251
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు కడప జిల్లా కురునూతల గ్రామంలో వెలసిన చెన్నకేశవస్వామిని
లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ) రూపంలో వేడుకుంటున్నారు. లీలాకృష్ణుడి వంటి స్వామి శృంగార
చేష్టలకు అలిగిన నాయిక, లోకాపవాదానికి భయపడుతూనే ఆయనపై తనకున్న అనన్యమైన
ప్రేమను ప్రణయ కోపంతో ప్రకటిస్తోంది.
పల్లవి
వేఁడుకొంటె
విందుగాక వేగిరింతురా వాఁడి చూపి రంతు సేయ వద్దురా చెన్నుడ అయ్యయ్యో
తాత్పర్యము
ఓ కురునూతల
చెన్నకేశవా! నాయికనైన నేను నిన్ను ప్రార్థించి, వేడుకుంటే అది నీకు
ఒక విందు (సంతోషం) కావాలి గానీ, ఇలా తొందరపడటం తగునా? నీ మగతనాన్ని, వాడిదనాన్ని
చూపిస్తూ నాతో ఇంతగా రగడ (అల్లరి) చేయవద్దు స్వామి, అయ్యయ్యో!
విశేషాలు
నాయిక స్వామి యొక్క
తొందరపాటును, చ প্রশ్రయాన్ని
సున్నితంగా వారిస్తోంది. వ్యాఖ్యాత శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం, ఈ కీర్తనలోని మూడు
చరణాలూ 'త' ప్రాసతోనే నడవడం అన్నమయ్య ఛందోవైచిత్రికి, శబ్దాలంకార
ప్రాధాన్యతకు ఒక గొప్ప నిదర్శనం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు (భక్తుడు)
భగవంతుని అనుగ్రహం కోసం నిరీక్షిస్తున్నప్పుడు, ఆ పరమాత్ముడు
ఒక్కసారిగా తన దివ్యత్వాన్ని, సర్వశక్తిత్వాన్ని చూపిస్తే జీవుడు తట్టుకోలేడు.
భగవత్ సాక్షాత్కారం అనేది క్రమంగా, శాంతంగా జరగాలే తప్ప తొందరపాటుతో కాదని, భక్తి పరిపాకం
చెందడానికి సమయం పడుతుందని ఇక్కడి అంతరార్థం.
మొదటి చరణం
పోతరించి యిల్లు
సొచ్చి పొంచి మావారెల్ల జూడ గాతజేసి గుబ్బ చన్నులు - కత్తిగోరను కోతుర నే
తల్లి మరగు - కూతురంటె (నీకు మొక్కేనంటే బూతుల దిట్ట నీతులా, కురు
నూతుల చెన్నుడ అయ్యయ్యో
తాత్పర్యము
కురునూతల చెన్నడా!
బలిసిపోయిన ఆబోతులాగా నా ఇంట్లోకి చొరబడి, మా వాళ్లంతా
చూస్తుండగానే పొంచి ఉండి, నన్ను గాయపరిచేలా నీ కత్తి లాంటి గోళ్లతో నా
వక్షఃస్థలంపై గీరుతావా? నేను తల్లి చాటున పెరిగిన చిన్నపిల్లనని, నీకు మొక్కుతానని
చెబితే... నన్ను బూతులు తిడుతూ హింసించడం నీకు నీతా? అయ్యయ్యో!
విశేషాలు
ఇందులో లౌకిక
శృంగార నాయిక యొక్క భయం, సిగ్గు, ప్రణయ కలహం చక్కగా
వ్యక్తమయ్యాయి. ఇది కడప జిల్లాలోని 'కురునూతల' అనే గ్రామంలో
వెలసిన చెన్నకేశవస్వామిని కీర్తిస్తూ అన్నమయ్య రాసిన విశిష్టమైన శృంగార సంకీర్తన.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
ఇల్లు అనేది మానవ
శరీరం లేదా సంసారం. భగవంతుడు జీవుని హృదయంలోకి అకస్మాత్తుగా ప్రవేశించి, లౌకిక బంధాలను
(మావారెల్ల జూడ) తెంచివేసేటప్పుడు జీవునికి కొంత బాధ (గాతజేసి) కలగడం సహజం. జీవుడు
అజ్ఞానంతో తాను ఇంకా పరిపక్వత చెందని పిల్లనని భగవంతుని లీలలను తట్టుకోలేక
ప్రాధేయపడటాన్ని ఇక్కడ గమనించవచ్చు.
రెండవ చరణం
యేతరివై వీధిలో సరి
- యింతులెల్ల జూచి నవ్వ జాతి వజ్రంపు పంటిమొనలు చౌకళించే మోవిపై జాతిపడ
నొక్కకురా పడుచు దాననంటె గుచ్చి చేతులబట్టీ నీతులా, కురు
నూతుల చెన్నుడ అయ్యయ్యో
తాత్పర్యము
సమయం చూసి వీధిలో
మిగిలిన స్త్రీలందరూ చూసి నవ్వుకునేలా ప్రవర్తిస్తున్నావు. శ్రేష్ఠమైన వజ్రాల వంటి
నీ పంటి కొనలతో, కాంతివంతమైన నా పెదవిపై గుర్తుపడేలా గట్టిగా
నొక్కకు. నేను ఇంకా పడుచుదనాన్ని (చిన్నదాన్ని) అని చెప్తున్నా వినకుండా, నా చేతులను గట్టిగా
పట్టుకుని లాగడం నీకు ధర్మమా, ఓ చెన్నకేశవా!
