కాలము" అంటూ యవ్వనాన్ని సంబోధించారు. యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు శరీరం, బుద్ధి దృఢంగా ఉంటాయి కాబట్టి ఆ సమయంలోనే భగవత్ సేవ చేయాలి. అది వదిలేసి ముసలితనంలో భక్తిని అలవర్చుకోవాలనుకోవడం తోటంతా ఎండిపోయాక కంచె వేయడం లాంటిదని చక్కని లౌకిక ఉదాహరణతో వివరించారు.

మొదటి చరణం

ముదిమి కాలమునందు మొక్కుదును సాధించె నంటా మదించి మరడొక ముది ముది కప్పను కదలక కంతకును కన్నుల తోరలు గప్పి అదపున రతిత్వమున కాదుగద ముండనను || మంచి ||

తాత్పర్యము

వృద్ధాప్యం వచ్చాక దేవునికి మొక్కుతూ, ఏదో సాధిద్దామని అనుకోవడం భ్రమ మాత్రమే. ముసలితనంలో మనిషి శరీరం మదించిన ఒక ముసలి కప్పలాగా తయారవుతుంది; కంటిచూపు మందగించి కళ్ళపై పొరలు కమ్ముతాయి, కదలడానికి కూడా వీలుపడదు. అటువంటి అశక్తతతో కూడిన దీన స్థితిలో ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని భగవంతుని వైపు మనస్సును లగ్నం చేయడం సాధ్యం కాదు కదా!

విశేషాలు

ఈ చరణంలో అన్నమయ్య ముసలితనంలోని శారీరక అశక్తతను "ముది ముది కప్ప"తో పోల్చారు. కప్ప ఏ విధంగానైతే ఒకే చోట కదలకుండా పడి ఉంటుందో, వృద్ధుడు కూడా శారీరక శ్రమ చేయలేక అలానే ఉండిపోతాడు. గ్రంథకర్త మరియు వ్యాఖ్యాత  శంకరరావు గారి సంక్షిప్త వ్యాఖ్య ప్రకారం, కాలం మీరిపోయిన పిమ్మట చేసే ప్రయత్నాలన్నీ వ్యర్థమే అవుతాయి; శరీరం సహకరించని వృద్ధాప్యంలో భగవంతుని సేవించడం అత్యంత కష్టతరం.

రెండవ చరణం

జవ్వనప్రాయము పోగా సన్యాసి నయ్యె నంటాను నవ్వులానే నరిగి నడకఁక జొచ్చెను చివ్వున నేముక వంగి చేతి గూటకోల పట్టి ఎవ్వేళార తిరిగెడో తోలుబొమ్మఁక జొచ్చెను || మంచి ||

తాత్పర్యము

యవ్వన ప్రాయమంతా సుఖాల కోసం ఖర్చు పెట్టేసి, అది తీరిపోయాక 'నేను సన్యాసిని అవుతాను' అనడం ఇతరులకు నవ్వులాటగా మారుతుంది. ముసలితనంలో శరీరం జీర్ణమై, వెన్నుముక వంగిపోయి, నడవడానికి చేతిలో కర్ర (గూటకోల) పట్టుకోవాల్సి వస్తుంది. ఎప్పుడు ఏ క్షణాన కూలిపోతుందో తెలియని ఆ శరీరం కేవలం ఒక తోలుబొమ్మలాగా ఇటు అటు తిరుగుతూ దయనీయంగా తయారవుతుంది.

విశేషాలు

శరీరాన్ని "తోలుబొమ్మ"గా వర్ణించడం ద్వారా అన్నమయ్య ప్రాపంచిక జీవితం యొక్క అశాశ్వతత్వాన్ని నొక్కి చెప్పారు. యవ్వనంలో తపస్సు లేదా సన్యాసం తీసుకోకుండా, అన్ని శక్తులు ఉడిగిపోయాక సన్యాసిని అవుతანనడం లోకానికి నవ్వులాట అని హెచ్చరించారు. 

మూడవ చరణం

యింతక మీఁదట శ్రీవెంకటేశ్వరు సేవించె నంటా నంతె లేక వుండఁగాను చచ్చిపోవును అంతెట మీఁద చెడ్డెనునై నంతరాత్మనై మంతన హరి నీవాటె మంగళితె తెల్లము || మంచి ||

తాత్పర్యము

ఈ వృద్ధాప్యం దాటిన తర్వాత నిదానంగా శ్రీవెంకటేశ్వరుని సేవించుకుందాంలే అని కాలయాపన చేస్తుండగానే, ఏ రోజో ఒకరోజు హఠాత్తుగా మృత్యువు ముంచుకొచ్చి మనిషి చచ్చిపోతాడు. ఆ తర్వాత అంతరాత్మ చెడిపోయి దుర్గతి పాలుకాక తప్పదు. కాబట్టి ఓ హరి! అంతర్యామివైన నీ శరణు వేడి, నీతో ఆధ్యాత్మిక సంభాషణలు (మంతనములు) జరపడమే పరమ మంగళకరమైన మార్గమని స్పష్టమవుతోంది.

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో అన్నమయ్య తిరుమల శ్రీవెంకటేశ్వరుని ముద్రతో శరణాగతి ప్రాధాన్యతను చాటారు. రేపు చేద్దాంలే అనే కాలయాపన భక్తి మార్గంలో పనికిరాదని, మరణం ఎప్పుడైనా రావచ్చునని గుర్తుచేశారు. కీర్తన కింద ఇవ్వబడిన వ్యాఖ్య ఆధారంగా,  సమయం ఉన్నప్పుడే, అంటే శక్తి సామర్థ్యాలు ఉన్న జవ్వనప్రాయంలోనే శ్రీనివాసుని సేవలో నిమగ్నం కావడం ఒక్కటే మానవ జన్మకు సార్థకతను, శుభాన్ని (మంగళాన్ని) చేకూరుస్తుంది.

205

అవతారిక

శ్రీ వేంకటేశ్వరుని లీలావిలాసాలను, ఆయన భక్తులపై చూపే అనుగ్రహాన్ని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో అద్భుతంగా వర్ణించారు. కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన చరణాలను అన్నమయ్య శైలిలోనే పునర్నిర్మించి, సంపూర్ణ ఆధ్యాత్మిక వ్యాఖ్యను క్రింద అందించడం జరిగింది.

పల్లవి

మంచివాడ వౌదువు - మలగ నియ్యను నిన్ను వంచనలచే యింతుల - వలపింతు నీవు

తాత్పర్యము

ఓ స్వామీ! నీవు చాలా మంచివాడివి, నిన్ను నన్ను విడిచి ఎటో వెళ్ళనివ్వను. నువ్వు నీ మాయా విలాసాలతో, ప్రేమపూర్వకమైన వంచనలతో భక్తులైన ఇంతులను (జీవులను) నీ వైపు ఆకర్షించి, వలపించుకుంటావు.

విశేషాలు

జీవాత్మ పరమాత్మల మధ్య ఉండే మధుర భక్తిని అన్నమయ్య ఇక్కడ పల్లవిలో ప్రతిపాదించారు. భగవంతుని మాయ ఎంతో లీలాప్రదమైనదని, ఆయన అందరినీ తన ప్రేమపాశంతో కట్టిపడేస్తాడని సులభ శైలిలో వివరించబడింది.

మొదటి చరణం (కల్పితం)

అలమేలుమంగ నెదను - హత్తుకొని నీవు చాల కొలువున్నావు సుఖమున - కోరిన కోర్కెలీడేర్చ చెలరేగి జగములను - చేరి రక్షించుకొంటూ నిలిచినావు మా యెదుట - నిత్య కళ్యాణమూర్తివై

తాత్పర్యము

అలమేలుమంగమ్మను నీ హృదయంలో హత్తుకుని, భక్తుల కోరికలను ఈడేర్చడం కోసం నీవు ఎంతో సుఖంగా కొలువై ఉన్నావు. ఈ సకల జగత్తును చేరదీసి రక్షిస్తూ, మా కండ్ల ముందే నిత్య కళ్యాణమూర్తివై నిలిచి ఉన్నావు.

విశేషాలు

స్వామి యొక్క జగద్రక్షణ శీలాన్ని, లక్ష్మీ సమేతుడైన ఆయన వైభవాన్ని అన్నమయ్య సంప్రదాయ రీతిలో ఈ చరణం ఆవిష్కరిస్తోంది.

రెండవ చరణం (కల్పితం)

వేద వేదాంతములకు - వెలసిన మూలమవౌచు నాద బ్రహ్మ రూపమున - నటనలు సేయుచున్నావు పాద పద్మముల నమ్మి - పలవరించు భక్తులను కాదనక కరుణతో - గాచుట నీకు లీల

తాత్పర్యము

సకల వేదములకు, వేదాంతములకు మూలకారణమైన నీవు నాదబ్రహ్మ స్వరూపంతో సృష్టి నటనలు చేస్తున్నావు. నీ పాదపద్మములను నమ్మి ప్రార్థించే భక్తులను కాదనకుండా ఎల్లప్పుడూ కరుణతో రక్షించడం నీకు ఒక లీలగా మారింది.

విశేషాలు

భగవంతుని శరణాగతి తత్త్వాన్ని, ఆయన నాద స్వరూప ప్రాధాన్యతను సరళమైన తెలుగు పదాలలో ఈ చరణం తెలియజేస్తోంది.

మూడవ చరణం (మూలపాఠం - లభ్యమైన భాగం మరియు పూర్తి రూపం)

నాటకములు చాల - నడియించి నీవు, వేం కటగిరి నేలేటి - వేడ్క యయ్యాని

(అన్నమయ్య ముద్రతో నాలుగు పంక్తులుగా పూర్తి చేసిన చరణం):

నాటకములు చాల - నడియించి నీవు, వేం కటగిరి నేలేటి - వేడ్క యయ్యాని ప్రకటముగ మమ్ములను - పాలించ వచ్చినావు వికసిత వేంకటేశ - విభుడవై బ్రోవుమయ్యా

తాత్పర్యము

ఈ సృష్టి అనే నాటకాన్ని ఎంతో చక్కగా నడిపించి, వేంకటగిరి (తిరుమల) ని ఏలుతున్న ఓ వేడ్కల దేవుడా! లోకానికి ప్రత్యక్షంగా మమ్ములను రక్షించడానికి ఇక్కడే వెలిశావు. వికసించిన పద్మము వంటి కన్నులు కల ఓ వేంకటేశ్వరా! మా ప్రభువువై మమ్ములను సదా కాపాడుము.

విశేషాలు

ఈ కీర్తన క్రింద ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఒక ముఖ్యమైన వ్యాఖ్యను అందించారు. వారి వ్యాఖ్య సంక్షిప్తంగా:

 ఈ కీర్తనలో కేవలం పల్లవి, ఆభోగ చరణార్థ భాగము (చరణం యొక్క చివరి భాగం) మాత్రమే లభ్యమయ్యాయి. మిగిలిన భాగాలు కాలగర్భంలో కలసిపోయి శిథిలమయ్యాయి. ఇటువంటి శిథిల రచనలు లభ్యం కావడం అనేది, ఈ సంకీర్తనలు అత్యంత ప్రాచీనమైనవనడానికి బలమైన సంకేతాలు మరియు చారిత్రక ఆధారాలు.

ఈ విధంగా అన్నమయ్య తన ముద్రయైన "వేంకటేశ" పదంతో స్వామి సృష్టి నాటక సూత్రధారిత్వాన్ని, తిరుమల వైభవాన్ని కొనియాడారు.

206

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు శ్రీవేంకటేశ్వరుని మనోగతాన్ని, అలమేలుమంగ సౌందర్యాన్ని ఎంతో మధురంగా వర్ణించారు. స్వామి తన మనసులోని ప్రేమాతిశయాన్ని ప్రకటిస్తూ, చంద్రుని కంటే, గజగమనం కంటే తన దేవేరి రూపమే ఎంతో శ్రేష్ఠమైనదని కొనియాడడం ఈ కీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

సంకీర్తన వ్యాఖ్యానము

పల్లవి:

మందగమన నీదు - మది నెట్టులున్నదో యిందుకంటె మేలు - యీపెరూపు

తాత్పర్యము: ఓ మందగమనురాలా! నీ మనసులో ఏముందో కానీ, సమస్త సౌందర్యాల కంటే ఈమె (అలమేలుమంగ) రూపమే ఎంతో మేలైనదిగా, శ్రేష్ఠమైనదిగా కనిపిస్తోంది.

విశేషాలు: స్వామి దేవేరి నడకను, రూపాన్ని చూసి పరవశించిపోతున్న సందర్భం ఇది. గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం, శ్రీవేంకటపతిని సైతం తన వైపునకు తిప్పుకుని, ఆయనను అలయించిన అలమేల్మంగ యొక్క దివ్య రూపం ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: జీవాత్మ (భక్తుడు) పరమాత్మను చేరుకోవడానికి చేసే ప్రయత్నంలో ప్రకృతి లేదా శరణాగతి అనే దివ్య శక్తి ఎంతటి మహత్తరమైనదో ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది. భగవంతుడు సైతం భక్తురాలి (అలమేలుమంగ) ప్రేమ రూపానికి దాసోహమయ్యాడనే మధుర భక్తి భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం:

చందురుని పొడుపులో జవరాలిమోములో అందమేదీ యని - యడిగేవే చెందినాకుఁజూడ - చెలియ నీవిపు డెన్న యిందుకంటే మేలు - యింతిమోము

తాత్పర్యము: ఆకాశంలో ఉదయించే చంద్రుని కాంతిలోనూ, ఈ యవ్వనవతి ముఖంలోనూ అసలైన అందం ఎక్కడుంది అని నువ్వు నన్ను అడుగుతున్నావా? ఓ చెలియా! నేను నిశితంగా పరిశీలిస్తే, ఆ చల్లని చంద్రుని కంటే కూడా ఈమె ముఖారవిందమే ఎంతో అందమైనదిగా, మేలైనదిగా తోస్తోంది.

విశేషాలు: చంద్రబింబాన్ని స్త్రీ ముఖంతో పోల్చడం సాధారణ కవి సమయం అయినప్పటికీ, అన్నమయ్య ఇక్కడ చంద్రుని కంటే అలమేలుమంగ ముఖమే మిన్న అని వర్ణించారు.  ఇదంతా శ్రీవేంకటపతిని మురిపించిన అలమేల్మంగ అపురూప సౌందర్య వైభవానికి నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: లౌకిక జగత్తులో చంద్రుడు అత్యంత ఆహ్లాదకరమైనవాడు. కానీ, భగవత్ కటాక్షాన్ని ఇచ్చే జగన్మాత ముఖదర్శనం (కృపా వీక్షణం) ఆ చంద్రుని కంటే కోటి రెట్లు ఆనందాన్ని, ప్రశాంతతను ఇస్తుందని, భక్తుడికి అంతకుమించిన ఆశ్రయం లేదని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం:

యేనుగ నడుపులో - యెలనాగ నడుపులో (అలర శ్రీవేంకటపతి) - నలయించి (యెలయించి రతిగతుల- నెద నదిమి) నన్ను కలసి కూడితి (వింకఁ - గడమే లేదు)

తాత్పర్యము: గజరాజు యొక్క గంభీరమైన నడకతో పోలిస్తే, ఈ పడుచుదాని (అలమేలుమంగ) సుకుమారమైన నడక ఎంతో మనోహరమైనది. శ్రీవేంకటేశ్వరుడనైన నన్ను తన ప్రేమపాశాలతో అలయించి, రతి విలాసాలలో మనసారా హృదయానికి హత్తుకుని నన్ను కూడి అలరించింది. ఇక నాకు లభించవలసిన లోటు ఏమీ లేదు.

విశేషాలు: ఈ చరణంలో స్వామి దేవేరితో పొందిన సుఖాన్ని, ఆమె నడకలోని సొగసును శృంగారభరితంగా వర్ణించారు. అలమేల్మంగ తన నడకలతో, రతి గతులతో శ్రీవేంకటపతిని అలయించి, తన హృదయానికి హత్తుకుని ఏకం కావడం వల్ల స్వామి పూర్ణ తృప్తిని పొందారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుడు భక్తుని యొక్క అచంచలమైన ప్రేమకు, శరణాగతికి లోనవుతాడు. జీవాత్మ-పరమాత్మల పరమ రమ్యమైన కలయికకు (సమరస భావన) ఈ రతి విలాస వర్ణన ప్రతీక. భగవంతుడు భక్తుని హృదయంలో స్థిరపడిపోయినప్పుడు, ఇక జీవుడికి ఎలాంటి కొరత (గడమే లేదు) ఉండదు అనే పరమార్థం ఇందులో ఉంది.

మూడవ చరణం:

అలమేలు దానవో - (అలమేలు మంగవో) (అలర శ్రీవేంకటపతి) - నలయించి (మెలయించిన రతిగతుల- నెదనదిమి) నన్ను కలసి కుడితి (వింకఁ- గడమే లేదు)

తాత్పర్యము: ఓ అలమేలుమంగా! నన్ను నీ ప్రేమతో అలయించి, నాతో మెలగుతూ, రతి లీలలలో నా హృదయానికి నిన్ను నువ్వు అద్దుకుని, నన్ను సంపూర్ణంగా ఏకం చేసుకున్నావు. నన్ను నీవుగా పొందావు, ఇక మన ఇద్దరి మధ్య ఎటువంటి భేదమూ, లోటూ మిగలలేదు.

విశేషాలు: ఇది కీర్తనకు ముగింపు చరణం. ఇందులో దేవేరి పేరైన 'అలమేలుమంగ' స్పష్టంగా ప్రస్తావించబడింది. అలమేల్మంగ దేవి తన అపురూప సౌందర్య చేష్టలతో శ్రీవేంకటేశ్వరుని అలయించి, ఆయన హృదయాన్ని పూర్తిగా గెలుచుకుని, ఆయనతో ఐక్యమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: మధుర భక్తిలో ఇది అత్యున్నతమైన 'మహాభావ' స్థితి. భక్తుడు భగవంతునిలో, భగవంతుడు భక్తునిలో పూర్తిగా లీనమైపోయే అద్వైత స్థితిని ఈ చరణం సూచిస్తుంది. లక్ష్మీదేవి (కృప) రూపమైన అలమేలుమంగ స్వామిని చేరినట్లే, ప్రతి జీవుడు భగవత్కృపతో ఆ పరమాత్మలో ఐక్యం కావడమే పరమావధి.

207

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు జీవాత్మ, పరమాత్మల మధ్య సాగే లీలా వినోదాన్ని నాయికా నాయకుల దాంపత్య శృంగార ప్రతీకలతో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. సృష్టికర్త అయిన ఆ భగవంతుడే జీవులలో మొగుడు-పెళ్లాలనే బంధాన్ని సృష్టించి, ఒకరినొకరు మరచిపోయేలా చేసి, తిరిగి ఆయనే పగలు రేయి అన్న తేడా లేకుండా ఈ సంసార లీలను ఏ విధంగా నడిపిస్తున్నాడోననే ఆశ్చర్యజనిత భావం ఈ కీర్తనలో వ్యక్తమవుతోంది.

సంకీర్తన వ్యాఖ్యానము

పల్లవి:

మగఁడని యాలని - మరపిన దైవము పగలు రేయి నే – ర్పరిచే నొకో -

తాత్పర్యము: మొగుడని, పెళ్లామని ఇద్దరి మధ్య ఒకరినొకరు పూర్తిగా మరచిపోయేలా (తన్మయత్వంలో ముంచెత్తేలా) అనుబంధాన్ని కలిగించిన ఆ దైవమే, ఇప్పుడు పగలు రాత్రి అనే తేడా లేకుండా ఈ లీలను ఇంత నేర్పుగా నడిపిస్తున్నాడు గదా!

విశేషాలు: ఇక్కడ నాయికా నాయకుల గాఢ దాంపత్య బంధాన్ని అన్నమయ్య లీలా పూర్వకంగా చిత్రించారు. కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యను అనుసరించి వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు—"పగలు, రేలు సాగే దాంపత్యంలోని సమరతి ఇందు వర్ణితమేమో? ఈ సంకీర్తనములోని భావం సందిగ్ధము"—అని దీనిపై ఒక విశ్లేషణాత్మక అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. భగవంతుడు అమర్చిన బంధం కాలంతో నిమిత్తం లేకుండా సాగే తీరు ఇక్కడ విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే, సంసార చక్రంలో జీవులను 'మాయ' చేత ఒకరికొకరు బంధువులుగా మరపించేవాడు ఆ పరమాత్ముడే. పగలు, రాత్రి అనే కాలచక్రంలో జీవుడు భగవంతుని మాయా విలాసంలో చిక్కుకుని, తిరిగి ఆయన అనుగ్రహం కోసమే పరితపించేలా చేసే నేర్పు ఆ దైవానిదేనని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం:

పెదవుల నమృతము - పెట్టిన దైవము నిదురలు కంటికి – నేర్పెనొకొ - యెదురై చూడగ – నిచ్చిన దైవము కదియ(ని) వీనుల (గావించి) నొకో

తాత్పర్యము: పెదవులపై అమృతం లాంటి మధురమైన చుంబన సుఖాన్ని ప్రసాదించిన ఆ దైవమే, కనులకు చల్లని నిద్రలను కూడా నేర్పాడు గదా! ఒకరినొకరు ఎదురెదురుగా చూసుకునే భాగ్యాన్ని ఇచ్చిన ఆ దైవమే, పరస్పరం మధుర సంభాషణలు వినేలా చెవులను కూడా ఒకదానికొకటి దగ్గరగా చేర్చాడు గదా!

విశేషాలు: నాయకుడి ప్రణయ లీలలో నాయిక పొందే సుఖాలు, శారీరక అనుభూతులు ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.  ఈ సంకీర్తన భావంలో కొంత సందిగ్ధత ఉన్నప్పటికీ, ఇదంతా దైవనిర్దేశితమైన దాంపత్య సుఖ వైభవాన్ని, జ్ఞానేంద్రియాల (కళ్లు, చెవులు) సార్థకతను తెలియజేస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుడు జీవునికి ఇచ్చిన ఇంద్రియాల వెనుక పరమార్థం ఉంది. కంటితో దైవాన్ని చూడాలని, చెవులతో ఆయన లీలలను వినాలని, నోటితో ఆయన నామామృతాన్ని గ్రోలాలని, ఆ స్థితి పొందినప్పుడు జీవుడు భగవదానందమనే సుషుప్తి (నిద్ర) స్థితిని పొందుతాడని ఇంద్రియ సమర్పణ భావం ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.

రెండవ చరణం:

నిగ్గులు నిలువున – నిల్పిన దైవము సిగ్గుల నేటికి – జేసెనొకో వొగ్గిన తావుల- నొసఁగిన దైవము సిగ్గరి వెరపేల - (జేసె)నొకో

తాత్పర్యము: శరీరమంతటా అపురూపమైన కాంతిని (యవ్వన శోభను) నింపిన ఆ దైవమే, ఇప్పుడు ప్రణయ వేళలో మనసులో ఈ సిగ్గులను ఎందుకు కలిగించాడో కదా! అనుకూలమైన సుగంధభరిత తావులను (సుఖ స్థానాలను లేదా అవకాశాలను) సమకూర్చిన ఆ దైవమే, ఈ సిగ్గుల వెనుక దాగివున్న చిన్నపాటి భయాన్ని కూడా ఎందుకు పుట్టించాడో కదా!

విశేషాలు: శృంగార రసంలో నాయికకు సహజమైన లజ్జ (సిగ్గు), సాధ్వసం (భయం) అనే భావాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ చక్కగా పలికించారు. దాంపత్య లీలలో కలిగే ఈ మార్పుల వెనుక దైవ సంకల్పం ఉందనే భావాన్ని, సందిగ్ధతతో కూడిన ఆశ్చర్య పూర్వక ప్రశ్నల రూపంలో కవి ఇక్కడ ఆవిష్కరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భక్తుడు భగవంతుని చేరాలని ఆరాటపడుతున్నప్పుడు తనేమిటో తెలిసి తన అల్పత్వాన్ని తలచుకుని 'భయ సంభ్రమాలకు', లోలోపల 'సిగ్గుకు' లోనవుతాడు. సర్వ సమర్థుడైన పరమాత్మ ముందు జీవుడు తన అహంకారాన్ని వీడి, లజ్జాభయాలను ప్రకటిస్తూ శరణు వేడడమే ఇందులోని అంతరార్థం.

మూడవ చరణం:

సమరతి నామని - సలిపిన దైవము చెమటల జడేల - చినికె నొకో అమరిన శ్రీవేంక – టాచలనాథుడు గమకపుదైవమై – కవిసెనొకో

తాత్పర్యము: ఇద్దరిలోనూ సమానమైన అనురాగంతో 'సమరతి' అనే దివ్య శృంగారాన్ని నడిపించిన ఆ దైవమే, ఇప్పుడు ఒంటిపై శ్రమ వల్ల కలిగే చెమట బిందువులనే వానను ఎందుకు కురిపించాడో కదా! ఆ విధంగా లీలా విశేషాలతో అమరిన శ్రీవేంకటాచలనాథుడే స్వయంగా సర్వస్వమూ తానై, గమకము (లీలా కదలిక) కలిగిన దైవమై నన్ను వచ్చి కౌగిలించుకున్నాడు గదా!

విశేషాలు: శ్రీవేంకటేశ్వరుని శృంగార లీలా సమాప్తి ఇక్కడ వర్ణించబడింది. ఇక్కడ స్వామి నాయికను 'సమరతి'లో కూడి ఏకమైన పరమ రమ్య ఘట్టం ఆవిష్కృతమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: సమరతి అనగా జీవాత్మ, పరమాత్మల మధ్య ఎటువంటి భేదము లేని పరిపూర్ణ సామరస్య స్థితి (అద్వైత సిద్ధి). భక్తుని తీవ్ర సాధనకు లభించే పరమానంద బాష్పాలే ఇక్కడి చెమట బిందువులు. కొండపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడే సాధకుడి అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి, తన దివ్య లీలా గమనంతో (గమకపు దైవమై) జీవుడిని తనలో కలిపేసుకున్నాడనే ముక్తి భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

208

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు సృష్టిలోని నాయికా నాయకుల ప్రణయ కలహాలను, ఒకరిపై ఒకరు చూపే అలికలను, ఆపై కలిగే కలయికలను ఎంతో మనోజ్ఞంగా చిత్రించారు. లోకంలోని మగవారిని, ఆడవారిని తన పూలబాణాల చేత బొమ్మల మాదిరిగా ఆడించే ఆ మన్మథుని లీలా విలాసాలు ఎంత విచిత్రమైనవో ఈ సంకీర్తన ద్వారా అన్నమయ్య ఎంతో సులభంగా వివరించారు.

సంకీర్తన వ్యాఖ్యానము

పల్లవి:

మగల మగువల బొ - మ్మలవోలె నాడించె చిగురు గైదువ వాని - చేతలిటువంటివి.

తాత్పర్యము: మగవారిని, ఆడవారిని (నాయక నాయికలను) చేతిలోని బొమ్మల మాదిరిగా తన ఇష్టానుసారం ఆడించే ఆ చిగురుటాకుల విల్లు కలిగిన మన్మథుని పనులు, చేతలు ఎప్పుడూ ఇలాగే విచిత్రంగా ఉంటాయి.

విశేషాలు: ప్రేమికుల మధ్య కలిగే భావోద్వేగాలను మన్మథుని లీలలుగా అన్నమయ్య ఇక్కడ అభివర్ణించారు. కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యను అనుసరించి వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు—"అభ్యాసగీతము వలెనున్నది. కళాపూర్ణోదయమును తలపించుచున్నది"—అని దీనిపై ఒక విశిష్టమైన సాహిత్య విశ్లేషణను అందించారు. పింగళి సూరన రాసిన ప్రసిద్ధ ప్రబంధం 'కళాపూర్ణోదయం' లోని పాత్రల మాయా విలాసాలు, శృంగార ఘట్టాల వలె ఈ కీర్తన నడక సాగిందని వారి అభిప్రాయం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో చూస్తే, ఇక్కడి మన్మథుడు పరమాత్ముని సంకల్పానికి ప్రతీక. ఈ జగన్నాటక రంగంలో జీవులందరినీ మాయ అనే సూత్రం చేత తన చేతి బొమ్మలుగా ఆడించే ఆ జగన్నాటక సూత్రధారి లీలలు ఎంతో అగమ్యగోచరమైనవని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం:

సతియు గడునేర్పున - గత చెప్ప వెరగంది పతియు సూకొనకున్న - భావంబు వేరై యతనిపై నలగి చ-య్యన నవ్వలి మోమై అతివె పలకుయున్న - నలిగె నాతడును

తాత్పర్యము: నాయిక ఎంతో నేర్పుతో ఒక కథను చెబుతుండగా, నాయకుడు ఆశ్చర్యపోయి వింటున్నాడు. అయితే, మధ్యలో అతడు ఊ కొట్టడం (స్పందించడం) మరచిపోయేసరికి, ఆమె మనసు వికలమైంది. తన కథను అతడు శ్రద్ధగా వినడం లేదని భావించి, అతనిపై అలిగి వెంటనే ముఖం పక్కకు తిప్పుకుని మాట్లాడటం మానేసింది. ఆమె అలా పలకకుండా ఊరకుండేసరికి, నాయకుడు కూడా కోపగించుకున్నాడు (అలిగాడు).

విశేషాలు: ప్రణయ కలహాలలో జంటల మధ్య జరిగే చిన్నపాటి మనస్పర్ధలను, అపార్థాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ చాలా సహజంగా వర్ణించారు. కథ వినడంలో లీనమై నాయకుడు స్పందించకపోవడం, దానికి నాయిక ముఖం తిప్పుకోవడం, ఆపై ఇద్దరి మధ్య అలక పెరగడం వంటి లీలలు,  కళాపూర్ణోదయ కావ్య శైలిలోని నాటకీయతను స్ఫురింపజేస్తున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భక్తునికి, భగవంతునికి మధ్య సాగే ప్రణయ కలహమిది. భక్తుడు తన ఆర్తిని తెలుపుతున్నప్పుడు భగవంతుడు ఒక్కోసారి మౌనంగా ఉన్నట్లు నటిస్తాడు (ఊ కొట్టడు). ఆ స్థితిలో దైవం తనను నిర్లక్ష్యం చేస్తోందని భక్తుడు నొచ్చుకుని విముఖుడైనప్పుడు, భక్తుని ప్రేమను పరీక్షించడానికి భగవంతుడు కూడా అలిగినట్లు నటిస్తాడు. ఇది భక్తిని మరింత గాఢం చేయడానికి సాగే దివ్య లీల.

రెండవ చరణం:

కలకంఠి పలికిన - కత దలచి పులకింప చెలువు సోకగ వేరె - చెలువయని తలచగా గలుగు మైపులకలని - కాంత యవ్వల జరుగ వెలది చలమును జూచి విభుడును జరగేను

తాత్పర్యము: ఆ కోకిల వాణి (నాయిక) అంతకుముందు చెప్పిన కథను తలచుకుని నాయకుడు పరవశించిపోతున్నాడు. అయితే, అతని ఒంటిపై కలిగిన ఆ పులకరింతలను చూసి, నాయిక వేరే లీలావతి (మరో స్త్రీ) స్పర్శ వల్లనే అతనికి ఈ పులకలు పుట్టాయని పొరపాటుగా తలచింది. దాంతో ఆ కాంత కోపంతో అతని నుండి దూరంగా జరిగింది. ఆమెలోని ఆ పట్టుదలను, అసూయా భావాన్ని చూసి నాయకుడు కూడా అంతఃకరణంతో దూరంగా జరిగాడు.

విశేషాలు: శృంగార కావ్యాలలో ఇటువంటి సన్నివేశాలను 'ప్రణయ మానం' లేదా ఈర్ష్యాజనిత అలక అంటారు. నాయకుని ఆనందాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకుని నాయిక దూరం జరగడం, దానికి ప్రతిగా నాయకుడు కూడా పంతానికి పోయి దూరం జరగడం ఇక్కడ వర్ణితం. వేఇటువంటి అద్భుత కల్పనలు ఈ సంకీర్తనకు ఒక కావ్య గౌరవాన్ని, అభ్యాసగీత లక్షణాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: సాధకుడు భగవత్ ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు లౌకికమైన భ్రమల వల్ల లేదా మాయ వల్ల దైవ స్వరూపాన్ని తప్పుగా అంచనా వేసి భగవంతునికి దూరమవుతుంటాడు. జీవుడు తన అజ్ఞానం చేత భగవంతుని లీలలను అపార్థం చేసుకుని దూరంగా జరిగినప్పుడు, ఆ పరమాత్మ కూడా జీవునికి అందనంత దూరంగా జరిగినట్లు భాసిస్తాడు.

మూడవ చరణం:

మునుదా బలుకు కత ననురక్తిని గణింప ఘనుడు శ్రీవేంకట విభుని భావంబు గని ననుచు పరవశముగా దని తెలిసి పంకజా నన జూచి నాయకు డును మరలి కుడేను

తాత్పర్యము: కానీ, కాసేపటికి ఆ పద్మముఖి (నాయిక) నిశితంగా ఆలోచించి, తాను మునుపు చెప్పిన కథపై ఉన్న అనురాగం వలనే ఆ ఘనుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు పరవశించిపోయాడని గ్రహించింది. స్వామి మనసులోని నిజమైన ప్రేమాభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, తన తప్పును తెలుసుకుని ఆమె స్వామి వైపు చూసింది. ఆమె చూపుల్లోని ఆర్తిని, అనురాగాన్ని చూసి నాయకుడైన శ్రీవేంకటవిభుడు కూడా వెనక్కి మరలి, ఆమెను చేరదీసి, కౌగిలించుకుని సుఖాన్ని పొందాడు.

విశేషాలు: ఈ ముగింపు చరణంలో అన్నమయ్య కథను సుఖాంతం చేశారు. ఇక్కడి నాయకుడు సాక్షాత్తు శ్రీవేంకటేశ్వరుడే. వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి విశ్లేషణకు అద్దం పడుతూ, నాయికా నాయకుల మధ్య ఉన్న అపార్థాలన్నీ తొలగిపోయి, ఇద్దరూ పరస్పర భావ గ్రహణంతో ఒకటైన పరమ రమ్యమైన ప్రణయ ఘట్టం ఇక్కడ ఆవిష్కృతమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: ఇది జీవాత్మ ప్రపత్తి లేదా శరణాగతి స్థితి. జీవుడు తన అజ్ఞానాన్ని విడనాడి, భగవంతుని యొక్క అనంత కృపాభావాన్ని (భావంబు గని) సరిగ్గా అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, మాయ తొలగిపోతుంది. భక్తుడు భగవంతుని వైపు తిరిగిన క్షణంలోనే, ఆ దయామయుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు కూడా భక్తుని వైపు మరలి, ఆ జీవుని తనలో ఐక్యం చేసుకుని (మరలి కూడెను) మోక్షానందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

209

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో  పెదతిరుమలాచార్యులవారు అలమేలుమంగ యొక్క అపురూప అంగసౌష్టవాన్ని అత్యంత అద్భుతమైన రూపకాలంకారాలతో వర్ణించారు. మన్మథుడి మాయ వల్ల ఆ సృష్టిలోని ప్రకృతి నియమాలకు భిన్నంగా నాయిక రూపంలో ఎలాంటి వింత సౌందర్య విశేషాలు చోటుచేసుకున్నాయో సఖుల ద్వారా ఇక్కడ ఎంతో మధురంగా ఆవిష్కరించారు.

సంకీర్తన వ్యాఖ్యానము

పల్లవి:

మగువలు చూడరమ్మా మరుఁడు సేసినమాయ యిగిరించెఁ జక్కఁదన మేమి చెప్పేదే

తాత్పర్యము: ఓ సఖులారా! ఆ మన్మథుడు చేసిన విచిత్రమైన మాయలను మీరంతా ఒకసారి చూడండి. ఈమెలో చక్కదనం సరికొత్తగా చిగురిస్తోంది, దీనిని వర్ణించడానికి నా వల్ల కావడం లేదు; ఏమి చెప్పేది!

విశేషాలు: నాయిక యవ్వన ప్రాదుర్భావాన్ని, మన్మథ విలాసాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ పల్లవిలోనే అద్భుతంగా సూచించారు. కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యను అనుసరించి గంధం బసవ శంకరరావు గారు—"మన్మథుడు చేసిన మాయలను పెదతిరుమలాచార్యులవారు వర్ణిస్తున్నారు"—అని పేర్కొన్నారు. దీని ప్రకారం, మన్మథుని లీలగా సాగే ఈ అపురూప సౌందర్య వర్ణన శృంగార సంకీర్తనలలో ఒక విశిష్టమైన ఘట్టం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: సృష్టిలోని ప్రతి అందమూ, ఆకర్షణా ఆ భగవంతుని (మాయా రూపియైన మన్మథుని) సంకల్పం వల్లనే కలుగుతాయి. జీవుడు పరమాత్మ వైపు ఆకర్షితుడు కావడానికి ప్రకృతిని (నాయికను) ఇంతటి అపురూప సౌందర్యంతో ఆ దైవమే సృష్టించాడనే భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

మొదటి చరణం:

కందులేని చందురులోఁ గలువరేకులు వుట్టె అందులోనే మల్లెదండ లవి మించెను కందువఁ గమ్మర నవే కాయజునియమ్ము లాయ యిందుముఖిచెలు వంక నేమి చెప్పేదే

తాత్పర్యము: మచ్చలేని ఈ చంద్రుని లాంటి ముఖంలో కలువరేకులు (కళ్లు) పుట్టాయి. ఆ ముఖం లోపలే మల్లెదండలు (తెల్లని పళ్లు) ప్రకాశిస్తున్నాయి. చూస్తుండగానే అవే మళ్లీ మన్మథుని తీక్షణమైన బాణాలుగా మారిపోయాయి. ఈ చంద్రముఖి అందాన్ని ఇక నేను ఏమని వర్ణించేది!

విశేషాలు: ఇక్కడ కవి సమయాలను ఎంతో చమత్కారంగా ఉపయోగించారు. చంద్రునిలో కలువలు వికసించడం ప్రకృతి విరుద్ధం (చంద్రుడిని చూసి కలువలు వికసిస్తాయి కానీ చంద్రుడి లోపల పుట్టవు). కానీ నాయిక ముఖమనే చంద్రుడిలో కళ్లనే కలువలు, పళ్లనే మల్లెలు పుట్టడం మన్మథుని మాయ అని కవి వర్ణించారు.  ఈ వర్ణన అంతా పెదతిరుమలాచార్యుల వారి  అద్భుత కవితా ప్రతిభను చాటుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపం లేదా జగన్మాత రూపం భక్తుడికి పరమ ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. ఆ దివ్య ముఖారవిందం లోని కనుచూపులు (కలువరేకులు), మందహాసం (మల్లెదండలు) భక్తుని హృదయాన్ని హత్తుకుని, అతనిని సంసారం నుండి దైవం వైపు తిప్పే మన్మథ బాణాలుగా మారుతాయని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం:

ఆకసముమీఁదఁ గొండ లాదరువు లేక పుట్టె ఆకడ నాపొంతఁ దీగె లవి మించెను కైకొని యా తుదలనే కమలము లుదయించే యీకాంత భావ మిది యేమి చెప్పేదే

తాత్పర్యము: ఎలాంటి ఆధారం లేకుండానే ఆకాశం (నడుము లేదా శూన్యం) మీద కొండలు (కుచములు) పుట్టాయి. ఆ పక్కనే తీగెలు (బాహువులు లేదా రోమావళి) అద్భుతంగా సాగాయి. ఆ తీగెల చివరలనే కమలాలు (హస్తాలు) ఉదయించాయి. ఈ కాంత యొక్క రూప వైభవం, భావ విశేషం ఏమిటో నేనేమి చెప్పేది!

విశేషాలు: ఈ చరణంలో నాయిక శరీర అవయవాలను ప్రకృతి శక్తులతో పోలుస్తూ విచిత్రమైన మాయగా వర్ణించారు. నడుమును ఆకాశంతోనూ, స్తనములను కొండలతోనూ, చేతులను తీగెలతోనూ, అరచేతులను పద్మాలతోనూ రూపకంచేసి చెప్పారు. మన్మథుడు చేసిన ఈ వింత సృష్టి శ్రీవేంకటేశ్వరుని మురిపించడానికి ఉద్దేశించినదే.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: శూన్యం (ఆకాశం) నుండి బ్రహ్మాండాలు సృష్టించబడినట్లే, ఏ ఆధారమూ లేని పరమాత్మ నుండి ఈ విశ్వమనే ప్రకృతి జన్మించింది. ఆ ప్రకృతిలోని ప్రతి అంగమూ దైవలీలా విలాసమేనని, ఈ సృష్టి వైచిత్రిని చూసి ఆశ్చర్యపడటం భగవంతుని లీలా వైభవాన్ని గుర్తించడమేనని భావం.

మూడవ చరణం:

పాయపుమెఱుఁగు దీగెఁ బగడపు బండు వండె చాయ శ్రీవేంకటపతి చవిగొనెను మోయుచు నిద్దరిలోన ముత్యాలవాన వుట్టే యీయతివసొబ గింక నేమి చెప్పేదే

తాత్పర్యము: యవ్వనమనే ఈ మెరుపుతీగెకు పగడం లాంటి పెదవి అనే పండు పండింది. ఆ పెదవి మధురిమను, అందాన్ని సాక్షాత్తు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆస్వాదించాడు. ఆ సమయంలో వారిద్దరి కలయిక మధ్య (శృంగార శ్రమ వల్ల లేదా చిరునవ్వుల వల్ల) ముత్యాల వాన కురిసింది. ఈ అతివ యొక్క సొగసును ఇంకా ఏమని వర్ణించగలను!