విశేషాలు
నాయిక పెదవులపై
స్వామి ఉంచిన దంతక్షతాలను, సమాజం చూసి నవ్వుతుందనే లోకభీతిని అన్నమయ్య సహజ
సుందరమైన పదాలతో వర్ణించారు. శంకరాభరణ రాగంలో సాగే ఈ కీర్తన నాయిక యొక్క ఆర్తిని, శృంగార భావాన్ని
అద్భుతంగా పలికిస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుని అనుభూతి
పొందిన భక్తుడిని చూసి లోకం (ఇంతులెల్ల) పిచ్చివాడని నవ్వుతుంది. భగవంతుడి ముద్ర
(పంటిమొనలు) జీవునిపై పడినప్పుడు, ఆ దివ్యానుభూతిని లోకానికి దాచలేరు. జీవుడు లౌకిక
లోకానికి భయపడుతున్నా, పరమాత్ముడు బలిమిడితో జీవుని తన వైపుకు
లాక్కుంటాడనే సత్యం ఇందులో ఉంది.
మూడవ చరణం
యిీతరి నన్నిందరిలో
- నెన్నికగా చనవిచ్చి వాతుమాతు దెలిసి మీన కేతనుని కేలి (దేలి) వ్రేతలనలమేలుమంగ
శ్రీ వేంకటేశుడవై గూడితి జాతులబెట్టగ నీతులా, (కురు-నూతుల) చెన్నుడ అయ్యయ్యో
తాత్పర్యము
ఇంతమందిలో నన్ను
ప్రత్యేకంగా ఎంచుకుని, నాతో చనువుగా ఉండి, నా మనసులోని
మాటలన్నీ తెలుసుకున్నావు. మన్మథ కేళీ విలాసాలలో తేలియాడి, నన్ను నీ
అలమేలుమంగగా భావించి, శ్రీవేంకటేశుడివై నన్ను కూడావు. అంతా అయ్యాక
ఇప్పుడు నన్ను ఇలా కులాల పేరిటో, జాతుల పేరిటో అవహేళన చేయడం నీకు న్యాయమా, ఓ కురునూతల చెన్నడా, అయ్యయ్యో!
విశేషాలు
అన్నమయ్య తన ముద్ర
అయిన 'శ్రీవేంకటేశ్వరుడు' అనే నామంతో పాటు, కురునూతల
చెన్నకేశవుడు ఇద్దరూ ఒక్కరే అని ఇక్కడ అభేదాన్ని ప్రకటించారు. అలమేలుమంగా
వేంకటేశ్వరుల దివ్య శృంగారమే ఈ కీర్తనకు ముగింపు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
పరమాత్మ దృష్టిలో
కులాలు, జాతులు (జాతులబెట్టగ) లేవు. స్వామిని నమ్మి, శరణాగతి పొందిన
జీవుడు అలమేలుమంగ అంతటి ఉన్నత స్థానాన్ని పొందుతాడు. భగవంతుడు జీవునితో తాదాత్మ్యం
చెంది, సర్వస్వం తానై ఏకమవ్వడమే (శ్రీ వేంకటేశుడవై
గూడితి) మధురభక్తి యొక్క పరమావధి.
252
అవతారిక
తాళ్లపాక
అన్నమాచార్యులు (లేదా పెదతిరుమలాచార్యులు) రచించిన ఈ కీర్తన కలియుగ దైవమైన
శ్రీవేంకటేశ్వరుని మహత్యాలను, భక్తులపై ఆయన చూపించే కరుణను ఎంతో అద్భుతంగా
కొనియాడుతోంది. భక్తుల కోర్కెలను తీరుస్తూ, శరణు జొచ్చిన
వారిని ఆదుకునే ఆ స్వామిని అందరం కలిసి వేడుకుందాం రమ్మంటూ ఈ సంకీర్తన సాగుతుంది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
వేఁడుకొందామా
వేంకటగిరి - వేంకటేశ్వరుని ఆమటి మ్రొక్కులవాఁడే - ఆదిదేవుఁడే వాఁడు తోమని
పళ్యాలవాఁడే - దురిత దూరుఁడే ||వేడుకొందామా||
తాత్పర్యము
వేంకటగిరి (తిరుమల)
పై కొలువై ఉన్న ఆ వేంకటేశ్వరుని మనం అందరం భక్తితో వేడుకుందాం. ఆయన ఎంతో దూరం
నుంచే (ఆమడ దూరం నుంచే) భక్తులు పెట్టే మ్రొక్కులను స్వీకరించే ఆదిదేవుడు. నిరంతరం
జరిగే నైవేద్యాల వల్ల తోమడానికి కూడా సమయం లేనంతగా అలివేణి పళ్ళాలు కలిగినవాడు
మరియు భక్తుల పాపాలను దూరం చేసేవాడు అయిన ఆ స్వామిని ప్రార్థిద్దాం.