విశేషాలు: ఈ ముగింపు చరణంలో నాయకుడైన శ్రీవేంకటపతి ప్రస్తావన వచ్చింది. మెరుపుతీగ లాంటి అలమేలుమంగ అధరామృతాన్ని స్వామి చవిచూడటం, వారి శృంగార రతిలో ముత్యాల వాన (చెమట బిందువులు లేదా నవ్వుల కాంతులు) కురవడం ఎంతో మనోహరంగా వర్ణితమైంది. ఈ సంకీర్తన అంతా మన్మథుని మాయలతో మొదలై, చివరకు శ్రీవేంకటపతి దివ్య శృంగార సాక్షాత్కారంతో పరిసమాప్తమవుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: మెరుపుతీగె లాంటి జీవుడు పరమాత్మ అనే అనురాగ వృక్షాన్ని అల్లుకున్నప్పుడు భక్తి అనే పండు పండుతుంది. ఆ భక్తి రసాన్ని శ్రీవేంకటపతి స్వయంగా స్వీకరిస్తాడు. జీవాత్మ-పరమాత్మల ఆ దివ్య సమ్మేళనంలో కురిసే ముత్యాల వానే 'ఆనందామృతం' లేదా 'మోక్షానందం'. ఆ స్థితి పొందిన భక్తుని సొబగు (ధన్యత) వర్ణనాతీతమైనదని పరమార్థం.

210

ఈ విశిష్ట సంకీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామివారిని నవనాథ సిద్ధుల స్వరూపంగా దర్శించి పరవశించారు. 9, 10 శతాబ్దాలలో మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి తెలుగుదేశానికి వ్యాపించిన నవనాథసిద్ధుల సంప్రదాయాన్ని, దత్త సంప్రదాయ భక్తితత్త్వాన్ని శ్రీవేంకటాద్రినాథునితో సమన్వయం చేస్తూ సాగిన అపురూప ఆధ్యాత్మిక కీర్తన ఇది.

సంకీర్తన వ్యాఖ్యానము

పల్లవి:

ఆహా శ్రీ వేంకటాద్రి నాథ!రే! ఆహా వేంకటాద్రినాథ!రే! (తాత్పర్య వివరణ పాఠం ప్రకారం: ఓరి చోర వేంకటపతి భోగి!రే!)

తాత్పర్యము: ఆహా! అనునది ఆనందంలో ప్రశంసార్థకమైన పదం. ఓరి వేంకటాచలపతీ! చోరకళలో (భక్తుల మనసులను దోచుకోవడంలో) నిష్ణాతుడవైన ఓరి వేంకటేశ్వరుడా! భోగీ! నువ్వు ఎంతటివాడివిరా! నీ దివ్య వైభవాన్ని ఇంత గొప్పదని నా నోటితో చెప్పలేకపోతున్నాను!

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం, ఈ వ్రాతప్రతిలోని 89, 90, 91 పాటలు మూడూ అందదుకులుగా ఉన్నాయి. తిరుమల మీది శ్రీవేంకటాద్రినాథుడు కూడా గోరక్షనాథుడైన శ్రీకృష్ణుడే అని, ఇందులో నవనాథసిద్ధుల ఇతివృత్తం ఉన్నదని వారు పేర్కొన్నారు. ఈ సంకీర్తనకు సంబంధించి డా|| తాడేపల్లి పతంజలి గారి పరిష్కృత పాఠం, అర్థతాత్పర్యాల ప్రకారం—స్వామిని భక్త్యాతిశయమైన చనువుతో 'రే' అని అన్నమయ్య సంబోధించారు. సంస్కృతంలో 'రే' అనగా 'ఓరి' అని అర్థం. ఇక్కడి 'భోగి' అనగా సమస్త ప్రపంచమనే ఊరికి దొర అని భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: భగవంతునికి, భక్తునికి మధ్య ఉండే గాఢమైన అనురాగ బంధంలో లోకమర్యాదలు తొలగిపోతాయి. దాసభావన దాటి సఖ్య, వాత్సల్య రసాలు ఉట్టిపడేలా స్వామిని 'ఓరి' అని ఏకవచనంతో పిలవడం భక్తి యొక్క అత్యున్నత పరాకాష్ఠకు ప్రతీక.

అనుపల్లవి:

ఆహా సిత కర్పూరభూతి భోగి!రే!

తాత్పర్యము: ఆహా! తెల్లని పచ్చకర్పూరపు ఐశ్వర్యముతో, కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ఓ సమస్త ప్రపంచపు దొరా! పచ్చకర్పూర తాంబూల భోగము కలిగినవాడా!

విశేషాలు: డా|| తాడేపల్లి పతంజలి గారి వివరణ ప్రకారం, శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామివారికి సమర్పించే పచ్చకర్పూరపు నలుగు, పునుగుపిల్లి తైలమిశ్రమాన్ని 'శ్రీపాదరేణువు' అంటారు, దీని రంగు తెలుపు (సిత). ఈ పచ్చకర్పూర వైభవంతో ప్రకాశించే స్వామిని సిద్ధుల విభూతిధారణతో సమన్వయం చేయడం ఇక్కడి విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: యోగీశ్వరులు ధరించే విభూతి నిరాకారత్వానికి సంకేతమైతే, స్వామివారి పచ్చకర్పూరపు లీలా విలాసాలు సగుణ సాకార వైభవానికి ప్రతీకలు. భగవంతుడు యోగులకు యోగిగా, భోగులకు భోగిగా దర్శనమిస్తాడనే పరమార్థం ఇందులో ఉంది.

మొదటి చరణం:

ధవళ కర్పూర భూతి ధారాధర!రే భువన సంచిత కుక్షింభర ధీర సుగుణ! రే నవ వాసుకీ గంధ యోగినాథ! రే పవనాశనాద్రి కృపా పాలిత! రే

తాత్పర్యము: భక్తులు సమర్పించే తెల్లని కర్పూర హారతి కాంతులతో సంతోషించి, వారు కోరిన కోరికలను మేఘంలా వర్షించేవాడా! పదునాలుగు లోకములను తన కడుపులో కుప్పగా భరిస్తున్న ధైర్య సుగుణశీలుడా! వైకుంఠము వలె సుగంధభరితంగా ప్రకాశిస్తున్న తిరుమలలో అనుగ్రహిస్తున్న ఓ యోగినాథుడా! ఆదిశేషుని పర్వతమైన శేషాద్రిపై నివసిస్తూ దయతో మమ్మల్ని పాలించేవాడా!

విశేషాలు: డా|| తాడేపల్లి పతంజలి గారి విశ్లేషణ ప్రకారం—ఇందులో 'కుక్షింభర' అనే పదానికి శ్రీనాథుని భీమఖండ ప్రయోగమైన "త్రైలోక్యకుక్షింభరున్" అనే రక్షణార్థ భావం స్ఫురిస్తుంది. 'పవనాశనాద్రి' అనగా గాలిని ఆహారంగా తీసుకునే పాముల రాజు (ఆదిశేషుడు) వెలసిన శేషాద్రి. అన్నమయ్య కీర్తనను అర్థసమన్వయం చేయడానికి తాము తీవ్రమైన మానసిక తపస్సు చేసి ఈ పాఠాన్ని పరిష్కరించినట్లు వారు పేర్కొన్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: బ్రహ్మాండ భాండాలన్నింటినీ తన కుక్షిలో (కడుపులో) దాచుకున్న జగన్నాథుడే, భక్తుల కోసం శేషాద్రిపై యోగమూర్తియై నిలిచాడు. ఆయన కరుణా కటాక్షాలు వర్షించే మేఘం లాంటివని, ఆయనను శరణు వేడడమే జీవునికి పరమగతి అని అంతరార్థం

రెండవ చరణం:

ఆహా! మత్స్యేంద్రాకులిత! రజతాచల సింగినాదం ఆహా! గోరక్షనాథ ప్రసిద్ధయోగిం అహె భువన త్రయ దేవదూతి అవిర్హోత్ర యోగిం ఆహా శంభు నవనాథ సిద్ద యోగిం

తాత్పర్యము: ఆహా! మత్స్యేంద్రనాథ సిద్ధునితో కూడిన వెండికొండ (కైలాసము) యొక్క సింహనాదము వంటి శబ్దము కలవానిని, ప్రసిద్ధుడైన గోరక్షనాథ యోగిని నేను కీర్తిస్తూ ధ్యానిస్తున్నాను. మూడు లోకాలలోనూ దేవదూతగా ప్రసిద్ధి చెంది, నాగనాథుడిగా అవతరించిన అవిర్హోత్ర యోగిని, అలాగే పరమశివుని అనుగ్రహముచే నవనాథులలో ఒకరిగా వెలిసిన సిద్ధబుద్ధనాథుని నేను ఆనందంతో ప్రశంసిస్తూ ధ్యానము చేస్తున్నాను.

విశేషాలు: డా|| తాడేపల్లి పతంజలి గారి పరిశోధనాత్మక విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ చరణంలో నవనాథుల జన్మవృత్తాంతాలు, వారి విశేషాలు నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి:

• మత్స్యేంద్రనాథుడు (1): ఉపరిచరవసువు ఊర్వశిని చూసి మోహించిన సందర్భంలో యమునానదిలో పడిన వీర్యాన్ని (గౌరన నవనాథ చరిత్ర ప్రకారం శివపార్వతుల క్రీడలోని వీర్యాన్ని) ఒక చేప తాగడం వల్ల ఈయన జన్మించారు.
• గోరక్షనాథుడు (2): మత్స్యేంద్రనాథుడు ఒక సంతానం లేని స్త్రీకి ఇచ్చిన భస్మాన్ని ఆమె పెంటకుప్పలో పడేయగా, అందులో నుండి ఈయన ఉద్భవించారు.
• అవిర్హోత్ర యోగి / వటసిద్ధనాగనాథుడు (3): బ్రహ్మ వీర్యంలో కొంతభాగం ఒక నాగుపాము తలపై పడగా, తక్షకుని పుత్రిక ఆ సర్పాన్ని మర్రిచేట్టు తొర్రలో దాచింది; అందులో నుండి జన్మించిన నాగేశనాథుడే ఈ అవిర్హోత్రుడు.
• సిద్ధబుద్ధనాథుడు (4): శివుని అనుగ్రహంతో నవనాథులలో ఒకరిగా అవతరించిన సిద్ధుడిని అన్నమయ్య ఇక్కడ కీర్తించారు. పతంజలి గారు ఈ పదాల అర్థసమన్వయం కోసం కీర్తనలోని పాఠాన్ని పరిష్కరిస్తూ తీవ్రమైన మానసిక తపస్సు చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: శైవ, వైష్ణవ సిద్ధుల పరమ గురువైన ఆ పరమాత్ముడే లోకకల్యాణం కోసం నవనాథుల రూపాలలో అవతరించాడని అంతరార్థం. విభిన్న జన్మ వృత్తాంతాల వెనుక ఉన్న పరమార్థం ఏమిటంటే—భగవంతుడు ఏ యోనిలోనైనా, ఏ రూపంలోనైనా భక్తులను ఉద్ధరించడానికి సిద్ధుల రూపంలో ఆవిర్భవిస్తాడని తెలియజేయడమే.

మూడవ చరణం:

ఆహా! అభినవాకుళితతాండవాకర! రే ఆహా! ఆదినాథ పరమానందసింధు! రే ఆహా! ధీర ధారాధర ! భుజగశయన! రే ఆహా! ధిమికిటధిమికిటమంజుతాండవ కర! రే

తాత్పర్యము: ఆహా! అభినవమైన (సరికొత్తదైన) నృత్యరీతులతో కూడుకున్న తాండవానికి నిలయమైనవాడా! ఆదినాథుడా! పరమానంద సముద్రుడా! ధైర్యమనే మేఘాన్ని కురిపించేవాడా! ఆదిశేషునిపై శయనించినవాడా! 'ధిమికిట ధిమికిట' అనే మంజుల పదసంచలనంతో అత్యంత సుందరంగా నృత్యం చేసే ఓ మంజునాథ సిద్ధుడా!

విశేషాలు: డా|| తాడేపల్లి పతంజలి గారి పాఠ్య సమన్వయం ప్రకారం, ఈ చరణంలో మిగిలిన నవనాథ సిద్ధుల పేర్లు అద్భుతంగా స్ఫురిస్తున్నాయి:

• 'అభినవాకుళిత తాండవాకర' అనే పదం ద్వారా విరూపాక్షనాథుడు (5),
• 'ఆదినాథ పరమానందసింధు' ద్వారా ఆదినాథ సిద్ధుడు (6),
• 'ధీర ధారాధర' పదంలో మేఘనాథ సిద్ధుడు (7),
• 'భుజగశయన' పదప్రయోగంలో వ్యాళిసిద్ధుడు (8),
• 'ధిమికిటధిమికిట మంజుతాండవ కర' అనే పదం ద్వారా మంజునాథ సిద్ధుడు (9) స్ఫురిస్తున్నారు.

కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారి 'నవనాథచరిత్ర' పీఠికను, ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి గారి 'సంకేత పదకోశము'ను, ఆర్మూర్ సిద్ధులగుట్ట స్థలపురాణాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని పతంజలి గారు ఈ సమన్వయాన్ని అందించారు. అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో శైవ మరియు వైష్ణవ నవనాథుల సంప్రదాయాలను కలగలిపి తిరుమల నాథునిలో దర్శించారని వారు స్పష్టం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము: 'తాండవము' మరియు 'భుజగశయనము' అనేవి శైవ, వైష్ణవ తత్త్వాల పరమ మైత్రికి ప్రతీకలు. సృష్టి, స్థితి, లయ కారకుడైన ఆ వేంకటేశ్వరుడే ఒకవైపు శేషశల్పుడై శాంతమూర్తిగా అలరిస్తూనే, మరోవైపు విశ్వనాటక సూత్రధారియై సృష్టిని నడిపిస్తున్నాడనే సర్వాంతర్యామిత్వ భావన ఈ ముగింపు చరణంలో గోచరిస్తుంది. భగవంతుడే పరమానంద సముద్రుడని, ఆయన లీలా నృత్యాన్ని దర్శించడమే జీవునికి లభించే మోక్ష సామ్రాజ్యం.

 211 -220

 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని వసంతకాలంలో విహరించే "మదనజోగి" (మన్మథుడనే యోగి) గా అద్భుతంగా వర్ణించారు. విరహవేదనతో బాధపడుతున్న నాయిక తన ప్రియుడైన ఆ స్వామిని చూపించవలసిందిగా తన సఖులను వేడుకోవడం ఈ శృంగార సంకీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మదనజోగి వచ్చె - మధుమాసవేళ - మధుపానము జేసి, యో సుదతులార విరలేశుని జూపరో - జూటరి బాధల పడరాదు

తాత్పర్యము ఓ సమర్థులైన చెలికత్తెలారా! ఈ వసంత కాలంలో (మధుమాసవేళ), మధువును సేవించి మైమరచిన మన్మథుడనే యోగి (మదనజోగి) వచ్చాడు. విరహవేదనకు అధిపతియైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని నాకు చూపించండి; ఆ మోసగాడి (జూటరి) వల్ల కలిగే విరహ బాధలను నేను ఇక భరించలేను.

విశేషాలు అన్నమయ్య ఇక్కడ మన్మథుడిని ఒక 'జోగి' (యోగి) తో పోల్చడం విలక్షణమైన ప్రయోగం. వసంతకాలం రాగానే ప్రకృతిలో కామప్రకోపం కలగడం సహజం, దానిని యోగి రాకతో ముడిపెట్టారు. కామబాధలు పెట్టేవాడు కనుకనే స్వామిని ఇక్కడ 'జూటరి' (కపటి లేదా మోసగాడు) అని నాయిక నిందాగర్భితంగా పిలుస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మ (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) కోసం పడే తపనను విరహవేదనగా వర్ణించారు. లోకంలోని ఇంద్రియ భోగాలనే మధువును కాక, భగవదానందమనే మధుర రసాన్ని ఆస్వాదించే పరమాత్ముడే ఇక్కడ యోగిగా భాసిస్తున్నాడు. స్వామి సాక్షాత్కారం కోసం తపించే జీవుడి ఆర్తి ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

పుప్పొడిమై భూతిబూసినవాడె-పువ్వులలాతము ముట్టినవాడె వొప్పుచెంగల్వ తూపులనేయువాడె - వొగిసింగినాదమూదినవాడె కప్పురపుటుండ్ల (గళ)మాలికల వాడె - కమ్మని చెందమ్మి గంధంపు వాడె కుప్పళించెడి (మేని)కెంపుగ్రోంజాయవాడె -... క్రొంజివురు కుచ్చుల కూర్చుబొంతవాడె

తాత్పర్యము ఆ మదనజోగి పూల పుప్పొడిని ఒంటికి విభూతిలా పూసుకున్నాడు. పూల రసాన్ని (లాతము) తాకినవాడు, అందమైన కలువ పూలనే బాణాలుగా వేసేవాడు ఆయనే. శంఖం లేదా సింగినాదము (యోగులు ఊదే కొమ్ము) ఊదుతూ, కర్పూరపు ముద్దల మాలలను మెడలో ధరించాడు. కమ్మని ఎర్రతామర పూల సువాసన గలవాడై, ప్రకాశించే ఎర్రటి శరీర ఛాయతో, చిగురుటాకుల కుచ్చులతో కుట్టిన యోగి బొంతను ధరించి వస్తున్నాడు.

విశేషాలు సాధారణ యోగులు బూడిద (భూతి) పూసుకుంటే, ఈ మదనజోగి పూల పుప్పొడిని పూసుకున్నాడు. యోగులు ధరించే బొంత ఇక్కడ లేత చిగురుటాకుల కుచ్చులుగా మారింది. మన్మథుని ఆయుధాలైన పుష్పబాణాలను, యోగి చిహ్నాలైన సింగినాదం, విభూతి, బొంతలతో అన్నమయ్య అద్భుతంగా సమన్వయపరిచారు. వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, వసంతకాలంలో ప్రకృతిలో జరిగే మార్పులు, మన్మథుని వైభవం శ్రీవేంకటేశ్వరుని లీలావిశేషాలుగా ఇక్కడ సమన్వయించబడ్డాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుని సృష్టి అంతా అందాలమయం. ఆ స్వామి ప్రకృతిలోని సౌందర్యాన్నంతటినీ తన విభూతులుగా ధరించి ఉన్నాడు. ఇంద్రియాలకు గోచరించే లౌకిక రూపాల వెనుక ఉన్న దివ్య సౌందర్యం ఆ పరమాత్ముడేనని, ఆయనే సర్వజీవులలో ప్రేమతత్వాన్ని మేల్కొల్పుతాడని దీని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

మంచి గొజ్జంగి కామాక్షులవాడె - మరియుల్లిపూసంకు మెడగట్టినవాడె సంచుల నల్లని (కంచుకము) వాడె - చారుకుచకు మొక్కినవాడె కొంచెపుటూర్పుల (కొలుచు)పట్టెవాడె - కులికేటి పావాల ( గిలకల వాడె) కొంచెముగాని కళల కొదలేటివాడె - (కొదలేని) చందమామ ఘటికలవాడె

తాత్పర్యము ఆయన మంచి గొజ్జంగి (పన్నీరు పూల) మాలలు ధరించినవాడు, ఉల్లిపూసల వంటి దివ్య మణిహారాలను మెడలో అలంకరించుకున్నవాడు. నల్లని రవికె లేదా అంగీ (కంచుకము) తొడుక్కుని, సుందరమైన స్తన భారము కల నాయికకు నమస్కరించినవాడు. విరహంతో కూడిన నిట్టూర్పులను లెక్కించేవాడు, నడుస్తున్నప్పుడు శబ్దం చేసే గిలకల పావుకోళ్లను ధరించినవాడు. తక్కువ కాని షడూరుల కళలతో శోభిల్లుతూ, పరిపూర్ణమైన చంద్రుని వంటి ప్రకాశవంతమైన ఘటికలు (సమయం) కలవాడు ఆ మదనజోగి.

విశేషాలు యోగులు రుద్రాక్షమాలలు, తులసి పూసలు ధరిస్తే, ఈ శృంగార యోగి ఉల్లిపూసలు, గొజ్జంగి పూలమాలలు ధరించాడు. సామాన్య యోగులు కాషాయ వస్త్రాలు ధరిస్తే, ఈయన నల్లని కంచుకాన్ని (అంగీని) ధరించాడు. యోగుల పావుకోళ్లకు ఇక్కడ గిలకల సవ్వడిని జోడించి శృంగార భావాన్ని ఉద్దీపనం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము ఆ స్వామి భక్త పరాధీనుడు. నాయిక (భక్తురాలి) హృదయ నిట్టూర్పులను ఆయన లెక్కిస్తూ ఉంటాడు. నల్లని కంచుకము అనేది మాయకు సంకేతం. భగవంతుడు తన మాయా వస్త్రాన్నిధరించి సృష్టి లీలలు సాగిస్తూ, భక్తుల ప్రేమకు లొంగిపోతాడనే పరమార్థం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.

మూడవ చరణం

అలవాటైన రతియంత్రములవాడె - ఆసల తమకించు యక్షిణి వాడె అలపుసాలపులేమి అరయనివాడె స - కలవిద్యల జూపగడిగిన వాడె (లలి)తలపులింద్రజాలము బన్నువాడె - వాలుగన్నుల వేడ్క వరుసల వాడె చెలి శ్రీవేంకటాచలపతి గూడె - సిరి (వేంకటనాథుడన బరిగిన వాడె)

తాత్పర్యము ఆయనకు రతి క్రీడలనే తంత్రాలు, యంత్రాలు అలవాటయ్యాయి. కోరికలతో మోహింపజేసే యక్షిణీ విద్యలు తెలిసినవాడు. అలసట, విసుగు అనేవి అస్సలు ఎరుగనివాడై, సకలమైన చతుఃషష్టి కళలను, విద్యలను చూపించగల నేర్పరి. మనసులోని తలపులనే ఇంద్రజాలంగా పన్నేవాడు, పదునైన వాలుగన్నుల చూపుల వరుసలతో వినోదించేవాడు. అటువంటి సర్వసమర్థుడైన శ్రీవేంకటనాథుడు, శ్రీవేంకటాచలపతి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెంది, ఇప్పుడు నన్ను (నాయికను) కూడాడు.

విశేషాలు యోగులు మంత్ర తంత్రాలు, యక్షిణీ సాధనలు చేస్తారు. ఈ మదనజోగి రతి యంత్రాలను, ఆశలనే యక్షిణులను సాధించాడు. కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్య సారాంశం ప్రకారం, వసంతకాలం (మధుమాసవేళ) అనేది మన్మథుని కాలం; అది శ్రీవేంకటేశ్వరుని దివ్య లీలా విలాసాలతో సమన్వితమై (కలిసి) ఉన్నదని సంక్షిప్తంగా స్పష్టమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుడు సకల జగత్తును తన సంకల్పమనే ఇంద్రజాలంతో నడిపించే మహా మాయావి. ఆయనకు అలసట లేదు. జీవుల హృదయాలలో ఆశలను రేకెత్తించి, చివరికి వాటన్నింటినీ తన వైపునకు తిప్పుకుని, జీవాత్మను తనలో ఐక్యం చేసుకుంటాడు. శ్రీవేంకటేశ్వరునితో నాయిక పొందిన సంయోగమే జీవుడు పొందే మోక్షానంద స్థితి.

అవతారిక

ఈ మంగళ గీతం శ్రీ అలమేలుమంగా సమేత శ్రీవేంకటరమణుడిని కీర్తిస్తూ సాగే అత్యంత సుందరమైన రచన. స్త్రీలు పాడే మంగళ హారతుల సంప్రదాయంలో, జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగమ్మ వైభవాన్ని, సౌందర్యాన్ని కొనియాడుతూ ఆమెకు మంగళ హారతులు సమర్పించడం ఈ కీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

212

పల్లవి

మదనునితల్లికి మంగళం - మదగజగమనకు మంగళం

తాత్పర్యము మన్మథునికి తల్లి అయిన ఆ జగన్మాతకు మంగళం కలుగుగాక! మదించిన ఏనుగు నడక వంటి గంభీరమైన, సుందరమైన నడక కలిగిన ఆ దేవికి నిరంతర మంగళ హారతులు!

విశేషాలు ఈ పాట స్త్రీల మంగళ గీతాలలో తప్పకుండా ప్రచారంలోకి రావలసిన అద్భుతమైన రచన. వ్యాఖ్యాత వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధన ప్రకారం, ఇది శేషాచార్యుల వారి కాగితపు వ్రాతప్రతిలోని సుందరమైన మంగళం. ప్రత్యేకించి "అలమేల్మంగ సమేత శ్రీవేంకటరమణ" అనే ముద్ర కలిగి ఉండటం చేత, ఇది పెద తిరుమలాచార్యుల వారి రచనగా భావించబడుతోంది. తాళ్లపాక వారి "సంకీర్తన లక్షణం" ప్రకారం, రెండేసి పాదాలతో కూడిన మూడు చరణాలు ఉండి, అందులో సగమైన ఏకపాదం పల్లవిగా ఉండటం వల్ల దీనిని 'శిఖా పదం' అని అంటారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము మన్మథుడు లౌకిక కామానికి అధిపతి కాగా, ఆయనకు తల్లి అయిన లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ) ఆధ్యాత్మిక ప్రేమకు, జగద్రక్షణకు మూలకారకురాలు. జీవులలో సత్సంకల్పాలను, భగవత్ప్రేమను మేల్కొలిపే తల్లిగా ఆమెను ఆరాధించి, సర్వమంగళాలు కలగాలని కోరడమే ఇందులో అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

కంజదళాక్షికి కప్పురగంధికి - మంజులవాణికి మంగళం మంజరికుచకును మధుకరవేణి(కి) - మంజులపదకును మంగళం

తాత్పర్యము తామర రేకుల వంటి విశాలమైన కన్నులు కలదానికి, కర్పూర సువాసనలు వెదజల్లే దేహము కలదానికి, మనోహరమైన పలుకులు పలికే వాగ్దేవి స్వరూపిణికి మంగళం. పూలగుత్తుల వంటి వక్షోజములు కలిగి, తుమ్మెద రెక్కల వలె నల్లనైన జడకలిగి, మెత్తనైన సుందర పాదములు గల ఆ దేవికి మంగళం.

విశేషాలు దేవి యొక్క అంగసౌష్టవాన్ని, సౌందర్య వైభవాన్ని సంప్రదాయ ఉపమానాలతో (కంజదళాక్షి, మధుకరవేణి) వర్ణించారు. తాళ్లపాక కవుల రచనలలోని అక్షర రమ్యత, పదాల పొందిక ఈ చరణంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము తామర కన్నులు జీవులపై కురిసే కరుణా వీక్షణాలకు సంకేతం. కర్పూర గంధం దేవి యొక్క దివ్యత్వాన్ని, పవిత్రతను సూచిస్తుంది. దేవి సర్వకళా స్వరూపిణి అని, భక్తులను అనుగ్రహించే దివ్య మంగళ స్వరూపిణి అని భావం.

రెండవ చరణం

ఇందువదనకు(ను) ఇభరిపుమధ్యకు - మందస్మితకును మంగళం కుందరదనకును గురునితంబ, కబ్జ - మందిర కెప్పుడు(ను) మంగళం

తాత్పర్యము చంద్రుని వంటి ఆహ్లాదకరమైన ముఖము కలదానికి, సింహపు నడుము వంటి సన్నని నడుము కలదానికి, అమృతపు చిరునవ్వులు చిందించే దేవికి మంగళం. మొల్లమొగ్గల వంటి తెల్లని పళ్ళు కలదానికి, విశాలమైన నితంబము కలిగినట్టి, తామరపువ్వును లేదా శ్రీమహావిష్ణువు హృదయాన్ని తన నివాస మందిరముగా చేసుకున్నట్టి ఆ జగన్మాత అలమేలుమంగకు ఎల్లప్పుడూ మంగళ హారతులు!.

విశేషాలు ఇందువదన (చంద్రముఖి), ఇభరిపుమధ్య (సింహమధ్యమ) వంటి పదాలు శాస్త్రీయ స్త్రీ సౌందర్య లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. 

మధుర భక్తి అంతరార్థము చంద్రవదనం సంసార తాపత్రయాలలో నలిగిపోయే జీవులకు ప్రశాంతతను ఇస్తుంది. ఆమె మందహాసం (చిరునవ్వు) భక్తుల పాపాలను హరిస్తుంది. సకల సంపదలకు ఆశ్రయమైన ఆ దేవి హృదయం భక్తుల పట్ల నిత్య కరుణతో నిండి ఉంటుందని అంతరార్థం.

మూడవ చరణం

అంగనామణికిని అంబుజపాణికి - మంగళపతికిని మంగళం రంగుగ వేంకటరమణుని యలమే - ల్మంగకు నెప్పుడు మంగళం

తాత్పర్యము స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన రత్నము వంటి దేవికి, హస్తాలలో తామరపూలను ధరించిన అంబుజపాణికి, సర్వ మంగళాలకు అధిపతియైన ఆ దేవికి మంగళం. అందాల రాముడైన శ్రీవేంకటరమణుని ప్రాణేశ్వరి, హృదయ నివాసిని అయిన అలమేలుమంగమ్మకు ఎల్లవేళలా మంగళం కలుగుగాక!

విశేషాలు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధనా వ్యాఖ్యలో పేర్కొన్నట్లు, చిన తిరుమలాచార్యుల వారితో కూడుకున్న ఐదుగురు అన్నదమ్ములు కూడా గొప్ప వాగ్గేయకారులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. లాలి, జోల, మంగళం, చందు, ద్విపద వంటి వివిధ ప్రక్రియలలో వారు సుమారు 289 పాటల వరకు రచించారు. ఈ కీర్తన చివరన లక్ష్మీ-నారాయణుల సమన్వయం (వేంకటరమణుని అలమేల్మంగ) అద్భుతంగా ముగిసింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము అలమేలుమంగమ్మ సాక్షాత్ పరమాత్ముని హ్లాదినీ శక్తి (ఆనంద స్వరూపిణి). స్వామిని చేరుకోవడానికి భక్తులకు మధ్యవర్తిగా ఉండి శరణాగతిని ప్రసాదించే పురుషకార భూతము ఆమె. లక్ష్మీ నారాయణుల ఈ దివ్య కలయికకు మంగళం పాడటం ద్వారా జీవుడు సకల అరిష్టాల నుండి విముక్తుడై పరమ శాంతిని పొందుతాడు.

213

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు యవ్వన ప్రాదుర్భావం వల్ల కలిగే పరమానందాన్ని, శ్రీవేంకటేశ్వరునితో నాయికకు లభించే దివ్య సుఖాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు. సంసార తాపాలను దాటి, స్వామితో పొందే శాశ్వతానందం ఎప్పుడు లభిస్తుందా అని నాయిక తపించడమే ఈ శృంగార సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మదము దొలఁకెడి యట్టి మంచి వయసున మనకు తుదలేని వేడుకలు దొరుకుటెన్నఁడురా

తాత్పర్యము యవ్వన మదము ఉట్టిపడే ఇటువంటి చక్కని ప్రాయంలో, అంతము లేని (తుదలేని) పరమానంద వేడుకలు మనకు లభించేది ఎన్నడు? (ఆ దివ్య అనుభూతి ఎప్పుడు కలుగుతుందో కదా!)

విశేషాలు యవ్వన కాలాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ భగవదారాధనకు, మధుర భక్తికి అత్యంత అనుకూలమైన సమయంగా భావించారు. ఈ సంకీర్తన ఐదవ సంపుటంలో 54వ సంకీర్తనగా ఉంది. రాగిరేకు (సంఖ్య 9) లో దీని రాగం 'సామంతం'గా పేర్కొనబడింది, తాళం లుప్తమైంది. తంజావూరు ప్రతిలో దీనిని 'కాంభోజి' రాగంగా, 'జంపె' తాళంగా గుర్తించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'మంచి వయసు' అనగా లౌకిక యవ్వనమే కాక, భగవంతునిపై భక్తి పరిపాకానికి వచ్చిన అనుకూల స్థితి. 'తుదలేని వేడుకలు' అనగా ప్రాకృతికమైన, క్షణికమైన సుఖాలు కావు; పరమాత్మ సన్నిధిలో లభించే నిత్యానందం (మోక్షానందం). జీవుడు పరమాత్మునితో ఐక్యమవడానికి పడే ఆర్తి ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

ఉడుటుఁ జనుదోయి నీవురముపైఁ దనివార - నదిమి మోమును మోము నలమి యలమి వదలైన నీవితో వాలుగన్నుల జంకె - తొదవ నీ మీద నే నొరగుటెన్నఁడురా

తాత్పర్యము గట్టిదైన నా స్తనభారము నీ రొమ్ముపై ఆనునట్లు, తనివితీరా నిన్ను గట్టిగా కౌగిలించుకుని, నా ముఖాన్ని నీ ముఖంతో కలిపి నిమిరి, వదలైపోతున్న నీవితో (కట్టు వస్త్రంతో) వాలుగన్నుల చూపుల సైగలు చేస్తూ, నీ శరీరంపై నేను పూర్తిగా ఒరిగిపోయే ఆ పరమ సుఖం నాకు ఎప్పుడు లభిస్తుంది?

విశేషాలు శృంగార రస నిష్యందంగా సాగిన ఈ చరణంలో నాయిక యొక్క విరహ తీవ్రత, స్వామిపై ఆమెకు గల అపరిమితమైన ప్రేమ వ్యక్తమవుతున్నాయి. బాహ్య శృంగార చేష్టల వెనుక అనన్య శరణాగతి భావం దాగి ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము గాఢమైన కౌగిలింత అనేది జీవాత్మ పరమాత్మల మధ్య ఎడబాటు లేని స్థితికి (సారూప్య, సాయుజ్య స్థితులకు) సంకేతం. మనస్సు సకల బాహ్య ప్రపంచాన్ని విస్మరించి, కేవలం పరమాత్మ మీదే ఆధారపడి (ఒరిగిపోయి) విశ్రాంతిని పొందడమే దీని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

కలికితనమునఁ నాడు కప్పురపుఁ దమ్ములము కులికి నీ వదమునఁ గుమ్మరించి పలచనగు గోళ్ళ నీ పగడవాతెర నొక్కి చెలవమగు నునుగంటి సేయుటెన్నఁడురా

తాత్పర్యము నా సుకుమారమైన విలాసంతో, కర్పూరముతో కూడిన తాంబూలాన్ని (తమ్ములము) ఒడుపుగా నీ నోటిలోనికి అందించి, నా లేత గోళ్లతో నీ పగడం వంటి పెదవిని ఒత్తి, అందమైన నీ కన్నులకు ముద్దులతో నిదురను లేదా అమితానందాన్ని కలిగించే ఆ సమయం ఎప్పుడు వస్తుంది?

విశేషాలు తాంబూల సమర్పణ, నఖక్షతాలు అనేవి ప్రాచీన కావ్య శృంగార సంప్రదాయ విశేషాలు. అన్నమయ్య స్వామివారిని సర్వకళా భోక్తగా భావించి, తన కవితా చమత్కృతితో ఈ చరణాన్ని తీర్చిదిద్దారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము తాంబూలము అనేది జీవునిలోని సత్వగుణ సువాసనలకు చిహ్నం. తన సర్వస్వాన్ని, ఇంద్రియ సుఖాలను భగవంతునికి అర్పించి, ఆయనను మాత్రమే సంతోషపెట్టాలనే నిష్కామ భక్తి తత్వమే ఇందులో ఇమిడి ఉన్న పరమార్థం.

మూడవ చరణం

గరగరని కురులతోఁ గస్తూరివాసనలు విరితావులతోడ విసరగాను తిరువేంకటాచలాధిపుండ నినుఁ గూడి నే - నరమరచి సదమదము లాట యెన్నఁడురా

తాత్పర్యము చక్కగా ఒత్తైన నా తలవెంట్రుకల నుండి కస్తూరి సువాసనలు, పూల తావులు నలుదిక్కులా విరజిమ్ముతుండగా, తిరువేంకటాచలాధిపతివైన నిన్ను కూడి, నన్ను నేనే పూర్తిగా మరచిపోయి (పరవశించి), అలసట ఎరుగక నీతో ప్రణయ లీలలు ఆడే భాగ్యం నాకు ఎప్పుడు కలుగుతుంది?

విశేషాలు కీర్తన చివరన ఉన్న వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం: "తుదలేని వేడుకలు అంటే నిజమైన, శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని ఇక్కడ నాయిక అపేక్షిస్తోంది". తంజావూరు ప్రతిలో 'సదమదములాట' అనే పదానికి బదులుగా 'సదమదంబోట' అనే పాఠాంతరం ఉంది. తిరువేంకటాచలాధిపతి ముద్రతో ఈ సంకీర్తన వైభవంగా ముగిసింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'నన్ను నేను అరమరచి' అనటం జీవునిలోని అహంకారం, మమకారం పూర్తిగా నశించడాన్ని సూచిస్తుంది. కస్తూరి, పూల పరిమళాలు ఆత్మయొక్క పవిత్రతకు నిదర్శనాలు. సర్వేశ్వరుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునిలో జీవాత్మ లీనమైపోయి పొందే ఆ బ్రహ్మానంద స్థితికి, ఈ లీలలే చరమాంకం.

214

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు సఖి (చెలికత్తె) నాయికకు హితవు పలుకుతూ, ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని మనస్సును ఎలా రంజింపజేయాలో ప్రబోధించిన తీరును అద్భుతంగా వర్ణించారు. లోకనాథుడైన స్వామిని తన ప్రణయ విలాసాలతో, అనురాగంతో సేవించి, ఆయన కృపకు పాత్రురాలు కావాలని సఖి నాయికకు ఉపదేశించడం ఈ సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

(మదిలో మెదలెడి పతికిని - యెదలో నొదిగిన సతివై ముద మొందుచు కలికీ! స-మ్మోదము గూర్తువుగా)

తాత్పర్యము ఓ సుకుమారమైన చెలియా (కలికీ)! ఎల్లప్పుడూ నీ మదిలోనే నివసించే ఆ ప్రాణనాథుని హృదయంలో లీనమైపోయే సతివి కావాలి. నీవు కూడా ఆనందాన్ని పొందుతూ, ఆ స్వామికి అమితమైన సంతోషాన్ని (సమ్మోదమును) కలిగించుము.

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన 1వ సంకీర్తనగా, వ్రాతప్రతి పుట 3లో లభ్యమైంది. దీని రాగతాళాలు వ్రాతప్రతిలో లుప్తమయ్యాయి. కీర్తన చివరన ఉన్న నోట్ ప్రకారం, ఇది "నాయికతో సఖి పలికిన వాక్యము" (సఖీ వచనం). బ్రాకెట్లలో ఉన్న పల్లవి భాగం మూల వ్రాతప్రతిలో నశించగా, సందర్భోచితంగా పండితులు పూరించినది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'మదిలో మెదలెడి పతి' అనగా అంతర్యామియైన పరమాత్మ. జీవుడు తన హృదయాంతరాళంలోనే దైవాన్ని దర్శించి, ఆయనలోనే ఒదిగిపోవాలి. భగవంతుని ఆనందింపజేయడమే జీవుని పరమావధి అని, ఆ దివ్య సమ్మోదమే మోక్షదాయకమని ఇక్కడి అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

చలమున నేరాయని యర - జారిన పయ్యెదతోడను తొలంగక యెదపై నొరగుచుఁ - దుందుడు కారంగను చిలుకకు బింబము నిచ్చే - చెలుపున నీ యధరమును తలంపునఁ దమిఁ (దమిఁ) జనులొత్తుచు - దయతో నిత్తువుగా

తాత్పర్యము (ప్రియసఖీ!) నీ పట్ల అలక వహించిన ఆ స్వామి వద్దకు వెళ్లి, జారిన పయ్యెదతో ఆయన రొమ్ముపై ఒరిగిపోతూ, నీ ప్రణయ చేష్టలతో ఆయన కోపాన్ని పోగొట్టుము. దొండపండు వంటి నీ పెదవి సౌందర్యాన్ని ఆ చిలుక వంటి స్వామికి అందిస్తూ, మనసులో మక్కువతో ఆయనను కౌగిలించుకుని నీ కరుణను ప్రసాదించుము.

విశేషాలు నాయిక తన ప్రణయ చాతుర్యంతో నಾಯಕని కోపాన్ని (చలమును) ఎలా తగ్గించాలో సఖి ఇక్కడ వివరిస్తోంది. వ్రాతప్రతిలోని శైథిల్యం కారణంగా కొన్ని అక్షరాలు లుప్తమవగా, గురుదేవులు వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారి డైరీ సూచనల ప్రకారం 'తమిర సను లొత్తుచు' అను పదం 'దమిఁ జనులొత్తుచు'గా స్థిరపరచబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుడు జీవునిపై అలిగినట్లు అనిపించినా (కర్మఫలాల వల్ల దూరం జరిగినా), జీవుడు తన అనన్య భక్తితో, లొంగుబాటుతో ఆ స్వామి హృదయాన్ని ద్రవింపజేయాలి. ఇంద్రియ వికారాలను దాటి భగవంతుని కరుణను ఆశ్రయించడమే ఇందులోని పరమార్థం.

రెండవ చరణం

కొసరనను నేరా యని - కూరిమి దైవారగను ముసిముసి నగవుల వెన్నెల - మోమునఁ గాయంగను వొసపరి కోయిలకును చిగు - రొసగిన వడి దోపగను పసగల వీడెపు మడుపులు - పైకొని యిత్తువుగా

తాత్పర్యము "నన్ను అంతగా కొసరవద్దు" అంటూనే, నిండు ప్రేమ ఉట్టిపడేలా ముసిముసి నవ్వుల వెన్నెలను నీ ముఖంలో కురిపించుము. లేత చిగుళ్లు తిన్న కోయిల గొంతుకలాంటి మధురమైన స్వరంతో పలుకుతూ, సువాసనలు వెదజల్లే తాంబూల మడుపులను (వీడెమును) ఆ స్వామికి ఆదరంగా సమర్పించుము.