విశేషాలు
'ఆమటి'
అంటే ఆమడ దూరం అని అర్థం. భక్తులు ఎక్కడో
దూరంగా ఉండి మనస్ఫూర్తిగా మొక్కుకున్నా సరే, ఆ స్వామి ఆలకించి
అనుగ్రహిస్తాడని ఇక్కడ మనకు తెలుస్తోంది. అలాగే స్వామివారి నిత్య నైవేద్య
వైభవాన్ని 'తోమని పళ్యాలవాఁడే' అనే పదం చక్కగా
వర్ణిస్తోంది.
ప్రముఖ పరిశోధకులు
శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం, ఈ సంకీర్తన లభించిన
వ్రాతప్రతిని శ్రీ ప్రభాకరశాస్త్రి గారు పరిష్కరించి ప్రకటించారు. చరణంలోని ముద్ర
(శైలి)ని బట్టి ఇది అన్నమయ్య కుమారుడైన పెదతిరుమలాచార్యుల వారి రచనగా
అనిపించినప్పటికీ, చిన్నన్న (తాళ్లపాక చిన్నన్న) రాసిన ద్విపద
గ్రంథంలో ఈ పాట ఉదాహరించబడటం వల్ల, ఇది సాక్షాత్తూ అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తన
కావడానికి కూడా సమానమైన అవకాశం ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
|| చరణం 1 ||
వడ్డికాసులవాఁడే -
వనజనాభుఁడే, పుట్టు గొడ్డురాండ్రకు
బిడ్డలనిచ్చే - గోవిందుఁడే ||వేడుకొందామా||
తాత్పర్యము
ఆ స్వామి భక్తుల
మొక్కుబడుల రూపంలో వడ్డికాసులను (కాసుల వడ్డీని) స్వీకరించే వడ్డికాసులవాడు మరియు
పద్మము నాభి నందు గల శ్రీమహావిష్ణువు. సంతానం లేక బాధపడే గొడ్రాలితనము ఉన్న
స్త్రీలకు సైతం తన కరుణతో సంతాన భాగ్యాన్ని ప్రసాదించే దయామయుడైన గోవిందుడు ఆయనే.
విశేషాలు
శ్రీవారికి భక్తులు
తమ కోరికలు తీరిన తర్వాత భక్తితో సమర్పించుకునే కానుకల వల్ల ఆయనను 'వడ్డికాసులవాడు' అని పిలుస్తారు.
లోకంలో ఎంతటి అసాధ్యమైన కోరికనైనా, ఆపదనైనా తొలగించగల సమర్థుడు ఆ శ్రీనివాసుడు
మాత్రమే అని ఈ చరణం నిరూపిస్తోంది.
|| చరణం 2 ||
ఎలమిఁ
గోరినవరాలిచ్చే దేవుఁడే వాఁడు అలమేల్మంగా శ్రీవేంకటాద్రినాథుఁడే ||వేడుకొందామా||
తాత్పర్యము
భక్తులు ఎంతో
సంతోషంతో, ప్రేమతో కోరుకున్న కోరికలన్నింటినీ తీర్చి వరాలను
ఇచ్చే దైవం ఆయనే. అలమేలుమంగ సమేతుడై,
శ్రీవేంకట పర్వతంపై వెలిసిన ఆ వేంకటాద్రి
నాథుడైన శ్రీనివాసుడిని మనం అందరం భక్తితో వేడుకుందాం.
విశేషాలు
'ఎలమి'
అంటే సంతోషము అని అర్థం. స్వామి తనను
నమ్మిన భక్తులకు అడిగిన వెంటనే సంతోషంగా వరాలు ఇస్తాడని, ఆయన అలమేలుమంగతో
కూడి వేంకటాచలంపై భక్తుల కోసమే కొలువై ఉన్నాడని అన్నమయ్య ఈ ముగింపు చరణంలో ఎంతో
మధురంగా వివరించారు.
253
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగా వేంకటేశ్వరుల శృంగార విరహావస్థలను, వారి సమాగమ లీలను
పరమ రమణీయంగా వర్ణించారు. విరహంతో బాధపడుతున్న నాయిక (అలమేలుమంగ) వద్దకు నాయకుడు
(శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) సరైన సమయానికి రావడం, ఆ సమయంలో వారి
రూపాలు ప్రకృతిలోని అద్భుత దృశ్యాలను తలపించడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధానాంశం.
పల్లవి
వేళ కొదవిన వాఁడె -
విందుగాక, తన వేళ లెంచి కొంచితే - వేడుకలు పుట్టునా
తాత్పర్యము
అవసరమైన సమయానికి, ఆపదలో ఉన్నప్పుడు
ఆదుకోవడానికి వచ్చినవాడే నిజమైన విందు (సంతోషాన్ని ఇచ్చేవాడు) అవుతాడు. అలా
కాకుండా, సమయం కాని సమయంలో లెక్కలు వేసుకుంటూ, వెనుకడుగు వేస్తూ
కూర్చుంటే అసలైన వేడుకలు, ఆనందాలు కలుగుతాయా? కలగవు.
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం,
ఈ పదం 'ఏలపదాల' రీతిలో (జానపద
బాణీని పోలి) సాగింది. శేషాచార్యుల వ్రాతప్రతిలోని పాఠాన్ని ఇక్కడ అచ్చుకు
స్వీకరించడం జరిగింది. ఈ సంకీర్తన వివిధ ప్రతులలో నాదనామక్రియ రాగంలోను, మరికొన్ని ప్రతులలో
గౌడిపంతు రాగం - ఆటతాళంలోను లభిస్తోందని పాఠాంతరాల ద్వారా తెలుస్తోంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు లౌకిక
తాపత్రయాలతో, విరహవేదనతో అలమటిస్తున్నప్పుడు భగవంతుని అనుగ్రహం
అత్యంత అవసరం. ఆర్తితో పిలిచిన వెంటనే రక్షించేవాడే పరమాత్ముడు. సాధకుడికి తపన
తీక్షణంగా ఉన్నప్పుడే భగవత్ సాక్షాత్కారం లభిస్తుంది కానీ, కాలయాపన చేస్తే
భక్తిరస సిద్ధి కలగదని ఇక్కడి అంతరార్థం.
మొదటి చరణం
ఇంతి మోమూ, నరవిరిగా
జారే కొప్పు, విరులు యింత వొ వొట్టూ నీకుఁ జూడ - యెట్లుండె
నమ్మా చెంతరాహువు తన - చెలికాని గదియఁగా కంతుఁ
డంపగమిచేతఁ - కప్పినట్లుండే
తాత్పర్యము
అమ్మా! విరహంతో
ఉన్న ఆ ఇంతి (అలమేలుమంగ) ముఖము, సగం విడిపోయి జారుతున్న ఆమె తలకొప్పు, అందులోని పూలు...
ఇవన్నీ చూడటానికి నీకు ఎలా ఉన్నాయో తెలుసా? చంద్రుడిని
(చెలికానిని) పట్టుకోవడానికి రాహువు సమీపించగా, అదే సమయంలో
మన్మథుడు తన బాణసమూహంతో ఆ చంద్రుడిని కప్పేసినట్లుగా ఉంది!
విశేషాలు
నాయిక ముఖాన్ని
చంద్రుడితోను, జారిన నల్లని కొప్పును రాహువుతోను, చెదిరిన పూలను
మన్మథుడి బాణాలతోను అన్నమయ్య పోల్చిన తీరు అద్భుతమైన ఉత్ప్రేక్షాలంకారం.
వ్రాతప్రతులలో 'కొంతమోమూ' అనే పాఠాంతరం కూడా
ఉంది, అయితే ఇక్కడ ప్రాస నియమాల పరంగా పరిశీలించాల్సి
ఉంటుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
నల్లని కొప్పు
అజ్ఞానానికి లేదా మాయకు ప్రతీక. మోము (ముఖం) జ్ఞాన కాంతికి ప్రతీక. జీవుడు
పరమాత్ముని వైపు ప్రయాణించే క్రమంలో,
మాయ (రాహువు) కమ్మేస్తున్నట్లు అనిపించినా, లోపల భగవంతునిపై
ఉన్న ప్రేమానురాగాలు (మన్మథ బాణాలు) ఆ జీవుని వేదనను మరింత తీవ్రం చేసి భగవంతుని
వైపు నడిపిస్తాయని అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
సగము జారే పయ్యదా, - జవ్వని గబ్బిగుబ్బలూ యెగువ
కెంపులతాళి, - యెట్లుండెనమ్మా మొగుడుఁదమ్ముల మంచు
- ముంచుకొని రాగా! తగవుగాదని రవి, - తరిమి నట్లుండే
తాత్పర్యము
అమ్మా! ఆ జవ్వని
వక్షఃస్థలం పైనుంచి సగం జారిన పయ్యద (కొంగు), ఆమె గుండ్రని
వక్షోజాలు, వాటిపై ప్రకాశిస్తున్న కెంపుల హారం ఎలా ఉన్నాయో
చూడు. ముకుళించుకుపోతున్న పద్మాలపై మంచు ముంచుకొని రాగా, అది న్యాయం కాదని
సూర్యుడు వచ్చి ఆ మంచును తరిమికొట్టినట్లుగా ఉంది!
విశేషాలు
తామర పూమొగ్గలను
వక్షోజాలుగా, మంచును జారిన పయ్యదగా, కెంపుల హారాన్ని
ఎర్రని సూర్యుడిగా అన్నమయ్య రూపకల్పన చేశారు. వివిధ ప్రతులలో 'మొగడదమ్ముల పైమంచు' అనే పాఠాంతరాలు ఈ
వర్ణనకు మరింత అందాన్ని తెస్తున్నాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
తామర మొగ్గలు
జీవుని హృదయ కమలాలు. మంచు అనేది సంసార బంధాల వల్ల కలిగే మోహం. సూర్యుడు జ్ఞాన
స్వరూపుడైన భగవంతుడు. హృదయాన్ని మోహం అనే మంచు కమ్మేస్తున్నప్పుడు, భగవంతుడు తన
జ్ఞానకిరణాలతో (కెంపులతాళి వంటి తేజస్సుతో) ఆ మోహాన్ని పటాపంచలు చేస్తాడనేది
ఇక్కడి తాత్త్విక సత్యం.