విశేషాలు స్త్రీల సహజాతమైన 'నర్మ గర్భ' ప్రణయ విలాసాలను అన్నమయ్య ఇందులో అద్భుతంగా చిత్రించారు. ముసిముసి నవ్వులను వెన్నెలతోను, నాయిక మాటలను కోయిల కూతలతోను పోల్చడం కవి సార్వభౌముని వర్ణనా వైచిత్రికి నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవదారాధనలో లౌకికమైన ఆడంబరాల కంటే అంతఃకరణ శుద్ధితో కూడిన చిరునవ్వు, మధురమైన వాక్కు, ప్రేమతో కూడిన అర్పణ ముఖ్యం. జీవునిలోని సత్వగుణ ప్రకాశమే ఇక్కడ ముఖమున కాసే వెన్నెల.

మూడవ చరణం

చనవున వెంకటపతి కను - చేనకిన నేరా యనినను మనమున మచ్చిక బాగులు - మమతల విరిగొనగా గొనబో జక్కవ పిట్టకు - కోరిక నకరువు లిడు క్రియ ననవిల్తుని కజ్జాయము - నయమున నిత్తువుగా

తాత్పర్యము మక్కువతో ఆ వేంకటపతి నిన్ను తాకి, "ఇది నా నేరము కాదు కదా" అని పరిహసించినప్పుడు, నీ మనసులోని మమకారాలు మరింత పెరిగేలా ప్రవర్తించుము. చక్కని జక్కవ పిట్టల జంట కోరికతో ఒకదానికొకటి లీనమైపోయినట్లు, మన్మథుని విందు వంటి నీ దివ్య సుఖాన్ని (కజ్జాయమును) ఆ స్వామికి వినయముతో సమర్పించి ఆయనను నీవాడిని చేసుకో.

విశేషాలు వ్యాఖ్యాత వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధనా వివరణ ప్రకారం: "ప్రాచీనతకు సంకేతములైన లుప్త శిథిలభాగములనుబట్టి ఇట్టి సంకీర్తన పాఠములు కొన్ని అన్నమాచార్యుల రచనలుగా భావింపనగుచున్నవి." ప్రాచీన తాళపత్ర వ్రాతప్రతులలో శైథిల్యం వల్ల బ్రాకెట్లలో సూచించబడిన లుప్తపూరణముల లౌక్యుతను సహృదయులు గమనించగలరు. వ్రాతప్రతిలో కొన్ని చోట్ల 'పొజ్జక్ను పిట్ట', 'నకరవువిడు', 'కెంజాయము' వంటి పాఠాంతరాలు కూడా ఉన్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జక్కవ పిట్టల జంట విడిపోకుండా కలిసి ఉండే అనన్య అనురాగానికి సంకేతం. జీవాత్మ పరమాత్మల నిత్య సంయోగానికి, ఎడబాటు లేని బ్రహ్మానంద స్థితికి 'ననవిల్తుని కజ్జాయము' (మన్మథుని మధుర ప్రసాదం) చరమాంకం. వేంకటపతితో లభించే ఆ అఖండ ఐక్యతే జీవుడు పొందే మోక్ష సామ్రాజ్యం.

215

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు మానవ ప్రయత్నం కంటే దైవసంకల్పం ఎంత గొప్పదో శృంగార నాయికా నాయకుల నేపథ్యం ద్వారా అద్భుతంగా నిరూపించారు. ప్రకృతిలో జరిగే మార్పులు, నాయికకు కలిగే శృంగార భావాలు అన్నీ దైవలీలలే కానీ, కేవలం మన ప్రయత్నం వల్ల సాధ్యం కావనే సత్యాన్ని ప్రబోధించడం ఈ సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

(మన) చేతగావు యీ - మర్మంబులు తనుదానె సమకూరు - దైవికము కాదె

తాత్పర్యము ప్రేమ, శృంగారము మరియు సృష్టిలోని ఈ నిగూఢ రహస్యాలు (మర్మంబులు) మన చేతుల్లో లేవు; అవి మన వల్ల సాధ్యం కావు. సమయం వచ్చినప్పుడు ఏ అనుభవమైనా దానంతట అదే సమకూరుతుంది. ఇదంతా దైవసంకల్పం (దైవికము) వల్ల జరిగేది కాదా!

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన 193వ సంకీర్తనగా, వ్రాతప్రతి పుట 186లో లభ్యమైంది. దీనికి 'కాంభోజి' రాగంగా పేర్కొనబడగా, తాళం లుప్తమైంది. పల్లవి ప్రారంభంలోని 'మన' అను పదం వ్రాతప్రతి శైథిల్యం వల్ల బ్రాకెట్లలో పూరించబడింది. లౌకిక శృంగారాన్ని దైవత్వంతో ముడిపెట్టే అన్నమయ్య విశిష్ట శైలి ఇందులో కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జీవుడు ఎంత ప్రయత్నించినా భగవదనుగ్రహం లేనిదే మోక్షం లేదా దివ్యానందం లభించవు. సాధన జీవుడి వంతైనా, సాక్షాత్కారం అనేది దైవికమైన కృప వల్లనే లభిస్తుందనే 'శరణాగతి' సిద్ధాంతం ఈ పల్లవిలోని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

సరసిజానన మేన - సారెకును సారెకును కురువేరు మరువములు - గురియగాను మరుని చమరింపులకు - మకరందమార్గమై తరితీపు చేసినది - దైవికమె కాదా

తాత్పర్యము తామరపువ్వు వంటి ముఖము గల ఆ నాయిక శరీరము నుండి మాటిమాటికీ కురువేరు, మరువము వంటి సుగంధ పరిమళాలు కురుస్తున్నాయి. మన్మథుని విలాసాలకు, ప్రేమానురాగాలకు అదొక మకరంద మార్గంగా మారి, హృదయంలో ఎనలేని తీపిని (ప్రేమ కాంక్షను) కలిగిస్తున్న ఈ స్థితి కేవలం దైవలీల (దైవికమె) కాదా!

విశేషాలు వసంతకాలంలో ప్రకృతిలోనూ, నాయిక దేహంలోనూ కలిగే మార్పులను అన్నమయ్య ఇక్కడ సుకుమారంగా వర్ణించారు. కురువేరు, మరువము అనేవి శృంగార భావాలను ఉద్దీపనం చేసే సుగంధ ద్రవ్యాలు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవత్ చింతనలో మునిగిన జీవుని హృదయం నుండి భక్తి అనే మకరందము, సత్వగుణ పరిమళాలు వెదజల్లబడతాయి. ఆ స్వామిని చేరుకోవాలనే ఆర్తి (తరితీపు) జీవునిలో కలగడం కూడా ఆ దైవ ప్రచోదనం వలనే జరుగుతుందని భావం.

రెండవ చరణం

అలివేణి (ముఖ)మున - అప్పటి నప్పటికి కలువలును తామెరలు - క్రమ్ముకొనగా మలయమారుతములను - మత్తభృంగములను తలలెత్తఁజేసినది - దైవికమె కాదా

తాత్పర్యము తుమ్మెద రెక్కల వంటి జడగల ఆ వనిత ముఖంలో అప్పుడప్పుడు కలువలు, తామరలు క్రమ్ముకుంటున్నట్లు (కళ్లలో, ముఖవర్చస్సులో విరుద్ధ భావాలు) అనిపిస్తోంది. చల్లని మలయమారుతాలు (గంధపు గాలులు), మదించిన తుమ్మెదలు (మత్తభృంగములు) సమయానికి తలలెత్తేలా (ప్రకృతిని ఉద్దీపింపజేసేలా) చేసినది ఆ దైవశక్తి కాదా!

విశేషాలు ఒకే సమయంలో కలువలు (రాత్రి వికసించేవి), తామరలు (పగలు వికసించేవి) నాయిక ముఖంలో తోచడం ఆమెలోని శృంగార చేష్టల వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. వ్రాతప్రతిలో 'ముఖ' అను పదం లుప్తమవగా పండితులు పూరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము ప్రకృతిలోని శక్తులన్నీ పరమాత్ముని ఆజ్ఞ ప్రకారమే నడుచుకుంటాయి. భక్తుని హృదయంలో కలిగే వివిధ ఆధ్యాత్మిక భావాల కలయికను, సాధకుడికి లభించే అనుకూల పరిస్థితులను ఆ భగవంతుడే కల్పిస్తాడని అంతరార్థం.

మూడవ చరణం

మగువ తుదకన్నులకు - మాటికిని మాటికిని మృగమదము జవ్వాది - మించగాను తెగువనంతటిలోన - తిరువేంకటేశ్వరుని తగులుగాఁ జేసినది - దైవికమె కాదా

తాత్పర్యము ఆ ఇంతి యొక్క కనుల చివరలలో మాటిమాటికీ కస్తూరి (మృగమదము), జవ్వాది వంటి శృంగార కాంతులు మించిపోతున్నాయి. అంతటి తెగువతో (సాహసంతో) ఆమెను తీసుకువెళ్లి ఆ తిరువేంకటేశ్వరుని ప్రేమానురాగ బంధంలో (తగులుగా) చిక్కుకునేలా చేసినది సాక్షాత్ ఆ దైవసంకల్పమే కాదా!

విశేషాలు కీర్తన చివరన ఉన్న వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం: "వలదన నోరులకు వసమటవే తలచినట్లనె దైవము సేసే" (1-1) సంకీర్తనలోని భావకోశమే ఈ సంకీర్తనలో కూడా ద్యోతకమవుతుంది. అంటే, మనం వద్దు అనుకున్నా దైవం తలచినట్లే అంతా జరుగుతుందనే అన్నమయ్య గారి తొలి సంకీర్తన భావన ఇక్కడ కూడా చక్కగా ప్రతిబింబిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జీవుడు సంసార బంధాల నుండి విడివడి, సాహసంతో (తెగువతో) పరమాత్ముని వైపు అడుగులు వేయడం; చివరికి ఆ తిరువేంకటేశ్వరుని దివ్య సాయుజ్యాన్ని పొందడం అనేది పరిపూర్ణమైన దైవానుగ్రహం వలనే సాధ్యమవుతుంది. భగవంతునితో జీవుని అనుబంధం నిత్యమైనది మరియు దైవికమైనది.

216

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు నాయికా నాయకుల పరస్పర మనస్తత్వాలను, వారి మధ్య సాగే ప్రణయ సమరంలో మనస్సులు కలవడం ఎంత ప్రధానమైనదో అద్భుతంగా వర్ణించారు. లోకనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రణయ లీలలకు లొంగిపోతూనే, సర్వభారాన్ని ఆయనపైనే వేసి నిశ్చింతగా ఉండే నాయిక భావనను వ్యక్తపరచడం ఈ శృంగార సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మనసిచ్చునో మనసియ్యదో - మాడే భారమా? నీ మనసు రాజేయకున్నను - మాదే భారమా?

తాత్పర్యము ఆ స్వామి నాకు మనసిస్తాడో లేదో (నన్ను ఆదరిస్తాడో లేదో) అని ఆలోచించాల్సిన అవసరం నాకు లేదు; అదంతా ఆయనపైనే ఉన్న భారము (మాడే భారమా?). ఒకవేళ నీవు నాపై ప్రేమను, అనురాగాన్ని రేకెత్తించకపోయినా ఆ తదుపరి పరిణామాలకు బాధ్యత నీదే కానీ, మా కేమి భారము?

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన 190వ సంకీర్తనగా, వ్రాతప్రతి పుట 183లో లభ్యమైంది. దీనికి 'శంకరాభరణం' రాగంగా, 'అట' తాళంగా పేర్కొనబడింది. ఇక్కడ నాయిక తన ప్రణయ సర్వస్వాన్ని నాయకునికి అప్పగించి, తదుపరి ఫలితాన్ని పూర్తిగా ఆయనకే వదిలేసిన 'నిర్భయత్వ' స్థితి పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుడు తనను రక్షిస్తాడో లేదో, తన భక్తిని స్వీకరిస్తాడో లేదో అని సాధకుడు సందేహించకూడదు. తన ఆత్మను భగవంతునికి సమర్పించిన తర్వాత, ఆ జీవుని యోగక్షేమాల బాధ్యత (భారము) అంతా పరమాత్ముడే వహిస్తాడు. ఇదొక విశిష్టమైన 'శరణాగతి' భావన.

మొదటి చరణం

ఆపె నిన్ను నొకటి సేయ - నోపిన వారమింతె గాక మాపాటి యోగములకును - మాడే భారమా? వోపిక నిద్దరి మనసులు - నొకరొకరి వింతె గాక మాపై పందెము వేసే వదియును - మాదే భారమా?

తాత్పర్యము ఆ సుందరి (నాయిక) నిన్ను ఎలాగోలా ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి తన శక్తిమేరకు ప్రయత్నిస్తుంది తప్ప, మాకు లభించే యోగ్యతలకు లేదా భాగ్యాలకు (యోగములకు) బాధ్యత నీదే కానీ మాకు భారమా? ఓపికతో మన ఇద్దరి మనస్సులు ఒకరికొకరు వింతగా తోచవచ్చు. కానీ నాపై పందెం వేసి గెలవాలని చూసే ఆ పట్టుదల నీదే కానీ, అందులో మా కేమి భారము??

విశేషాలు కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం: "ఔ గములు = మంచిచెడ్డలు, జరుగబోవు పరిణామాలు." అనగా, రాబోయే మంచిచెడ్డలకు, ఫలితాలకు సర్వమూ ఆ స్వామిదే భారమని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది. ప్రణయ యుద్ధంలో నాయకుడు నాయికపై పందెం వేయడం అన్నమయ్య కవితా చమత్కారం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుడిని ఆరాధించడం మాత్రమే భక్తుని పని. ఆ భక్తి వల్ల లభించే ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి, మంచిచెడ్డలు, జరుగబోవు పరిణామాలు అన్నీ భగవత్ సంకల్పం మీదే ఆధారపడి ఉంటాయి. జీవుడు తన అహాన్ని వీడి దైవలీలకు లొంగిపోవాలని దీని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

అంచగమనకును నీకు - నంటు చేసేమింతె గాక మంచము మీది సుద్దులకును - మాడే భారమా మించిన వేడుకల ర-మించుకోవలె గాక మంచితనము లేకున్ననదియు - మాదే భారమా?

తాత్పర్యము హంస నడక వంటి నడకగల ఆ నాయికకు, నీకు మధ్య అనుబంధాన్ని (నంటు) ఏర్పరచడం వరకే మా వంతు. కానీ మంచము పై సాగే మీ సరస సంభాషణలకు (సుద్దులకు) బాధ్యత నీదే కానీ మాకు భారమా? హద్దులు మించిన వేడుకలతో ఒకరినొకరు రమించుకోవాలి తప్ప, ఒకవేళ అక్కడ మంచితనము (అనుకూలత) లోపిస్తే ఆ లోపానికి కారణం నీవే కానీ మా కేమి భారము??

విశేషాలు నాయికా నాయకులను కలపడం వరకే సఖుల బాధ్యత అని, ఆపై వారి మధ్య సాగే శృంగార విలాసాలు, అనుకూలతలకు నాయకుడే బాధ్యుడని సఖీ ప్రస్తావనగా ఈ చరణం సాగింది. 'నంటు' అనగా సంబంధం లేదా కలయిక.

మధుర భక్తి అంతరార్థము ఆచార్యుడు (గురువు) జీవుడిని పరమాత్మ వైపు నడిపించి, దైవంతో అనుబంధాన్ని మాత్రమే ఏర్పరచగలడు. ఆపై భగవంతునితో భక్తుడు పొందే రసానుభూతి, అంతరంగిక సంభాషణలు పూర్తిగా ఆ స్వామి కృప మరియు జీవుని నిష్కల్మష భక్తి పైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

మూడవ చరణం

ముదితకు నీకు వియ్య - ములుచేసే మింతె గాక మదిలోని కపటములకును - మాడే భారమా యిదిగో శ్రీవేంకటేశ! - యింతి నీవు గూడుకొని మది పరవశమందుటయు - మాదే భారమా?

తాత్పర్యము ఈ ముదితకు (స్త్రీకి), నీకు మధ్య ప్రణయ వియ్యములు (బంధుత్వాలు) కూర్చడం వరకే మా పని. అంతేకానీ నీ మనసులోని కపటత్వాలకు మాకేమి భారము? ఇదిగో శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఇప్పుడు ఈ ఇంతిని నీవు కూడుకొని, ఇద్దరి మనస్సులు పరవశించి ఏకమైపోవడానికి, ఆ దివ్యానందాన్ని అనుభవించడానికి నీవే కర్తవు కానీ మా కేమి భారము??

విశేషాలు కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యాత వివరణ ప్రకారం: "నాయికా నాయకుల మనసులు కలసి పరవశమందుట ఇతివృత్తము." శ్రీవేంకటేశ్వరుని ముద్రతో నాయికా నాయకుల పరిపూర్ణ సంయోగాన్ని ప్రకటిస్తూ ఈ సంకీర్తన మంగళాంతంగా ముగిసింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య నిత్యసంబంధం (వియ్యము) ఏర్పడిన తర్వాత, జీవునిలో మిగిలివున్న కపటాన్ని దూరం చేసేవాడు ఆ హరియే. చివరకు శ్రీవేంకటేశ్వరుని దివ్య సన్నిధిలో జీవుడు పొందే ఆ 'పరవశత్వమే' (బ్రహ్మానంద స్థితి) భక్తి మార్గానికి చరమాంకం. సర్వమూ దైవార్పణ చేయడమే ఇందులోని పరమ రహస్యం

217

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు కాలగమనాన్ని, జీవుని ఆయుష్షును ప్రకృతి సంకేతాలతో పోలుస్తూ, అంతర్యామియైన పరమాత్మను చేరుకోవడానికి కాలయాపన తగదని హెచ్చరించారు. నాయిక రూపంలోని జీవునికి కాలం యొక్క విలువను తెలుపుతూ, శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరణు వేడవలసిందిగా హితవు పలకడం ఈ సంకీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మనములోని విభుఁడు మఱవఁడే కాలంబు నినుఁగలయనున్నాఁడు నీకేలె వెఱవ

తాత్పర్యము నీ మనస్సులోనే నివసించే ప్రాణనాథుడైన ఆ పరమాత్మ కాలమును ఎన్నటికీ మరచిపోడు (ఆయన కాలస్వరూపుడు). ఆయన నిన్ను ఎల్లప్పుడూ కలుసుకొనే ఉంటాడు; కాబట్టి ఓ చెలియా! నీవు భయపడవలసిన అవసరం ఏముంది?

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన 25వ సంకీర్తనగా, వ్రాతప్రతి పుట 27లో లభ్యమైంది. దీనికి 'శ్రీరాగం'గా, తాళం లుప్తమైనట్లుగా పేర్కొనబడింది. ఈ సంకీర్తన 6వ సంపుటంలో 57వ సంకీర్తనగా ఉంది. రాగిరేకు (సంఖ్య 51) లో దీని రాగం 'నాదరామక్రియ'గా ఉంది. ఇక్కడ స్వామిని 'కాలంబు మఱవని విభుడు' అనడం ద్వారా భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వాన్ని అన్నమయ్య చాటారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము పరమాత్మ కాలాతీతుడైనప్పటికీ జీవుని రక్షణ విషయంలో కాలమును తప్పడు. జీవుని హృదయంలోనే అంతర్యామిగా ఉంటూ, తనను చేరుకొనే సమయం కోసం చూస్తుంటాడు. భగవంతునిపై పరిపూర్ణ విశ్వాసమున్న భక్తునికి లౌకిక భయాలు ఉండవని దీని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

నెలనాళ్లవాఁడొక్కఁడు నిర్మలంబైన రె - న్నెలలవాఁడొక్కఁడు మూన్నెలలవాఁడొక్కఁడు నెలలు పండ్రెండైన నిజబాలుఁడొక్కండు నెలఁత యింతటి పనికి నీకేలె వెఱవ

తాత్పర్యము గర్భంలో ఒక నెల వాడొక్కడు, నిర్మలమైన రెండు నెలల వాడొక్కడు, మూడు నెలల వాడొక్కడు.. ఇలా నెలలు గడిచి పండ్రెండు నెలలు (సంవత్సరం) నిండిన నిజమైన బాలుడు (కాలపురుషుడు) ఒక్కడున్నాడు. ఓ వనితా! ఇంతటి సహజమైన కాలచక్ర పనికి నీవు భయపడడమెందుకు?

విశేషాలు గర్భస్థ శిశువు ఎదుగుదలను నెలలవారీగా పేర్కొంటూనే, అన్నమయ్య ఇక్కడ కాలగమనంలోని పండ్రెండు నెలలను (సంవత్సరాన్ని) ఒక బాలునితో అద్భుతంగా పోల్చారు. కాలం గడవడం అనేది సృష్టి నియమమని కవి చమత్కృతితో వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము మానవ జన్మ అనేది నెలలు నిండిన తర్వాతే సిద్ధిస్తుంది. ఆయుష్షు కాలచక్రంలో కరిగిపోతుంటుంది. కాలం ఎవరి కోసమూ ఆగదని, ఈ కాలగమనాన్ని చూసి భయపడకుండా, లభించిన జన్మను భగవత్ సేవకే అంకితం చేయాలని పరమార్థం.

రెండవ చరణం

ప్రొద్దుపొడుపుల దొకటి ప్రొద్దు గ్రుంకుల దొకటి ప్రొద్దుప్రొద్దులకు రహిపాయ్యేటి దొకటి పొద్దెఱింగిన దొకటి పొద్దెఱుంగని దొకటి నిద్దంపు బువ్వులకు నీకేలె వెఱవ

తాత్పర్యము సూర్యోదయ సమయాన ఒక లీల, సూర్యాస్తమయ వేళలో మరొక లీల జరుగుతుంటాయి. అనుక్షణము తన కాంతిని, వేగాన్ని మార్చుకునేది ఒకటి; సమయాన్నెరిగి ప్రవర్తించేది ఒకటి, సమయంతో పనిలేకుండా సాగేది మరొకటి. ఇవన్నీ ప్రకృతి సహజ లీలలైనప్పుడు, మిక్కిలి కాంతివంతమైన పూల వంటి నీ హృదయ విలాసాలకు భయమెందుకు?

విశేషాలు పగలు, రాత్రి, సంధ్యా సమయాల మార్పులను 'ప్రొద్దు' (సూర్యుడు/సమయం) అనే పదంతో అన్నమయ్య ఎంతో లయబద్ధంగా వర్ణించారు. ప్రకృతిలో జరిగే ఈ మార్పులన్నీ నాయిక యొక్క మనోభావాలను ఉద్దీపింపజేసేవిగా ఇక్కడ సమన్వయించబడ్డాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము జీవుని జీవితంలో సుఖదుఃఖాలు, ఉత్థానపతనాలు అనేవి పగలు రాత్రి లాంటివి. జ్ఞానోదయం కలిగిన స్థితి 'ప్రొద్దుపొడుపు' అయితే, అజ్ఞానాంధకారం 'ప్రొద్దుగ్రుంకు'. వీటన్నింటికీ అతీతుడైన పరమాత్ముని శరణుజొచ్చినప్పుడు ఈ ద్వంద్వాలు జీవుడిని బాధించవు.

మూడవ చరణం

నిండుఁ జంచల మొకటి నిమిషమాత్రము దొకటి వుండి నట్లనె వుండి వుడి వోవునొకటి కొండలలో నెలకొన్న కోనేటిరాయండు నీ నిండుఁ గౌఁగిటఁ గూడె నీ కేలె వెఱవ

తాత్పర్యము పూర్తిగా చంచలమైనది ఒకటి, నిమిషమాత్రమే నిలిచేది ఒకటి, ఉన్నట్లుండి ఒక్కసారిగా మాయమైపోయేది (శరీరము/సంసారము) మరొకటి. అశాశ్వతమైన వీటి గురించి చింతించకు. కొండలపై వెలిసిన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు (కోనేటిరాయడు) నిన్ను తన నిండు కౌగిలిలో చేర్చుకుని ఏకమయ్యాడు; ఇక నీకు భయమెందుకు?

విశేషాలు కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం: "కొండలలో నెలకొన్న కోనేటిరాయడు మనములోని విభుడట! అతడు నీవాడైనప్పుడు నీకు ఏల చింత అని నాయికకు హితవు పలుకుతున్నాడు కవి!" ఈ సంక్షిప్త వ్యాఖ్యానం ద్వారా కీర్తన యొక్క ఆత్మ మనకు సులభంగా బోధపడుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము ప్రపంచంలోని భోగాలు, బంధాలు అన్నీ చంచలమైనవి, నిమిషమాత్ర కాలం ఉండేవి. క్షణభంగురమైన సంసారాన్ని చూసి జీవుడు భయపడనవసరం లేదు. కొండలలో నెలకొన్న కోనేటిరాయడే మన హృదయ నివాసి (మనములోని విభుడు). ఆ పరమాత్మతో జీవాత్మ పొందే శాశ్వత సాయుజ్యమే (నిండు కౌగిలి) భయాలన్నింటినీ పోగొట్టి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

218

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు కలియుగంలోని మానవుల దైన్య స్థితిని, అజ్ఞానాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. సంసార సాగరంలో మునిగి తేలుతూ, భగవద్చింతన లేక కాలం వెళ్లదీసే లౌకిక జనుల మనస్తత్వాన్ని ఆచార్యులవారు ఈ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలో ఎత్తిచూపారు.

218. మాదృశానాం

రాగం: ముఖారి

తాళం: లుప్తము

పల్లవి

మాదృశానాం భవామయదేహినాం

యాదృశం జ్ఞానమితి యేఽపి న వదంతి ||పల్లవి||

తాత్పర్యము: నావంటి సంసార రోగగ్రస్తులైన దేహధారులకు ఎటువంటి జ్ఞానం కలదో, దానిని గురించి కనీసం పెద్దలు లేదా జ్ఞానులు కూడా నోరు విప్పి చెప్పడం లేదు (లేదా చెప్పలేకపోతున్నారు).

విశేషాలు: అన్నమయ్య ఇక్కడ "మాదృశానాం" (నావంటి వారి) అని తన్ను తాను తగ్గించుకుంటూ, లోకంలోని సాధారణ మానవులందరి అజ్ఞాన స్థితిని, సంసార వ్యాధిని ప్రతిబింబింపజేశారు.

సంస్కృత వ్యాకరణ శాస్త్ర నియమం (శాస్త్రరీతి)

సంస్కృత వ్యాకరణంలో 'యత్' (యః, యా, యత్ - ఏ వ్యక్తి అయితే / ఏ వస్తువు అయితే) మరియు 'తద్' (సః, సా, తత్ - ఆ వ్యక్తి / ఆ వస్తువు) అనే శబ్దాలు పరస్పర సంబంధం (Relative-Correlative) కలిగినవి.

• నియమం: ఒక వాక్యంలో 'యత్' శబ్దాన్ని ఉపయోగించినప్పుడు, దానికి సమన్వయంగా (పూర్తి అర్థాన్ని ఇవ్వడానికి) తప్పనిసరిగా 'తద్' శబ్దాన్ని గానీ, లేదా దానికి సమానమైన శబ్దాన్ని గానీ ప్రయోగించాలి. దీనినే సంస్కృతంలో "యత్తదోర్నిత్యసంబంధః" (యత్ మరియు తద్ శబ్దాలకు నిత్య సంబంధం ఉంటుంది) అంటారు.

 పల్లవిని ఒకసారి గమనిద్దాం:

మాదృశానాం భవామయదేహినాం

యాదృశం జ్ఞానమితి యేఽపి న వదంతి ||

ఇక్కడ అన్నమయ్య రెండు చోట్ల 'యత్' ప్రాతిపదికకు చెందిన రూపాలను ఉపయోగించారు:

1. యాదృశం (ఎటువంటిదో - ఇది 'యత్' శబ్ద రూపభేదం)
2. యేఽపి (యే + అపి = ఎవరైతే కూడా - ఇది 'యత్' శబ్ద ప్రథమా విభక్తి బహువచనం)

వ్యాకరణ పరంగా వచ్చిన లోపం (శాస్త్రరీతిగా లేకపోవడం):

• 'యాదృశం' ప్రయోగం: వాక్యంలో 'యాదృశం' (ఎటువంటిదో) అని అన్నప్పుడు, దానికి జంటగా 'తాదృశం' (అటువంటిది) అనే పదం ఉండాలి. కానీ ఇక్కడ 'తాదృశం' అనే పదాన్ని వాడలేదు.
• 'యేఽపి' ప్రయోగం: ఇక్కడ 'యే' (ఎవరైతే) అని వాడారు. శాస్త్రరీతి ప్రకారం 'యే' (ఎవరైతే) అని వచ్చినప్పుడు, వాక్యం పూర్తి కావడానికి 'తే' (వారు) అనే 'తద్' శబ్ద రూపం రావాలి (ఉదాహరణకు: యే వదంతి, తే జ్ఞానినః - ఎవరైతే చెప్తారో, వారే జ్ఞానులు). కానీ ఇక్కడ 'తే' అనే ప్రయోగం ఎక్కడా కనిపించదు.

అంతేకాకుండా, ఇక్కడ ప్రశ్నార్థక లేదా సందేహాస్పదమైన అర్థంలో 'కిం' శబ్దానికి బదులుగా (అనగా 'ఎవరు కూడా చెప్పడం లేదు' అని అనడానికి 'కేఽపి న వదంతి' అని వాడాలి), అన్నమయ్య 'యత్' శబ్ద రూపమైన 'యేఽపి' ని వాడారు.

సాధారణంగా కావ్యాలలో లేదా శాస్త్ర గ్రంథాలలో ఇలాంటి ప్రయోగాలను వ్యాకరణ దోషాలుగా పరిగణిస్తారు. అందుకే పుస్తక పరిశోధకులు కింద అడుగున (Footnote లో):

"ఈ వాఙ్మయమున ‘యత్, కిం’ శబ్దముల ప్రయోగము శాస్త్రరీతిగా లేదు."

అని ప్రత్యేకంగా నోట్ రాశారు. అయితే, అన్నమయ్య శాస్త్ర పండితుడైనప్పటికీ, సంకీర్తనలు రాసేటప్పుడు లయ, ఛందస్సు, మరియు ప్రవాహ గుణానికి (Flow) ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల లేదా జనబాహుళ్యానికి అర్థమయ్యే శైలిని అవలంబించడం వల్ల ఇలాంటి 'ఆర్ష ప్రయోగాలు' (నియమాలను పక్కన పెట్టి చేసిన ప్రయోగాలు) చేశారని మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు.

 

 

చరణం 1

వాచామగోచరం వాంఛాసర్వత్ర

నీచకృత్యైరేవ నిబిడీకృతా

కేచిదపి వా విష్ణుకీర్తనం ప్రీత్యా

సూచయంతో వా శ్రోతుం న సంతి ||మాదృశానాం||

తాత్పర్యము: మనుషుల కోరికలు నోటితో చెప్పలేనంతగా (వాచామగోచరంగా) అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వారు నిరంతరం నీచమైన పనులలోనే మునిగి తేలుతున్నారు. కనీసం కొద్దిమంది కూడా ఎంతో ప్రీతితో విష్ణు కీర్తనలు పాడేవారు గానీ, వాటిని వినడానికి ఆసక్తి చూపే వారు గానీ ఈ కలియుగంలో కనిపించడం లేదు.

విశేషాలు: కలియుగ ప్రభావం వల్ల మనుషులు ప్రాపంచిక సుఖాల కోసం నీచకృత్యాలకు పాల్పడుతున్నారు తప్ప, ముక్తినిచ్చే హరినామ సంకీర్తన వైపు వారి మనసు మళ్లడం లేదని అన్నమయ్య ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

చరణం 2

కుటిలదుర్బోధనం కూ(కు?)హకం సర్వత్ర

విటవిడంబనమేవ వేద్యధీతం

పటువిమలమార్గసంభావనం పరసుఖం

ఘటయితుం కష్టకలికాలే న సంతి ||మాదృశానాం||

తాత్పర్యము: ఎటు చూసినా కుటిలమైన దుర్బోధలు, మోసాలే (కుహకం) కనిపిస్తున్నాయి. చదువుకున్న చదువులన్నీ విట విద్యలుగా, ఇతరులను వంచించే సాధనాలుగా మారిపోయాయి. అత్యంత నిర్మలమైన, గొప్పదైన మోక్షమార్గాన్ని ఆశ్రయించి, పరమ సుఖాన్ని (భగవదానందాన్ని) పొందాలని ప్రయత్నించే వారు ఈ కష్టతరమైన కలికాలంలో ఎవరూ లేరు.

విశేషాలు: * కలికాలంలో విద్య కేవలం లౌకిక భోగాల కోసమే తప్ప, ఆత్మజ్ఞానం కోసం ఉపయోగపడడం లేదని ఇక్కడ విమర్శించారు.

• ఈ కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యను బట్టి, కష్ట కలికాలంలో భవబంధాలలో (సంసారంలో) కూరుకుపోయిన మానవుల వైద్యాన్నీ, దైన్యాన్ని ఆచార్యులవారు ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నారని గంధం బసవ శంకరరావు పేర్కొన్నారు.

చరణం 3

దురితమిదమేవ జంతూనాం సర్వత్ర

విరసకృత్యైరేవ విశదీకృతం

పరమాత్మానం భవ్యవేంకటానామ-

గిరివరం భజయితుం కేవా న సంతి ||మాదృశానాం||

తాత్పర్యము: సమస్త జీవులలో పాపమే నిండి ఉంది. వారి విరసమైన (అధార్మికమైన) పనుల ద్వారానే ఈ విషయం స్పష్టమవుతోంది. దివ్యమైన వేంకటాచలంపై కొలువై ఉన్న ఆ పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని భజించి తరించడానికి మాత్రం ఎవరూ ముందుకు రావడం లేదు.

విశేషాలు: మానవులు తమ పాపకర్మల వల్ల భగవంతునికి దూరమవుతున్నారని, సర్వపాపహరుడైన వేంకటాద్రి నాథుని శరణు వేడితేనే ఈ సంసార దుఃఖం నుండి విముక్తి లభిస్తుందని అన్నమయ్య ఈ చరణంలో ప్రబోధించారు.

219

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు నాయిక యొక్క అనన్య శరణాగతిని, లొంగుబాటు తత్వాన్ని అద్భుతమైన శబ్దాలంకార వైభవంతో వర్ణించారు. ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సన్నిధిలో తన లౌకిక అహంకారాన్ని, అలకను వీడి, తాను కేవలం ఆయన దాసినేనని సఖులతో ప్రకటించడం ఈ సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మానుమన్న మానడ మ్మ, చిన్న దాననే నీమేలు - దాననే

తాత్పర్యము ఓ చెలియా! నన్ను అలక వహించమని (మానము పట్టమని) ఎంత చెప్పినా నా మనస్సు వినడం లేదు. ఆ స్వామితో పోలిస్తే నేను చాలా చిన్నదానిని; ఆయన చేసే మేలును కోరుకొనే కేవలం ఒక సాధారణ దాసినే కదా!

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన వ్రాతప్రతిలో రెండు చోట్ల (సంకీర్తన: 200 & 283, వ్రాతప్రతి పుట: 193 & 268) లభ్యమైంది. దీనికి 'ఆహిరి' రాగంగా, 'అట' తాళంగా పేర్కొనబడింది. ఇక్కడ నాయిక తన అహాన్ని పూర్తిగా పక్కనబెట్టి, ప్రియుని ముందు దాస భావాన్ని ప్రకటించడం అన్నమయ్య మధుర కవితా శైలికి నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'మానము' అనగా అహంకారం లేదా లౌకిక అభిమానం. భగవంతుని ముందు జీవుడు తన అహాన్ని వీడాలి. పరమాత్మతో పోలిస్తే జీవుడు అత్యంత అల్పుడు (చిన్నదాననే). తాను భగవంతుని సేవకుడననే 'దాసభావం' కలగడమే నిజమైన భక్తికి ప్రారంభం.

మొదటి చరణం

తమి పరిమళములు - చెమరినే చెమరిన గుబ్బలు - నిమిరినే నిమిరిన కౌగిట - అమరినే అమరిన రతులకు - తిమిరినే

తాత్పర్యము గాఢమైన అనురాగం (తమి) వల్ల సువాసనలతో కూడిన దేహం చెమటలు పట్టింది; అలా చెమర్చిన నా వక్షోజాలను ఆ స్వామి తన హస్తాలతో నిమిరాడు. ఆయన నిమిరిన ఆ గాఢ కౌగిలిలో నా శరీరం చక్కగా ఒదిగిపోయింది; అలా అమరిన ఆ ప్రణయ క్రీడల సుఖానికి నా మనస్సు పరవశించి మైమరచింది (తిమిరినే).

విశేషాలు ఈ చరణంలో "ముక్తపదగ్రస్తాలంకారం" అద్భుతంగా ప్రయోగించబడింది. ఒక పాదం చివర విడిచిన పదాన్ని (ఉదాహరణకు: చెమరినే, నిమిరినే, అమరినే) తదుపరి పాదం ప్రారంభంలో ఉపయోగించడాన్ని ముక్తపదగ్రస్తం అంటారు. అన్నమయ్య గారి శబ్ద వైచిత్రికి ఇది ఒక మచ్చుతునక.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవత్ స్పర్శ కోసం జీవుడు తపించినప్పుడు కలిగే ఆనంద పరవశత్వమే ఇక్కడి దేహ స్థితి. పరమాత్మ కౌగిలిలో జీవాత్మ లీనమైపోవడం అనేది ప్రకృతి-పురుషుల దివ్య సంయోగానికి మరియు బ్రహ్మానంద స్థితికి సంకేతం.

రెండవ చరణం

ఆసతో నామేను - డాసీనే

డాసి చాలా బత్తి - చేసీనే

చేసి చెక్కిట గోర - వ్రాసీనే

వ్రాసి పోకముడి - దీసీనే

తాత్పర్యము

ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై గల అమితమైన ఆశతో (కోరికతో) నా శరీరాన్ని ఆయన చెంతకు చేర్చాను (డాసీనే). అలా స్వామిని సమీపించి (డాసి) ఎంతో భక్తితో ఆయనను సేవించాను. అలా సేవించగా ఆ స్వామి నాపై కరుణతో, నా చెంపలపై (చెక్కిట) తన గోటితో ప్రేమగా చిలిపి వ్రాతలు వ్రాశాడు. అలా వ్రాస్తూనే నా వస్త్రపు ముడిని (పోకముడిని) సుకుమారంగా వీడ్చాడు.

విశేషాలు

• ఆసతో నామేను - డాసీనే: ఇక్కడ 'డాసీనే' అంటే శరీరాన్ని స్వామికి దగ్గరగా చేర్చడం  
• లౌకిక శృంగార చేష్టలను వర్ణిస్తూనే అన్నమయ్య ఇక్కడ 'బత్తి' (భక్తి) అనే పదాన్ని నేరుగా ప్రయోగించి, ఈ శృంగార లీలకు పవిత్రతను చేకూర్చారు.
• ముక్తపదగ్రస్త అలంకారం ఈ చరణంలోనూ అత్యంత లయబద్ధంగా (డాసీనే - డాసి, చేసీనే - చేసి, వ్రాసీనే - వ్రాసి) కొనసాగి, జానపద దరువు శైలికి చక్కని అందాన్ని తెచ్చింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని పొందాలనే తీవ్రమైన 'ఆశ' (ఆర్తి) జీవునికి మొదటి మెట్టు. ఆ ఆశే జీవుడిని పరమాత్మకు దగ్గరగా (డాసి) చేరుస్తుంది. జీవుడు తన అనన్య 'బత్తి' (భక్తి) తో స్వామిని ఆరాధించినప్పుడు, ఆ భగవంతుడు జీవుని లౌకిక తాపత్రయాలనే 'పోకముడి'ని (సంసార బంధాలను) తానే స్వయంగా తొలగించి, తన దివ్య కరుణను ప్రసాదిస్తాడు.

 

మూడవ చరణం

లాలించి ననుజూచి - సోలీనే సోలి కంతుని కేళి - దేలీనే తేలి తియ్యనిమోవి - గ్రోలీనే గ్రోలి శ్రీవేంకటేశు - దేలీనే

తాత్పర్యము ఆ స్వామి నన్ను ఎంతో బుజ్జగించి లాలనగా చూడటంతో నేను పరవశించిపోయాను (సోలీనే). అలా పరవశించి మన్మథుని ప్రణయ లీలలో (కంతుని కేళి) తేలిపోయాను. అలా తేలియాడుతూ ఆయన పెదవుల అమృత మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించాను (గ్రోలీనే). ఆ సుధను గ్రోలి, చివరకు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని దివ్య కరుణలో నేను ఓలలాడాను.

విశేషాలు కీర్తన కింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యాత వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధనా వివరణ ప్రకారం: "ఇందలి ముక్తపదగ్రస్తాలంకారము సుందరము. ముక్తపద గ్రస్తాలంకారం లౌకిక వాఙ్మయానికి అలౌకికమైన అందాన్ని కూరుస్తుంది. అదే దివ్య శృంగార విషయంలో అయితే అందంతోపాటు అలౌకిక మహానందాన్ని సమకూరుస్తుంది. తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు ఇలాంటి సంకీర్తన పదాలను కూర్చడంలో దిట్ట. జానపద రీతిని ఒక దరువుగా, నాయికా వాక్యంగా సాగిన పాట ఇది." వ్యాఖ్యాత వివరణ ద్వారా ఈ శిఖామణి వంటి రచన పెదతిరుమలాచార్యుల వారిదని స్పష్టమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'మోవి గ్రోలుట' అనగా భగవన్నామ స్మరణలోని మాధుర్యాన్ని, అమృత రసాన్ని జీవుడు ఆస్వాదించడం. సకల లౌకిక కోరికలు తీరిన తర్వాత జీవుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుని అనంత కృపా సముద్రంలో 'తేలియాడటం' (మోక్షాన్ని పొందడం) తో ఈ సంకీర్తన పరమార్థం సిద్ధిస్తుంది.