మూడవ చరణం
అలమేలుమంగమేసూ
అలనాటి విరహము యెలమి శ్రీవెంకటప్ప - డెట్లుండే నమ్మా మలసి
లేదీఁగె ఎండ మావుల కడువాడగా పొలుచు నీలమేఘము - పొదివి నట్లుండే
తాత్పర్యము
అమ్మా! అలనాటి
విరహవేదనతో వాడిపోయిన అలమేలుమంగ శరీరము, ఆమెను సంతోషంతో
కూడిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అక్కున చేర్చుకున్న విధానం ఎలా ఉందో తెలుసా? ఎండ తీవ్రతకు, ఎండమావుల వేడికి
పూర్తిగా వాడిపోతున్న ఒక లేత తీగను... ఒక సుందరమైన నీలమేఘం వచ్చి చల్లగా
చుట్టుముట్టినట్లుగా ఉంది!
విశేషాలు
నాయికను లేతతీగగా, ఆమె విరహ తాపాన్ని
ఎండగా, నల్లని మేని ఛాయ గల శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని నీలమేఘంగా
అన్నమయ్య వర్ణించారు. 'శ్రీవెంకటప్పా', 'పొడమినట్లుండే' వంటి పాఠాంతరాలు
వివిధ ప్రతులలో కనిపిస్తాయి. అన్నమయ్య తన ఇష్టదైవమైన వేంకటేశ్వరుని దివ్య లీలను
ప్రకృతితో ముడిపెట్టి ఇక్కడ కావ్యానందాన్ని కలిగించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు సంసార
తాపత్రయాలనే ఎండలో (ఎండ మావుల) పడి ఎండిపోతున్న లేత తీగ వంటివాడు. ఆ తాపాన్ని
హరించి, జీవునికి అమృత వర్షాన్ని కురిపించి, తనలో ఐక్యం
చేసుకునే కరుణామయుడు పరమాత్ముడైన శ్రీనివాసుడు (నీలమేఘము). జీవాత్మ-పరమాత్మల ఈ
దివ్య సంయోగమే మధుర భక్తి యొక్క పరమ రహస్యం.
254
అవతారిక
తాళ్లపాక
చినతిరుమలాచార్యులు ఏదో ఒక ప్రత్యేకమైన పని మీద తిరుమల క్షేత్రాన్ని వీడి వేరే
ప్రాంతానికి వెళ్లవలసి వచ్చినప్పుడు,
తిరుమల కొండపై ఉన్న దైవిక శక్తులకు, ప్రకృతికి అత్యంత
ఆర్తితో చెప్పుకున్న వీడ్కోలు పాట ఇది. తనను కన్నతల్లిదండ్రుల వంటి
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు, అలమేలుమంగలతో పాటు కొండపై ఉన్న శంఖచక్రాలు, చింతచెట్టు, బంగారు స్తంభం, స్వామి పుష్కరిణి
వంటి వాటన్నింటినీ తనతో పాటు రమ్మని వేడుకుంటూ పాడిన విశిష్టమైన సంకీర్తన.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శంఖమా! పోయివత్తునా? చక్రమా
! పోయివత్తునా? లంకెలైన
(పై) రెండు (చేతులా) (లావు మెరిసిన) మీరూ రండు ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ శంఖమా! నేను
వెళ్ళిరానా? ఓ చక్రమా! నేను వెళ్ళిరానా? స్వామివారి పై
రెండు చేతులలో ఒకదానితో ఒకటి లంకెపడి (కలిసి) ఉంటూ, గొప్ప కాంతితో
మెరిసిపోయే మీరు ఇద్దరు కూడా నాతో పాటు రండి.
విశేషాలు
చిన్న వయసులోనే
తిరుమల కొండను వీడి వెళ్లాల్సి వస్తున్నందుకు చినతిరుమలాచార్యుల మనసు ఎంతగా
ద్రవించిందో ఈ పల్లవి తెలియజేస్తుంది. స్వామివారి ఆయుధాలైన శంఖచక్రాలను కేవలం
జడపదార్థాలుగా కాకుండా, ప్రాణం ఉన్న ఆత్మీయులుగా భావించి, తన వెంటే రమ్మని
పిలవడం ఆయన భక్తికి నిదర్శనం.
|| చరణం 1 ||
నీడ తిరుగని చింతా!
- నే బోయివత్తునా తోడు నీడ(వై) నీవూ నా తోడనే రావమ్మా యేడ
నున్నను వరా - లిత్తువు నీవూ రమ్మీ వోడక పసిడి కంభమా!
(నే) వూరికి పోయివత్తునా
తాత్పర్యము
ఎటు చూసినా తన
నీడను మార్చకుండా స్థిరంగా ఉండే ఓ పవిత్రమైన చింతచెట్టా! నేను వెళ్ళిరానా? నాకు తోడుగా, నీడగా ఉంటూ నువ్వు
కూడా నా వెంటే రావమ్మా. నువ్వు ఎక్కడున్నా సరే భక్తులకు వరాలు ఇస్తావు కదా, అందుకే నాతో రా.
స్థిరంగా నిలిచి ఉండే ఓ బంగారు స్తంభమా (ధ్వజస్తంభమా)! నేను మా ఊరికి వెళ్ళిరానా?
విశేషాలు
తిరుమల
క్షేత్రంలోని 'నీడ తిరుగని చింతచెట్టు' (వివక్షేప
చింత వృక్షం) ఎంతో పురాణ ప్రాశస్త్యం కలిగింది. అది భక్తులకు కల్పవృక్షం లాంటిది.
ధ్వజస్తంభాన్ని, చింతచెట్టును కూడా తనతో ప్రయాణంలో తోడు రమ్మనడం
వెనుక తిరుమలను విడిచి ఉండలేని ఒక భక్తుడి ఆవేదన కనిపిస్తుంది.
|| చరణం 2 ||
చక్కదనపుటంజన -
శైలమా! పోయివత్తునా? నిక్కువమై
నాకు నవ - నిధు లిత్తువు రావమ్మా యెక్కువ నమృతాంపు కో- నేరా! పోయివత్తునా? అక్కజపు మా జీవన -
మైపోదువు నీవూ రమ్మీ
తాత్పర్యము
అపారమైన సౌందర్యంతో
విరాజిల్లే ఓ అంజనాద్రి (వేంకటాద్రి) పర్వతమా! నేను సెలవు తీసుకోనా? నిజాయితీగా నాకు
తొమ్మిది రకాల సంపదలను (నవనిధులను) ఇచ్చే నువ్వు కూడా నాతో రావమ్మా. అమృతం వంటి
పవిత్ర జలాలతో నిండిన ఓ స్వామి పుష్కరిణి కోనేరా! నేను వెళ్ళిరానా? మాకు అద్భుతమైన
ఆధారం (జీవనం) అయిన నువ్వు కూడా నాతో రామ్మా.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో తిరుమల
కొండను, కోనేటిని స్తుతించారు. స్వామి పుష్కరిణి నీరు
కేవలం స్నానానికి మాత్రమే కాదు, తన ఆధ్యాత్మిక జీవనానికి ప్రాణాధారమని
చినతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ ఎంతో గొప్పగా చెప్పారు.
|| చరణం 3 ||
ననిచిన శ్రీ వేంకట
నాథుడా! పోయివత్తునా నెనరు (గల) వాడవై వెంట - నీవూ రా రమ్మీ నను
గన్న యలమేల్మంగ నాంచారీ పోయివత్తునా? వెనక ముందర (నిలిచి) - విజయ మిత్తువు రమ్మీ
తాత్పర్యము
నన్ను ప్రేమతో
ఆదరించిన ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నేను వెళ్ళిరానా? నాపై ఎంతో ప్రేమ
(నెనరు) కలవాడివి కాబట్టి నువ్వు కూడా నా వెంట రా స్వామి. నన్ను కన్నతల్లి లాంటి ఓ
అలమేలుమంగ నాంచారమ్మా! నేను వెళ్ళిరానా? నా వెనుక, ముందూ నిలిచి నాకు
ఎల్లప్పుడూ విజయాన్ని ఇచ్చే దయామయివి నువ్వు, అందుకే నువ్వు కూడా
నాతో రామ్మా.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
చినతిరుమలాచార్యులు తన ఇష్టదైవాలైన స్వామివారిని, అమ్మవారిని
వేడుకున్నారు. ప్రయాణంలో తనకు ఎలాంటి విఘ్నాలు కలగకుండా, అమ్మవారు తన
వెన్నంటే ఉండి విజయాలను చేకూరుస్తుందనే నమ్మకాన్ని ఇక్కడ వ్యక్తపరిచారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- పాట వెనుక చరిత్ర: ఈ పాట చినతిరుమలాచార్యులు తన తుది శ్వాస
విడిచే సమయంలో పాడింది కాదు, లేదా కేవలం తాత్కాలికంగా తన సొంత
ఊరైన తాళ్లపాకకు వెళ్తూ పాడింది కూడా కాదు.
- మంగళగిరి ప్రయాణం: సరిగ్గా క్రీ.శ. 1537 (హేమలంబి నామ సంవత్సరం) ప్రాంతంలో
చినతిరుమలాచార్యులు తిరుపతిని విడిచి గుంటూరు సీమలోని మంగళగిరికి మకాం
మార్చవలసి వచ్చింది. అక్కడ వెలిసిన నృసింహస్వామికి సంకీర్తన సేవలు చేస్తూ, భజన పద్ధతిని వ్యాప్తి చేయాలనే ఒక గొప్ప దైవిక లక్ష్యంతో (పూనికతో)
ఆయన తిరుమలను వీడారు. ఆ సుదీర్ఘ యెడబాటు సమయంలో పుట్టిన ఆవేదనే ఈ వీడ్కోలు
పాట.
- ప్రత్యేక రాగిరేకు: ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకునే ఆయన ఒక
ప్రత్యేకమైన రాగిరేకును ముద్రింపజేశారు. అందులో ఇరువైపులా శంఖచక్రాలు, మధ్యలో స్వామివారి నామం,
క్రింద తన తాతగారైన అన్నమయ్య
స్మృత్యర్థం ఈ సంకీర్తనను చెక్కించారు.