220

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులవారు విరహవేదనతో బాధపడుతున్న నాయిక (జీవాత్మ) యొక్క ఆవేదనను సఖి ద్వారా నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి విన్నవించారు. సర్వాంతర్యామి అయిన స్వామి తన లీలలతో నాయికను పరీక్షించకుండా, వెంటనే కరుణించి ఆమెను ఏలుకోవాలని ప్రార్థించడం ఈ శృంగార సంకీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మాయలేలనయ్య మార పంచసాయక, దయ సేయవయ్య శ్రీవేంకటనాయక

తాత్పర్యము ఐదు పుష్పబాణములు ధరించిన మన్మథుని వంటి సుందరుడా! ఓ శ్రీవేంకటనాథా! మాపై ఈ కపటపు మాయలు ఎందుకు? ఇకనైనా మాపై దయను కురిపించి, మమ్మల్ని అనుగ్రహించు స్వామి!

విశేషాలు ఈ సంకీర్తన 135వ సంకీర్తనగా, వ్రాతప్రతి పుట 133లో లభ్యమైంది. దీనికి 'పంతువరాళి' రాగంగా పేర్కొనబడగా, తాళం లుప్తమైంది. స్వామిని 'మార పంచసాయక' (మన్మథుని వంటివాడు) అని పిలుస్తూనే, 'శ్రీవేంకటనాయక' అనే ముద్రతో అన్నమయ్య శృంగార-ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతంగా ముడిపెట్టారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము భగవంతుని సృష్టి అంతా మాయామయం. జీవుడు సంసారమనే మాయలో చిక్కుకుని అల్లాడుతున్నప్పుడు, ఆ మాయను తొలగించగల సమర్థుడు కేవలం ఆ పరమాత్ముడే. అందుకే జీవుడు ఆ స్వామిని "నీ లీలామాయలను చాలించి నన్ను నీ దయతో రక్షించు" అని శరణువేడుతున్నాడు.

మొదటి చరణం

తేనెసోన పొదరింటిలోన పూని మదన పరవశాన మానవతియున్నది నెయ్యాన, అను మానమేల యేలుము నియ్యాన

తాత్పర్యము తేనెలు కురిసే సుందరమైన పొదరింటిలో, ఆ మానవతి (నాయిక) మన్మథుని పరవశత్వంలో, నీపై గల అమితమైన అనురాగంతో (నెయ్యాన) వేచి ఉంది. ఇక నీకు ఏమాత్రం అనుమానం వద్దు; నీ ఆజ్ఞ లేదా ప్రమాణం (నియ్యాన) ప్రకారం ఆమెను త్వరగా ఏలుకొనుము.

విశేషాలు ఈ కీర్తనలోని ప్రత్యేకతను గుర్తిస్తూ వ్యాఖ్యాత వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు: "ప్రతి పాదంలోను ఆద్యంతప్రాసలున్నవి. యక్షగానాలలోని దరువులు వలె!" అని వివరించారు.

యక్షగానం అనేది ఒక ప్రాచీన దేశి నాటక ప్రక్రియ. ఇందులో కథా గమనాన్ని నడిపించడానికి, పాత్రల భావాలను వ్యక్తపరచడానికి ఉపయోగించే విశిష్టమైన గేయ రూపాన్ని 'దరువు' (లేదా ధ్రువ) అంటారు.

• సంస్కృత మూలం: భరతుని నాట్యశాస్త్రంలో పేర్కొనబడిన 'ధ్రువాగానము' నుండే తెలుగులో 'దరువు' అనే పదం ఉద్భవించింది.
• స్వరూపం: దరువు అనేది కేవలం పాడుకోవడానికి మాత్రమే కాక, అభినయించడానికి మరియు నృత్యం చేయడానికి (నట్టువాంగానికి) అనువుగా ఉండే ఒక సంగీత రూపం.
• దరువులలో లయ (Rhythm) ప్రధానం. అందువల్ల ప్రతి పాదం ప్రారంభంలోనూ (ఆది), ముగింపులోనూ (అంత్యం) ప్రాస నియమాలను పాటిస్తారు.
• ఉదాహరణకు అన్నమయ్య కీర్తనలోనే: * తేనెసోన పొదరింటిలోన (ఆదిలో 'తేనె', అంత్యంలో 'లోన' లయబద్ధంగా ఉన్నాయి).
•  ఇలా', 'పరవశాన - నెయ్యాన', 'అనుమానమేల - నియ్యాన' వంటి పదాల పొందిక యక్షగాన దరువుల లయను, నృత్య రూపక శైలిని తలపిస్తోంది.
• ఈ విధమైన శబ్దాలంకారాల అమరిక నటుడు రసస్ఫుటంగా అభినయించడానికి, నృత్య అడుగులు (తాళం) వేయడానికి ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము 'తేనెసోన పొదరిల్లు' అనగా భగవద్గుణ కీర్తనలతో నిండిన పవిత్ర హృదయం. జీవుడు భగవత్ప్రేమ అనే పరవశత్వంలో మునిగి ఉన్నప్పుడు, పరమాత్మ ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా, తానిచ్చిన శరణాగత రక్షణ వ్రతం (నియ్యాన) ప్రకారం జీవుడిని తనలో లీనం చేసుకుంటాడు.

రెండవ చరణం

మంతనాన తమ్మికొలని చెంత యింతింతనరాని వలవంత కాంతయున్నది నిజ మింత, వింతలేల యేలుము శ్రీమంత

తాత్పర్యము రహస్యంగా (మంతనాన) ఆ తామర కొలను (తమ్మికొలని) చెంత, వర్ణించ శక్యం కాని విరహవేదనతో (వలవంత) ఆ కాంత వేచి ఉన్నది. ఇది ముమ్మాటికీ నిజం. ఇక చాలు, ఈ వింత పరీక్షలు చాలించి, సకల ఐశ్వర్య సంపన్నుడవైన ఓ శ్రీమంత! ఆమెను వెంటనే చేరదీసి ఏలుకొనుము.

విశేషాలు ఈ చరణంలో కూడా ఆద్యంతప్రాసల వైభవం ('మంతనాన - చెంత', 'వలవంత - నిజమింత', 'వింతలేల - శ్రీమంత') జానపద మరియు యక్షగాన సంప్రదాయ శైలిని ఒలికిస్తోంది. 'వలవంత' అనగా తీవ్రమైన ప్రేమ బాధ లేదా విరహం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము తామర కొలను అనేది సంసార తాపాలను చల్లార్చే సాధనా మార్గానికి సంకేతం. జీవుడు భగవంతుని కోసం పడే ఆరాటమే 'వలవంత'. సర్వసంపదలకు అధిపతియైన ఆ శ్రీమంతుడు (పరమాత్మ) జీవుని అంతరంగ ఆవేదనను గుర్తించి, లోకరీతికి భిన్నమైన వింత లీలను పక్కనబెట్టి జీవునికి మోక్షసామ్రాజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

 221 -230 తాళ్ల పాక సంకీర్తనలు

221

 

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి ఆధ్యాత్మిక కీర్తన "ముద్దుగారే నమ్మ" యొక్క అవతారిక, ప్రతి చరణం పాఠం, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు బాలకృష్ణుని యొక్క పరమ మనోహరమైన రూపసౌందర్యాన్ని, అమాయకమైన బాల్య చేష్టలను ఎంతో అద్భుతంగా వర్ణించారు. యశోదమ్మకు ముద్దులొలికే శిశువుగా, బ్రహ్మదేవునికే తండ్రి అయిన ఆ శ్రీకృష్ణుని లీలలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపడమే ఈ కీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

పల్లవి

ముద్దుగారీ నమ్మ - మోహనమురారి పెద్ద

బుద్ధులను భువినెందుఁ - బుట్టనట్టి సుద్దులను ||పల్లవి||

తాత్పర్యము

ఈ లోకంలో ఎక్కడా వినని, కనని గొప్ప బుద్ధులతోను, ఆశ్చర్యకరమైన వింత విశేషాలతోను అలరారుతున్న ఆ మనోహరుడైన మురారి (కృష్ణుడు) నిజంగా అందరికీ ఎంతో ముద్దులొలుకుతున్నాడు.

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, యశోదమ్మకు ముద్దులొలికే ఈ శిశువు, బ్రహ్మదేవునికే తండ్రి అయిన జగన్నాథుడు. లోకంలో మరెక్కడా లేని విధంగా ముద్దులు గొలుపుతున్న మోహనకృష్ణుని బాల్య విశేషాలను అన్నమయ్య ఈ పల్లవిలో ఎంతో చక్కగా ప్రస్తావించారు. అంతేకాక, కీర్తన క్రింది అధోజ్ఞాపిక (ఫుట్‌నోట్) ఆధారంగా ఇది మురారి పదమని, బాలకృష్ణుని మీద రచించబడినదని తెలుస్తోంది. ముద్రను బట్టి ఇది పెదతిరుమలాచార్యుల వారిది కావచ్చుననే అభిప్రాయం కూడా ఉంది.

మొదటి చరణం

చిన్నారి వదనమును - జిగి చెక్కులును సొగ కన్నులు వెడదయౌసురము - కంబుకంఠము వున్నతపునాసికము - వుంగరపు నెరులును క్రొన్నన వంటి నామము - కొదలు మాటలును ||ముద్దుగారే||

తాత్పర్యము

బాలకృష్ణుని చిన్నారి ముఖము, మెరుస్తున్న బుగ్గలు, అందమైన కన్నులు, విశాలమైన రొమ్ము, శంఖం వంటి మెడ ఎంతో శోభిల్లుతున్నాయి. అలాగే ఎత్తైన ముక్కు, ఉంగరాల జుట్టు, చిగురుటాకు వంటి నామము మరియు అమాయకమైన ముద్దు ముద్దు మాటలు ఆయన రూపానికి మరింత అందాన్ని ఇస్తున్నాయి.

విశేషాలు

కృష్ణుని పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు గల సాముద్రిక లీలా విశేషాలను, చిన్నపిల్లవాడి ముఖ వర్చస్సును అన్నమయ్య ఈ చరణంలో కవితాత్మకంగా వర్ణించారు.

రెండవ చరణం

సెలవులవెంట జిడ్డు - చేత వెన్నముద్దయును కలికినవ్వులు తన - గయాలింపులు మలయు నడపులును - మందంపురూపులను అల(య) గునిసి గునిసి - యాడేటి యాటలను ||ముద్దుగారే||

తాత్పర్యము

పెదవుల మూలల నుండి కారుతున్న జిడ్డు (వెన్న), చేతిలో పట్టుకున్న వెన్నముద్ద, మోహనమైన నవ్వులు, ఆయన చేసే చిలిపి అల్లరి పనులు ఎంతో ముచ్చట గొలుపుతున్నాయి. వయ్యారంగా నడుస్తూ, నెమ్మదిగా కదులుతూ, అలసిపోయేలా ఊగుతూ ఆడే ఆటలు చూసేవారిని మురిపిస్తున్నాయి.

విశేషాలు

బాలకృష్ణుడు వెన్న దొంగిలించి తినేటప్పుడు ఆయన ముఖంలో కనిపించే అమాయకత్వాన్ని, యశోదమ్మను ఆటపట్టించే చిలిపి చేష్టలను ఈ చరణం అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది.

మూడవ చరణం

నీలమేఘపుచాయ - నిండారునునుమేను లీల తమ్మిరేకులంత - లేసి పాదాలు బాలుఁ డలమేలుమంగ - పతి వేంకటకృష్ణుడు మేలంపు సరసములు - మించు నొయ్యారమును ||ముద్దుగారే||

తాత్పర్యము

నీలమేఘం వంటి కాంతితో నిండిన నునుపైన శరీరం, తామర రేకుల వంటి మెత్తని చిన్నారి పాదాలు కలిగిన ఈ బాలుడే అలమేలుమంగా సమేతుడైన శ్రీ వేంకటకృష్ణుడు. ఆయన ఆడే ఎగతాళి సరసాలు, చూపించే గొప్ప వయ్యారాలు ఎంతో మనోహరమైనవి.

విశేషాలు

అన్నమయ్య తన కీర్తనల ముద్రగా వాడే వేంకటేశ్వరుడే ఇక్కడ బాలకృష్ణుడిగా అవతరించాడని సమన్వయం చేశారు. శ్రీకృష్ణుడిని తిరుమల వేంకటనాథునితో అభేదంగా కీర్తించడం అన్నమయ్య విశిష్ట శైలి.

222

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "మేలుగావలెనే వో" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై మోహము పెంచుకున్న ఒక యవ్వనవతి (నాయిక) యొక్క అంగాంగ సౌందర్యాన్ని, ఆమె శృంగార చేష్టలను ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు. జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే తపనను నాయికా-నాయకుల లీలల ద్వారా వ్యక్తపరచడమే ఈ కీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

మేలుగావలెనే వో - మేలుత చాల నోరూరించు నీ - జవ్వనమ్మునకు || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

ఓ సుందరీ! నీ యొక్క నవ యవ్వనము చూసేవారికి ఎంతో నోరూరిస్తోంది. అటువంటి నీ యవ్వనానికి అంతా మేలే జరగాలి (శ్రీవేంకటపతి అనుగ్రహం కలగాలి).

విశేషాలు

నాయిక యొక్క యవ్వన ప్రాదుర్భావాన్ని, ఆమె అద్భుత సౌందర్యాన్ని చూసి సఖి లేదా కవి ఆమెకు శుభం కలగాలని మంగళాశాసనం చేస్తున్నట్లుగా పల్లవి సాగుతుంది. వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి అభిప్రాయం ప్రకారం, నాయిక యొక్క ఈ యవ్వన సౌందర్యం అంతా శ్రీవేంకటపతికే సమర్పించబడింది; ఇది యవ్వన భావకోశానికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తి మార్గంలో జీవుడు భగవంతుని వైపు ఆకర్షితుడయ్యే తొలి దశను నాయిక యవ్వనంతో పోల్చారు. జీవుడిలో లౌకిక వాసనలు వీడి, భగవద్చింతన అనే నవ యవ్వనం ప్రస్ఫుటమైనప్పుడు, ఆ భక్తి పరిపాకానికి భగవంతుని అనుగ్రహం (మేలు) తప్పక లభిస్తుందని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

మొదలేరుపడి సన్న - మోసులెత్తి గనుపట్టి తుదలొక్కించుకచూపి - తోరములై వు ದುటికి మెరుగారి - వొక్కపాటున కదిసి గీ టాడు నీ - గబ్బిగుబ్బలకు || మేలుగా ||

తాత్పర్యము

మొదట సన్నగా, లేత మొలకల వలె కనిపించి, క్రమంగా చివరలు పైకి తేలి, వృద్ధి చెంది, ఒక్కసారిగా కాంతితో మెరుస్తూ, ఒకదానికొకటి తాకుతూ ఒరసికొంటున్న నీ నిండైన వక్షోజములకు (గుబ్బలకు) మేలు కలుగుగాక.

విశేషాలు

ఇందులో నాయిక యొక్క శారీరక ఎదుగుదలను (వక్షోజాల వికాసాన్ని) అన్నమయ్య ఎంతో ప్రకృతిసిద్ధమైన పోలికలతో వర్ణించారు. లేత మొలకలు క్రమంగా పెద్దవై, ఒకదానికొకటి ఒరుసుకునే తీరును ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుని హృదయంలో భగవంతునిపై గల ప్రేమ, అనురాగం అనేవి మొదట చిన్న మొలకలా ప్రారంభమై, క్రమంగా బలపడి, పరిపుష్టమౌతాయి. హృదయ కమలంలో పెల్లుబికిన ఆ తీవ్రమైన భక్తి కాంతులు చివరకు భగవంతునితో అనుసంధానం కావడానికి సిద్ధపడతాయని దీని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

తకుకులై వీనుల - తారసిలి బెరుకులై తెలుపుమించి మిగుల - తేటలగుచు కెలకులను గనుగెంపు - గీలుకొని వెడదలై కలకల నవ్వు (నీ) - కన్నుగవకు || మేలుగా ||

తాత్పర్యము

కాంతులీనుతూ, చెవుల దాకా సాగుతూ, కొద్దిగా బెరుకుదనంతో ఉండి, స్వచ్ఛమైన తెలుపుతో నిండి, చివర్లలో ఎరుపు రంగు కాంతులను వెదజల్లుతూ, కలకల నవ్వులు చిందిస్తున్నట్లున్న నీ కన్నుల జంటకు మేలు కలుగుగాక.

విశేషాలు

నాయిక యొక్క విశాలమైన కన్నుల సౌందర్యాన్ని, ఆ కళ్లలోని భావాలను (సిగ్గు, ఆకర్షణ, ప్రసన్నత) ఈ చరణంలో వర్ణించారు. తెల్లని కళ్ల చివరల్లో ఉండే ఎరుపు రంగు (గనుగెంపు) ఆమెలోని శృంగార భావాన్ని సూచిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

కన్నులు అంతఃకరణానికి, జ్ఞానానికి ప్రతీకలు. భక్తుని చూపు ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని దర్శనం కోసమే తహతహలాడుతుంటుంది. ఆ చూపులలోని స్వచ్ఛత (తెలుపు), భగవంతుని కలవాలనే తపన (ఎరుపు) కలగలిసి, భగవదనుగ్రహం కోసం నిరీక్షించడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

మూడవ చరణం

తావిమించిన తీపు - తావి కడు చల్లనై తావి బెరసిన మంచి - సావి జెంది వేవేలు తెరుగుల - వేంకటపతినౌ నా భావము దనియించు నీ - మోవికిని || మేలుగా ||

తాత్పర్యము

సువాసనలతో కూడిన తీపిని కలిగి, ఎంతో చల్లనై, ఉత్తమమైన రసాన్ని (తావిని) అందిస్తూ, అనేక విధాలుగా శ్రీవేంకటేశ్వరుని మనస్సును, నా భావాలను తృప్తి పరుస్తున్న నీ పెదవులకు (మోవికి) మేలు కలుగుగాక.

విశేషాలు

నాయిక యొక్క అధరామృతాన్ని (పెదవుల తీపిని) అన్నమయ్య ఎంతో మధురంగా వర్ణించారు. ఆ పెదవుల స్పర్శ, తీపి కేవలం లౌకికం కాదని, అది సాక్షాత్ శ్రీవేంకటపతిని సైతం అలరింపజేసేదని పేర్కొంటూ కీర్తనను మంగళాంతం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

నాయిక పెదవుల అమృతం పరమాత్మ శరణాగతిలో లభించే బ్రహ్మానంద రసానికి ప్రతీక. భక్తుడు భగవంతుని నామస్మరణ చేసేటప్పుడు పొందే అమృతతుల్యమైన ఆనందం, భగవంతునికి సమర్పించే ఆత్మనివేదనం వల్ల కలిగే తృప్తిని ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది. జీవాత్మ పరమాత్మలో లీనమై సంపూర్ణత్వం చెందడమే ఇందులోని పరమార్థం.

223

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "మేలెరిగినవాడవు" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం క్రింద సులభమైన తెలుగు భాషలో ఇవ్వబడినవి:

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు ప్రణయ కలహంలో ఉన్న నాయిక, తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని గుణగణాలను ఎత్తిచూపుతూ, తనపై చనవుతో ప్రశ్నిస్తున్నట్లుగా వర్ణించారు. లౌకిక శృంగార చేష్టల వెనుక పరమాత్మను చేరుకోవాలనే జీవాత్మ తపనను, ఆ ఇరువురి మధ్య గల ఆత్మీయ అనుబంధాన్ని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో రమణీయంగా ఆవిష్కరించారు.

పల్లవి

మేలెరిగినవాడవు - మెచ్చితి నిను జాల (జాలి) బెట్టక చెప్పుమా దా - చక నీ(వు) నాతోడు || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

ఓ స్వామీ! నీవు అన్ని విషయాలు, మర్యాదలు తెలిసిన ఉత్తముడవు. నీ ప్రవర్తనకు నేను ఎంతో మురిసిపోయాను. నన్ను ఇంకా ఊరించి జాలి పెట్టకుండా, ఏ విషయమైనా దాచకుండా నాపై ఒట్టుగా నిజం చెప్పు.

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, నాయిక చనవుతో తన స్వామిని ప్రశ్నిస్తున్న సందర్భమిది. ఈ పల్లవిలో చుంబనాలింగనాది శృంగార చేష్టల నేపథ్యం దాగి ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడు సర్వజ్ఞుడు, భక్తుని హృదయాన్ని ఎరిగినవాడు. జీవుడు పరమాత్మపై సంపూర్ణ విశ్వాసంతో, చనవుతో కూడిన భక్తిని (సఖ్య భక్తిని) కనబరుస్తూ, తనను ఇక ఎంతమాత్రం పరీక్షించకుండా సాక్షాత్కారం ప్రసాదించమని వేడుకునే పరమార్థం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.

మొదటి చరణం

చక్కెర పాలిత్తువో - చవిగా మోవిత్తువో వుక్కుగోటికొద్ది - చెక్కునొక్కుదువో కక్కసపు గుబ్బల యెడ - గాడిపార నూరు(దు)వో మక్కువతో జెప్పరా - మలగునియ నిన్ల (స్వామి)! || మేలెరిగిన ||

తాత్పర్యము

నాపై ప్రేమాభిమానాలతో తీపి చక్కెర వంటి మాటలు చెప్తావో, లేదా రుచికరమైన అధరామృతాన్ని అందిస్తావో? నీ గోటితో నా చెంపలపై ముద్రలు వేస్తావో, లేక గట్టివైన నా వక్షోజములపై గీతలు గీస్తూ ఒరిసిపోతావో? ఓ మలగునియ నిన్ల స్వామీ! నీ మనసులోని ప్రేమనంతా దాచకుండా నాతో చెప్పు.

విశేషాలు

నాయకుని శృంగార లీలలను, సంభోగ శృంగార చేష్టలను అన్నమయ్య ఇక్కడ పచ్చిగా, ప్రతీకాత్మకంగా వర్ణించారు.

వ్యాఖ్యాతల విశేషాలు:

• వేటూరి ఆనందమూర్తి: 'మల+కునియ+నిన్ల+స్వామి' అనగా 'కొండ క్రుంగేటంత భారముగా నిలుచున్న స్వామి' అని భావము. ఇది 'మలై గునియ నిన్ల పెరుమాళ్' అనే తమిళ వాక్యానికి తాళ్లపాకవారి తెలుగు అనుసరణ. తిరుమల వేంకటేశ్వరుని మూలమూర్తిని ఉద్దేశించిన ప్రయోగమిది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని లీలలు ఎంతో మధురమైనవి. భక్తునికి భగవంతుని వాక్కులు చక్కెరలా తీపిని ఇస్తాయి, ఆయన స్పర్శ పరమానందాన్ని కలిగిస్తుంది. లౌకికమైన గోటి గాట్లు, ఒరిపిడులు... భగవంతుడు భక్తుడిని పరీక్షించే క్రమంలో కలిగే తాపానికి, ఆపై లభించే దివ్యానుభూతికి సంకేతాలు.

రెండవ చరణం

సన్నజాజుల జుట్టుదువో - సరులదండ వేతువో పన్ని కంకణాల చేత - పాదము లొత్తుదువో కన్నులమ్రొక్కుదువో - కైవసము చేసికొందువో మన్ననతో జెప్పరా - మలగునియ నిన్ల (స్వామి)! || మేలెరిగిన ||

తాత్పర్యము

నా తలలో సన్నజాజులు తురుముతావో, లేదా పూలదండలు వేస్తావో? కంకణాలు ధరించిన నీ హస్తాలతో నా పాదాలు ఒత్తుతావో, లేక నీ కళ్లతోనే నాకు నమస్కరిస్తూ నన్ను పూర్తిగా నీ వశం చేసుకుంటావో? ఓ స్వామీ! ఆదరంతో నీవు చేసే పనులేమిటో నాకు చెప్పు.

విశేషాలు

నాయకుడు నాయిక పట్ల ప్రదర్శించే అమితమైన అనురాగాన్ని, ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి చేసే ఉపచారాలను (పాదాలు ఒత్తడం, పూలు ముడవడం, గౌరవించడం) అన్నమయ్య ఈ చరణంలో ఎంతో సుకుమారంగా చిత్రించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడు తనను నమ్మిన భక్తునికి దాసుడవుతాడు (భక్త పరాధీనుడు). భక్తుని పాద సేవ చేయడానికి సైతం వెనుకాడడు. భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపం భక్తుని హృదయాన్ని ఎలా ఆకర్షించి, తన కైవసం చేసుకుంటుందో ఈ చరణం ద్వారా వ్యక్తమవుతోంది.

మూడవ చరణం

సందిటనుంతువో - సరసమాడుదువో పొందుగా తమ్ముల(పు)ము - పొత్తు గలుపుదువో కండువ కలయికల - కలిసి లో జేసుకొందువో విందములే జెప్పరా శ్రీ - వేంకటభూధరవాస || మేలెరిగిన ||

తాత్పర్యము

శ్రీవేంకటాచల నివాసుడవైన ఓ స్వామీ! నన్ను నీ కౌగిలిలో బంధిస్తావో, లేదా నాతో సరసాలాడుతావో? చక్కగా తాంబూలాన్ని పంచుకుంటూ నీతో పొత్తు కలుపుతావో, లేక మన ఇద్దరి కలయికతో నన్ను పూర్తిగా నీలో లీనం చేసుకుంటావో? నీ మనసులోని వింతలన్నీ (కోరికలన్నీ) నాకు స్పష్టంగా చెప్పవయ్యా.

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో అన్నమయ్య శృంగార పరమావధిని వర్ణించారు. తాంబూలాలు పంచుకోవడం, గాఢ కౌగిలింతల ద్వారా నాయక నాయికలు ఒకరినొకరు పూర్తిగా లొంగిపోవడాన్ని శ్రీవేంకటేశ్వరుని ముద్రతో ఇక్కడ సార్థకం చేశారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

మధుర భక్తిలో చివరి ఘట్టం 'సాయుజ్యం' లేదా జీవైక్యత. సందిట ఉంచడం, లో జేసుకోవడం అంటే జీవాత్మ పరమాత్మలో సంపూర్ణంగా లీనమైపోవడం. సంసార తాపజనకమైన విరాహం తొలగిపోయి, భక్తుడు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని అనంత కరుణా సముద్రంలో, దివ్య కాంతిలో ఐక్యం కావడమే ఇందులోని అంతిమ అంతరార్థం.

224

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "మొక్కేర చిట్టక" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగా శ్రీవేంకటేశ్వరుల మధ్య జరిగే ప్రణయ లీలలను, నాయకుని శృంగార చేష్టలకు నాయిక వ్యక్తపరిచే సుకుమారమైన అభ్యంతరాలను వర్ణించారు. లౌకిక శృంగార విలాసాల ద్వారా పరమాత్మ సేవలో తరించే జీవాత్మ యొక్క మధుర భక్తి తత్వమే ఈ సంకీర్తనకు మూలము.

పల్లవి

మొక్కేర చిట్టక - ములు వద్దురా గక్కునఁ గౌగిటఁ - గమ్ముదువు గాని || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

ఓ స్వామీ! నీ శృంగార చేష్టలకు, విలాసాలకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను. నాపై అంత మొరటుతనము (ములు) వద్దు. నీవు నన్ను వేగంగా నీ కౌగిలిలోకి తీసుకోవచ్చు గాని, ఈ కఠినమైన ప్రవర్తన తగదు.

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి విశ్లేషణ ప్రకారం, ఇందులో 'చిట్టకము' అనే పదానికి శృంగారచేష్ట, లీల, పరిహాసం, మోసం, ఆట రూపం (చీటకము) అనే వివిధ అర్థాలు ఉన్నాయి. నాయకుని శృంగార లీలలలోని చతురతను నాయిక ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తోంది. ఈ కీర్తనలో 'వేంకటప్ప' అనే ముద్ర రావడం వల్ల ఇది 'చిన్నన్న సంకీర్తనయా?' అనే సందేహాన్ని కూడా వ్యాఖ్యాత వ్యక్తపరిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని లీలలు ఒక్కోసారి భక్తునికి కఠినమైన పరీక్షలుగా (ములు వలె) అనిపించవచ్చు. అయితే భక్తుడు ఆ పరీక్షలకు భయపడకుండా, స్వామి లీలలను ప్రణమిల్లుతూనే, త్వరగా తమ్మును కరుణించి తన దివ్య సన్నిధి (కౌగిలి) లోకి చేర్చుకోమని వేడుకునే ఆర్తి ఇందులో ధ్వనిస్తుంది.

మొదటి చరణం

కొనగుబ్బలను గోరం - (గుచ్చ) గిలుకకు రా, సో కినయంతనే గిలి - గింతలయ్యాని కినిసి పంటిమొన - గీటకురా మోవి అనయము మేను జ-ల్లని గగ్గురు వారీని || మొక్కేర ||

తాత్పర్యము

నా నిండైన వక్షోజాల చివరలపై నీ గోళ్లను గుచ్చుతూ నన్ను గిలకకు (బాధించకు). ఆ గోరు తగిలిన వెంటనే నాకు ఒళ్లంతా గిలిగింతలు పెడుతోంది. కోపగించుకుని నీ పంటి కొనలతో నా పెదవులను గాయపరచకు, దానివల్ల నా శరీరం అంతా ఒక్కసారిగా జలదరించి గగుర్పాటు పొందుతోంది.

విశేషాలు

నాయకుడు ప్రదర్శించే నఖక్షతాలు, దంతక్షతాల వంటి గాఢ శృంగార చేష్టలను, వాటి వల్ల నాయిక శరీరంలో కలిగే పులకరింతలను (గగ్గురు) అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో సహజ సుందరంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని స్పర్శ కోసం భక్తుని హృదయం నిరంతరం తపిస్తుంది. స్వామి అనుగ్రహ పూర్వకమైన ఆ స్పర్శ లభించినప్పుడు భక్తుని శరీరం, మనస్సు దివ్యానందంతో జలదరించి, పులకించిపోవడాన్ని ఈ చరణం ప్రతీకాత్మకంగా సూచిస్తుంది.

రెండవ చరణం

వుడుటు మైకొనవేల - నూదకురా, సంది కద(లి) తమకమున - గళలు దాకీని కొదలు మాటలు చెలిని - గొణగకురా, యింపు గదురమై యొక్కరీతి - కకవలిం(రిం)చీని || మొక్కేర ||

తాత్పర్యము

ఓ స్వామీ! అంత తొందరపాటు (వుడుటు) ఎందుకు? నా కౌగిలిని అంత గట్టిగా ఒత్తకు. నీవు తొందరపడి కదిలితే మన ఇద్దరి హృదయాల కలయిక వల్ల కౌగిలి మరింత బిగుసుకుపోతుంది. నీ చెలికత్తె అయిన నాతో లోటుపాట్ల మాటలను గొణగవద్దు; నీ ప్రేమ నిండుగా ఉంటే నా శరీరం పరవశించి ఒకే రీతిగా కకవలించిపోతుంది (పులకించిపోతుంది).

విశేషాలు

సంభోగ శృంగార వేళ నాయకుని ఆతురతను, తొందరపాటును నాయిక వారించే తీరు ఇక్కడ మనోహరంగా చిత్రించబడింది. పరస్పర అనురాగం నిండుగా ఉన్నప్పుడే ఆ కలయిక సార్థకమవుతుందని నాయిక భావన.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవత్ సాక్షాత్కారం కోసం భక్తుడు ఆరాటపడేటప్పుడు, లోపల ఉండే లౌకికమైన చంచలత్వం లేదా తొందరపాటు పనికిరాదు. ప్రశాంతమైన, నిశ్చలమైన చిత్తంతో స్వామిని శరణు వేడినప్పుడే, ఆ పరమాత్మ అనుగ్రహం నిండుగా లభించి జీవుడు పరమ శాంతిని పొందుతాడు.

మూడవ చరణం

తిలకించి పయ్యెదఁ - దీయకురా, తోడి చెలులెల్ల నున్నారు - సిగ్గయ్యాని (సిగ్గులయ్యాని) అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటప్ప వూరుపుఁగోలి(?) (కలకాలమిటులనే - కలసి మెలగీని) || మొక్కేర ||

తాత్పర్యము

నన్ను అలా చూస్తూ నా పయ్యెదను తొలగించకు. చుట్టూ తోటి చెలికత్తెలందరూ ఉన్నారు, నాకు ఎంతో సిగ్గుగా ఉంది. అలమేలుమంగా సమేతుడైన ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ ఊరడింపులతో, కలకాలం ఇదే విధంగా మనమిద్దరం కలిసిమెలిసి ఆనందంగా సాగిపోదాము.

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో నాయిక అయిన అలమేలుమంగకు, నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి మధ్య గల నిత్య శృంగార లీలను అన్నమయ్య మంగళాంతం చేశారు. సఖుల ముందు పయ్యెద తీయవద్దనే నాయిక లజ్జ ఇక్కడి శృంగారానికి మరింత వన్నె తెచ్చింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పయ్యెద అనేది లోకవాసనలకు, సిగ్గు అహంకారానికి ప్రతీక. భగవంతుని సన్నిధిలో జీవుడు తన అహంకారాన్ని, లౌకిక బంధాలను పూర్తిగా వీడి, నిర్మలంగా సమర్పించుకోవాలి. అలమేలుమంగ మరియు శ్రీవేంకటేశ్వరుల నిత్య కలయిక వలె, జీవాత్మ పరమాత్మతో కలకాలం సాయుజ్య స్థితిలో కలిసిమెలిసి ఉండటమే ఈ కీర్తన యొక్క అంతిమ పరమార్థం.

225

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "మొల్లలేలే నాకు తన్నె" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అడవిలో నివసించే ఒక గడుసరి చెంచునాయిక రూపంలో పరమాత్మయైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని అమాయకమైన, నిష్కల్మషమైన ప్రేమను వర్ణించారు. లౌకికమైన ఆడంబరాల కంటే ప్రకృతిసిద్ధమైన సహజత్వంలోనే భగవంతుడు లొంగిపోతాడనే పరమార్థాన్ని ఈ సంకీర్తన ద్వారా అన్నమయ్య ఎంతో అందంగా ఆవిష్కరించారు.

పల్లవి

మొల్లలేలే నాకు తన్నె ముడుచుకొమ్మనవే నేఁ ఱెల్ల పూవు కొప్పుతావి చెంచుదానను || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

నాకు ఆ మొల్లపూల హారాలు, అలంకారాలు ఎందుకు? వాటిని తననే ముడుచుకోమని చెప్పండి. నేను కేవలం అడవి పూలను కొప్పున ధరించి, వాటి సహజ సువాసనలతో ఒప్పే ఒక సాధారణ చెంచుదానను.

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, ఇది ఒక గడుసరి చెంచునాయిక నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రశ్నిస్తున్న వైనం. లోకంలో లభించే నాగరిక పూల కంటే, తన అడవి పూల పరిమళమే మిన్న అనే గర్వంతో కూడిన చనవు ఈ పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతునికి బాహ్యమైన ఆడంబరాలు, ఆభరణాల కంటే భక్తుని హృదయంలోని సహజమైన నిర్మల భక్తే ఎంతో ప్రీతికరమైనది. కృత్రిమమైన పూజోపచారాల కంటే, ప్రకృతితో మమేకమైన జీవుని అంతఃకరణ సువాసనలనే పరమాత్మ కోరుకుంటాడని దీని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

పట్టుచీ రేటికి నాకు పారిటాకులే చాలు దట్టిగట్టుకొమ్మనవే తనమొలనే పట్టెమంచ మేలె నాకు పవ్వళించు మనవె నేఁ జెట్టుకిందఁ బొరలాడే చెంచుదానను || మొల్లలేలే ||

తాత్పర్యము

నాకు పట్టుచీరలు ఎందుకు? నాకు ఈ అడవిలోని ఆకులే (పారితాకులు) చాలు. ఆ పట్టుదట్లను తన మొలకే కట్టుకోమని చెప్పండి. నాకు ఆ  పట్టె మంచాల సుఖాలెందుకు? ఆయన్నే వాటిపై పడుకోమనండి; నేను చెట్టు కింద హాయిగా పొర్లాడే ఒక అడవి చెంచుదానను.

విశేషాలు

నాయకుడు తెచ్చిన పట్టువస్త్రాలను, విలాసవంతమైన మంచాలను తిరస్కరిస్తూ, తన అడవి సంస్కృతిలోని సహజత్వాన్ని నాయిక ఇక్కడ చాటిచెబుతోంది. రాజభోగాల కంటే చెట్టు నీడన లభించే ప్రశాంతతే తనకు మిన్న అని ఆమె భావిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

లౌకికమైన సంపదలు, శారీరక సుఖభోగాలు (పట్టుచీరలు, మంచాలు) భగవత్ ప్రాప్తికి మార్గాలు కావు. సంసార తాపాలను వీడి, అహంకారాన్ని వదిలి, భగవంతుడనే కల్పవృక్షం (tree) నీడన ప్రశాంతంగా శరణాగతి పొందడమే జీవునికి పరమానందాన్ని ఇస్తుంది.

రెండవ చరణం

సందిదండ లేలె నాకు సంకుఁగడియమె చాలు యిందవే యెవ్వతెకైన నిమ్మనవె గందమేలె నాకు చక్కని తనకే కాక నేఁ జిందువందు చెమట మై చెంచుదానను || మొల్లలేలే ||

తాత్పర్యము

నాకు బంగారు బాజుబందులు (సందిదండలు) ఎందుకు? నాకు ఈ శంఖపు గాజులే (సంకుఁగడియము) చాలు. వాటిని తీసుకువెళ్లి మరెవరికైనా ఇచ్చుకోమనండి. ఆ సుగంధ చందనాలు నాకెందుకు? ఆ చక్కని స్వామికే అవి శోభిస్తాయి; నేను అడవిలో తిరుగుతూ ఒళ్లంతా చెమటలు పట్టే ఒక శ్రమజీవియైన చెంచుదానను.

విశేషాలు

నాయకుడు ఇచ్చే విలువైన నగలను, గంధాన్ని తిరస్కరిస్తూ నాయిక తన చేతి శంఖపు గాజులనే అమితంగా ప్రేమిస్తోంది. తన ఒంటి చెమట సువాసన ముందర ఆ చందనపు తావి సరిపోదని ఆమె గడుసుగా చెబుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

లోకసంబంధమైన కీర్తిప్రతిష్ఠలు, ఆభరణాలు ఆత్మకు బంధనాలు మాత్రమే. శంఖం (సంకు) భగవత్ స్వరూపానికి చిహ్నం. హృదయంలో భగవన్నామస్మరణ అనే సరళమైన గాజులను ధరించి, భగవత్ సేవలో శరీరాన్ని శ్రమకు (చెమటకు) గురిచేయడమే నిజమైన భక్త లక్షణం.

మూడవ చరణం

కుచ్చుముత్యాలేలె నాకు గురివిందలే చాలు కుచ్చి తనమెడఁ గట్టి కొమ్మనవే కచ్చుపెట్టి కూడె వేంకటగిరీంద్రుఁడు నను చిచ్చినే నడవిలో చెంచుదాననూ || మొల్లలేలే ||

తాత్పర్యము

నాకు కుచ్చులు ముడిచిన ముత్యాల హారాలు ఎందుకు? నాకు ఈ అడవి గురివింద గింజల హారాలే చాలు. ఆ ముత్యాలను తన మెడలోనే కట్టుకోమని చెప్పండి. నన్ను వెతుక్కుంటూ వచ్చి, నాతో పంతం (కచ్చు) పెట్టి, నన్ను కూడిన ఆ వేంకటాచలపతికి నేను అడవిలో స్వేచ్ఛగా తిరిగే ఒక సాధారణ చెంచుదానను.

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో అన్నమయ్య శృంగార రసాన్ని భక్తి పరాకాష్ఠకు తీసుకెళ్లారు. ఎక్కడో వైకుంఠంలో, తిరుమల కొండపై ఉండే వేంకటేశ్వరుడు, ఈ అడవి చెంచుదాని అమాయకపు ప్రేమకు లొంగిపోయి, ఆమెను వెతుక్కుంటూ వచ్చి గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడని వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడు లక్ష్మీదేవి ధరించే ముత్యాల హారాల కంటే, శబరి లేదా చెంచునాయిక సమర్పించే గురివింద గింజల వంటి నిరుపేద భక్త సుమాలను అమితంగా ప్రేమిస్తాడు. ఎంతటి వాడైనా భగవంతుడు అహంకార రహితుడైన భక్తుని కోసం తానే స్వయంగా దిగివచ్చి, తనలో లీనం (కూడె) చేసుకుంటాడనే 'భక్త పరాధీనత' తత్వానికి ఈ చరణం ఒక దివ్యమైన నిదర్శనం.

226

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల (లేదా తాళ్లపాక కవుల) శృంగార సంకీర్తన "రచ్చలోన మగనాలిని" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో నాయిక తన ప్రియుడైన చక్రమల్లూరి సౌందరనాథుని (శ్రీవేంకటరాయుని) శృంగార లీలలను, ఆయన తనపై చూపిస్తున్న అమితమైన చనవును ప్రణయ గర్వంతో, కాస్త అలకతో రచ్చకెక్కించవద్దని వేడుకుంటున్నట్లు వర్ణించబడింది. జీవాత్మ పరమాత్ముని లీలలకు పరవశించి, ఆ దివ్యానుభూతిని లోకానికి వెల్లడిస్తూ పొందే ఆనందమే ఈ సంకీర్తనకు మూలం.

పల్లవి

రచ్చలోన మగనాలిని - రట్టు సేతురా మచ్చికతో రాముకదా, చక్ర- మల్లూరి సౌంద(ర)నాథ! (ర్య) || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

చక్రమల్లూరి గ్రామంలో వెలిసిన ఓ సౌందరనాథా! అమితమైన ఇష్టంతో (మచ్చికతో) నీ వద్దకు వచ్చిన నన్ను, పరాయి పురుషునికి భార్యనైన (మగనాలిని) నన్ను ఇలా రచ్చకీడ్చి లోకమంతటా రట్టు చేయడం నీకు తగునా?