- చారిత్రక అంశాలు: ఇందులో ప్రస్తావించిన శంఖచక్రాలు
భగవద్రామానుజాచార్యులు తీర్చిదిద్దినవని చరిత్ర చెబుతోంది. అలాగే ఇక్కడి 'నీడ తిరుగని చింతచెట్టు'
స్వామివారికన్నా పెద్దదిగా పురాణాలలో
ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ అపూర్వ సంకీర్తన పాఠాంతరం తంజావూరు తాళపత్ర గ్రంథాలలో
కూడా లభ్యమవుతోందని వ్యాఖ్యాత పేర్కొన్నారు.
255
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు (లేదా పెదతిరుమలాచార్యులు/చినతిరుమలాచార్యులు) విశ్వమంతా నిండి
ఉన్న పరమాత్ముని అనంతమైన వైభవానికి,
మనుషులు చేసే అల్పమైన పూజలకు మధ్య ఉన్న
వ్యత్యాసాన్ని ఎంతో వినమ్రంగా, ఆశ్చర్యంగా వర్ణించారు. బ్రహ్మాండాలను మోసే
స్వామికి మనం చేసే చిన్న ఉపచారాలు ఎంతటివో చెబుతూనే, భక్తవత్సలుడైన ఆ
శ్రీహరిని తన పూజలు అందుకోమని ఇక్కడ ప్రార్థిస్తున్నారు.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శరణాగతవత్సల -
సర్వసులభ పురుషోత్తమ! నాచే నీవు - పూజ గొనవయ్యా ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
శరణు కోరిన
భక్తులపై అపారమైన వాత్సల్యం చూపించే ఓ శరణాగతవత్సలా! అందరికీ ఎంతో సులువుగా
అనుగ్రహించే ఓ సర్వసులభుడా! పురుషోత్తమా! నా చేత చేయబడుతున్న ఈ అల్పాతిఅల్పమైన
పూజలను దయతో స్వీకరించవయ్యా.
విశేషాలు
భగవంతుడు అపారమైన
శక్తులు గలవాడైనప్పటికీ, భక్తుల కోసం ఎంతో సులభంగా లభిస్తాడనే మహోన్నత భావం
'సర్వసులభ' అనే పదం ద్వారా
వ్యక్తమవుతోంది. తన అల్పాన్ని, స్వామి ఘనత్వాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ చేసే
ఆత్మనివేదన ఈ పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.
|| చరణం 1 ||
చెంబులోని నీళ్లు -
చిలికించేది ముంబరపు బ్రహ్మాండములు - మోచు నీ మీదనా పంబిన
నిందిరాదేవి- పగిది వాసంతపు గా మ్యంబు దీర నాచే నీవు - మజ్జనమాడవయ్య
తాత్పర్యము
ఆకాశమంతటా నిండిన
అనంతమైన బ్రహ్మాండాలన్నింటినీ తనపై మోసే నీ శరీరం మీద, నేను కేవలం ఒక
చిన్న చెంబులోని నీళ్లను ఎలా చల్లగలను?
అయినప్పటికీ, నిరంతరం నిన్ను
సేవించే లక్ష్మీదేవి నీకు చేసే వసంతోత్సవ సేవల వలె, నా కోరిక తీరేలా నా
చేత ఈ మజ్జనము (అభిషేకము) అందుకొని నన్ను ధన్యుడిని చేయవయ్యా.
విశేషాలు
సమస్త సృష్టిని
భరించే స్వామికి ఒక చిన్న చెంబు నీటితో అభిషేకం చేయడం ఏమిటి అనే విస్మయం ఇక్కడ
కనిపిస్తుంది. అయినప్పటికీ, భక్తుడి ప్రేమకు లొంగే స్వామి ఆ చిన్న అభిషేకాన్ని
కూడా లక్ష్మీదేవి చేసే వసంత సేవగా భావించి స్వీకరిస్తాడని అన్నమయ్య భావన.
|| చరణం 2 ||
పట్టరాని
విశ్వరూపముఁ జూపే నిన్ను నే పెట్టెలోనా (బిగ్గ - బట్టి) కట్టేది. పట్టమేలే
కౌసల్య గ ర్భములో నున్నయట్లు చే పట్టి వైకుంఠపు - పట్టు జేసుకోవయ్యా
తాత్పర్యము
సమస్త లోకాలు
సరిపోని అంతటి అనంతమైన విశ్వరూపాన్ని చూపించిన నిన్ను, నేను ఒక చిన్న పూజా
పెట్టెలో ఎలా బిగించి ఉంచగలను? పూర్వం అయోధ్యను పాలించిన కౌసల్యాదేవి గర్భంలో
నువ్వు ఇమిడిపోయి ఉన్నట్లే, ఇప్పుడు నా భక్తికి కట్టుబడి నా పెట్టెలో (నా
హృదయంలో) కొలువై ఉండి, ఈ స్థలాన్నే వైకుంఠంగా మార్చుకోవయ్యా.