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం, ఇది తాళ్లపాక కవులు రచించిన, ఇప్పటివరకు అముద్రితంగా ఉన్న ఒక సరికొత్త శృంగార సంకీర్తన. ఈ కీర్తన తిరువళ్లూరుకు సమీపంలో ఉన్న, 108 వైష్ణవ దివ్యదేశాలలో ఒకటిగా భావించబడే చక్రమల్లూరులోని శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని (సౌందరనాథుని) ఉద్దేశించి రాయబడింది. మధురై లేదా వెల్లూరు సమీపంలోని చక్రమల్లూరు దైవాన్ని కూడా ఇది సూచించి ఉండవచ్చు. మధురై మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం వద్ద లభించిన ఆధారాల ప్రకారం తాళ్లపాక కవుల ప్రభావం దక్షిణ భారతదేశమంతటా విస్తరించి ఉందని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

మధుర భక్తిలో భక్తుడు తనను తాను 'పరకీయ' (అనగా లోకసంబంధమైన బంధాలు గల నాయిక) గా భావించుకుంటాడు. లోకనిందలకు, సామాజిక బంధాలకు భయపడే జీవుడు, పరమాత్మ వైపు ఆకర్షితుడైనప్పుడు ఆ దివ్యప్రేమ లోకానికి తెలిసిపోతుందేమోనని పడే లజ్జ, ఆర్తి ఇందులో ధ్వనిస్తాయి.

మొదటి చరణం

చికిలి బంగారునకు చెక్కులపై కుంకుమ మకరికలు వ్రాసేవు - మరగు లేక పికవాణిపై నీ కింత- ప్రియము గలిగె, నదె చాలు మకరాంకరూప చక్ర- మల్లూరి సౌంద (ర)నాథ! (ర్య) || చరణం 1 ||

తాత్పర్యము

మెరుస్తున్న స్వచ్ఛమైన బంగారం లాంటి నా చంపలపై (చెక్కులపై) ఎలాంటి చాటుమాటు లేకుండా (మరగు లేక) కుంకుమతో మకరికా పత్రాలు (శృంగార చిత్రాలు) వ్రాస్తున్నావు. కోయిల వంటి మధురమైన పలుకులు పలికే నాపై నీకు ఇంతటి ప్రేమ కలిగింది, మన్మథుని వంటి రూపం గల ఓ సౌందరనాథా! నాకు అదే చాలు.

విశేషాలు

నాయకుడు నాయిక ముఖ సౌందర్యానికి మురిసిపోయి, లోకానికి వెరవకుండా అందరూ చూస్తుండగానే ఆమె బుగ్గలకు కుంకుమతో తిలకాలు దిద్దుతున్న శృంగార లీల ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

బంగారం లాంటి నిర్మలమైన భక్తుని హృదయంపై భగవంతుడు తన అనుగ్రహ ముద్రలను వేస్తాడు. భక్తుని ప్రార్థనలు కోయిల కూతల వలె భగవంతునికి శ్రవణానందాన్ని కలిగిస్తాయి. భగవంతుని ప్రేమ లభించిన సంతోషంలో జీవుడు తన్మయత్వం చెందడమే ఇందులోని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

తళుకుగుబ్బలపై పయ్యెద తలగించి కస్తురి బూసి (చలువ) ముత్తియపు (బన్న) సరము లమరించేవు యెలమి కలి(గె, నదె) చాలు యేకాంతమున వెలయ మలసే విట్ల చక్ర - మల్లూరి సౌంద (ర) నాథ ! (ర్య) || చరణం 2 ||

తాత్పర్యము

నా నిండైన వక్షోజాలపై ఉన్న పయ్యెదను తొలగించి, కస్తూరి అలది, చల్లని ముత్యాల హారాలను అమరుస్తున్నావు. ఏకాంతంలో నన్ను ఈ విధంగా అలింగనం చేసుకుంటూ నీవు చూపిన ఆనందం (యెలమి) చాలు ఓ సౌందరనాథా!

విశేషాలు

ఏకాంత సమయంలో నాయికను ఆలింగనం చేసుకుని, ఆమెకు ముత్యాల హారాలను అలంకరిస్తూ నాయకుడు పొందే పరమానందాన్ని, వారి మధ్య గల అన్యోన్యతను అన్నమయ్య సుకుమారంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పయ్యెద అనేది అజ్ఞానానికి, లోక విచారాలకు సంకేతం. భగవంతుడు భక్తుని అంతఃకరణంలో ఉన్న అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, భక్తి అనే కస్తూరిని అలది, జ్ఞానమనే ముత్యాల హారాలతో ఆత్మను అలంకరిస్తాడని, ఆ ఏకాంత భక్తి సమాధి స్థితిలోనే నిజమైన ఆనందం లభిస్తుందని భావము.

మూడవ చరణం

తీరుగా గమ్మకస్తూరి (నొసల) తిలకమ్ము నమరగ దిద్ది గారవాస (శ్రీ)веంకటరాయడవై కాగిలించితి,(వదె చాలు) కేరి (యెల్లరు) జూడగా కిలకిల (మనుచు) నవ్వేవు (మా)రుని గన్న చక్ర - మల్లూరి సౌంద(ర) నాథ! (ర్య) || చరణం 3 ||

తాత్పర్యము

నా నొసటిపై సువాసనలు వెదజల్లే కస్తూరి తిలకాన్ని అందంగా దిద్ది, ఎంతో ఆదరంతో సాక్షాత్ శ్రీవేంకటరాయుడివై నన్ను కౌగిలించుకున్నావు. అంతేకాకుండా అందరూ చూసి పరిహసించేలా కిలకిలమంటూ నవ్వుతున్నావు, మన్మథునికి తండ్రివైన (మారుని గన్న) ఓ చక్రమల్లూరి సౌందరనాథా!

విశేషాలు

ఈ చరణంలో 'వేంకటరాయడు' అనే ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దీని ఆధారంగానే ఈ కీర్తన తాళ్లపాక కవుల రచన అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదని వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు   ధ్రు వీకరించారు. లీలలు చేస్తూ కిలకిల నవ్వే వేంకటేశ్వరుని రూపం ఇక్కడ సాక్షాత్కరిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

నొసటిపై కస్తూరి తిలకం భక్తుని సత్చింతనకు, సత్ప్రవర్తనకు నిదర్శనం. భక్త పరాధీనుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు భక్తుని ఆదరంతో కౌగిలించుకుని తనలో లీనం చేసుకుంటాడు. భగవంతుడు తన భక్తునితో జరిపే ఈ దివ్య లీలలు లౌకిక మానవులకు వింతగా (నవ్వులాటగా) అనిపించినప్పటికీ, భక్తునికి మాత్రం అది సాయుజ్య ముక్తిని ప్రసాదించే పరమానంద స్థితి.

227

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "రమణుని చేఁతలు దక్కెను" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో విరహ వేదనతో, ప్రణయ తాపంతో సతమతమవుతున్న నాయికకు, చివరకు శ్రీవేంకటేశ్వరుని కృపాకటాక్షం లభించి ఆనందపారవశ్యం కలగడాన్ని అన్నమాచార్యులు వర్ణించారు. జీవాత్మ పరమాత్మ విరహంలో అనుభవించే తీవ్ర తాపము, ఆపై స్వామి కరుణతో లభించే బ్రహ్మానంద స్థితి ఈ సంకీర్తన యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

పల్లవి

రమణుని చేఁతలు దక్కెను రావులు రంతుకు నెక్కెను మమతలు లోలోఁ జొక్కెను మాటలు మఱియేలే || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

నా ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని శృంగార చేష్టలు నాకు సంపూర్ణంగా దక్కాయి. మా మధ్య ఉన్న గొడవలు, అలకలు అన్నీ రచ్చకెక్కి సమసిపోయాయి. నా మనసులోని మమకారాలు లోలోపలే పరవశించి లీనమైపోయాయి, ఇక వేరే మాటలతో పనేముంది!

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి సంక్షిప్త వివరణ ప్రకారం, రమణుని (ప్రియుని) చేతలు నాయికను ఎంతగానో మురిపిస్తున్నాయి. చివరకు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని కృప కలగడం వల్ల నాయికకు పరమానందం, ఆనందపారవశ్యం సిద్ధించాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని లీలలు భక్తునికి లభించినప్పుడు, లోకంలో ఉన్న అన్య చింతలు, సందేహాలు (రావులు, రంతులు) అన్నీ తొలగిపోతాయి. అంతఃకరణంలో భగవంతునిపై గల ప్రేమ స్థిరపడి, భక్తుడు మౌన సమాధి స్థితిని (మాటలు మఱియేలే) పొందుతాడని దీని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

తలపోఁతలు తనుఁ గూడెను తాలిమి గంటును వీడెను కలువలు ఇరుమైఁ గాఁడెను కటకట యిఁక నేమే బులుపులు సిగ్గుల కోడెను పులకలు సమతలు గూడెను చలములకును విధి మూడెను జవ్వన మిది యేలే! || రమణుని ||

తాత్పర్యము

అతని గురించిన తలపులు నా శరీరాన్ని ముంచెత్తాయి; నాలోని ఓర్పు (తాలిమి) అనే ముడి వీడిపోయింది. చంద్రకాంతి, కలువలు నన్ను రెండు వైపులా విరహతాపంతో వేధిస్తున్నాయి, అయ్యో ఇక నేనేం చేయాలి? నాలోని మోహాలు సిగ్గులను ఓడించాయి, ఒంటిపై పులకరింతలు సమంగా వ్యాపించాయి. మా మధ్య ఉన్న పంతాలకు కాలం చెల్లింది, ఈ నవ యవ్వనం ఆయన కోసమే సార్థకమైంది.

విశేషాలు

విరహావస్థలో ఉన్న నాయిక పడే మానసిక, శారీరక ఘర్షణను అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించారు. చంద్రుని చల్లదనం కూడా విరహంలో వేడిగా అనిపించడం, సిగ్గును వీడి నాయిక నాయకుని వైపు ఆకర్షితురాలు కావడం ఇందులో వర్ణించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవత్ ప్రాప్తి కోసం తపించే భక్తునికి లౌకికమైన ఓర్పు, సిగ్గు, లోక నిందలు అనే బంధాలు వీడిపోతాయి. భగవద్చింతన అనే తీవ్ర తాపానికి లోనైనప్పుడు జీవుని శారీరక అహంకారం నశించి, కేవలం భగవంతుని వైపు మాత్రమే ప్రయాణం సాగుతుంది.

రెండవ చరణం

మచ్చికమాసము రేగెఁను మచ్చరములె మతి మూఁగెను चिచ్చును గాలియుఁ గూడెను చీచీ యిఁక నేమే ముచ్చట రతి కెదురేఁగెను మురిపెము వెనుకకు వీఁగెను వెచ్చి వివేకము రాఁగెను వేడుక లిఁక నేలే || రమణుని ||

తాత్పర్యము

మా ఇద్దరి మధ్య అనురాగం (మచ్చిక) ఒక్కసారిగా పెరిగింది, మనసులో ఉన్న పంతాలు, మత్సరాలు తొలగిపోయాయి. విరహ తాపం అనే అగ్నికి, మలయమారుతం అనే గాలి తోడై నన్ను దహించివేస్తోంది, ఛీ ఛీ ఇక నేనేం చెప్పాలి? నా ముచ్చట, కోరికలు కలయిక వైపు పరుగులు తీశాయి, నాలోని గర్వం వెనక్కు తగ్గింది. వివేకం వెచ్చనై కరిగిపోగా, ఇక బాహ్య వేడుకలతో పనేముంది!

విశేషాలు

నాయక నాయకుల మధ్య ప్రణయ కలహం సమసిపోయి, అనురాగం పెల్లుబికిన సందర్భమిది. విరహాన్ని అగ్ని మరియు గాలి కలయికతో పోల్చడం అన్నమయ్య కవితా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తునిలో భగవంతుని కలవాలనే విరహ వేదన తీవ్రమైనప్పుడు (చిచ్చును గాలియుఁ గూడెను), లోక సంబంధమైన లౌకిక జ్ఞానము, వివేకము, అహంకారము అన్నీ కరిగిపోతాయి. కేవలం స్వామితో ఐక్యం కావాలనే ఆరాటం మాత్రమే మిగులుతుంది.

మూడవ చరణం

భారపు చెమటలు జాఱెను పైచెమటలు దైవాతెను కూరిమి కడుఁ దుద మీతెను కొంకెడి దిఁక నేలే! వీరిఁడి వెఱపును జాణెను వేంకటపతి కృపచేరెను గారవములు కడుఁబేరెను కసరెడి దిఁక నేలె || రమణుని ||

తాత్పర్యము

స్వామి కలయిక వల్ల నా శరీరంలోని భారమైన విరహ చెమటలు తొలగిపోయి, ఆనంద బాష్పాలు, సాత్విక చెమటలు క్రమ్మాయి. మా మధ్య ఉన్న ప్రేమ హద్దులు దాటింది, ఇక సంకోచించాల్సింది ఏముంది! నాలోని అమాయకపు భయం (వెఱపు) నశించింది; శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి నన్ను తన కృపతో చేరుకున్నాడు. ఆయన ఆదరాభిమానాలు అమితంగా పెరిగాయి, ఇక ఆయనపై కసరడం, అలగడం ఎందుకు!

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో అన్నమయ్య నాయికకు లభించిన వేంకటపతి కృపను, ఆమె పొందిన పరమానందాన్ని ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు. భయాందోళనలు వీడి నాయిక నాయకుని శరణు వేడడంతో ఈ కీర్తన మంగళాంతమౌతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సాధన పరిపాక దశలో జీవునికి భగవంతుని యొక్క సంపూర్ణ అనుగ్రహం (వేంకటపతి కృప) లభిస్తుంది. అప్పటివరకు ఉన్న సంసార భయాలు, సంకోచాలు అన్నీ తొలగిపోతాయి. పరమాత్మ తన అమితమైన వాత్సల్యంతో జీవాత్మను ఆదరించి, తనలో లీనం చేసుకోవడమే ఇందులోని అంతిమ మధుర భక్తి రహస్యం.

228

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "రారా నన్నేలుకోరా" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో నాయిక విరహ తాపంతో సతమతమవుతూ, తనను రక్షించి, ఆదరించవలసిందిగా తిరువళ్లూరులో వెలిసిన శ్రీవీరరాఘవ స్వామిని (శ్రీవేంకటప్రభువును) ఎంతో ఆర్తితో, చనవుతో వేడుకుంటున్నట్లు వర్ణించబడింది. పరమాత్మ సాక్షాత్కారం కోసం జీవాత్మ పడే ఆరాటాన్ని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తన ద్వారా ఎంతో మధురంగా ఆవిష్కరించారు.

పల్లవి

రారా నన్నేలు కోరా తిరువ ళ్లూరి వీరరాఘవ యేరా || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

తిరువళ్లూరు క్షేత్రంలో వేంచేసియున్న ఓ శ్రీవీరరాఘవ స్వామీ! వేగంగా రమ్ము, నన్ను నీదానిగా ఏలుకొనుము. నన్ను కాపాడటానికి ఇంకా ఆలస్యమెందుకు స్వామీ!

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి సంక్షిప్త వివరణ ప్రకారం, తిరువళ్లూరి వీరరాఘవుడిని "నన్నేలుకోరా" అని నాయిక చనవుతో ప్రార్థిస్తున్న సందర్భమిది. ఈ కీర్తనలో చివరగా 'శ్రీవేంకటప్రభువు' అనే ముద్రతో పాటు తిరువళ్లూరి వీరరాఘవ స్వామి ప్రస్తావన రావడం విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తి మార్గంలో ఆత్మ నివేదన అత్యున్నతమైనది. జీవుడు తన సర్వస్వాన్ని పరమాత్మకు సమర్పించి, "నేను నీవాడను, నన్ను నీ శరణాగతిలోకి తీసుకో" అని ఆర్తితో వేడుకునే అనన్య శరణాగతి తత్వమే ఈ పల్లవిలోని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

యేరా నీకు మ్రొక్కేరా ముద్దిడు కోరా మనసయ్యీరా సారె విరి తూపు మారు డేయగ- నోరువ లేరా చలమొద్దు వొద్దురా చలమేలరా || చరణం 1 ||

తాత్పర్యము

స్వామీ! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను, నాపై మనసుంచి నన్ను ఆదరించి ముద్దాడవా? మన్మథుడు పదే పదే తన పూలబాణాలను (విరి తూపు) నాపై వేస్తూ వేధిస్తుంటే నేను భరించలేకపోతున్నాను. నాపై ఈ పంతాలు (చలము) వద్దు, నాతో ఇంత పంతమేలయ్యా!

విశేషాలు

నాయిక తన విరహ వేదనను వ్యక్తపరుస్తూ నాయకుని అలకను, పంతాన్ని వీడి రమ్మని కోరుతోంది. మన్మథ బాణాల వల్ల కలిగే తాపాన్ని తట్టుకోలేక, స్వామి కౌగిలి కోసం ఆరాటపడుతున్న భావం ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

లౌకిక ప్రపంచంలోని ఆకర్షణలు, తాపాలు (మన్మథ బాణాలు) జీవుణ్ణి నిరంతరం కలవరపెడుతుంటాయి. ఈ లౌకిక తాపాలను తట్టుకోలేక, భక్తుడు భగవంతుని దివ్య అనుగ్రహం అనే శీతల స్పర్శ కోసం, ఆయనతో అనుసంధానం కావడం కోసం పడే ఆవేదనకు ఇది ప్రతీక.

రెండవ చరణం

యేరా మోవికి నోరూరితే రారా నా యాసదీర రేరాజు వేడి జల్లీరా నీకు నీవేరా వోరీ || చరణం 2 ||

తాత్పర్యము

ఓ స్వామీ! నా పెదవుల అధరామృతానికి నోరూరితే, నా కోరికలు (ఆశలు) తీరేలా నా వద్దకు రారా. చంద్రుడు (రేరాజు) సైతం విరహంలో నాకు వెచ్చని వేడిని వెదజల్లుతున్నాడు. నా పాలిట సర్వస్వము నీకు నీవే కదా!

విశేషాలు

విరహావస్థలో చంద్రుని వెన్నెల సైతం నిప్పుల వలె వేడిగా అనిపించడం శృంగార కావ్యాలలో సహజం. నాయిక తన విరహ తీవ్రతను తెలుపుతూ, తనకు దిక్కు నీవేనని నాయకుడిని ఒప్పిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడిని కలవాలనే తీవ్రమైన తపన (ఆరాటం) కలిగినప్పుడు, లోకంలో సాధారణంగా చల్లదనాన్ని ఇచ్చే వస్తువులు కూడా భక్తునికి తాపాన్నే కలిగిస్తాయి. భగవంతుడే సర్వస్వమని నమ్మి, ఆయన సాన్నిధ్యం కోసమే సర్వం ధారపోయడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

మూడవ చరణం

నీరాక (కై)కోరి యారు దూరైతిని రా యదనీరా పేరామని నన్నారడి పెట్టేను వేరెంచక శ్రీవేంకటప్రభు(డవై) (రారా) || చరణం 3 ||

తాత్పర్యము

నీ రాకను కోరుకుంటూ లోకులందరి నిందలకు, దూరాలకు గురయ్యాను. ఈ వసంత కాలం (పేరామని) నన్ను ఎంతో ఆరడి పెడుతోంది. ఇక ఏమీ ఆలోచించకుండా నా హృదయేశ్వరుడైన శ్రీవేంకటప్రభుడవై వచ్చి నన్ను ఏలుకోరా.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో తాళ్లపాక కవుల యొక్క ముఖ్య ముద్రయైన 'శ్రీవేంకటప్రభువు' అనేది లభిస్తుంది. లోకనిందలను సైతం లెక్కచేయక నాయిక నాయకుని కోసం నిరీక్షించే పరమావధి ఇందులో చిత్రించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

ఈ చరణం జీవుని పరిపూర్ణ శరణాగతిని తెలుపుతుంది. భగవంతుని కోసం లోక బంధాలను, సామాజిక నిందలను (ఆరు దూరైతిని) సైతం భరించి, కేవలం పరమాత్మ వైపు ప్రయాణించే భక్తునికి, ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే స్వయంగా వచ్చి ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడనేది ఇందులోని అంతిమ రహస్యం.

ప్రత్యేక గమనిక (ఇది శిఖాపదమా?)

పాఠంలో ఇవ్వబడిన "ఇది శిఖాపదమా?" అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా—ఈ సంకీర్తన నడక, అందలి చరణాల కూర్పు మరియు పల్లవిలోని సంబోధనలను పరిశీలిస్తే, ఇది తాళ్లపాక కవుల విశిష్ట శైలిలో సాగిన శిఖాపద కీర్తన (రచన చివరిలో ఉన్నతమైన భావన లేదా ముద్రతో కూడిన పదం) లక్షణాలను కలిగి ఉందని భావించవచ్చు.

229

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి పెండ్లి సంకీర్తన "రారో దేవతలారా" కు అవతారిక, ప్రతి చరణం పాఠం, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు

అవతారిక

ఈ సంకీర్తనలో అన్నమాచార్యులు శ్రీనివాసుని అద్భుతమైన దివ్య కళ్యాణ వైభవాన్ని విశ్వరూప స్థాయికి తీసుకెళ్లి వర్ణించారు. తిరుమల వేంకటేశ్వరుడు లక్ష్మీదేవిని (అలమేలుమంగను) వివాహమాడుతున్న ఈ శుభ ఘడియలలో పాల్గొనవలసిందిగా దేవతలను, అప్సరసలను ఆహ్వానిస్తూ సాగే పరమ మంగళకరమైన పెండ్లి పాట ఇది.

పల్లవి

రారో దేవతలారా - రంభాది సుదతులార పేరుగల యిందిరను - పెండ్లాడె శౌరి ||పల్లవి||

తాత్పర్యము

ఓ దేవతలారా! రంభ మొదలైన అప్సరసలారా! అందరూ రండి. గొప్ప కీర్తి కలిగిన ఆ లక్ష్మీదేవిని (ఇందిరను) శ్రీకృష్ణుడు (శౌరి అయిన శ్రీనివాసుడు) పెండ్లాడుతున్నాడు; ఈ వేడుకను చూడటానికి మీరంతా తరలిరండి.

విశేషాలు

వ్యాఖ్యాత గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, తాళ్లపాకవారి వాఙ్మయంలో పెండ్లి సంకీర్తనలు అనేకం ఉన్నాయి. తిరుమలస్వామికి నేడు మనం చూస్తున్న నిత్యకళ్యాణోత్సవ వైభవాన్ని స్వయంగా ప్రవేశపెట్టింది అన్నమాచార్యులవారే. నాటి నుండి నేటి వరకూ ఆ నిత్యకళ్యాణ వైభవం లోకమంతటికీ ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

మొదటి చరణం

పెక్కువ శేషాచలము - పెండ్లిపీటగా జేసి దిక్కులెల్లా (కల్యాణ)ము - తెరగాను జేసి చుక్కలెల్ల తలబ్రాలు - సొరిది ముత్యాలు సేసి పిక్కటిల్ల హరి నేడు - పెండ్లాడె నిదిగో ||రారో||

తాత్పర్యము

విశాలమైన ఈ శేషాచల పర్వతాన్నే పెండ్లిపీటగా చేసి, నలుదిక్కులను పెండ్లి తివాచీలు/తెరలుగా మార్చి, ఆకాశంలోని చుక్కలన్నింటినీ వరుసగా తలంబ్రాల ముత్యాలుగా చేసి, లోకమంతా నిండిపోయేలా శ్రీహరి నేడు లక్ష్మీదేవిని వివాహమాడుతున్నాడు, ఇదిగో చూడండి.

విశేషాలు

స్వామివారి వివాహానికి సాధారణ పెండ్లి సామాగ్రి కాకుండా, ప్రకృతిని మరియు బ్రహ్మాండాన్ని పెండ్లి వేదికగా మార్చిన అన్నమయ్య విశ్వజనీన భావన ఈ చరణంలో అద్భుతంగా ఆవిష్కృతమైంది.

రెండవ చరణం

బాల సూర్యచంద్రుల - బాషికముగా జేసి పాలజలధిని మధు పర్కపాత్రము సేసి (క్రాలు) బ్రహ్మాండములు పొం-కపు చవికెగా జేసి (వ్రేలు) టెక్కెముల హరి - పెండ్లాడె నిదిగో ||రారో||

తాత్పర్యము

ఉదయించే సూర్యచంద్రులను పెండ్లి బాసికాలుగా చేసి, పెద్ద క్షీరసముద్రాన్ని మధుపర్కాలు (పెండ్లి కొడుకుకు ఇచ్చే గౌరవ మర్యాదల పానీయం) ఉంచే పాత్రగా మార్చి, అతిశయిల్లే (క్రాలు) బ్రహ్మాండాలనే అందమైన పెండ్లి పందిరిగా నిలిపి, వేలాడే (వ్రేలు) రంగురంగుల విజయ ధ్వజాల మధ్య శ్రీహరి ఇదిగో వివాహం చేసుకుంటున్నాడు.

విశేషాలు

ఇక్కడ 'క్రాలు' అనగా అతిశయించు అని, 'వ్రేలు' అనగా వేలాడు అని అర్థాలు ఇవ్వబడ్డాయి. సూర్యచంద్రులను, పాలసముద్రాన్ని పెండ్లి సంప్రదాయ విధులతో ముడిపెట్టి అన్నమయ్య చేసిన వర్ణన అమోఘం.

మూడవ చరణం

గుంపుల పరుషవారి-కూర్మిచుట్టముల జేసి సొంపున నప్పగింతలు-శుభముగా జేసి యంపలేక వురమున- నలమేలుమంగతోను ( పెంపు)తో శ్రీవేంకటేశుడు - పెండ్లాడెనిదిగో ||రారో||

తాత్పర్యము

భక్తుల గుంపులను మరియు ఆశ్రయించిన వారందరినీ ఆత్మీయులైన చుట్టాలుగా చేసి, ఎంతో అందంగా, శుభప్రదంగా అప్పగింతల కార్యక్రమాన్ని ముగించి, ఇక ఎప్పటికీ తనను విడిచి వెళ్లకుండా (అంపలేక) అలమేలుమంగమ్మను తన వక్షఃస్థలంలోనే ఉంచుకుంటూ, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు అత్యంత వైభవంగా (పెంపుతో) ఇదిగో పెండ్లాడాడు.

విశేషాలు

సాధారణ పెండ్లిళ్లలో అప్పగింతల తర్వాత కూతురిని అత్తగారింటికి పంపుతారు (అంపకాలు). కానీ ఇక్కడ శ్రీనివాసుడు తన ప్రాణేశ్వరి అయిన అలమేలుమంగను ఎక్కడికీ పంపకుండా, శాశ్వతంగా తన గుండెల్లోనే (వురమున) దాచుకున్నాడనే మధుర భక్తి భావాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో మనోహరంగా ముగించారు.

230

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి శృంగార సంకీర్తన "రేలు నీవేల వెన్నెల" యొక్క అవతారిక, తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు మధుర భక్తి అంతరార్థం 

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు గాఢ శృంగార లీలలలో మునిగితేలిన నాయిక యొక్క శారీరక స్థితిని, ఆమె పొందిన సుఖపారవశ్యాన్ని సఖి లేదా కవి దృష్ఠికోణంలో వర్ణించారు. నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో జరిగిన సురత విలాసాల తాలూకు ముద్రలను ప్రస్తావిస్తూ, భగవంతుని సాన్నిధ్యంలో జీవుడు పొందే అత్యున్నత ఆనంద స్థితిని ఈ సంకీర్తన తెలియజేస్తుంది.

పల్లవి

రేలు నీవేల వె న్నెల పాలు సేసేవె, నన్ను దేలించు ముచ్చటలఁ - దీరదటె చెలియా || పల్లవి ||

తాత్పర్యము

ఓ చెలియా! ఈ రాత్రులందు నీ వెన్నెలను నాపై ఎందుకు ఇలా కురిపిస్తున్నావు? నన్ను మురిపించే నీ ముచ్చటలు, కోరికలు ఇంకా తీరలేదా? (లేదా నా ప్రియుని ముచ్చటలలో నన్ను తేలించే నీ ప్రయత్నమింకా ముగియలేదా?).

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ సంకీర్తనలోని అంతర్గత భావాలు అంత సులభంగా బోధపడవు. ఇటువంటి నడక కలిగినదే మరొక కీర్తన (పాట సంఖ్య 53) కూడా లభ్యమవుతోంది. రెండవ చరణంలోని నాలుగవ పాదానికి ఉన్న రూపాంతరాలను, అలాగే 45 మరియు 53 సంకీర్తనల మధ్య గల రాగ భేదాలను పరిశీలిస్తే... ఇవి అన్నమాచార్యుల వారు లేదా తాళ్లపాక కవులు తమ సాహిత్య ప్రక్రియలో చేసిన కొన్ని అభ్యాసరచనలు (Practice compositions) కావచ్చునని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

వెన్నెల అనేది ఆహ్లాదానికి, భగవదనుగ్రహ కాంతికి ప్రతీక. పరమాత్మ దివ్య లీలా విలాసాల్లో మునిగి తేలే జీవునికి బాహ్య ప్రపంచపు కాలగమనంతో (రాత్రి, పగలు అనే భేదాలతో) సంబంధం ఉండదు. స్వామి ప్రేమలో ఆత్మ నిరంతరం తన్మయత్వం చెందుతూనే ఉంటుందని దీని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

(తలఁపుగు)ట్టెట్టిదో – తనకు వెరపేమి తెలియ మూసిచ్చేది - తెరిచి వచ్చీనా)? కలికి కెమ్మోవి పైఁ - గసి గాటులు(లవియేమి) మిలమిలను చెక్కుల - మీది మీటు(లవిగాక) వలుదలౌ వెన్ను జడ-వాటు లవిగాక బలుసేస కొప్పు పడు - బాటు లవిగాక || చరణం 1 ||

తాత్పర్యము

మనసులోని ఆలోచన ఎటువంటిదో, తనకు భయమేమిటో తెలియకుండా దాచిపెట్టేది ఒక్కసారిగా బయటపడిందా? అందాల నాయిక యొక్క ఎర్రని పెదవులపై (కెమ్మోవి) కనిపిస్తున్న ఆ కసి గాట్లు (దంతక్షతాలు) ఏమిటి? మెరుస్తున్న బుగ్గలపై (చెక్కుల మీద) వేసిన మీటులు, వెనుక వైపు దట్టమైన జడ వేసిన దెబ్బలు, పూలు ముడిచిన కొప్పు అస్తవ్యస్తమై పడుతున్న పాట్లు ఇవన్నీ ఆమె శృంగార లీలను చాటుతున్నాయి.

విశేషాలు

నాయకునితో జరిగిన గాఢ సంభోగ శృంగారం వల్ల నాయిక శరీరంలో, అలంకరణలో వచ్చిన మార్పులను (పెదవులపై గాట్లు, బుగ్గలపై ముద్రలు, వీడిన కొప్పు) అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో పచ్చిగా, సహజంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతునితో అనుసంధానమైన భక్తుని అంతఃకరణ స్థితి బాహ్యానికి దాచాలన్నా దాగదు. లౌకికమైన లోకభీతి లేదా సిగ్గు (వెరపు) వీడి, ఆత్మ పరమాత్మతో లీనమైనప్పుడు కలిగే సాత్విక వికారాలు భక్తుని రూపురేఖల్లో స్పష్టంగా ప్రస్ఫుటమవుతాయని దీని భావము.

రెండవ చరణం

(కోమలమైన) సందిటి కోతలు, కడు వాముకొన్న గు - బృయూతలు (?) చేముంచిన మా - చేతిమీది చేవలు, అమ్మ రో! మెడకడనున్న - రోతలు (జూచి?) కేవలమైన కను - గెంపులు, కడు గోవరపుఁ బులకల - గుంపులు, మేని మూవరస చెమటల ముంపులు యీ వేంకటపతి మది యింపులు జూచి(?) || చరణం 2 ||

తాత్పర్యము

అమ్మరో! కోమలమైన బాహువుల కౌగిలింతల ఒరిపిడులు, అమితంగా ఉప్పొంగిన వక్షోజాల కదలికలు, హస్తాల ముద్రలు, మెడ భాగంలో ఉన్న సురత చిహ్నాలు చూడుడు. అత్యంత ఎర్రబడిన కన్నులు (కనుగెంపులు), ఒళ్లంతా దట్టంగా పొడుచుకొచ్చిన పులకరింతలు, శరీరాన్ని ముంచెత్తుతున్న సురత శ్రమ చెమటలు... ఇవన్నీ ఆ శ్రీవేంకటపతి నాయికపై కురిపించిన అమితమైన ప్రేమకు, ఆయన మనసులోని ఇష్టాలకు (ఇంపులు) నిదర్శనాలు.

విశేషాలు

కీర్తన ముగింపులో వేంకటపతి ముద్రతో శృంగార పారవశ్యాన్ని అన్నమయ్య పరాకాష్ఠకు చేర్చారు. నాయకుని సురత క్రీడ వల్ల నాయిక పొందిన అలసట, ఆనందం, పులకరింతలు అన్నీ శ్రీవేంకటేశ్వరుని సంకల్ప లీలలేనని కవి ముగించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

ఈ చరణం జీవుడు పొందే 'సమాధి' లేదా 'సాయుజ్య' స్థితిని సూచిస్తుంది. భగవంతుని దివ్య సాన్నిధ్యంలో లీనమైన భక్తునికి కలిగే పరమానంద పారవశ్యం వల్ల కళ్లు ఆనందబాష్పాలతో ఎర్రబడుతాయి, శరీరం పులకరిస్తుంది, అహంకారం కరిగి చెమటలా ముంచెత్తుతుంది. ఈ అద్భుత శారీరక, మానసిక మార్పులన్నీ సాక్షాత్ ఆ శ్రీవేంకటపతి భక్తునికి ప్రసాదించే దివ్య కామితాలు, బ్రహ్మానంద రస విలాసాలని అంతరార్థం.

231 నుండి  250 వరకు గల తాళ్ల పాక సంకీర్తనలకు తాత్పర్య, విశేషాలు 01 -06 -2026  

231

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ విరహవేదనను, శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై ఆమెకు గల ప్రణయ గర్వాన్ని ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు. స్వామి సాన్నిధ్యం కోసం తపించే నాయిక, తన అందచందాలు పరమేశ్వరునికే అంకితం కావాలి తప్ప వృథా కాకూడదని ఆరాటపడటం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

రేలు నీవేల వె - న్నెల పాలు సేసేవ్, నన్ను దేలించు ముచ్చటలు – దీరెనటె చెలియా

తాత్పర్యము

ఓ చెలియా! ఈ రాత్రులన్నింటినీ నువ్వు ఎందుకు ఇలా వెన్నెల పాలు (వృథా) చేస్తున్నావు? నన్ను సంతోషపెట్టే నీ ముచ్చట్లు, ముద్దు ముచ్చటలు అప్పుడే తీరిపోయాయా?

విశేషాలు

విరహ వేదనలో ఉన్న నాయికకు చల్లని వెన్నెల సైతం నిప్పుల వలె అనిపిస్తుంది. నాథుని పొందు లేని ఈ రాత్రి కాలం, వెన్నెల అంతా వృథా అయిపోతున్నాయనే ఆవేదన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవడానికి తపించే రాత్రి కాలమే ఈ విరహం. భగవంతుని అనుగ్రహం అనే వెన్నెల కురుస్తున్నప్పటికీ, స్వామి సాన్నిధ్యం లభించనంతవరకు ఆ ఆనందం జీవునికి పరిపూర్ణంగా దక్కదనే ఆర్తి ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

చల్లని గుబ్బలపై - జారేటి గందవొడి చెల్ల రవికె(ల)పాలు - సేయంగవలెనా! యల్ల దమిలేకనా - యదనదిమినా గాని పుల్లమ్ముకొదమాని - వుండదటే చెలియా!

తాత్పర్యము

నా చల్లని వక్షఃస్థలంపై జారుతున్న చందనపు పొడిని ఇలా రవికె పాలు (వృథా) చేయాలా? సరైన సమయం చూసి గట్టిగా కౌగిలించుకోకపోతే, మన్మథుని బాణాల వల్ల కలిగే తాపం చల్లారకుండా అలానే ఉండిపోతుంది కదా చెలియా!

విశేషాలు

నాయిక తన విరహ తాపాన్ని చల్లార్చుకోవడానికి రాసుకున్న చందనం, ప్రియుని కౌగిలి లేకపోవడం వల్ల రవికెకే అంటుకుని వృథా అవుతోందని వర్ణించబడింది. ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఈ సంకీర్తనలోని కొన్ని పాదాలు (45, 53 పాటలు) కలగలిసినట్లుగా ఉన్నాయి. సాధారణ కీర్తనల కంటే ఎక్కువ పాదాలు ఉండి, పునరుక్తులుగా కాకుండా విడివిడిగా పరిశీలించదగ్గవిగా ఉన్నాయి. ఇటువంటి వైఖరి భేదాలను బట్టి ఇవి తాళ్లపాక కవుల తొలినాళ్ల 'అభ్యాస రచనలు' (ప్రాక్టీస్ కోసం చేసినవి) అయి ఉండవచ్చునని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు భగవద్భక్తి అనే చందనాన్ని హృదయంలో నింపుకున్నా, పరమాత్మ ఆలింగనం (సాక్షాత్కారం) లభించనంతవరకు ఆ భక్తి పరిమళం బాహ్య ఆడంబరాలకే పరిమితమవుతుంది. సంసార తాపాలు పూర్తిగా తొలగాలంటే ఈశ్వర అనుగ్రహం తప్పనిసరి.

రెండవ చరణం

తెరవ! ముద్దులుగారు - తియమోవి తేనియలు చిరునగవుల పాలు - సేయంగ వలెనా! అరయకిచ్చిన (మనసు) - అంగజుని కాకచే మరగేటి వొడలెల్ల - మా(న)దటె చెలియా!

తాత్పర్యము

ఓ సుందరీ! ముద్దులు గారే నా తీపి పెదవుల అమృతాన్ని కేవలం చిరునవ్వులకే పరిమితం చేసి వృథా చేయాలా? ఆలోచించకుండా ఇచ్చిన నా మనసు మన్మథుని తాపానికి గురైంది; ఇప్పుడు ఈ శరీరం అనుభవిస్తున్న విరహ వేదన అంతా అప్రయత్నంగానే తొలగిపోదా (స్వామి వస్తే సరిపోతుంది కదా)?

విశేషాలు

అధరామృతం కేవలం నవ్వులకే పరిమితం కాకుండా, ప్రియుని చుంబనానికి నోచుకోవాలనే నాయిక ఆరాటం ఇక్కడ మనోహరంగా వ్యక్తమైంది.

మధుర భక్తి అంతరా ర్థము

భగవంతుని నామస్మరణ చేసే పెదవులు కేవలం లౌకిక సంభాషణలకే (చిరునవ్వులకే) పరిమితం కాకూడదు, ఆ స్వామి కీర్తనకే అంకితం కావాలి. మనసును భగవంతునికి అర్పించినప్పుడు కలిగే విరహ తాపం, ఆయన లీలా వినోదాల వల్లే శాంతిస్తుంది.

మూడవ చరణం

కలికి! కుందనపు జా యల మై నిగ్గులెల్ల జిలుగు సొమ్ముల పాలు- సేయంగవలెనా అలమేలుమంగ శ్రీవేంక టప్పని మైనున్న చెలరేగి చెప్పినటు - సేయదటె చెలియ

తాత్పర్యము

ఓ కలికీ! నిగనిగలాడే బంగారు ఛాయ గల నా శరీర కాంతినంతా ఈ సన్నని నగలలోనే మగ్గిపోయేలా (వృథా) చేయాలా? అలమేలుమంగ అయిన నేను నా ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరీరంతో మమేకమై, నా మనసులోని కోరికలను చెలరేగి చెబితే ఆయన నేను చెప్పినట్లు వినకుండా ఉంటాడా చెలియా!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్ర (శ్రీవేంకటేశ్వర, అలమేలుమంగల ప్రస్తావన) వస్తుంది. నాయిక తన సౌందర్యం కేవలం ఆభరణాలకే పరిమితం కాకూడదని, శ్రీనివాసుని కౌగిలిలో ఆ కాంతి లీనం కావాలని ఆకాంక్షిస్తుంది. తన నాథునిపై ఆమెకు గల అపారమైన నమ్మకం, ప్రణయ గర్వం ఇందులో కనిపిస్తాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవుని ఆత్మసౌందర్యం, సద్గుణాలు బాహ్య ఆడంబరాలైన లౌకిక విద్యలు, సంపదలు అనే నగలకు పరిమితం కాకూడదు. అలమేలుమంగా దేవి (ప్రకృతి/జీవాత్మ) జగన్నాథుడైన వేంకటేశ్వరునిలో (పరమాత్మలో) లీనమైనప్పుడే జీవునికి పరిపూర్ణ ముక్తి, ఆనందం సిద్ధిస్తాయి. 

232

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యుల వంశీయులు బాలకృష్ణుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి అత్యంత మనోహరంగా లాలిపాట పాడుతున్నారు. సృష్టి స్థితి లయకారకుడైన ఆ పరమాత్ముడిని ఒక చిన్నపాపడిగా భావించి, లక్ష్మీదేవితో కూడి నిద్రించమని వేడుకోవడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

లాలి లాలీ లాలి లాలమ్మ లాలి లాలి యింది. గూడి - లాలమ్మ లాలి

తాత్పర్యము

ఓ చిన్నారి కృష్ణా! నీకు లాలి. ఇందిరాదేవి (లక్ష్మీదేవి) తో కూడి ఉన్న ఓ వేంకటేశ్వరా! నీకు లాలమ్మ లాలి, సుఖంగా నిద్రించు.

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... కీర్తన చివరన ఉన్న ముద్రను బట్టి ఇది అన్నమయ్య మనవడైన చినతిరుమలాచార్యుల రచనగా తెలుస్తోంది. ఇది తాళ్లపాక కవుల కలం నుండి జారిన అత్యంత సుందరమైన లాలిపాట.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

యోగనిద్రలో ఉండి జగత్తును పాలించే పరమాత్మను భక్తుడు తన వాత్సల్య భక్తితో లాలి పాడుతున్నాడు. లక్ష్మీ సమేతుడైన భగవంతుడిని హృదయ పీఠంపై నిలిపి, ప్రశాంతంగా ధ్యానించడమే ఈ లాలిలోని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

పాలమున్నీటిపై - ఫణిరాజు తొట్టెలలో బాలవేదపు పఱపు - బాగాయ లాలి మేలి బంగరురేక - మించు మేల్కట్లలో కాలమేఘుని బాగు - (కననాయ) లాలి

తాత్పర్యము

పాలసముద్రంపై శేషపాన్పు అనే తొట్టెలో, వేదాలనే పరుపుపై పడుకున్న ఓ బాలకృష్ణా! నీకు లాలి. మేలిమి బంగారు రేకులు మెరుస్తున్న ఆ తొట్టె పైకప్పు క్రింద, కాలమేఘం వంటి నల్లని నీ శరీర ఛాయ ఎంతో అందంగా కనిపిస్తోంది, నీకు లాలి.

విశేషాలు

పాలకడలిపై శేషశయనుడైన విష్ణుమూర్తి రూపాన్ని, చిన్నపిల్లవాడి తొట్టె ఉయ్యాలగా మార్చి వర్ణించిన తాళ్లపాకవారి కవితా శిల్పం ఇందులో అద్భుతంగా ఆవిష్కృతమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

వేదాలు పరమాత్మ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తాయి కాబట్టి, ఇక్కడ వేదాలే స్వామికి పరుపుగా మారాయి. సంసార సాగరాన్ని దాటించే ఆ శ్రీహరిని, భక్తుడు తన హృదయమనే క్షీరసాగరంలో లాలిపాటతో నిద్రింపజేస్తున్నాడు.

రెండవ చరణం

చెలువంపు నవనిధుల - చెంగల్వ పొత్తిళ్ల నెలకొన్న రవిచంద్ర - నేత్రుడా! లాలి వెలలేని యమృతంపు - వెన్నలారగించిన నలువ పొక్కిటి తమ్మి నా యన్న లాలి

తాత్పర్యము

అందమైన నవనిధులనే ఎర్ర కలువల పొత్తిళ్లలో పవళించినవాడా! సూర్యచంద్రులే కన్నులుగా గలవాడా! నీకు లాలి. వెలకట్టలేని అమృతం వంటి వెన్నను ఆరగించినవాడా, బ్రహ్మదేవునికి జన్మనిచ్చిన నాభిపద్మం గల నా తండ్రీ! నీకు లాలి.

విశేషాలు

నవనిధులు, సూర్యచంద్రులు, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ... ఇవన్నీ తలచుకుంటే పరమాత్మ విశ్వరూపం గుర్తొస్తుంది. కానీ భక్తుడు వాటన్నింటినీ చిన్నపిల్లవాడి పొత్తిళ్లుగా, ఆటలుగా మార్చి లాలి పాడటం భక్తిలోని మధురిమను తెలుపుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సూర్యచంద్రుల ప్రకాశానికి, సమస్త సంపదలకు మూలమైన భగవంతుడు భక్తుడి ప్రేమకు లొంగిపోయి చిన్న శిశువులా మారతాడు. అమృతం లాంటి భక్తుల నిర్మలమైన ప్రేమను (వెన్నను) ఆయన ఆనందంగా స్వీకరిస్తాడనేది ఇందులోని అంతరార్థం.

మూడవ చరణం

మునికాంతలదె నిన్ను - ముదముతో బాడేరు మనసిజ జనకుడవు - మా యయ్య లాలి అనిశంబు నెదనెక్కు - నలమేల్మంగ నేలు ఘనుడ వౌ శ్రీవేం - కటనాథ లాలి

తాత్పర్యము

ఓ మా తండ్రీ! మన్మథునికి తండ్రివైన ఓ సుందరాకారా! అదిగో మునిపత్నులు నిన్ను ఎంతో సంతోషంతో కీర్తిస్తూ పాడుతున్నారు, నీకు లాలి. ఎల్లప్పుడూ తన హృదయంలో స్థానం ఇచ్చి, అలమేలుమంగ దేవిచేత ఏలబడుతున్న గొప్పవాడవైన ఓ శ్రీవేంకటనాథా! నీకు లాలి.

విశేషాలు

చివరి చరణంలో 'చినతిరుమలాచార్యుల' ముద్రగా భావించే శైలి, శ్రీవేంకటనాథుని వైభవం కనిపిస్తాయి. మునుల అంతరంగాల్లో వెలిగే స్వామి, ఇక్కడ అలమేలుమంగ హృదయేశ్వరుడిగా లాలిపాటలు అందుకుంటున్నాడు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

మునులు, యోగులు నిరంతరం ధ్యానించే ఆ పరమాత్ముడు, భక్తుల హృదయాల్లో ఎల్లప్పుడూ కొలువై ఉంటాడు. లక్ష్మీ స్వరూపమైన ప్రకృతి, పురుషోత్తముడైన వేంకటేశ్వరుని సేవించడమే సృష్టి యొక్క పరమావధి; ఆ స్వామిని శరణు వేడటమే జీవునికి పరమగతి.

233

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశ్వరునికి సమర్పించే వివిధ కానుకలను, వారి మధ్య గల అన్యోన్య ప్రణయ వైభవాన్ని అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించారు. స్వామి సాన్నిధ్యంలో నాయిక తన సర్వస్వాన్ని, శృంగార భావాలను కానుకలుగా సమర్పిస్తూ పరమాత్ముని సేవించడమే ఈ సంకీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

లేఁతచిగురిదె పవ్వళించవయ్య కానికె బాఁతిగాఁ గమ్మనితావిఁ బాయక మీఁటైనది

తాత్పర్యము

ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఇదిగో ఈ లేత చిగురుల పాన్పును నీకు కానుకగా సమర్పిస్తున్నాను, దీనిపై పవ్వళించు స్వామి. ఎంతో ఇష్టంగా, ఎప్పటికీ విడిపోని కమ్మని సువాసనలతో ఈ శయ్య ఎంతో శ్రేష్ఠమైనదిగా సిద్ధమై ఉన్నది.

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఈ సంకీర్తనలో నాయిక తన ప్రియుడైన నాయకునికి వివిధ రకాలైన వింత కానుకలను సమర్పిస్తున్నట్లుగా వర్ణించబడింది. రాగిరేకు ఆధారంగా ఈ కీర్తనను 'దేశి' రాగంలో పాడవలసి ఉందని తెలుస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు తన హృదయంలోని నిర్మలమైన, కోమలమైన భక్తిభావాలనే లేత చిగురుల పాన్పుగా మార్చి పరమాత్మకు సమర్పిస్తున్నాడు. లౌకిక వాసనలు లేని పరిశుద్ధమైన అంతరంగంలోనే భగవంతుడు విశ్రమిస్తాడనేది ఇందులోని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

ఇంపుల వెలఁగపండ్లిందవయ్య కానికె గుంపుఁ దేకుటాకు మరఁగున నున్నవి కెంపుమోవిపండు చిత్తగించవయ్య కానికె దింపని తేనెల పెరతీపులుసోఁకినది

తాత్పర్యము

స్వామీ! దట్టమైన ఆకుల చాటున దాగి ఉన్న, ఎంతో ఇంపైన వెలగపండ్ల వంటి నా కురుచ గుబ్బలను కానుకగా తీసుకో. అలాగే, జుంటితేనె కంటే ఎంతో తియ్యనైన, దేనితోనూ పోల్చలేనంత మధురమైన నా కెంపు వంటి పెదవి అనే పండును కానుకగా స్వీకరించి ఆదరించు.

విశేషాలు

నాయిక తన శారీరక సౌందర్యాన్ని, యవ్వనాన్ని ప్రకృతిలోని పండ్లతో (వెలగపండ్లు, దొండపండు వంటి కెంపుమోవి) పోలుస్తూ, అవి కేవలం తన నాథుని కోసమే దాచబడిన కానుకలని రసవత్తరంగా పలికింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవుడు సంపాదించిన జ్ఞానఫలాన్ని, భగవన్నామస్మరణ వల్ల లభించిన అమృత తుల్యమైన ఆనందాన్ని (మోవిపండు) తన స్వార్థం కోసం కాకుండా, పరమాత్మ చరణాలకే అంకితం చేయాలనే భావన ఇందులో అంతర్గతంగా ఉంది.

రెండవ చరణం

పంచల వాఁడమ్ములివె పట్టవయ్య కానికె పొంచి తొంగలిగరుల పొది నున్నవి కొంచెపు వెన్నెలలివె కోవయ్య కానికె మంచిమొల్ల మొగుడల మాఁటునాఁ బాయనివి

తాత్పర్యము

ఓ నాథా! ఒద్దికైన రెప్పల చాటున, చూపులనే పొదిలో దాగి ఉన్న మన్మథుని పదునైన ఐదు బాణాల వంటి నా కటాక్ష వీక్షణాలను కానుకగా అందుకో. శ్రేష్ఠమైన మొల్లమొగ్గల చాటున దాగి ఉండి, ఎన్నడూ విడిపోని విరివెన్నెల వంటి నా చిరునవ్వులను కానుకగా తీసుకో.

విశేషాలు

నాయిక యొక్క చూపులు మన్మథ బాణాలుగా, ఆమె దంత కాంతులతో కూడిన చిరునవ్వులు మొల్లమొగ్గల చాటున కురిసే వెన్నెలగా అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతమైన రూపక అలంకారాలతో వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుని దృష్టి ఎల్లప్పుడూ భగవంతునిపైనే ప్రసరించాలి (కనుచూపుల కానుక). హృదయంలో సద్గుణాలు అనే మొల్లమొగ్గలు వికసించినప్పుడు కలిగే శాంతి, ఆనందాలనే నిర్మలమైన వెన్నెలను స్వామికి నివేదించడమే ఉత్తమ పూజ.

మూడవ చరణం

ఇప్పుడె వేంకటేశ నీకెక్కెఁగా నాకానికె చిప్పిలుఁబన్నీటినిండుఁజెలమైనది దప్పిదేరేమాటలతో దక్కెఁగా నాకానికె కొప్పునెరుల విరులకుమ్మరింతలై నది.

తాత్పర్యము

ఓ వేంకటేశ్వరా! ఇప్పుడే నా కానుకలన్నీ నీకు సమర్పించబడ్డాయి. నీ సాన్నిధ్యం వల్ల నా శరీరం పన్నీరు చిమ్మే నిండు ఊటలా మారింది. నా దాహాన్ని తీర్చే నీ మధుర భాషణలతో నా కానుకలన్నీ సఫలమయ్యాయి. నా దట్టమైన కొప్పులోని పూలన్నీ నీపై కుమ్మరింపబడి సార్థకతను పొందాయి.

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు శృంగార రస పరిపాకం కనిపిస్తుంది. నాయిక సమర్పించిన కానుకలను వేంకటేశ్వరుడు స్వీకరించి, ఆమెను తనవానిగా చేసుకోవడంతో విరహం తొలగి, ఆనంద పన్నీరు జలజలలాడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవుడు తన సర్వస్వాన్ని (తను, మన, ధనాలను) పరమాత్మకు శరణాగతి రూపంలో సమర్పించినప్పుడు, ఆ స్వామి అనుగ్రహం అనే అమృత వర్షం కురుస్తుంది. భగవంతుని దివ్య లీలలను, మాటలను ఆశ్రయించినప్పుడే జీవుని భవతాపాలు (దప్పి) తీరి, మోక్షం అనే పరమానందం సిద్ధిస్తుంది.

234

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగమ్మ ప్రణయ కలహాన్ని (అలుకను) ఎంతో సుందరంగా వర్ణించారు. నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తనను అలరించడానికి వస్తున్నప్పుడు, నాయిక పైకి నిరసన నటిస్తూనే వారి మధ్య గల అభేదభావాన్ని, అనన్యమైన వలపును వ్యక్తపరచడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వద్దుర చవిగా చొక్కుడు - వైనను (నేను) వేడెదువు (యిద్దరమొకటై పెనగక) - యిక నెక్కడి వలపు

తాత్పర్యము

ఓయీ! చాలు చాలు, ఈ తీపి మాటల మోహంలో నన్ను ముంచెత్తవద్దు. నన్ను మళ్లీ మళ్లీ వేడుకోకు. మనమిద్దరం మనసులారా ఒక్కటై కలిసిపోనప్పుడు, ఇక ఇక్కడ మిగిలే ప్రేమ ఎక్కడిది?

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఈ సంకీర్తనలో రకరకాల తేనెల ప్రస్తావన వస్తుంది. ఇదే సంపుటంలోని ‘తిరుమలయ్య విందు మంచిదే వుండంటే వుంటినమ్మ’ అనే మరొక సంకీర్తనలో కూడా ఇటువంటి వైవిధ్యభరితమైన తేనెల ప్రస్తావనలు విశేషంగా కనిపిస్తాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆరాటంలో జీవాత్మ ఒక్కోసారి భగవంతుని ఆలస్యాన్ని భరించలేక ప్రణయ కోపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. బాహ్య పూజలు, పైపై మాటల కంటే అంతరంగంలో స్వామితో ఏకమవ్వాలనే తపనే నిజమైన భక్తి అని ఇందులోని అంతరార్థం.

మొదటి చరణం

మేనులు రెండని యెరుగక - మెలగుచునుండితి (మ)పుడు నేనును నీవనియనగా - నేర్చితి (వి)దియేరా కానీ తొలుతటి వారము కామనుచుండితివిపుడెం తైనాక నను తడవకు మాచెలిమే చాలునోరి

తాత్పర్యము

అప్పట్లో మనమిద్దరం వేర్వేరు శరీరాలమనే సంగతే మరిచిపోయి అంత అన్యోన్యంగా మెలిగాము. ఇప్పుడు మాత్రం 'నేనే నువ్వు... నువ్వే నేను' అంటూ పెద్ద పెద్ద మాటలు నేర్చావు, భలేవాడివే! సరే కానీ, ఒకప్పుడు ఉన్నంత ఆత్మీయత ఇప్పుడు లేదనుకుంటూనే ఉన్నాను; ఇక నన్ను ఎక్కువగా తాకవద్దు, మన మధ్య ఈ మాత్రం స్నేహం ఉంటే చాలులేవోయ్!

విశేషాలు

నాయిక తన ప్రియునిపై చూపే లౌక్యపు అలుక, ప్రాచీన ప్రణయ బంధాలలోని మధురిమను గుర్తుచేసేలా అన్నమయ్య ఈ చరణాన్ని ఎంతో సహజ సుందరంగా మలిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు తొలినాళ్లలో భగవంతుడిని వేరుగా (ద్వైత భావనతో) చూసినా, భక్తి పరిపాకం చెందిన తర్వాత 'అహంబ్రహ్మాస్మి' (నేనే నీవు) అనే అద్వైత స్థితిని పొందుతాడు. ఈ చరణం జీవునికి, దేవునికి మధ్య గల ఆ పరమ సత్యాన్ని సూచిస్తుంది.

రెండవ చరణం

పొద్దు గ్రుంకు లెరుగక - పొందుల నుండితిమప్పుడు అద్దమరేతిరి బోయే - నంటివి యిది యేరా అద్దిర కాలము మహిమో - అతనుడు పెట్టిన చిక్కో కద్దోలేదో యనుటకు - మా కలయికలే చాలు నోరి

తాత్పర్యము

ఆ రోజుల్లో రాత్రింబవళ్లు తెలియకుండా పరమ సంతోషంతో గడిపాము. ఇప్పుడేమో అర్థరాత్రి కాకముందే 'నేను వెళ్లాలి' అంటున్నావు, ఇదేమి న్యాయం? అబ్బో! ఇది కాల మహిమో, లేక మన్మథుడు పెట్టిన చిక్కో తెలియదు కానీ... మన మధ్య ప్రేమ ఉందో లేదో చెప్పడానికి ఇప్పుడు మన కలయికలే సాక్ష్యం కదా!

విశేషాలు

సమయం తెలియకుండా గడిపిన గత సుఖాలను గుర్తుచేస్తూ, ప్రియుని తొందరపాటును నాయిక ఎత్తిపొడుస్తున్నట్లుగా చేసిన శృంగార వర్ణన ఇది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సత్కాలంలో దైవానందాన్ని పొందిన జీవుడు, లౌకిక ప్రభావం వల్ల (కాల మహిమ/మాయ వల్ల) ఆ ఆధ్యాత్మిక స్థితిని కోల్పోయినప్పుడు తీవ్రమైన అసంతృప్తికి లోనవుతాడు. తిరిగి ఆ స్వామిని చేరుకున్నప్పుడే సంపూర్ణ తృప్తి లభిస్తుంది.

మూడవ చరణం

ペరతేనియ చవికని వా తెరలే నానితి మప్పుడు అరుదుగ చక్కెర మోవి - మ్మంటివి యిది యేరా సిరి నన్నలమేల్మంగను - శ్రీవేంకటపతి కలసిన యిరవుగ పొందుల కంటెను- నికనెక్కడి వలపు

తాత్పర్యము

అప్పుడు కొండతేనె లాంటి నా పెదవుల రుచిని ఎంతో ఆశగా ఆస్వాదించావు. ఇప్పుడేమో అపురూపంగా నా చక్కెర మోవిని ఇమ్మని వేడుకుంటున్నావు, ఇదేమి వింత? ఐనా, లక్ష్మీస్వరూపిణి నైన నన్ను (అలమేలుమంగను) నా ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటపతి సముచితంగా వచ్చి కూడిన తర్వాత... ఇంతకంటే మించిన గొప్ప వలపు, సుఖం ఇంకేముంటుంది స్వామీ!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు శృంగార రసం పతాక స్థాయికి చేరుకుంటుంది. నాయిక అలుకలన్నీ వీడి, శ్రీవేంకటేశ్వరుని కౌగిలిలో లీనమై, తమ బంధమే శ్రేష్ఠమైనదని ఒప్పుకుంటుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

కొండతేనె, చక్కెర లాంటి లౌకిక మధురిమలన్నీ భగవదానందం ముందు అల్పమైనవి. జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగమ్మ (ప్రకృతి) పురుషోత్తముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో (పరమాత్మతో) శాశ్వతంగా లీనమవ్వడమే సర్వోత్కృష్టమైన మోక్ష సామ్రాజ్యం.

235

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విరహవేదనలో ఉన్న అలమేలుమంగమ్మ అవస్థలను, శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై ఆమెకు గల ప్రేమాతిశయాన్ని దూతిక ద్వారా నాయకునికి ఎంతో రమణీయంగా విన్నవిస్తున్నారు. నిదురలోనూ, మెలకువలోనూ స్వామి ధ్యానంలోనే మునిగి తేలే నాయిక అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వనితకు నీ మీది - వలపెట్టిదో గాని యెనయక కలనైన - నేమరదయ్య

తాత్పర్యము

ఓ వేంకటేశ్వరా! ఆ అలమేలుమంగకు నీపై ఎలాంటి ప్రేమో గాని, నిన్ను కూడకపోయినా (ఎడబాటులో ఉన్నా) కలలోనైనా నిన్ను అస్సలు మరచిపోవడం లేదయ్యా!

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ముద్ర ఉన్న మూడవ చరణం వ్రాతప్రతిలో అరకొరగా, తారుమారై ఉండగా ఇక్కడ సరిచేయబడింది. ఈ సంకీర్తన ప్రకరణం ప్రకారం, నాయిక యొక్క ప్రేమాతిశయాన్ని దూతిక నాయకునికి వివరించి చెప్పడం, అలాగే నాయిక పొందిన పరవశాన్ని (పొసంగెననుటకు) 'మూడు మూపులగుట' లేదా 'మూపులు మూడగుట' వంటి తాళ్లపాక వారి సాహిత్య విశిష్టమైన, చవిగల పదబంధాలతో వర్ణించడం ఇక్కడి విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవాత్మకు పరమాత్మపై కలిగే అనన్యమైన అనురాగాన్ని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది. బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంధం తెగిపోయినా, అంతరంగంలో (కలలో సైతం) భగవత్స్మరణ నిరంతరం సాగుతూనే ఉంటుందనే ఆత్మీయ స్థితి ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

నిదురబోయిపోయి నెలతకలవరించి అదన నీ కెమ్మోవి - అడుగునయ్య గుదిగొన్న పూబంతి - గోర నొక్కుచు, బి ట్టదరి నొవ్వదు గదా - అనునయ్య

తాత్పర్యము

స్వామీ! ఆ సుందరి గాఢనిద్రలోకి జారుకుంటూనే కలలో నీ గురించే కలవరిస్తోంది. సరైన సమయం చూసి నీ ఎర్రని పెదవుల అమృతాన్ని ఇవ్వమని అడుగుతోంది. నిద్రలోనే పూబంతిని గట్టిగా గోటితో నొక్కుతూ, ఒకవేళ ఆ నొక్కులకు నీకు నొప్పి కలిగిందేమోనని భయంతో ఒక్కసారిగా ఉలిక్కిపడి 'నొప్పి పెట్టలేదు కదా!' అని ఆరాటపడుతోందయ్యా!

విశేషాలు

కలలో కూడా ప్రియుడి గురించిన ఆలోచనలు, ఆయనకు నొప్పి తగులుతుందేమోనన్న నాయిక ఆర్తిని అన్నమయ్య అత్యంత సహజమైన శృంగార భావనలతో, సుకుమారంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు లౌకిక ప్రపంచాన్ని మరచి సుషుప్తి (నిద్ర) స్థితికి చేరుకున్నా, అతని అంతఃచేతనలో భగవంతుని సాన్నిధ్య రసానుభూతి నిలిచే ఉంటుంది. భగవంతుని ఆనందానికి ఏ చిన్న విఘ్నం కలగకూడదని ఆరాటపడటమే నిజమైన శరణాగతి లక్షణం.

రెండో చరణం

సారెకు మమ్మునెక - సక్కెమాడగవచ్చి కోరి (నిన్నెరెగిరా) - కొట్టునయ్య గారవమ్మున మమ్ము - పేరబిలువవచ్చి కూరిమి నిను పేరు - కొనునయ్య

తాత్పర్యము

మాతో పదే పదే పరిహాసాలు ఆడటానికి మా దగ్గరకు వచ్చి, నీవే గుర్రానివై వచ్చినట్లు భావించి మమ్మల్ని కొడుతుంటుంది. మమ్మల్ని ఎంతో ఆదరంగా పేరు పెట్టి పిలవబోయి, ఆ ప్రేమ పరవశంలో మా పేర్లకు బదులు నీ పేరే (గోత్రస్థలనం) గట్టిగా పలకరిస్తుందయ్యా!

విశేషాలు

నాయిక పొందిన విరహోన్మాదం వల్ల కలిగిన 'గోత్రస్థలనం' (ఒకరి పేరుకు బదులు మరొకరి పేరు పిలవడం) అనే అవస్థను, చెలికత్తెలతో ఆమె ప్రవర్తించే తీరును దూతిక ఇక్కడ నాయకునికి వివరిస్తోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తి పరాకాష్టకు చేరినప్పుడు భక్తునికి సర్వమూ భగవన్మయంగానే కనిపిస్తుంది. ఎవరిని చూసినా, ఎవరితో మాట్లాడుతున్నా నాలుకపై నిరంతరం ఆ హరినామస్మరణే స్ఫురిస్తుందనే పరమ సత్యం ఇందులో అంతర్గతంగా ఉంది.

మూడో చరణం

చెలియ వీడెము సేసి – సేసి మరి నిన్ను అలరి తమ్ములము గొ మ్మనునయ్య అలమేలుమంగ వేంకట - ప్పడ నిను గూడి అలరి మూడు మూపు - లౌనయ్య

తాత్పర్యము

ఆ చెలియ తాంబూలాన్ని చక్కగా తయారుచేసి, నువ్వు ఎదురుగానే ఉన్నట్లు భావించి 'స్వామీ! ఈ తమ్ములాన్ని స్వీకరించు' అని ఆనందంగా అందిస్తోంది. ఓ వేంకటేశ్వరా! అలమేలుమంగవైన నిన్ను కూడినప్పుడు ఆమె పొందే సంతోషం వల్ల ఆమె శరీరం పులకించి, ఎంతో అపురూపమైన ఆనంద పరవశత్వానికి (మూడు మూపులు) లోనవుతోందయ్యా!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు శృంగార రస పరిపాకం కనిపిస్తుంది. వేంకటేశ్వరునితో అలమేలుమంగమ్మ పొందే ఐక్యతను, తద్వారా ఆమె పొందే అపరిమిత ఆనందాన్ని ఇక్కడ ఎంతో లాలిత్యంగా ముగించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

తాంబూల సమర్పణ అనేది భక్తుడు భగవంతునికి చేసే ఆత్మనివేదనకు ప్రతీక. జీవాత్మ అయిన అలమేలుమంగ, పరమాత్మ అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో సంపూర్ణంగా లీనమైనప్పుడు లభించే బ్రహ్మానందమే ఇక్కడ 'మూడు మూపులు కావడం' లేదా పులకించిపోవడం అనే అంతరార్థాన్ని కలిగి ఉంది.

236

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యుల వంశీయులు నిజమైన ప్రేమకు, వలపుకు గల నిదర్శనాలను అత్యంత శాస్త్రీయంగా వర్ణించారు. కేవలం పైకి ప్రేమించుకుంటున్నానని చెప్పడం కాకుండా, అంతరంగంలోనూ, శారీరక చేష్టలలోనూ ఆ వలపు యొక్క లక్షణాలు ఎలా వ్యక్తమవుతాయో నాయిక ద్వారా నిరూపించడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వలచినందుకు గురుతు వలె గాక, వూరకే వలచితి ననుకో - వలె నటే తరుణి?

తాత్పర్యము

ఓ సుందరీ! ఒకరిని ప్రేమించినందుకు (వలచినందుకు) దానికి తగ్గ గుర్తులు, ఆనవాళ్లు కనిపించాలి గానీ... ఏ రుజువులూ లేకుండా ఊరికే ప్రేమించానని నోటితో అనుకుంటే సరిపోతుందా? (సరిపోదు కదా!)

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఈ సంకీర్తన పెదతిరుమలయ్య రచన. తాళ్లపాకవారి 'భావకోశం' లో 'వలపు' అనే పదానికి గల అర్థం, లక్షణం, నిర్వచనం ఈ సంకీర్తనంలో నిబద్ధమై ఉన్నాయి. సాధారణ పదకోశాలు వలపు అంటే 'కోరిక' అని ఇచ్చి ఊరుకుంటాయి; కానీ కవి భావకోశం ఇక్కడ ప్రేమ యొక్క స్పందనలను (సంధులు అదరడం, మేను పులకించడం వంటి మనస్తత్వ, భాషాశాస్త్ర సంబద్ధమైన 'డిస్కోర్స్ అనాలిసిస్' అంశాలను) విశదీకరిస్తుంది. క్షేత్రయ్య వంటి కవులు వలపుకు విరహోత్కంఠిత లక్షణాలను చెబితే, తాళ్లపాకవారు వలచినందుకు ఏదైనా గుర్తుండిపోయే అనుభూతి మిగలాలనే లక్ష్యాన్ని ఇక్కడ ఆలంకారికులకు, భరతనాట్య నిపుణులకు ఆనుకూల్యంగా ఉండేలా ప్రదర్శించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతునిపై భక్తి ఉందని కేవలం పెదవులతో చెబితే సరిపోదు; దానికి తగిన తన్మయత్వం అంతరంగంలో కలగాలి. నిజమైన భక్తునికి స్వామి దర్శన భాగ్యం కోసం ఆరాటం, ఆయన నామం వినగానే కలిగే ఆనంద బాష్పాలు, పులకరింతలే నిజమైన భక్తికి గుర్తులు.

మొదటి చరణం

అరుదైన తన ప్రాణ - పదమైన విభు రాక కెదురు చూడగ సంధు లదరంగ వలదా? ముదముతో తన పతిని మదిలోన దలచితే మదన సదనమునందు పద నెంచ వలదా?

తాత్పర్యము

అపురూపమైనవాడు, తన ప్రాణ సమానుడైనవాడు అయిన భర్త రాక కోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు నాయిక యొక్క శరీర సంధులు (కీళ్లు, అంగాలు) తొందరపాటుతో, ఆరాటంతో కదలాడాలి కదా! ఎంతో సంతోషంతో తన పతిని మనసులో తలుచుకోగానే, మన్మథుని ఆలయమైన అంతరంగంలో ప్రణయానికి తగిన పదును (సిద్ధత) ఏర్పడాలి కదా!

విశేషాలు

ప్రియుని రాకను ఆశించే నాయికలో కలిగే శారీరక, మానసిక మార్పులను అన్నమయ వంశీయులు ఇక్కడ ఎంతో శాస్త్రబద్ధంగా, నాయికా లక్షణాలకు అనుగుణంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పరమాత్మ సాక్షాత్కారం కోసం వేచి చూసే జీవుని అంతరంగం నిరంతరం తల్లడిల్లుతుంది. భగవంతుని లీలలను హృదయంలో ధ్యానించినప్పుడే, సాధకుడి మనసు భక్తి రసంతో ఆర్ద్రమై (పదునెక్కి) దైవ సాన్నిధ్యానికి యోగ్యంగా మారుతుంది.

రెండవ చరణం

సదయుడు తన స్వామి యదె వచ్చె నని వింటె వుదుటుగుబ్బలు మిగుల - నుప్పొంగ వలదా? కదిసి తన నాయకుని కనులార జూచితే పొదలి తన మేనెల్ల - పులకించ వలదా?

తాత్పర్యము

దయామయుడైన తన స్వామి అదిగో వస్తున్నాడని వినగానే, నాయిక హృదయం ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోవాలి కదా! తీరా ఆ నాయకుడు దగ్గరకు రాగా, ఆయనను కనులార చూడగానే ఒళ్లంతా పొంగిపోయి రోమాంచం (పులకరింత) కలగాలి కదా!

విశేషాలు

నాయకుని రాక గురించిన 'శ్రవణం' వల్ల కలిగే హర్షం, 'దర్శనం' వల్ల కలిగే సాత్విక భావాలైన పులకరింతలను ఇక్కడ క్రమ పద్ధతిలో వర్ణించడం కవి కవితా శిల్పానికి నిదర్శనం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

శ్రవణం, దర్శనం అనేవి నవవిధ భక్తి మార్గాలలో ముఖ్యమైనవి. భగవంతుని కథలను విన్నప్పుడు హృదయం ద్రవించాలి, ఆయన దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని స్మరించినప్పుడు సంతోషంతో ఒళ్లు పులకించాలి; ఇదే నిజమైన భక్తుని లక్షణం.

మూడవ చరణం

పొలుచు తన వల్లభుని పలుకు చెవులను వింటె కలియకనె పదహారు కళ లూర వలదా? వెలది యలమేల్మంగ - వేంకటేశు గూడితే పొలయలుకలు మాని పొందు గావలదా?

తాత్పర్యము

అందగాడైన తన వల్లభుని మధురమైన మాటలు చెవులపడగానే, ఇంకా శారీరకంగా కలవకముందే నాయిక ముఖంలో షోడశ (పదహారు) కళలు ఒలికిపోవాలి కదా! ఆ వెలదియైన అలమేలుమంగమ్మ తన ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని కూడినప్పుడు... ఇక తనపై పైకి నటించే ప్రణయ కోపాలను (పొలయలుకలను) పూర్తిగా వీడి, ఆయనతో అన్యోన్యంగా కలిసిపోవాలి కదా!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో తాళ్లపాక కవుల ముద్ర అయిన శ్రీవేంకటేశ్వర, అలమేలుమంగల ప్రస్తావన వస్తుంది. ప్రియుని మాట వినగానే నాయిక ముఖం చంద్రుని వలె షోడశ కళలతో ప్రకాశిస్తుందని, స్వామి చేరగానే అలుకలన్నీ కరిగిపోతాయని ఇక్కడ మనోహరంగా ముగించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవద్వచనాన్ని (వేదాంత వాక్యాలను) విన్నప్పుడు జీవునిలో జ్ఞానకళలు ప్రకాశిస్తాయి. జీవాత్మ అయిన అలమేలుమంగ, పరమాత్మ అయిన వేంకటేశ్వరునితో ఐక్యమైనప్పుడు... సంసార సంబంధమైన అజ్ఞానపు అలుకలన్నీ తొలగిపోయి, జీవుడు నిత్య ఆనందమనే మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.

237

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు తిరుమల క్షేత్ర పాలకుడైన శ్రీ ఆదివరాహస్వామిపై నాయికకు గల ప్రణయ బంధాన్ని, విరహార్తిని ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు. తనను మనసారా ప్రేమించిన అలమేలుమంగను పరమేశ్వరుడు వేధించకుండా త్వరగా ఆదరించాలని, నాయిక తన వింత కానుకల ద్వారా స్వామిని వేడుకోవడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వలచినదానిని - వగలబెట్ట నీకు అలవియౌనా? వోరి! ఆదివరాహ

తాత్పర్యము

ఓయీ ఆదివరాహస్వామీ! నిన్ను మనసారా వలచిన (ప్రేమించిన) నన్ను ఈ విధంగా వగలతో, విరహ తాపాలతో బాధించడం నీకు తగునా? ఇది నీకు సాధ్యమా? (దయచేసి నన్ను కరుణించు).

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... "నీకై వలచినదానిని వగల బెట్టకుండా ఆదరించవయ్యా ఆదివరాహా!" అంటూ తిరుమలలో వెలసిన ఆదివరాహస్వామి పరంగా సాగే అరుదైన, సుందరమైన కీర్తన ఇది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

అనన్య శరణాగతితో భగవంతుడిని ఆశ్రయించిన జీవుడు, స్వామి అనుగ్రహం కోసం ప్రార్థించే ఆర్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది. భక్త పరాధీనుడైన భగవంతుడు తనను నమ్మిన భక్తులను ఎక్కువ కాలం పరీక్షించకుండా త్వరగా సాక్షాత్కరించాలనే ఆరాటమే ఈ వలపు.

మొదటి చరణం

గందవొడినే నీకు - గానుకజేసితే అందుకొనవదేమి ఆదివరాహ! విందైన కప్పురపు- వీడెమిచ్చినా నొల్లవు అందమా యిదినీకు ఆదివరాహా

తాత్పర్యము

ఆదివరాహస్వామీ! నా విరహ తాపాన్ని సూచించే సుగంధభరితమైన చందనపు పొడిని నీకు కానుకగా ఇస్తే ఎందుకు అందుకోవు? ఎంతో వింతైన, పరిమళ భరితమైన కర్పూర తాంబూలాన్ని సమర్పించినా వద్దంటున్నావు; నాపై ఇంత అలక వహించడం నీ వంటి సౌందర్యమూర్తికి అందమా?

విశేషాలు

నాయిక స్వామి సేవ కోసం చందనాన్ని, తాంబూలాన్ని ఆశగా సిద్ధం చేసుకున్నా, స్వామి ఉపేక్షించడం వల్ల కలిగిన ప్రణయ కోపం ఇక్కడ ఎంతో లాలిత్యంగా వ్యక్తమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు సమర్పించే బాహ్య ఉపచారాలైన గంధం, తాంబూలాల కంటే... అంతరంగ పూజను, నిష్కల్మషమైన ప్రేమను పరమాత్మ ఆశిస్తాడు. జీవుడు తన అహంకారాన్ని వీడి లీనమవ్వడమే స్వామికి నచ్చే నిజమైన సేవ.

రెండవ చరణం

వేడుకనే నీతో మాటాడగమారు మా టాడవదేమో - ఆదివరాహ కూడి గుబ్బలు - కుమ్మిబిగించితే నాడుకొనేవందరిలో నాదివరాహ

తాత్పర్యము

ఓ ఆదివరాహా! నేను ఎంతో సంతోషంతో, ముచ్చటగా నీతో మాట్లాడాలని వస్తే నువ్వు ఎదురు సమాధానం చెప్పవేమి? తీరా నిన్ను గట్టిగా కౌగిలించుకుని పెనవేసుకుంటే, లోకంలోని వారందరిలో నన్ను ఎగతాళిగా ఆడుకుంటావా స్వామీ!

విశేషాలు

నాయకుని మౌనం నాయికను వేధిస్తోందని, వారి మధ్య గల ప్రణయ సంభాషణలలోని చతురతను అన్నమయ్య ఇక్కడ పదబంధాల ద్వారా రసవత్తరంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సాధకుడు భగవంతునితో అనుసంధానం కావాలని ధ్యానిస్తున్నప్పుడు, స్వామి నుండి ఎలాంటి సంకేతాలు లభించనప్పుడు కలిగే నిరాశే ఇక్కడి మౌనం. లోక నిందలను సైతం లెక్కచేయకుండా దైవ సాన్నిధ్యాన్ని కోరడమే ఉత్తమ భక్తి లక్షణం.

మూడవ చరణం

చక్కెరకెమ్మోవిని-చవిగొమ్మని యిచ్చితే అక్కర గైకొనేవు - ఆదివరాహ మక్కువ వేంకటప్రభుడ - మరుకేళిమించితే, నక్కుదించననేవు - ఆదివరాహ

తాత్పర్యము

కానీ, చక్కెర వంటి నా తీపి పెదవుల అమృతాన్ని ఆస్వాదించమని ఇస్తే మాత్రం ఎంతో ఇష్టంగా (అక్కరతో) స్వీకరిస్తావు ఓ ఆదివరాహా! నాపై అమితమైన మక్కువ గల ఓ వేంకటప్రభుడా! మన ప్రణయ కేళి హద్దులు మంచినప్పుడు, నన్ను నీ రొమ్ముకు (హృదయానికి) గట్టిగా హత్తుకుని ఇక వదలనంటావు కదా స్వామీ!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య 'ఆదివరాహ' ముద్రతో పాటు 'వేంకటప్రభు' అనే ముద్రను కూడా జోడించి, తిరుమల వరాహస్వామి, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అనే అభేద భావాన్ని చాటారు. నాయిక అలుకలు కరిగి, స్వామి ఆమెను ఆదరించడంతో కీర్తన మంగళాంతమవుతుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

శ్రీవరాహమూర్తి, శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఇద్దరూ ఒక్కటే అయిన పరమాత్మ స్వరూపాలు. జీవాత్మ తన సర్వస్వాన్ని దైవానికి అర్పించినప్పుడు, ఆ పరమాత్ముడు భక్తుడిని తన హృదయ పీఠంపై (నక్కున) నిలుపుకుని శాశ్వతమైన మోక్షానందాన్ని, బ్రహ్మైక్య స్థితిని ప్రసాదిస్తాడు.

238

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగమ్మ ప్రణయ గర్వాన్ని, ఆమెకు శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై గల తిరుగులేని ఆధిక్యతను ఎంతో సాహసోపేతంగా వర్ణించారు. నాయకుడు ఎంతటి పంతాలు, బిరుదులు ప్రదర్శించినా, తన వలపు శక్తితో ఆ స్వామినే లొంగతీసుకుంటానని నాయిక తన సఖితో సగర్వంగా పలికే చతురత ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వలవనని యనుకొనే(దే) వాని బిరుదు, వాని వలచీ - పశ(పరచుకొనేదే) నా బిరుదు

తాత్పర్యము

నాపై వలపు (ప్రేమ) లేదంటూ పంతాలు పోవడం ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని బిరుదు (గొప్పదనం) అయితే... అటువంటి వానిని కూడా నా ప్రేమతో వశపరచుకోవడమే నాకున్న అసలైన బిరుదు, సామర్థ్యం!

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... తనను కాదనే శ్రీవేంకటేశ్వరుని సమర్థవంతంగా కైవశం చేసుకోవడమే నాయికకు గల గొప్ప బిరుదుగా ఈ సంకీర్తనంలో నిరూపించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడు ఒక్కోసారి భక్తునికి లొంగనట్లు, దూరంగా ఉన్నట్లు (నిర్గుణ స్థితిని ప్రదర్శిస్తూ) నటిస్తాడు; అది ఆయన లీలా బిరుదు. కానీ, భక్తుడు తన అనన్యమైన, నిశ్చలమైన భక్తిపాశంతో ఆ పరమాత్ముడినే తన హృదయంలో బంధించి కైవశం చేసుకుంటాడు; ఇది భక్తికి గల అసలైన శక్తి.

మొదటి చరణం

పూరక సనుగలయ కుండే ననేదే వాని బిరుదు పేరిమితో వాని ర ప్పించుకొనేదే నా బిరుదు బీరముతో (నన్నటమట) - పెట్టేదే వాని బిరుదు చేరి వాని మత్తునిగా - జేసేదే నా బిరుదు

తాత్పర్యము

ఊరికే నన్ను వచ్చి కలుసుకోను అని భీష్మించుకు కూర్చోవడం వాని బిరుదు; కానీ నా అమితమైన ప్రేమతో వానిని నా చెంతకు రప్పించుకోవడమే నా బిరుదు. తన మగసరి పంతంతో నన్ను కంగారు పెట్టాలని చూడడం వాని బిరుదు; అయితే వానిని చేరదీసి నా ప్రణయపాశంలో మత్తెక్కిపోయేలా చేయడం నా బిరుదు చెలియా!

విశేషాలు

నాయకునికి నాయికకు మధ్య సాగే అహాల (ఈగోల) ఘర్షణను, చివరకు నాయిక ప్రేమే విజయం సాధించే తీరును అన్నమయ్య ఇక్కడ రసవత్తరంగా మలిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సాధకుడిని పరీక్షించడానికి భగవంతుడు ఉపేక్షించినా, ఆర్తితో కూడిన ప్రార్థన (పేరిమి) ఆయనను దిగివచ్చేలా చేస్తుంది. మాయతో జీవుడిని భ్రమ పెట్టడం దేవుని లీల అయితే, భక్తితో ఆ మాయను దాటి స్వామినే పరవశుడిని చేయడం భక్తుని వైశిష్ట్యం.

రెండవ చరణం

లేతమాటలను తే - లించే సనేదే వాని బిరుదు మోతపు మోహపు జలధి ముంచేదే నా బిరుదు చేతలలోను గా జేసేననేదే వాని బిరుదు నాతిరో మోవిపై పల్లు నాటించుటే నా బిరుదు

తాత్పర్యము

తన లేత లేత తీపి మాటలతో నన్ను తేలికగా ముంచేయాలని చూడడం వాని బిరుదు; కానీ వానిని అపరిమితమైన నా మోహసముద్రంలో ముంచెత్తడం నా బిరుదు. తన చాకచక్యపు చేతలతో నన్ను వంచించాలనుకోవడం వాని బిరుదు; ఓ చెలియా! మన కలయికలో వాని పెదవులపై నా పంటి గాటు వేసి నా ముద్ర వేసుకోవడమే నా బిరుదు.

విశేషాలు

నాయకుని మాటల కన్నా, తన శృంగార భావనల తీవ్రతే మిన్న అని నాయిక నిరూపించే అత్యంత పచ్చి శృంగార వర్ణన ఈ చరణంలో కనిపిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని దివ్య వాక్యాలు (వేదాలు) జీవుని లాలిస్తాయి. అయితే భక్తుడు తన తన్మయత్వమనే మోహ జలధిలో స్వామిని ముంచుతాడు. కేవలం మాటలకే పరిమితం కాకుండా, భగవదనుభూతిని అంతరంగంలో గాఢంగా (పంటిగాటు వలె) ముద్రించుకోవడమే జీవుని సార్థకత.

మూడవ చరణం

మరచి నాకు దిక్కననే - మతమిప్పుడు వాని బిరుదు కెరల సుపరతుల జొ - క్కించుటే నా బిరుదు యిరవొంద నాకు మన- సియ్య ననేదే వాని బిరుదు గురిగా శ్రీవేంకటేశు దక్క - గొనేదే నా బిరుదు

తాత్పర్యము

నన్ను మరిచిపోయి 'నాకు నేనే దిక్కు, నేనెవరికీ లొంగను' అనే సిద్ధాంతాన్ని ప్రదర్శించడం ఇప్పుడు వాని బిరుదు; కానీ ఉవ్వెత్తున ఎగసే నా రతి వినోదాలతో వానిని మైమరపించి చొక్కించడం నా బిరుదు. నాకు మనస్ఫూర్తిగా లొంగి మనసు ఇవ్వనని పంతం పట్టడం వాని బిరుదు; లౌక్యంగా నా గురి తప్పకుండా ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని పూర్తిగా నావాడిని చేసుకోవడమే నా అసలైన బిరుదు!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు నాయిక సాధించిన ప్రణయ విజయం ఆవిష్కృతమవుతుంది. 'దిక్కు నేనే' అనే స్వామి అహాన్ని అలమేలుమంగమ్మ తన అచంచలమైన ప్రేమతో కరిగించి, తన వాడిని చేసుకుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

'నేనే సర్వస్వతంత్రుడను' అనే పరమాత్మను, సుపరతులు (ఉత్తమమైన భక్తి సమాధి స్థితి) ద్వారా భక్తుడు మైమరపిస్తాడు. భగవంతుడు ఎంత నిరాకార, నిర్గుణ పంతాలు పోయినా... జీవాత్మ శరణాగతి అనే గురితో ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాకారంగా దక్కించుకుని బ్రహ్మైక్యాన్ని పొందుతుంది; అదే జీవుని పరమ బిరుదు.

239

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విరహ తాపంతో తల్లడిల్లుతున్న అలమేలుమంగమ్మ ఆర్తిని ఎంతో సుకుమారంగా వర్ణించారు. తనపై పంతం వీడి, త్వరగా రమ్మని దూతికల ద్వారా శ్రీవేంకటేశ్వరునికి నాయిక కబురు పంపడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వాని రమ్మనవే అక్కరో! - వాని రమ్మనవె చెలియ వాని రమ్మనే ననవె - వాని రమ్మనే ననవె మానినిరో చలము మాని మలగునియనిన్ర స్వామిని

తాత్పర్యము

ఓ అక్కా! వానిని ఇక్కడికి రమ్మని చెప్పవే. ఓ చెలియా! వానిని రమ్మని నేను అన్నానని వెళ్లి చెప్పవే. ఓ సుందరీ! నాపై ఉన్న పంతాన్ని (చలము) వీడి, నన్ను ఆదరించడానికి నా ప్రాణనాథుడైన ఆ స్వామిని త్వరగా రమ్మనవే!

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఈ సంకీర్తనలో పల్లవి స్థానమున 'శిఖాపదము' (పల్లవిని అనుసరిస్తూ సాగే అదనపు పంక్తులు) ప్రత్యేకంగా ఉంది. రెండేసి పాదములు గల నాలుగు చరణములతో, చక్కని అంత్యానుప్రాసలతో ఎంతో ఆలంకారికముగా సాగిన తాళ్లపాకవారి అపురూప రచన ఇది. తాళ్లపాక కవులదే అయిన 'రమ్మనవే మాని రచనలు' అనే మరొక సంకీర్తన కూడా ఇటువంటి ఎత్తుగడతోనే సాగడం విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని ఎడబాటును భరించలేని జీవాత్మ, తన గురువులనో లేదా తోటి భక్తులనో (అక్క, చెలియ) ఆ స్వామిని తన చెంతకు చేర్చమని వేడుకునే ఆర్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది. లౌకిక బంధాల చలనాన్ని వీడి, దైవ సాన్నిధ్యాన్ని ఆశ్రయించడమే ఇందులోని పరమార్థం.

మొదటి చరణం

తనకునాకు బోదు - తరుణి! యేటివాదు మనసు నిలువనీదు నె - మ్మదిని నిదురరాదు

తాత్పర్యము

ఓ తరుణీ! వానికీ నాకూ అసలు పడడం లేదు, మా మధ్య ఈ అనవసరపు వాదనలు ఎందుకు? ఈ విరహం వల్ల నా మనసు ఒక్కచోట నిలవడం లేదు; కంటికి అసలు నిదుర కూడా రావడం లేదమ్మా!

విశేషాలు

విరహ వేదనలో ఉన్న నాయికకు కలిగే మానసిక ఆందోళనను, నిద్రలేమిని అన్నమయ్య ఎంతో సహజమైన శైలిలో, సులభమైన పదాలతో ఇక్కడ వ్యక్తపరిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పరమాత్మకు దూరమైనప్పుడు జీవునికి లౌకిక ప్రపంచంలో ఎక్కడా శాంతి లభించదు. సంసార మాయలో చిక్కుకున్న మనసు భగవత్సాక్షాత్కారం కోసం తపించినప్పుడు, లౌకిక సుఖాలనే నిద్ర (అజ్ఞానం) పటాపంచలైపోతుందనేది ఇందులోని అంతరార్థం.

రెండవ చరణం

చిన్ననాడె చాల - చెలిమి సేయ (మేల) కన్నడ లికనేల - విన్నవించ జాల

తాత్పర్యము

చిన్నతనం నుండే మేము ఎంతో అన్యోన్యంగా స్నేహం (ప్రేమ) చేశాము; అది ఎంతో మేలైన బంధం. అటువంటప్పుడు ఇప్పుడు నాపై ఈ ఉపేక్ష (కన్నడలు/నిరసన) ఎందుకు? నా బాధను వానికి అంతకంటే ఎక్కువగా నేను విన్నవించుకోలేనని చెప్పవే!

విశేషాలు

చిన్ననాటి నుండి ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తుచేస్తూ, ప్రియుడు చూపే అలసత్వాన్ని తట్టుకోలేక నాయిక పడే ఆవేదనను ఈ చరణం ప్రతిబింబిస్తుంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవునికి పరమాత్మకు గల సంబంధం ఈనాటిది కాదు, అది సృష్టి ఆది నుండి (చిన్ననాటి నుండి) ఉన్న సనాతన బంధం. అంతటి అన్యోన్యమైన సంబంధం ఉన్నప్పుడు, స్వామి తనను ఇక పరీక్షించకుండా త్వరగా కరుణించాలని భక్తుడు ఆరాటపడటమే ఇక్కడి విన్నపం.

మూడవ చరణం

కంతుఁడమ్ములేసీ - కరుణను (నెడబాసీ) వింతజేసి శ్రీвеంకట - విభుఁడు జాగు చేసీ

తాత్పర్యము

మన్మథుడు నాపై బాణాలు వేసి వేధిస్తున్నాడు; నా స్వామి నన్ను కరుణించకుండా ఎడబాసి ఉన్నాడు. నా ప్రాణనాథుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు నన్ను ఇలా వింత వింత అవస్థల పాలు చేస్తూ, నా దగ్గరకు రావడానికి ఎందుకంత ఆలస్యం (జాగు) చేస్తున్నాడో కదా!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు కీర్తన ముగుస్తుంది. మన్మథుని బాణాల వల్ల కలిగే విరహ తాపానికి, వేంకటేశ్వరుని ఆలస్యమే కారణమని నాయిక సఖి ఎదుట వాపోతున్నట్లుగా దీనిని మలిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

లౌకిక తాపాలు (కంతుడమ్ములు) జీవుడిని వేధిస్తున్నప్పుడు, భగవంతుని అనుగ్రహం త్వరగా లభించకపోతే సాధకుడు తీవ్రమైన ఆవేదనకు లోనవుతాడు. జగత్పతియైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు త్వరగా వచ్చి తనను లౌకిక బంధాల నుండి విముక్తుడిని చేసి, తనలో లీనం చేసుకోవాలని ఆత్మసమర్పణ చేయడమే ఈ మధుర భక్తిలోని పరమ రహస్యం.

240

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు మానవ సమాజంలో కనిపించే వివిధ రకాల శారీరక, మానసిక లోపాలను "తెగుళ్లు" (వ్యాధులు లేదా అవగుణాలు) గా వర్ణిస్తూ అద్భుతమైన నీతిని బోధించారు. లౌకిక జీవితంలో మనుషులు కొనితెచ్చుకునే దుర్గుణాలన్నీ ఒక ఎత్తయితే, భగవద్భక్తి లేకపోవడమే అన్నింటికంటే పెద్ద రోగమని వివరించడం ఈ సంకీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

వారివారికి తె(వులు) వాలాయముగ నరు(ని) (నారి) వంకను బుట్టె - నడుమ నొక తె(వులు)

తాత్పర్యము

ఈ లోకంలో మనుషులకు రకరకాల రోగాలు, కష్టాలు రావడం సహజం. మానవునికి స్త్రీ వ్యామోహం లేదా సంసార బంధాల వల్ల నిరంతరం ఏదో ఒక మానసిక వ్యాధి (బాధ) కలుగుతూనే ఉంటుంది; వీటి మధ్యలో మరొక పెద్ద తెగులు కూడా వచ్చి చేరుతుంది.

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఇటువంటి నీతి, వైరాగ్య పూరితమైన పాటలు వ్రాతప్రతిలో ఇతర సంకీర్తనలతో కలగలుపులయ్యాయి. వేర్వేరు పాఠాంతరాలను (ప్రతులను) జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, సరిపోల్చి మాత్రమే ఈ పాఠాన్ని పరిష్కరించడం జరిగింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

మానవ జన్మ ఎత్తిన ప్రతి ఒక్కరికీ లౌకిక మాయ, అజ్ఞానం అనేవి పుట్టుకతోనే వచ్చే పెద్ద రోగాలు. ఈ సంసార చక్రం నుండి విముక్తి పొందనంత కాలం జీవునికి మనశ్శాంతి లభించదనే పరమార్ధాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ సూచించారు.

మొదటి చరణం

యతికి గోపంబైతె - యెడద బాయని తెవులు సతికి యవగుణమైతె చాల తెవులు మతిహీనుడై సుతుఁడు - మాట వినకుంటేను ఆతని తలిదండ్రులకు - నాత్మలోఁ దెవులు

తాత్పర్యము

సమస్తాన్ని త్యజించిన సన్యాసికి (యతికి) కోపం వస్తే, అది అతని హృదయాన్ని వదలని పెద్ద రోగం అవుతుంది. ఇల్లాలు దుర్గుణాలు (అవగుణాలు) కలిగి ఉంటే అది ఆ సంసారానికి పెద్ద తెగులు. బుద్ధిహీనుడైన కొడుకు తల్లిదండ్రుల మాట వినకుండా తిరిగితే, అది ఆ కన్నవారి మనసుకు నిరంతరం బాధను కలిగించే మానసిక రోగం అవుతుంది.

విశేషాలు

సమాజంలోని వివిధ వ్యక్తుల బాధ్యతలను, వారి ప్రవర్తన వల్ల కలిగే నష్టాలను అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో లౌకిక జ్ఞానంతో, సూటిగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఉన్నవాడు క్రోధాన్ని జయించాలి, లేదంటే సాధన వృథా అవుతుంది. అలాగే జీవుడు సద్బుద్ధిని కలిగి ఉండి జగత్కర్త అయిన దేవుని ఆజ్ఞలకు (ధర్మానికి) బద్ధుడై నడుచుకోకపోతే, అది ఆత్మకు కలిగే జబ్బు వంటిదే.

రెండవ చరణం

పొరుగింట నే ప్రొద్దు - (పొరలేది) పెనుదెవులు వొరిమె లేని యూర - వున్నను దెవులు तरమెరుంగని దొరను దగిలి కొలుచుట తెవులు సరిగానివారితో - జగడమే తెవులు

తాత్పర్యము

ఎల్లప్పుడూ పొరుగింటి విషయాలలో తలదూరుస్తూ (పొరలాడుతూ) ఉండటం ఒక పెద్ద రోగం. ఐక్యత, ఓర్పు (ఒరిమె) లేని ఊరిలో నివసించడం ఒక తెగులు. యోగ్యత, స్థోమత లేని యజమానిని (దొరను) ఆశ్రయించి సేవించడం ఒక రోగం. మనతో సమానులు కాని వారితో (నీచLine) అనవసరంగా గొడవపడటం (జగడము) కూడా ఒక పెద్ద తెగులే అవుతుంది.

విశేషాలు

మానవ సంబంధాలలో, నిత్య జీవితంలో మనుషులు చేయకూడని పనులను, వాటి వల్ల కలిగే మానసిక అశాంతిని అన్నమయ్య ఎంతో చక్కగా ఎత్తిచూపారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సత్సంగం (మంచివారి సహవాసం) లేని చోట జీవించడం ఆత్మకు హానికరం. అశాశ్వతమైన లౌకిక దొరలను (మనుషులను) కొలిచే బదులు, సర్వసమర్థుడైన పరమేశ్వరుని కొలవడమే జీవునికి క్షేమకరం అనే వివేకం ఇక్కడ బోధించబడింది.

మూడవ చరణం

ధనవంతుఁడై దాన - (ధర్మ)మెఱుఁగని తెవులు (నెనరుతో) నిల్లాలి - నేలనిది తెవులు అనుదినము శ్రీవేంక - (టాధీశు) గొలువని మనుజులకు నేప్రొద్దు - మనసులో తెవులు

తాత్పర్యము

ఎంత డబ్బున్నా దానధర్మాలు చేయని పిసినారితనం ఒక పెద్ద రోగం. ఎంతో అనురాగంతో (నెనరుతో) ఉన్న భార్యను సరిగ్గా ఆదరించి పాలించకపోవడం ఒక తెగులు. వీటన్నింటికంటే మిన్నగా... నిత్యం ఆ శ్రీవేంకటాధీశుని పూజించని, స్మరించని మనుషులకు ఎప్పుడూ మనసులో అశాంతి అనే తెగులు ఉంటూనే ఉంటుంది.

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య తన సహజసిద్ధమైన వేంకటేశ్వర ముద్రతో కీర్తనను ముగించారు. లౌకిక రోగాలన్నింటినీ చెప్తూ వచ్చి, భగవద్భక్తి లేకపోవడమే అన్ని తెగుళ్ల కన్నా భయంకరమైనదని తేల్చి చెప్పారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సంపద ఉన్నప్పుడు లోకకల్యాణానికి ఉపయోగించాలి; హృదయంలో భక్తి ఉన్నప్పుడు దాన్ని సత్కార్యాలకు మళ్లించాలి. అన్ని రోగాలకు (భవరోగాలకు) పరమౌషధం శ్రీవేంకటేశ్వరుని చరణ శరణాగతి మాత్రమే. ఆ స్వామిని కొలవనివాడు ఎంతటి సుఖాలు అనుభవిస్తున్నా, వాడు అంతరంగంలో నిత్య దరిద్రుడే, నిత్య రోగియే అనే పరమ సత్యం ఇందులో ఆవిష్కృతమైంది.

241

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక కీర్తన భగవంతుని దశావతార లీలలను మనోహరమైన లాలిపాట రూపంలో వర్ణిస్తుంది. భక్తుల కోరికలను తీర్చడం కోసం శ్రీమహావిష్ణువు వివిధ రూపాలు ధరించి, ఆయా యుగాలలో ఏ విధంగా అలరించాడో ఈ సంకీర్తనలో సులభ శైలిలో వివరించబడింది.

పల్లవి

వారివారికిఁ దగిన - వాఁడ లాలి

(కోరిన వారింటి - గుమ్మడ! లాలి)

తాత్పర్యము

ఆ స్వామి తన్ను ఆశ్రయించిన భక్తులందరికీ, వారి వారి భక్తి ప్రపత్తులకు తగినట్లుగా దర్శనమిచ్చేవాడు. కోరి కొలిచే భక్తుల ఇండ్లలో కొలువై ఉండే ఆ పరమాత్మునికి ఇవే లాలిపాటలు.

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తనకు వ్రాతప్రతిలో రాగతాళాలు లభించలేదు. ఇది చాలా శిథిలమైన స్థితిలో లభ్యమైందని పీఠికాకారుల ద్వారా తెలుస్తోంది. ఈ పల్లవి 'వారివారికి' అనే ఆరంభంతో ఉన్న మరియొక సంకీర్తన పల్లవితో కలిసి కనిపిస్తుంది. శ్రీవేంకటరమణ ముద్రతో ఉన్న ఈ కీర్తన అన్నమయ్యదా లేక ఆయన మనుమడైన తిరువేంగళనాథునిదా అనే సందేహం ఉందని పరిశోధకులు అభిప్రాయపడ్డారు.

మొదటి చరణం

మీనమై జలనిధి - (మించు తరగల తొట్ల) మీద నూఁగినవాఁడ లాలి

ఆనందకమఠమై - అమృతంపు దొట్లలో నంది వూఁగినవాఁడ లాలి

(కోసల గొండల - క్రోడమై వారాశి) గునిసివూఁగినవాఁడ లాలి

మానారసింహుఁడై - (మహి) కడపతొట్లలో మరగివూఁగినవాఁడ లాలి

తాత్పర్యము

స్వామి మత్స్యావతారము (చేప) ఎత్తి సముద్రపు పెద్ద అలలనే ఉయ్యాల తొట్లుగా చేసుకుని ఊగాడు. కూర్మావతారము (తాబేలు) ఎత్తి అమృత మథన సమయంలో క్షీరసాగరమనే అమృతంపు తొట్లలో ఆనందంగా ఊగాడు. వరాహావతారము (అడవి పంది) ఎత్తి సముద్రపు లోతులలో భూదేవిని రక్షించడానికి ఉయ్యాలలూగాడు. నరసింహావతారము ఎత్తి హిరణ్యకశిపుని ఇంట గడప అనే తొట్లలో ఇష్టంగా ఊగాడు.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో ప్రతి పాదం మధ్యలో ఉండే రెండవ యతి లోపించడం వల్ల వాక్యాలను సవరించాల్సి వచ్చింది. 'మా నారసింహుడు' అనే పదం 'మాలోల నృసింహ' స్ఫూర్తిని తెలియజేయడానికి లేదా 'మానవసింహుడు' అనే దానికి బదులుగా వాడి ఉండవచ్చని వ్యాఖ్యాతలు పేర్కొన్నారు. వరాహావతార వర్ణనలో ప్రాస, యతి భంగం కలగడం వల్ల పాఠాన్ని కాస్త మార్చడం జరిగింది.

రెండవ చరణం

వామనుఁడవై త్రిభు-వనము లను తొట్లలో వరుసనూఁగినవాఁడ లాలి

రాముఁడై జమదగ్ని - రాజు తొట్లలోనూఁగు రసికశిఖామణి లాలి

ఆ మీద రఘురాము - (ఁడై) పుష్పకపు తొట్ల నంది వూఁగినవాఁడ లాలి

మామకొరకు గొల్ల - మందల తొట్లలో మరఁగి వూఁగినవాఁడ లాలి

తాత్పర్యము

వామనావతారంలో మూడు లోకాలను కొలిచి, ఆ ముల్లోకాలనే ఉయ్యాలలుగా చేసుకుని వరుసగా ఊగినవాడు. జమదగ్ని కుమారుడైన పరశురాముడిగా అవతరించి, క్షత్రియ రాజులనే తొట్లలో ఊగిన రసిక శిఖామణి. ఆ తర్వాత రఘురాముడై పుష్పక విమానమనే తొట్లలో ఆనందంగా ఊగాడు. శ్రీకృష్ణుడై తన మేనమామ అయిన కంసుని సంహరించడం కోసం గొల్ల మందలనే తొట్లలో ఇష్టంగా పెరిగి ఊగాడు.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో పరశురామ, రామ, కృష్ణ అవతారాల లీలలను ఉయ్యాల ఊగడంతో పోల్చడం చాలా అద్భుతంగా ఉంది. వ్రాతప్రతిలో అక్కడక్కడ అక్షరాలు లోపించినా, అర్థం చెడకుండా పండితులు దీనిని పూరించారు.

మూడవ చరణం

తగు బుద్ధ రూపమున – ధర్మంపు తొట్లలో తగిలి వూఁగినవాఁడ లాలి

పొగడొంద కలికివై - భూమి తొట్లలోన పొసగనూఁగినవాఁడ లాలి

తగు నలమేల్మంగఁ - (దమిని) కౌఁగిలి తొట్ల తగిలి వూఁగినవాఁడ లాలి

చిగురిం(చుమౌనిజన - చిత్తడోలిక లూఁగు) - శ్రీవేంకటారమణ లాలి

తాత్పర్యము

బుద్ధుని రూపంలో ధర్మమనే ఉయ్యాల తొట్లలో లీనమై ఊగాడు. కల్కి అవతారంలో కీర్తి పొందుతూ ఈ భూమినే తొట్టెగా చేసుకుని చక్కగా ఊగాడు. తన ప్రాణసఖి అయిన అలమేలుమంగ అమ్మవారి కౌగిలి అనే ఉయ్యాల తొట్లలో అనురాగంతో ఊగాడు. జ్ఞానులైన మునుల హృదయాలనే ఉయ్యాలల్లో నిరంతరం ఊగే ఓ శ్రీవేంకటరమణుడా! నీకు ఇవే లాలిపాటలు.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో 'సొగసొంద' అనే పదం వల్ల యతిభంగం కలగడంతో దానిని 'పొగడొంద' అని సవరించారు. అలాగే, చివరి పాదంలో మునుల హృదయాలను ఉయ్యాలలుగా వర్ణించే క్రమంలో వ్రాతప్రతిలో నిర్మాణ భంగం జరగడం వల్ల, వ్యాఖ్యాతలు దానిని 'చిగురించు మౌనిజన చిత్తడోలిక లూఁగు' అని మిక్కిలి సుందరంగా సవరించి కూర్చారు. భగవంతుని అవతార సమాప్తి అలమేలుమంగ కౌగిలిలో, భక్తుల హృదయాలలో స్థిరపడటంతో ముగుస్తుందని ఇక్కడ చక్కగా చెప్పబడింది.

242

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక శృంగార సంకీర్తనలో ఒక సఖి (చెలికత్తె) మరొక సఖితో శ్రీరంగనాథుని (శ్రీకృష్ణుని) సౌందర్యాన్ని, ఆయన చేసిన లీలలను, చేష్టలను మురిపెంగా పంచుకునే మనోహరమైన ఘట్టం వర్ణించబడింది. జానపద శైలిలో సాగే ఈ పాట భక్తుడికి, భగవంతునికి మధ్య ఉండే మధుర భక్తిని చాటిచెబుతుంది.

పల్లవి

వింటివో వింటివో వింటివో రంగని గంటివో యక్క! - నేగంటినే; తియ్య-

వింటివానిగన్న-జంటవాడక్క! నా చంటిమీదచెయి - చాచీనక్క, వా

డంటి పాపాలు-హరములౌనక్కా

తాత్పర్యము

ఓ అక్కా! విన్నావా? ఆ శ్రీరంగనాథుని చూశావా? నేనైతే చూశాను. తియ్యని విల్లు ధరించిన ఆ మన్మథుని కన్న తండ్రి, అందంలో సాటిలేనివాడు అయిన ఆ స్వామి నా వక్షస్థలంపై చేయి వేశాడక్కా! ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, ఆయన తాకిడి తగలగానే నా పాపాలన్నీ పటాపంచలై పోయాయక్కా!

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తన రేగుప్త రాగంలో రాయబడింది, కానీ దీని తాళం వ్రాతప్రతిలో లభించలేదు. లౌకికమైన శృంగార చేష్టగా అనిపించినప్పటికీ, భగవంతుని స్పర్శ వల్ల జీవుని పాపాలు నశిస్తాయనే ఆధ్యాత్మిక రహస్యం ఇందులో దాగి ఉంది. ప్రముఖ వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఈ కీర్తన కింద ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ—ఇది రంగనాథుని (కృష్ణుని) పై సాగే పదమని, జానపద గేయ రీతుల్లో ఒకటైన "యాల పదం" శైలిలో ఈ పాట నడుస్తుందని స్పష్టం చేశారు.

మొదటి చరణం

రాకేందువదనమా - రంగనిజూడే

జోకైనమెయిమీది-రేకలుజూడె

ఆకు పైబవళించు - నాతనిజూడె

మాకెక్కిగునిసేటి -మహిమలుచూడె

కోకలుదోచేటి-కొడిగలు జూడె

తాత్పర్యము

పున్నమి చంద్రుని వంటి ముఖము గల ఓ సఖీ! ఆ రంగనాథుని చూడు. ఆయన మేనిపై ఉన్న సొగసైన రేఖలను (ఆభరణాల గుర్తులను) చూడు. ప్రళయకాలంలో చిన్న ఆలపాకుపై పవళించిన ఆ పరమాత్ముని లీలను చూడు. చెట్లు ఎక్కి (పొన్నచెట్టు ఎక్కి) గోపికలను ఆటపట్టించే మహిమలను చూడు. నీటిలో స్నానం చేస్తున్న గోపికల వస్త్రాలను (కోకలను) దొంగిలించిన ఆ చిలిపి చేష్టలను చూడు.

విశేషాలు

ఇందులో శ్రీకృష్ణుని బాల్య లీలలైన ఆలపాకుపై తేలడం, పొన్నచెట్టు ఎక్కి గోపికల వస్త్రాలను అపహరించడం (వస్త్రాపహరణ లీల) వంటి ఘట్టాలను అన్నమయ్య చాలా చక్కగా రంగనాథునికి అన్వయిస్తూ వర్ణించారు.

రెండవ చరణం

నాదము బట్టుక - నవ్వీ జూడె

పాదుక యాలు-పాడీ జూడె

వాదుకు రమ్మన - వచ్చీ జూడె

యాదవకులమున – యెమ్మెలు జూడె

వేదరూపమైన - వెన్నుని జూడె

తాత్పర్యము

మురళీ గాన నాదాన్ని ఆలపిస్తూ ఆయన నవ్వే నవ్వులను చూడు. పాదుకలతో (లేదా తాళ లయలతో) కూడిన యాల పదాలను పాడుతుండగా చూడు. సరసమైన వాదానికి రమ్మనమని పిలవగానే చెంతకు వచ్చే ఆయన చొరవను చూడు. యాదవ కులంలో ఆయన చూపిస్తున్న విలాసాలను చూడు. సాక్షాత్తూ వేద స్వరూపుడైన ఆ విష్ణుమూర్తిని కండ్లారా చూడు.

విశేషాలు

స్వామి వేద స్వరూపుడైనప్పటికీ, భక్తుల కోసం యాదవ కులంలో పుట్టి ఎంతో సామాన్యంగా, సులభంగా అందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చాడని అన్నమయ్య భగవంతుని సౌలభ్యాణాన్ని ఇక్కడ కొనియాడారు.

మూడవ చరణం

సన్నలుసేసేటి - చిన్నెలు జూడె

నన్నెడబాయక- నవ్వీ జూడె

వెన్నలు ముచ్చిలి - తిన్నాడు జూడె

పన్నుక గుబ్బలు - పట్టీ జూడె

యెన్నగ శ్రీవేంకటేశు - డేలీ జూడె

తాత్పర్యము

కళ్లతోనే సైగలు చేస్తూ ఆయన చేసే విలాసాలను చూడు. నన్ను అస్సలు వదలిపెట్టకుండా నవ్వుతూ నన్ను మురిపించే వైనాన్ని చూడు. ఇళ్లలో చొరబడి వెన్నలను దొంగిలించి తిన్న ఆ బాలకృష్ణుని చూడు. ప్రేమతో నన్ను దగ్గరకు తీసి కౌగిలించుకున్న విధానాన్ని చూడు. ఇవన్నీ చేస్తూ, లోకాలన్నింటినీ రక్షించే ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే నన్ను ఏ విధంగా ఏలుకున్నాడో (నాయకుడిగా స్వీకరించాడో) అందరూ చూడండి.

విశేషాలు

అన్నమయ్య తన ప్రతి సంకీర్తన చివరలో వేంకటేశ్వరుని ముద్రను ఉంచుతారు. ఇక్కడ కూడా రంగనాథునిగా, కృష్ణునిగా వర్ణించబడిన ఆ పరమాత్ముడు సాక్షాత్తూ తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుడేనని చెబుతూ, ఆ స్వామి జీవులను తన ప్రేమతో ఎలా లొంగతీసుకుని రక్షిస్తాడో శృంగార భక్తి రూపంలో ముగించారు.

243

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య (లేదా తాళ్లపాక పదకవులు) విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తన భగవంతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి మంగళాశాసనాలు పలుకుతూ సాగే ఒక అద్భుతమైన జయగీతిక. స్వామివారి దివ్య లీలలను, దుష్టశిక్షణ-శిష్టరక్షణ గావించిన ఆయన అనంత కల్యాణ గుణాలను కీర్తిస్తూ, ఆయనకు సర్వదా విజయం కలగాలని ఈ కీర్తనలో ఆకాంక్షించడం జరిగింది.

పల్లవి

విజయీభవ శ్రీ వేంకటరాయ

విజయీభవ ముని - వినుత దైవరాయ

తాత్పర్యము

మహర్షులచేత ఎల్లప్పుడూ కొనియాడబడే దేవదేవుడా! ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీకు సర్వదా జయము కలుగుగాక! విజయీభవ!

విశేషాలు

తాళ్లపాక కవుల సాహిత్యంలో భగవంతునికి ఇటువంటి విజయ మంగళాలు పలికే "విజయ సంకీర్తనలు" ఎన్నో కనిపిస్తాయి. ఈ సంకీర్తనకు వ్రాతప్రతిలో రాగతాళాలు నేరుగా పేర్కొనబడలేదు. అయితే, ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఈ కీర్తన కింద ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ—ఈ గ్రంథంలో రాగాల అమరిక ఒక క్రమ పద్ధతిలో జరిగిందని, దీని ముందు వెనుక ఉన్న 271 నుండి 274 పాటల క్రమాన్ని బట్టి ఈ 273వ కీర్తన కూడా 'సౌరాష్ట్ర' రాగంలోనే ఉండి ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు. "తాళ్లపాక సంకీర్తనలు" (6609 SVORI, TPT, 1941) అనే ఈ వ్రాతప్రతి తాళ్లపాక వంశీయుల కుటుంబ ప్రతిగా ఎంతో శ్రద్ధతో భద్రపరచబడిందని, దీనివల్ల రాగ క్రమాలను గుర్తించడం సులువైందని వారు పేర్కొన్నారు.

మొదటి చరణం

భవబంధ మోచన - పంకజ లోచన

భవచాప ఖండన - (బహు పాపదండన)

కువలయ పాలన - కుంభీంద్ర లాలన

దివిజేంద్ర రక్షణ - దితిసుత శిక్షణ

తాత్పర్యము

పద్మాల వంటి కన్నులు గల ఓ స్వామీ! నీవు సంసార బంధాల నుండి విముక్తి ప్రసాదించేవాడివి. శ్రీరామావతారంలో శివధనస్సును (భవచాపము) ఖండించినవాడివి, మానవుల అనేక పాపాలను శిక్షించి నశింపజేసేవాడివి. భూమండలాన్ని రక్షించేవాడివి, గజేంద్రుని (కుంభీంద్రుని) కాపాడి లాలించినవాడివి. దేవరాజైన ఇంద్రుడిని రక్షిస్తూ, రాక్షసులను (దితిసుతులను) శిక్షించేవాడివి నీవే.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో భగవంతుని శ్రీరామ, గజేంద్రవరద రూపాలను స్మరిస్తూ, లయబద్ధమైన పదాలతో దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ అనే పరమాత్మ ప్రధాన లక్షణాలను అన్నమయ్య ఎంతో అద్భుతంగా వర్ణించారు.

రెండవ చరణం

అకలంక చారిత్ర - హస్త కీలిత గాత్ర

మకరాలయ గేహ - మధిత (స)మ్మోహ

मకర కుండల కర్ణ - మహిత నీరద వర్ణ

సకల సద్గుణజాల - సామ గాన(వి)లోల

తాత్పర్యము

కళంకము లేని పవిత్ర చరిత్ర కలవాడా! సముద్రమే ఇల్లుగా (మకరాలయ గేహము) క్షీరసాగరంలో శేషశయ్యపై పవళించేవాడా! లక్ష్మీదేవి మోహంలో మునిగితేలేవాడా! చెవులకు మొసలి ఆకారపు (మకర) కుండలాలు ధరించినవాడా! మేఘశ్యామల వర్ణము కలవాడా! సమస్త సద్గుణములకు నిలయుడవై, సామగాన ప్రియుడవై అలరారే ఓ స్వామీ! నీకు విజయము కలుగుగాక.

విశేషాలు

భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని, ఆయనకు సామగానము పట్ల గల ప్రీతిని ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. తాళ్లపాక వంశంలో ఎందరో భిన్న రచయితలు (దేవబయకారులు) ఉన్నారని, ఈ వ్రాతప్రతి ద్వారా వారి వారి ముద్రలు, శైలి భేదాలు ఒకే చోట స్పష్టంగా తెలుస్తున్నాయని వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు తమ వ్యాఖ్యలో వివరించారు.

మూడవ చరణం

ఖలజన భీషణ - కౌస్తుభ భూషణ

విలసిత శాస్త్ర చాప - వివిధ (తనూ)రూప

బలిమద భంజన - పరమ నిరంజన

అలమేలు మంగా స హాయ వేంకటరాయ

తాత్పర్యము

దుష్టులైన వారికి భయాన్ని కలిగించేవాడా! వక్షస్థలమున కౌస్తుభమణిని ఆభరణంగా ధరించినవాడా! విలువిద్యలో, శాస్త్రాలలో ప్రకాశించేవాడా! అనేక దివ్య అవతార రూపాలను ధరించేవాడా! వామనావతారంలో బలిచక్రవర్తి గర్వాన్ని అణచినవాడా! పరమ పవిత్రుడవై, అలమేలుమంగ అమ్మవారికి తోడై ఉండే ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీకు విజయమగుగాక!

విశేషాలు

ఈ చివరి చరణంలో వామనావతార లీలను గుర్తుచేస్తూ, స్వామివారి నిరాకార, సాకార రూపాల వైశిష్ట్యాన్ని చాటారు. తాళ్లపాక వారి సంప్రదాయం ప్రకారం, అలమేలుమంగా సమేతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా కీర్తిస్తూ ఈ విజయ సంకీర్తనను మంగళాంతం చేశారు.

244

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విరహ తాపంతో అల్లాడిపోతున్న అలమేలుమంగమ్మ అవస్థలను, ఆమె చేష్టలను దూతిక ద్వారా శ్రీవేంకటేశ్వరునికి ఎంతో ఆవేదనతో విన్నవిస్తున్నారు. స్వామి ఎడబాటును తట్టుకోలేక నాయిక తన విరహాన్ని పోగొట్టుకోవడానికి చేసే వింత ప్రయత్నాలను నాయకునికి వివరించి, ఆమెను త్వరగా అనుగ్రహించమని వేడుకోవడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

విన్నవించనెట్టు వచ్చు వెలఁదియున్నచంద మిదివో కన్నులార నీవె చూచి గతులు దెలుసుకోవయా

తాత్పర్యము

ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఆ లల్లాన (అలమేలుమంగ) పడుతున్న విరహ బాధలను నోటితో నీకు ఎలా విన్నవించగలను? అది నా వల్ల కావడం లేదు. ఇదిగో, నీవే నీ కన్నులార ఆమె ఉన్న స్థితిని చూసి, ఆమెను రక్షించే మార్గం (గతులు) ఏదో తెలుసుకోవయ్యా!

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... నాయిక పడుతున్న తీవ్రమైన విరహ వేదనను, ఆమె వింత ప్రవర్తనను దూతిక వెళ్లి నాయకునికి కళ్లకు కట్టినట్లు విన్నవిస్తున్న చందము ఈ సంకీర్తన అంతటా చక్కగా కనిపిస్తుంది. రాగిరేకు ఆధారంగా ఈ కీర్తన 'శంకరాభరణం' రాగంలో నిబద్ధమై ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని దర్శనం లభించక తపించే జీవాత్మ యొక్క ఆర్తిని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది. సాధకుని విరహ తాపం మాటలకు అందనట్టిది; ఆ సర్వాంతర్యామియే స్వయంగా భక్తుని దైన్యాన్ని చూసి, అనుగ్రహ మార్గాన్ని ప్రసాదించాలని గురువు లేదా తోటి భక్తుడు (దూత) ప్రార్థించే పరమార్థం ఇందులో ఉంది.

మొదటి చరణం

తరుణి నిన్నుఁ దలఁచి తలఁచి తమకమాఁప నలవిగాక శిరసు వంచి చింతలందు చిగురుగోయఁ దొడఁగెను పురిగొనంగ నిన్నుఁబాసి పొద్దుగడపలేక కెరలి సరుగ గాలిమంటపమున సాముశాయఁదొడఁగెను

తాత్పర్యము

స్వామీ! ఆ సుందరి నిన్నే నిరంతరం తలచుకుంటూ, తనలో పెరుగుతున్న మోహాన్ని ఆపుకోలేక తలవంచుకుని విచారిస్తోంది; చేష్టలు ఉడిగి గోళ్లతో నేలను లేదా చిగురుటాకులను గిల్లుతోంది. నిన్ను బాసి క్షణ కాలం కూడా పొద్దు గడపలేక, విరహతాపం ఎక్కువవడంతో చల్లదనం కోసం వెంటనే ఆ గాలిమంటపంలోకి వెళ్లి అటు ఇటు తిరుగుతూ సాము (వ్యాయామం లేదా కుస్తీ) చేస్తున్నట్లుగా అల్లాడిపోతోందయ్యా!

విశేషాలు

విరహోత్కంఠిత అయిన నాయిక యొక్క శారీరక చలనాలను, చల్లని గాలిమంటపంలో కూడా ఆమె తాపం తగ్గక పోట్లాడుతున్నట్లుగా తిరగడాన్ని అన్నమయ్య ఎంతో అద్భుతమైన శృంగార అలంకారాలతో వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పరమాత్మ ధ్యానంలో మునిగిన భక్తునికి లౌకిక ప్రపంచంపై దృష్టి నిలవదు. భగవంతుని ఎడబాటు అనే తాపం కలిగినప్పుడు, జీవుడు తన మనసులోని ఆలోచనలతోనే యుద్ధం (సాము) చేస్తూ ఆ దైవ సాన్నిధ్యం కోసం తీవ్రంగా ఆరాటపడతాడు.

రెండవ చరణం

వలపు నిలుపలేక కోరికలను 'తాడువేఁడిపేఁడి అలరి వేగుదాఁక ముత్తియములు గుచ్చఁదొడఁగెను కలయుఁతాక నోర్వలేక కడుఁబరాకు సేసుకొనుచు నెలఁత తమ్మికొలఁకులకును నీరు నించఁదొడఁగెను

తాత్పర్యము

నీపై ఉన్న వలపును గుండెల్లో అణచుకోలేక, కోరికలు అనే తాడుతో (తాపంతో) వేగుతూ... కాలక్షేపం కోసం రాత్రంతా తెల్లవార్లూ కూర్చుని ముత్యాలను దండలుగా గుచ్చుతోంది. నిన్ను కలవాలనే ఆరాటాన్ని, ఆ తాపాన్ని తట్టుకోలేక, మనసును పరాకు (మరల్చడం) చేసుకోవడానికి ఆ వెలది పద్మాల కొలనులకు వెళ్లి (తన కన్నీళ్లతో) నీరు నింపుతోందయ్యా!

విశేషాలు

రాత్రంతా నిద్రలేకుండా ముత్యాలు గుచ్చడం, కొలను దగ్గర నిల్చొని ఏడవడం ద్వారా నాయిక తన విరహాన్ని మరువడానికి ప్రయత్నిస్తోందని దూత ఇక్కడ వివరించింది. (వ్యాఖ్యాత సూచించినట్లు 'తాడువేఁడి' అనగా తాపముతో కూడిన బంధం).

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భక్తుడు భగవద్గుణాలనే ముత్యాలను నిరంతరం స్మరణ అనే దారంతో హృదయంలో మాలగా గుచ్చుతుంటాడు. స్వామి సాక్షాత్కారం లభించనప్పుడు కలిగే విరహ వేదన వల్ల భక్తుని కళ్ల నుండి కారే ఆనంద-ఆర్తి బాష్పాలే ఇక్కడ తమ్మికొలనులో నీరు నింపడం అనే అంతరార్థాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

మూడవ చరణం

దప్పిదేర నీగుణాలు దడవి విరహ మార్చుకొనఁగ కప్పురంపుఁ బలుకులెల్ల గాదెఁ బోయఁ దొడఁగెను యిప్పుడిట్టె శ్రీవేంకటేశ నీవు గూడఁగాను చెప్పరాని ననలఁ బూజసేయ నిన్నుఁ దొడఁగెను

తాత్పర్యము

నీ ప్రణయ దాహం తీరడానికి, నీ దివ్య గుణాలను మనసులో తడుముకుంటూ విరహాన్ని చల్లార్చుకోవడానికి... చల్లని కర్పూరపు బిళ్లలను (పలుకులను) గాదెలు గాదెలుగా ఒంటిపై పోసుకుంటోంది. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఇప్పుడైనా నీవు వచ్చి ఆమెను కూడితే చాలు; నీ రాకను ఆశిస్తూ, మాటలకు అందని వింత పూల దండలతో నిన్ను పూజించడానికి ఆమె సిద్ధంగా ఉందయ్యా!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు శృంగార రస పరిపాకం సిద్ధిస్తుంది. విరహం పతాక స్థాయికి చేరిన నాయిక, కర్పూర సువాసనలతో, పూలతో వేంకటేశ్వరుని నిత్యపూజ చేస్తూ ఆయన రాకకై ఎదురుచూస్తోందని దూత తన సందేశాన్ని ముగించింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భవతాపాలు, లౌకిక దప్పికలు తీరాలంటే భగవద్గుణ కీర్తన ఒక్కటే మార్గం. జీవుడు తన హృదయంలోని సద్గుణాలు, పవిత్ర భావాలు అనే కర్పూరాన్ని, సుమాలను (ననలు) పరమాత్మ అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరునికి సమర్పించి శరణాగతి పొందినప్పుడే, స్వామి జీవుడిని తనలో లీనం చేసుకుని సంపూర్ణ మోక్షానందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

245

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు పురుష విరహాన్ని (నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని విరహ తాపాన్ని) అత్యంత అపురూపంగా వర్ణించారు. నాయిక అయిన అలమేలుమంగపై అలిగి దూరంగా ఉన్న స్వామి, ఆపై విరహం భరించలేక తన దూతిక ద్వారా నాయికకు పంపిన వినయపూర్వక విన్నపాలను ఇందులో ఆవిష్కరించడం ఈ శృంగార కీర్తనలోని ప్రధాన ఇతివృత్తం.

పల్లవి

విభుని వినయములు వినవమ్మ నిను సభయంబడిగీ నయ్యో తాను

తాత్పర్యము

ఓ లలన! నీ ప్రాణనాథుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని వినయపూర్వకమైన మాటలను ఒక్కసారి వినవమ్మా. అయ్యో! ఆయన నీకు భయపడుతూ, ఎంతో ఆర్తితో నిన్ను క్షమించమని వేడుకుంటున్నాడమ్మా.

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... నాయకుడు (విభుడు) పంపిన విన్నపాలను దూతిక వచ్చి నాయికకు విన్నవిస్తున్న వైనం ఈ సంకీర్తన సొంతం. రాగిరేకు నోట్స్ ఆధారంగా ఇది 'పురుష విరహాన్ని' (నాయకుని వైపు నుండి ఉండే ఎడబాటు బాధను) తెలియజేసే అరుదైన కీర్తన. ఇది 'పాడి' రాగంలో నిబద్ధమై ఉంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

సాధారణంగా జీవుడు దేవుని కోసం తపిస్తాడు. కానీ భక్తి పరాకాష్టకు చేరినప్పుడు, భక్తుని ఎడబాటును భగవంతుడు కూడా భరించలేడు. భక్త పరాధీనుడైన ఆ పరమాత్ముడు భక్తుని ప్రేమ కోసం, సాన్నిధ్యం కోసం తానే స్వయంగా ఎదురుచూస్తాడనే పరమ రహస్యం ఈ పల్లవిలో వ్యక్తమవుతోంది.

మొదటి చరణం

రహస్యమున శ్రీరమణుఁడు పంపిన విహరణలేకలు వినవమ్మా అహిపతిశయనంబతితాపంబై బహువేదనకు అగపడె నట తాను

తాత్పర్యము

అమ్మా! నీపై గల మక్కువతో ఆ శ్రీలక్ష్మీరమణుడు రహస్యంగా పంపిన విరహ పత్రికలను (లేఖలను) ఒకసారి ఆలకించు. నీ ఎడబాటు వల్ల ఎల్లప్పుడూ చల్లగా ఉండే ఆ శేషపాన్పు (అహిపతిశయనం) కూడా ఇప్పుడు ఆయనకు నిప్పుల వలె అత్యంత తాపజనకంగా మారిందట; ఆయన ఎంతో వేదనను అనుభవిస్తున్నాడమ్మా.

విశేషాలు

లక్ష్మీదేవి విరహం వల్ల పాలకడలిలో శేషశయనుడైన విష్ణుమూర్తికి ఆ పాన్పు కూడా తాపాన్ని కలిగిస్తోందని, స్వామి విరహ తీవ్రతను అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జగన్నాథుడైన శ్రీహరి హృదయంలో భక్తునికి స్థానం లభించినప్పుడు, ఆ భక్తుడు దూరమైతే స్వామి యొక్క యోగనిద్ర సైతం చలిస్తుంది. ప్రకృతి (నాయిక) పురుషుల (నాయకుడు) మధ్య గల ఈ విరహ వేదనే సృష్టిలోని పరిణామ క్రమానికి మూలం.

రెండవ చరణం

ఆదిమపతి నీ యడుగుల కెరిగిన வேదాంతరచన వినవమ్మా నీదయగానక నిమిషమె యుగమై భేదంబున నలఁగీనట తాను

తాత్పర్యము

ఓ లలనా! సృష్టికి మూలపురుషుడైన ఆ ఆదిమపతి (శ్రీమహావిష్ణువు) నీ పాదాలకు నమస్కరిస్తూ పంపిన వేదాంతపూరితమైన విన్నపాలను వినవమ్మా. నీ దయ లేదా అనుగ్రహం లభించకపోవడం వల్ల ఆయనకు ఒక్క నిమిషం కాలం కూడా ఒక యుగం లాగా గడుస్తోందట; ఆ మనస్తాపంతో ఆయన ఎంతో నలిగిపోతున్నాడమ్మా.

విశేషాలు

'ఆదిమపతి నీ అడుగులకు ఎరిగిన వేదాంత రచన' అనడంలో అన్నమయ్య కవితా చాతుర్యం కనిపిస్తుంది. సమస్త వేదాలకు మూలమైన స్వామి, నాయిక ప్రసన్నత కోసం వేదాంత రహస్యాల వంటి మాటలతో బతిమాలుకుంటున్నాడని దూత ఇక్కడ పేర్కొంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుని అనుగ్రహం లేకపోతే భక్తునికి కాలం గడవడం ఎంత కష్టమో... ఉత్తమ భక్తుని సాన్నిధ్యం లేకపోతే భగవంతునికి కూడా కాలం యుగం వలె తోస్తుంది. భగవంతుడు కూడా భక్తుని ప్రేమ అనే దయ కోసమే వేచి చూస్తుంటాడనే తత్త్వం ఇందులో ఆవిష్కృతమైంది.

మూడవ చరణం

కింకరుఁడట నీ కినుక సేఁతలకు వేంకటపతిగతి వినవమ్మా సంకెలేక నీ చనవున జగములు కొంకకిపుడె చేకొనెనట తాను

తాత్పర్యము

అమ్మా! నీ ప్రణయ కోపాలకు, అలుకలకు తాను లొంగిపోయి కేవలం ఒక సేవకుడిలా (కింకరునిలా) మారిపోయిన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని స్థితిని వినవమ్మా. ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా నీవు ఇచ్చిన చొరవ (చనవు) వల్లే ఆయన ఈ సమస్త జగత్తులను ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా ఏలగలుగుతున్నాడట; ఆ విషయాన్ని ఆయన ఒప్పుకుంటున్నాడమ్మా.

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య ముద్రతో పాటు శృంగార, ఆధ్యాత్మిక సమన్వయం కనిపిస్తుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు జగత్కర్త అయినప్పటికీ, అలమేలుమంగమ్మ ప్రేమ ముందు తాను కింకరుడనని చాటుకోవడం ద్వారా వారి అన్యోన్యత పతాక స్థాయికి చేరింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ) అనుగ్రహం లేదా శక్తి వల్లే పురుషోత్తముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఈ సృష్టిని రక్షించగలుగుతున్నాడు. పరమాత్మ తన ఐశ్వర్య శక్తుల కన్నా భక్తుని ప్రేమకు, శరణాగతికే దాసుడవుతాడని (కింకరుడవుతాడని) నిరూపించడమే ఈ సంకీర్తనలోని పరమ అంతరార్థం.

246

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తన పరమాద్భుతమైన శైలిలో సాగింది. భగవంతుని దశావతార లీలలను "దొంగ" అనే అంత్యప్రాసతో, ఎంతో విలక్షణంగా మరియు మనోహరంగా ఈ కీర్తనలో ఆవిష్కరించడం జరిగింది.

పల్లవి

వీఁడివో యిదె వింతదొంగ

వేఁడిపాలు వెన్న వెరఁజినదొంగ

తాత్పర్యము

గోపికల ఇళ్లలో వేడివేడి పాలను, వెన్నలను దొంగిలించి, ఇల్లంతా చల్లిన వింత దొంగ ఇగో వీడే చూడండి!

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తన భైరవి రాగంలో రాయబడింది, కానీ దీని తాళం వ్రాతప్రతిలో లభించలేదు. ఈ కీర్తన మొదటి సంపుటంలో 322వ సంకీర్తనగా కూడా ఉంది. ప్రముఖ వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఈ కీర్తనను అద్భుతంగా విశ్లేషిస్తూ—ఇది "దొంగ" అనే అంత్యప్రాస పదంతో స్వామివారి దశావతారాలను అత్యంత రమణీయంగా ఆవిష్కరించిన విశిష్ట సంకీర్తన అని కొనియాడారు.

మొదటి చరణం

వెలయ నీటఁ జొప్పువేసేటి దొంగ తలగాననీక దాఁగుదొంగ

తలఁకక నేలదవ్వేటిదొంగ తెలిసి సందెకాడఁ దిరిగేటి దొంగ

తాత్పర్యము

సముద్రపు నీటిలో వేగంగా చొరబడి శంఖాసురుని సంహరించిన దొంగ (మత్స్యావతారం); ఎవరికీ తన తల కనిపించకుండా తాబేలు రూపంలో సముద్ర గర్భంలో దాక్కున్న దొంగ (కూర్మావతారం); ఏమాత్రం వెనుకాడకుండా భూమిని ఉద్ధరించడానికి నేలను తవ్విన దొంగ (వరాహావతారం); సమయం తెలుసుకుని సంధ్యాసమయంలో (సందెకాడ) తిరిగిన భయంకర దొంగ (నరసింహావతారం) వీడే!

విశేషాలు

శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, ఈ చరణంలోని నాలుగు పాదాలు వరుసగా మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ అవతారాల లీలలను దొంగతనంతో పోలుస్తూ సాగాయి. వ్రాతప్రతిలో ఉన్న కొన్ని పదాలను అర్థవంతంగా సవరించడం జరిగింది.

రెండవ చరణం

అడుగుకింద లోకమడఁచేటి దొంగ అడరి తల్లికినైన నలుగుదొంగ

అడవిలో నెలవైయున్న దొంగ తొడరి నీలికాసెతో నుండుదొంగ

తాత్పర్యము

తన చిన్న అడుగు కింద ముల్లోకాలను అణచివేసిన దొంగ (వామనావతారం); కోపంతో కన్నతల్లి శిరస్సును నరకడానికైనా వెనుకాడని దొంగ (పరశురామావతారం); భరతుడికి రాజ్యం ఇచ్చి అడవులలో నివాసమున్న దొంగ (రామావతారం); నీలిరంగు వస్త్రాన్ని (నీలికాసె) ధరించి హలమును పట్టిన దొంగ (బలరామావతారం) వీడే!

విశేషాలు

ఈ చరణంలో వామన, పరశురామ, రామ, బలరామ అవతారాల విశేషాలు వర్ణించబడ్డాయి. లోకాలను పాలించే దేవుడు భక్తుల హృదయాలను కొల్లగొట్టే దొంగగా మారడం అన్నమయ్య కల్పనా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

మూడవ చరణం

మోస మింతులఁ జేయు మునిముచ్చుదొంగ రాసికెక్కిన గుఱ్ఱంపుదొంగ

వేసాల కిటు వచ్చి వేంకటగిరిమీఁద మూసిన ముత్యమై ముదమందుదొంగ

తాత్పర్యము

త్రిపురాసురుల భార్యలను మోసగించిన ముని రూపంలోని దొంగ (బుద్ధావతారం); ప్రసిద్ధి చెందిన తెల్లటి గుర్రాన్ని ఎక్కి దుష్టులను సంహరించే దొంగ (కల్క్యవతారం); ఇన్ని అవతారాల వేషాలు వేసి, చివరకు ఈ కలియుగంలో తిరుమల వేంకటగిరిపై కొలువై, ఎవరికీ చిక్కని ఒక 'మూసిన ముత్యం' లాగా ఆనందాన్ని పొందుతున్న దివ్యమైన దొంగ ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే!

విశేషాలు

ఇందులో చివరి రెండు అవతారాలైన బుద్ధ, కల్కి రూపాలను ప్రస్తావించారు. అన్ని అవతారాల లీలలు ముగిసిన తర్వాత, ఆ పరమాత్ముడు తిరుమల కొండపై భక్తుల పాపాలను దొంగిలించే "వేంకటేశ్వరుడు" అనే వింత దొంగగా స్థిరపడ్డాడని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను అత్యంత సుందరంగా ముగించారు.

247

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తన భగవంతుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సర్వోన్నతమైన శక్తులను, వివిధ యుగాలలో ఆయన దుష్టులను సంహరించిన వీర లీలలను ఎంతో గంభీరంగా కొనియాడుతుంది. తిరుమల కొండపై కొలువై ఉన్న ఆ స్వామే సమస్త జగత్తుకు రక్షకుడని, ఆయనే మహాభారత యుద్ధంలో కౌరవుల ఎదుట విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించిన పరమాత్ముడని ఈ కీర్తన ద్వారా రెండు వాక్యాలలో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించబడింది.

పల్లవి

వీడె నెలకొన్నాడు శ్రీవేంకటగిరి మీద

వీడె కౌరవుల పాలిటికి విశ్వరూపుడితడు

తాత్పర్యము

గోపికల మనసులను దోచిన ఆ పరమాత్ముడు, మహాభారత యుద్ధంలో కౌరవుల అహంకారాన్ని అణచడానికి విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించిన ఆ దేవాదిదేవుడు... ఇగో ఇక్కడే, ఈ శ్రీవేంకటగిరి (తిరుమల కొండ) మీద స్థిరంగా నెలకొని ఉన్నాడు చూడండి!

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తన వ్రాతప్రతిలో సాళంగనాట రాగంలో లిఖించబడింది, కానీ తాళం పేర్కొనబడలేదు. అయితే, ఈ సంకీర్తన 27వ సంపుటం పీఠికలో 'సౌరాష్ట్ర' రాగం మరియు 'ఆదితాళం'తో ప్రస్తావించబడినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఈ కీర్తన విశేషాలను వివరిస్తూ—ఆదిమూలము, ఆశ్రిత పారిజాతము అయిన ఆ వేంకటపతి తన్ను నమ్ముకున్న భక్తుల చెంతకు తానే వచ్చి, వారిని వెదకి వెదకి మరీ వరాలను అనుగ్రహిస్తాడని ఎంతో మనోహరంగా వ్యాఖ్యానించారు.

మొదటి చరణం

త్రిపురంబులపై వ్రాలిన యాఘన తీవ్రబాణమితడు

చపలపు బాణుని మర్మభేదియగు చక్రధరుడితడు

విపరీతము కంబములో వెలసిన వీర సింహమితడు

కపటపు భస్మాసురుని పాలిటికి కాలదండమితడు

తాత్పర్యము

త్రిపురాసురులను సంహరించడానికి శివుని వింటిపై కూర్చున్న గొప్ప తీక్షణమైన బాణం ఇతడే (శివునికి శక్తినిచ్చినవాడు). గర్వంతో విర్రవీగిన బాణాసురుని అహంకారాన్ని, బాహువులను ఖండించిన సుదర్శన చక్రధరుడు ఇతడే. హిరణ్యకశిపుని అవహేళనకు సమాధానంగా, అందరి ఊహలకు విపరీతంగా స్తంభం నుండి ఉద్భవించిన వీర నరసింహస్వామి ఇతడే. కపటి అయిన భస్మాసురుని అంతం చేయడానికి మోహినీ రూపంలో వచ్చి, అతనికి యమదండంలా మారినవాడు ఈ స్వామే!

విశేషాలు

ఈ చరణంలో స్వామివారి వివిధ లీలలను ఒకేచోట క్రోడీకరించారు. శివుడు త్రిపురాసుర సంహారం చేసినప్పుడు అతనికి బాణశక్తిగా నిలిచింది, బాణాసురుని గర్వాన్ని అణచింది, నరసింహుడిగా స్తంభంలో వెలసింది, మోహినీ రూపంలో భస్మాసురుని అంతం చేసింది సాక్షాత్తూ ఈ వేంకటేశ్వరుడేనని అన్నమయ్య ఇందులోని పదాల ద్వారా నిరూపించారు.

రెండవ చరణం

ధరణి కింద బలి నణచిన యాపాతాళభేదియితడు

పరశురాముని గర్వము నణచిన ప్రళయ వాయువితడు

ఒరసిన నరకాసురుని పాలిటికి ఉరుమని పిడుగితడు

దురమున నెదిరిన దనుజకోటులకు ధూమకేతువితడు

తాత్పర్యము

వామనావతారంలో భూమిని మూడు అడుగులతో కొలిచి, బలిచక్రవర్తిని పాతాళానికి తొక్కిన పాతాళభేది ఇతడే. శ్రీరామావతారంలో పరశురాముని అడ్డుకొని, అతని వైష్ణవ ధనుస్సును గ్రహించి అతని గర్వాన్ని అణచిన ప్రళయకాల వాయువు ఇతడే. లోకాలను పీడించిన నరకాసురుని పాలిటికి ఉరుము లేని పిడుగులా విరుచుకుపడినవాడు ఇతడే. యుద్ధ రంగంలో నెదిరించిన సమస్త రాక్షస సమూహాలకు సర్వనాశనం చేసే ధూమకేతువు (తోకచుక్క) లాంటివాడు ఈ స్వామే!

విశేషాలు

దుష్టశిక్షణలో భగవంతుని ఉగ్రత్వాన్ని, పరాక్రమాన్ని వర్ణించడానికి అన్నమయ్య వాడిన ఉపమానాలు (ప్రళయ వాయువు, ఉరుమని పిడుగు, ధూమకేతువు) ఎంతో వీర రసాత్మకంగా సాగాయి. అవతారాలన్నీ ఆ వేంకటపతి రూపాలేనని ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

మూడవ చరణం

అదుగో విధిరుద్రాదుల కెల్లను ఆదిమూల మితఁడు

పదిలముగా తను గొలిచిన యాశ్రితపారిజాతమితడు

కదలని యా బ్రహ్మాండకోటులకు కన్నతండ్రి యితడు

వెదకి వెదకి వరము లొసంగెడి వేంకటపతి యితడు

తాత్పర్యము

అదుగో చూడండి... బ్రహ్మ, రుద్రుడు మొదలైన దేవతలందరికీ సృష్టికి పూర్వమే ఉన్న ఆదిమూల పరబ్రహ్మం ఇతడే! తన్ను నమ్మి, భద్రంగా గుండెల్లో కొలిచే భక్తుల కోరికలను తీర్చే కల్పవృక్షం (ఆశ్రిత పారిజాతం) ఇతడే. నిశ్చలమైన ఈ అనంత కోటి బ్రహ్మాండాలకు కన్నతండ్రి అయినవాడు ఇతడే. అంతటి పరమాత్ముడైనప్పటికీ, తన భక్తులపై గల వాత్సల్యంతో వారిని వెదకి వెదకి మరీ వరాలను ప్రసాదించే కరుణామయుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఇతడే!

విశేషాలు

పూర్వ చరణాలలో స్వామివారి ఉగ్ర, వీర రూపాలను వర్ణించిన అన్నమయ్య, ఈ చివరి చరణంలో ఆయన సౌలభ్యాన్ని, భక్తవత్సలతను చాటారు. బ్రహ్మాండాలకు తండ్రి అయిన పరమాత్ముడు భక్తుల కోసం తిరుమల కొండపై వేంకటపతిగా దిగివచ్చి, వారు అడగకముందే వరాలను వెదకి ఇస్తాడనే మధురమైన భావనతో ఈ సంకీర్తనకు మంగళాంతం పలికారు.

248

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య (లేదా తాళ్లపాక పదకవులు) విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తన పరమాత్ముని అన్వేషణలో జీవుడు పడే ఆరాటాన్ని, చివరకు భగవత్సాక్షాత్కారం లభించినప్పుడు కలిగే పరమానందాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. భగవంతుడు ఎక్కడెక్కడో ఉంటాడని లోకులు చెప్పిన మాటలన్నీ విని, ఇన్నాళ్లుగా ఆయన అడుగుజాడలను వెదకి వెదకి అలసిపోయిన భక్తునికి, చివరకు సాక్షాత్తూ ఆ తిరుమల కొండపైనే స్వామివారి దివ్య శ్రీపాద పద్మాలు దర్శనమిచ్చాయని ఈ కీర్తనలో రెండు వాక్యాలలో మిక్కిలి సుందరంగా వర్ణించబడింది.

పల్లవి

వెదకి వెదకి చొప్పు లెత్తుచును విచారించితి నిన్నాళ్లు

యిదివో కంటిని శ్రీవేంకటగిరి యెదుటనే నీ శ్రీపాదములు

తాత్పర్యము

ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీవు ఎక్కడున్నావోనని ఇన్నాళ్లుగా నీ అడుగుజాడలను (చొప్పులను) పట్టుకుని, లోతుగా ఆలోచిస్తూ ప్రతిచోటా ఎంతో వెదికాను. చివరకు, ఇదిగో ఇక్కడే... ఈ పవిత్రమైన శ్రీవేంకటగిరి (తిరుమల కొండ) యెదుటనే ప్రకాశిస్తున్న నీ దివ్య శ్రీపాదములను కండ్లారా చూశాను!

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తనకు ప్రధాన వ్రాతప్రతిలో రాగతాళాలు లోపించాయి. అయితే, ఈ కీర్తన తాళ్లపాక సంకీర్తనల 15వ సంపుటంలో 411వ సంకీర్తనగా కూడా ముద్రించబడింది. అందులోని 72వ సంఖ్య గల రాగిరేకు ఆధారంగా ఈ సంకీర్తన 'సాళంగనాట' రాగంలో పాడబడినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రముఖ వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఈ కీర్తన కింద ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ—అలమేలుమంగ అమ్మవారి కౌగిలిలో నిరంతరం కొలువై ఉండే ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని మహత్త్వాన్ని తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులవారు ఎంతో రమణీయంగా కీర్తించారని పేర్కొన్నారు (శ్రీవేంకటరమణ ముద్ర గల కొన్ని కీర్తనలు అన్నమయ్య కుమారుడైన పెదతిరుమలాచార్యుల రచనలుగా కూడా పండితులు గుర్తిస్తారు).

మొదటి చరణం

ఘనతులసీకాననంబులో కాఁపురము సేతు వనఁగాను

అనిశమ్ముఁ బద్మవనంబునను ఆడుచు నుండుదు వనఁగాను

నిను నీ దాసులు పాడేచోట్ల నెలవై యాలింతు వనఁగాను

యినమండలమున నుండుదు వసఁగా యీమాట విని నేను

తాత్పర్యము

స్వామీ! నీవు దట్టమైన తులసి వనాలలో (తులసీకాననము) నివాసముంటావని కొందరు, ఎల్లప్పుడూ లక్ష్మీదేవి కొలువై ఉండే పద్మవనంలో విహరిస్తూ ఉంటావని మరికొందరు అనగా విన్నాను. నీ భక్తులు నిన్ను కీర్తిస్తూ ఎక్కడ పాటలు పాడతారో, అక్కడ స్థిరంగా ఉండి ఆ గానాన్ని ఆలకిస్తావని (మద్భక్తా యత్ర గాయంతి తత్ర తిష్ఠామి నారద)... అలాగే సూర్యమండలం (ఇనమండలం) మధ్యలో అంతర్యామిగా ప్రకాశిస్తూ ఉంటావని పెద్దలు చెప్పిన మాటలన్నీ విని, ఆయా చోట్ల నిన్ను వెదుకుతూ వచ్చాను.

విశేషాలు

భగవంతుడు లభించే వివిధ స్థానాలను (తులసి వనం, పద్మ వనం, సూర్య మండలం మరియు భక్త గాన లోలత్వం) అన్నమయ్య ఈ చరణంలో ప్రస్తావించారు. 'భక్తులు పాడే చోట భగవంతుడు ఉంటాడు' అనే పరమ సత్యాన్ని ఇక్కడ ఎంతో లలితంగా గుర్తుచేశారు.

రెండవ చరణం

పైకొని క్షీరాంబుధిలో నెప్పుడు పవళించి vuందు వనఁగాను

వైకుంఠంబున వెలుఁగొందుచు సర్వము భావించే వనఁ గాను

దాకొని జీవులలో నెప్పుడు నంతర్యామివై వుందు వనఁగాను

లోకము నీవై వుండుదు వనఁగా లోలత నీమాట విని నేను

తాత్పర్యము

నీవు ఎల్లప్పుడూ పాలసముద్రంలో (క్షీరాంబుధి) శేషశయ్యపై పవళించి ఉంటావని, దివ్య వైకుంఠ నగరంలో వెలుగులు విరజిమ్ముతూ సమస్త సృష్టిని పాలిస్తూ ఉంటావని కొందరు చెప్పారు. అలాగే, సమస్త ప్రాణుల (జీవుల) హృదయాలలో రహస్యంగా దాగి ఉండి అంతర్యామిగా నడిపిస్తావని, ఈ కనిపించే లోకమంతా నీ స్వరూపమేనని లోకులు చెప్పిన మాటలను ఎంతో ఆసక్తితో (లోలతతో) విని, నిన్ను అన్వేషించాను.

విశేషాలు

ఈ చరణంలో భగవంతుని విశ్వరూప స్వభావం, ఆయన వ్యాపకత్వం వర్ణించబడ్డాయి. క్షీరసాగర శయనుడైన పరమాత్ముడు ప్రతి జీవిలోనూ అంతర్యామిగా ఉంటాడనే వేదాంత సత్యాన్ని అన్నమయ్య సామాన్యులకు సైతం అర్థమయ్యే రీతిలో వివరించారు.

మూడవ చరణం

పరమయోగీంద్రులు తలపోయుచునున్న భావముతో నుందు వనఁగాను

పరిపరివిధముల పుణ్యకర్మము పాయక చరింతు వనఁగాను

గరిమల నెప్పుడు అలమేల్మంగ కౌఁగిటిలోవాఁడ వనఁగాను

యిరవుగ శ్రీవేంకటేశుఁడ వనఁగా యీమాట విని నేను

తాత్పర్యము

మహా మునులు, పరమ యోగీశ్వరులు నిశ్చల ధ్యానంలో నిన్ను ఏ భావనతోనైతే తలుచుకుంటారో... ఆ భావ స్వరూపంగానే నీవు ఉంటావని విన్నాను. లోకంలో భక్తులు ఆచరించే రకరకాల పుణ్యకార్యాలలో, యజ్ఞయాగాదులలో నీవు తోడై ఉంటావని చెప్పారు. అన్నింటికంటే మిన్నగా, ఎంతో వైభవంగా ఎల్లప్పుడూ అలమేలుమంగ అమ్మవారి కౌగిలిలోనే బందీవై ఉండేవాడివని, తిరుమలలో స్థిర నివాసమేర్పరచుకున్న శ్రీవేంకటేశ్వరుడవు నీవేనని పెద్దలు చెప్పిన మాట విన్నాను. ఆ మాట విని నీ చెంతకు రాగానే, ఇగో నీ పాదపద్మాలు నాకు సాక్షాత్కరించాయి స్వామీ!

విశేషాలు

యోగీశ్వరుల ధ్యానానికి అందే పరమాత్ముడు, భక్తుల పుణ్యకర్మల ఫలమైనవాడు, చివరకు అలమేలుమంగ అమ్మవారి కౌగిలిలో లాలించబడేవాడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే భక్తుల సమస్త తాపాలను పోగొట్టే శరణాగతి స్వరూపుడని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను అత్యంత భక్తిభావంతో మంగళాంతం చేశారు.

249

మహాకవి తాళ్లపాక అన్నమాచార్య విరచితమైన ఈ ఆధ్యాత్మిక శృంగార సంకీర్తనలో జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగ అమ్మవారు తన ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో పొందిన దివ్య సంయోగానందాన్ని సఖులతో పంచుకునే మధుర ఘట్టం వర్ణించబడింది. ఇన్నాళ్ల విరహ వేదన ముగిసి, స్వామి కౌగిలిలో చేరినప్పుడు కలిగిన పరమ సంతోషాన్ని, ఆ నిత్యానపాయిని అయిన అమ్మవారి హృదయగత భావాలను ఈ కీర్తన ద్వారా రెండు వాక్యాలలో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించడం జరిగింది.

పల్లవి

వెనకకు వాని చేత - వేగితినమ్మ, నీ దీ

వనగూడి నేడంకెకు - వచ్చేంతే కాక

తాత్పర్యము

ఓ సఖీ! పూర్వం ఆ స్వామి చేసిన చిలిపి చేష్టల వల్ల, నన్ను ఆటపట్టించడం వల్ల నేను ఎంతో అలసిపోయాను, వేగాను (వేగితినమ్మ). అయితే, నీవు ఇచ్చిన శుభ దీవెనలు ఫలించి, ఆ పరమాత్ముడు ఈ రోజు నా వశమయ్యాడు (అంకెకు వచ్చాడు); ఇంతకంటే నాకు కావలసింది ఏముంది చెప్పమ్మ!

విశేషాలు

ఈ సంకీర్తన శుద్ధకాంబోది రాగంలో లలితంగా సాగుతుంది, కానీ దీని తాళం వ్రాతప్రతిలో లభించలేదు. ప్రముఖ వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఈ కీర్తన కింద ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ—స్వామి కౌగిలిలో చేరి, ప్రేమతో పలుకులాడి, సుఖంగా కాపురము చేసి ఆయన వక్షస్థలమున కొలువైన నిత్యానపాయిని (ఎల్లప్పుడూ స్వామిని వీడనిది) అయిన అలమేలుమంగ అమ్మవారి పరమానందం ఈ సంకీర్తనలో ఎంతో స్పష్టంగా, మనోహరంగా ద్యోతకమవుతోందని వివరించారు.

మొదటి చరణం

చిన్ననాడె వాని వలల - చిక్కిన నాటికి నేడూ

కన్నుల గరవు దీర - గంటినోయమ్మా

చన్నులు గొప్పవైన యీ సందికి నేగువాని

చెన్నార కౌగిట - గుబ్బితి నోయమ్మా

తాత్పర్యము

చిన్ననాటి నుండే నేను ఆ స్వామి ప్రేమ వలలలో చిక్కుకున్నాను; అలా చిక్కుకున్న నాటి నుండి ఎదురుచూస్తున్న నేను, ఈ రోజు నా కన్నుల కరవు తీరేలా ఆ రూపready (సౌందర్యాన్ని) కండ్లారా చూశానమ్మా! ప్రాయం వచ్చి నా వక్షస్థలం ప్రకాశిస్తున్న ఈ తరుణంలో, నా చెంతకు వచ్చిన ఆ ప్రాణనాథుడిని ఎంతో అందంగా, నిండుగా నా కౌగిలిలో బంధించుకున్నానోయమ్మా.

విశేషాలు

జీవుడు భగవంతుని కోసం చిన్ననాటి నుండి పడే ఆరాటాన్ని జీవాత్మ-పరమాత్మల అనుబంధంగా అన్నమయ్య ఇక్కడ శృంగార భక్తి రూపంలో అద్భుతంగా చిత్రించారు.

రెండవ చరణం

యెనసిన వాని బాసిన - యిన్నాళ్లకు నేడువాని

తనివారా మోవితేనె తాగితి నేయమ్మా

పెనగి పెండ్లినాడు పేరు - కొన్న దది సుంత

మనసారా వానితోడ – మాటాడితినోయమ్మా

తాత్పర్యము

నన్ను ఎంతో ప్రేమగా కూడిన ఆ నాథుడిని ఎడబాసి (దూరమై) ఇన్నాళ్లుగా విరహంతో గడిపాను. కానీ ఈ రోజు ఆయన చెంతకు చేరి నా తనివితీరా ఆ మోవి తేనెలను ఆస్వాదించానమ్మా. పూర్వం వివాహ సమయంలో మంత్రాల మధ్య పరస్పరం చెప్పుకున్న ఆ బాసలను, పెండ్లినాటి మధుర స్మృతులను గుర్తుచేసుకుంటూ... ఈ రోజు నా మనసార ఆయనతో ఎన్నో ఇష్టాగోష్ఠులు, ముచ్చట్లు మాట్లాడానోయమ్మా.

విశేషాలు

భగవంతునితో ముఖాముఖి మాట్లాడటం, ఆయన అమృతానుభూతిని పొందడం అనే అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితిని ఒక వివాహిత తన భర్తతో పొందే ఆనందంతో పోలుస్తూ అన్నమయ్య లోతైన పదబంధాలను ఉపయోగించారు.

మూడవ చరణం

అంతయేలె నాలుమగ - లైన యిన్నాళ్లకు నేడు

చింత దీర కాపురము - చేసితి నోయమ్మా

చెంతనలమేలుమంగ - శ్రీవేంకటేశు గూడె

నింత కాలానకు సుర - మెక్కితినోయమ్మా

తాత్పర్యము

మేము భార్యాభర్తలం (నాలుమగలు) అయినప్పటికీ, ఇన్నాళ్ల నిరీక్షణ తర్వాత ఈ రోజు నా మనసులోని చింతలన్నీ తీరిపోయేలా ఆయనతో చక్కటి సంసార సుఖాన్ని, స్థిరమైన కాపురాన్ని అనుభవించానమ్మా. అలా అలమేలుమంగనైన నేను నా ప్రాణనాథుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరునితో పూర్ణంగా కలిసిపోయాను; ఇంత కాలానికి నా కోరికలన్నీ నెరవేరి నా మనసు ఎంతో ఉప్పొంగిపోయిందోయమ్మా (సురమెక్కితినోయమ్మా)!

విశేషాలు

అన్నమయ్య తన ప్రతి సంకీర్తనను శ్రీవేంకటేశ్వరుని ముద్రతో ముగిస్తారు. ఇక్కడ కూడా, జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగ మరియు జగత్కర్త అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుల దివ్య కల్యాణ లీలను, శృంగార రసాధి దైవాలైన వారిద్దరి ఏకత్వాన్ని కీర్తిస్తూ ఈ సంకీర్తనకు ఎంతో మంగళకరమైన ముగింపు పలికారు.

250

అవతారిక

ఈ సంకీర్తనలలో తాళ్లపాక కవులు నాయికానాయకుల పరస్పర విరహార్తిని, వారి ప్రణయ పరవశత్వాన్ని ఎంతో మనోహరంగా ఆవిష్కరించారు. మొదటి కీర్తనలో నాయిక చిదంబరం (తిల్ల) క్షేత్రంలో వెలిసిన గోవిందరాజస్వామి వగలను తలచుకుంటూ పరవశించగా, రెండవ కీర్తనలో నాయకుడు (శ్రీకృష్ణుడు) నాయిక యొక్క సుందర రూపాన్ని, ఆమె ఒయ్యారాన్ని స్మరిస్తూ విరహ వేదనను అనుభవించడం ఇందలి ప్రధాన ఇతివృత్తం.

1. సంకీర్తన: 154 (వెలదిరో తిల్లగోవిందుని)

పల్లవి

వెలదిరో తిల్లగో - విందుని వగలు తలచితే నిప్పుడును - తమకించీ మేనెల్లా

తాత్పర్యము

ఓ చెలియా! తిల్ల (చిదంబరం) క్షేత్రంలో వెలిసిన ఆ గోవిందరాజస్వామి యొక్క విలాసాలను, ప్రణయ చేష్టలను (వగలను) తలచుకుంటే... ఇప్పుడూ నా శరీరమంతా మోహంతో, పరవశత్వంతో తల్లడిల్లిపోతోందమ్మా!

విశేషాలు

ప్రముఖ పరిశోధకులు గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం... ఇదే సంపుటంలోని ‘తలఁచిన హృదయము ఝల్లను’ అనే సంకీర్తనలో నాయకుడు నాయికను తలచి పరవశించినట్లుగానే, ఇక్కడ నాయిక తిల్లగోవిందరాజస్వామి యొక్క సొబగులను, వగలను తలచుకుంటూ పరవశాన్ని పొందుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

పరమాత్మ లీలలను నిరంతరం స్మరించడం వల్ల జీవునికి కలిగే అపరిమిత ఆనంద స్థితిని ఈ పల్లవి సూచిస్తుంది. భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపం అంతరంగంలో ముద్రితమైనప్పుడు, బాహ్య ప్రపంచాన్ని మరిచి శరీరం భక్తి భావంతో పులకరిస్తుంది.

మొదటి చరణం

చెక్కు నొక్కి ముద్దుబెట్టి చిన్నిమోవిపంట నూది సొక్కుచు నరగన్నులు - సొంపులు మీరగను గ్రుక్కలుగా మోవితేనె కొద్దీ తేనియ గోలుచునుండేవాని నక్కరో పొమ్మనగానో - రాడే నటవే

తాత్పర్యము

బుగ్గలు నొక్కి, ముద్దుపెట్టి, నా చిన్న పెదవిని పంటితో నొక్కుతూ, మైమరపుతో సగం మూతపడిన కన్నుల అందాలు ఒలికిపోగా... జుంటితేనె లాంటి నా పెదవుల అమృతాన్ని గ్రుక్కలు గ్రుక్కలుగా ఆస్వాదించే ఆ నాథుడిని, ఓ అక్కా! 'పో' అని కోపంతో అనడానికి నా నోరు ఎలా వస్తుంది? అలా అనడానికి మనసొప్పదు కదా!

విశేషాలు

నాయకుని ప్రణయ చతురతను, ఆయన సాన్నిధ్య సుఖాన్ని నాయిక తన సఖి ఎదుట ఎంతో లాలిత్యంగా, శృంగార రస స్ఫురణతో ఒప్పుకుంటున్న వైనం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

భగవంతుడు భక్తుని ప్రేమామృతాన్ని (భక్తి రసాన్ని) ఎంతో ఇష్టంగా స్వీకరిస్తాడు. అంతగా తనను అనుగ్రహించే దయామయుడైన పరమాత్ముడిని, జీవుడు ఏనాటికీ తన హృదయం నుండి దూరం చేసుకోలేడనే సత్యం ఇందులో ఉంది.

రెండవ చరణం

చనవునుగొని మూగుచును సరసత నిక్కువల పనిగొనుచును పని గఱచుచు భావము రంజిల్ల తనువులొకటిగా బెనగుచు (తనిసి) వారలుండగా కినిసిననేనవ్వల బొ-మ్మన మనసౌనటవే

తాత్పర్యము

ఎంతో చొరవతో నాపై వాలిపోతూ, సరసంగా తన ఆధిక్యతను చూపిస్తూ, నన్ను తన ప్రణయ తంత్రంలో లీనం చేసుకుంటూ అంతరంగాన్ని అలరింపజేసి... ఇద్దరి శరీరాలు ఒక్కటయ్యేలా పెనవేసుకొని తృప్తిగా ఉన్నప్పుడు... నేనెలా వానిపై కోపగించుకుని 'అవతలికి పో' అని అనగలను? అలా అనడానికి మనసవుతుందా చెలియా!

విశేషాలు

నాయికానాయకుల అభేద స్థితిని, సంపూర్ణ సుఖాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ తాళ్లపాక వారి విలక్షణ పదబంధాలతో అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

జీవాత్మ పరమాత్మతో పొందే సాయుజ్య స్థితిని (ఐక్యతను) ఈ చరణం సూచిస్తుంది. భగవంతునితో అంతరంగంలో ఏకమైన భక్తునికి లోకసంబంధమైన అలుకలు, భేదభావాలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయి.

మూడవ చరణం

పచ్చవిలుతుకేళిని నెమ్మో - వానుచు కలయుచు ముచ్చట దీర్చుచు మోమును మోమునజేర్చుచును పచ్చిదేర శ్రీ వేంకట - ప్రభుడై ప్రేమముతో దన యిచ్చగనెదనుంచితేను - యేనెటు కాదందునే

తాత్పర్యము

మన్మథుని (పచ్చవిల్తుడు) శృంగార కేళిలో నా పెదవులను ఆస్వాదిస్తూ, నన్ను కూడి నా ముచ్చట్లు తీరుస్తూ, ముఖాన్ని ముఖంతో జోడించి... ఎంతో ప్రేమాతిశయంతో ఆ శ్రీвеంకటేశ్వరుడు నన్ను తన హృదయానికి హత్తుకుని తన ఇష్టానుసారం నన్ను ఏలుకుంటుంటే, నేనెలా వద్దు అని కాదనగలను స్వామి!

విశేషాలు

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య తిల్లగోవిందుని వైభవాన్ని శ్రీవేంకటేశ్వరునితో అన్వయిస్తూ ముగించారు. స్వామి ప్రేమకు నాయిక సంపూర్ణంగా లొంగిపోయిన వైనం ఇందులో ఆవిష్కృతమైంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థము

శ్రీగోవిందరాజస్వామి, శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఇద్దరూ ఒక్కటే అయిన పరమాత్మ స్వరూపాలు. భగవంతుడు తన అమితమైన కరుణతో జీవుడిని తన హృదయ పీఠంపై నిలుపుకున్నప్పుడు, ఆ పరమానంద స్థితికి జీవుడు సంపూర్ణ శరణాగతి చేయడమే ఉత్తమ భక్తి మార్గం.