విశేషాలు
విశ్వరూపుడైన
దేవుడిని ఒక చిన్న విగ్రహ రూపంలో పూజా పెట్టెలో పెట్టడం ఎంత ఆశ్చర్యకరమో భక్తుడు
గుర్తిస్తున్నాడు. కానీ, బ్రహ్మదేవునికైనా దొరకని పరమాత్ముడు కౌసల్య
గర్భంలో బిడ్డగా ఇమిడిపోయినట్లే, భక్తుడి ప్రేమ అనే పెట్టెలో కూడా బంధీ అవుతాడని
ఇక్కడ ఎంతో మధురంగా చెప్పారు.
|| చరణం 3 ||
అల చరాచరము
లా-రగించే నీకు నే వెలయకుండతోనా నై - వేద్యమిచ్చేది అలమేల్మంగా
శ్రీవేంకటాద్రి నాథునకు నే వెలయ భరద్వాజ - విందు జేసుకోవయ్య
తాత్పర్యము
ఈ సృష్టిలోని సమస్త
చరాచర జీవులను (ప్రళయకాలంలో) తనలో ఇముడ్చుకుని ఆరగించే నీకు, నేను ఒక చిన్న
మట్టికుండలో (లేదా చిన్న గిన్నెలో) నైవేద్యం సమర్పించడం ఏమిటి? ఓ అలమేలుమంగా సమేత
శ్రీవేంకటాద్రి నాథా! పూర్వం భరద్వాజ మహర్షి నీకు భక్తితో ఆతిథ్యం ఇచ్చినట్లు, నేను ఇచ్చే ఈ
అల్పమైన నైవేద్యాన్ని నీకు గొప్ప విందుగా భావించి స్వీకరించవయ్యా.
విశేషాలు
'భరద్వాజ విందు' అనే ప్రస్తావన
ఇక్కడ ఎంతో విశిష్టమైనది. శ్రీరాముడు వనవాస సమయంలో భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి
వెళ్ళినప్పుడు మహర్షి అద్భుతమైన విందును ఏర్పాటు చేశారు. అదే విధంగా, తాను సమర్పించే
సాదాసీదా నైవేద్యాన్ని భరద్వాజ మహర్షి ఇచ్చిన విందుగా స్వీకరించమని వేడడం భక్తుడి
ఆర్తిని తెలియజేస్తుంది.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- కీర్తన సారం: విశ్వరూపుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరునికి కేవలం
అహంకారం లేని సంపూర్ణ శరణాగతితో,
భక్తితో సేవ చేయడమే ఈ సంకీర్తన యొక్క
పరమార్థం మరియు ముఖ్య సారం.
- ముద్ర/కర్తృత్వం: ఈ సంకీర్తనలో భరద్వాజ విందు ప్రస్తావన ఉంది.
ఈ కీర్తన చివర 'శ్రీవేంకటాద్రి నాథునకు' అనే ముద్ర ఉన్నప్పటికీ,
దీని రచనా శైలి మరియు అంతర్గత
విషయాలను బట్టి ఇది చినతిరుమలాచార్యులదా లేక పెదతిరుమలాచార్యులదా అనే సందేహం
కలుగుతుందని ఆయన పేర్కొన్నారు
256
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుని కొలువు వైభవాన్ని ఎంతో గంభీరంగా
వర్ణించారు. ముక్కోటి దేవతలు, మునులు, దిక్పాలకులు ఆ
స్వామిని సేవించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న సమయాన్ని 'హెచ్చరిక' (మేల్కొలుపు/జాగ్రత్త)
పలుకుతూ, శరణాగతి వేడుకుంటూ సాగే అద్భుతమైన వైతాళిక గీతం
ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శరణుశరణు
సురేంద్రసన్నుత శరణు శ్రీసతివల్లభా శరణు
రాక్షసగర్వసంహర శరణు వేంకటనాయకా ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
దేవేంద్రుని చేత
కొనియాడబడే ఓ వేంకటనాయకా! లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైన భర్తవైన శ్రీపతి! రాక్షసుల
అహంకారాన్ని అణచివేసే దయామయుడా! నీకు ఇవే మా శరణు, శరణు.
విశేషాలు
ఈ పల్లవి భగవంతుని
రక్షకత్వాన్ని, పరమ దయాళుత్వాన్ని ప్రకటిస్తోంది. దేవతల చేత
పూజలందుకునే ఆ సర్వేశ్వరుడు, ఇటు భక్తులను కాపాడుతూ అటు దుష్టులను
శిక్షిస్తాడని అన్నమయ్య ఇందులో స్తుతించారు.
|| చరణం 1 ||
కమలధరుఁడును
కమలమిత్రుఁడు కమలశత్రుఁడు పుత్రుఁడు. క్రమముతో మీకొలువు
కిప్పుడు కాచినా రెచ్చరికయా ||శరణు||
తాత్పర్యము
(పద్మాన్ని ధరించిన) బ్రహ్మదేవుడు, (పద్మాలకు
మిత్రుడైన) సూర్యుడు, (పద్మాలకు శత్రువైన) చంద్రుడు మరియు నీ కుమారుడైన
మన్మథుడు... వీరందరూ ఒక పద్ధతి ప్రకారం నీ దివ్య కొలువును సేవించడానికి సమయం
కనిపెట్టుకుని వేచి ఉన్నారు స్వామి! హెచ్చరిక (అవధానం చేయండి).
విశేషాలు
అన్నమయ్య ఈ చరణంలో 'కమల' (తామర)
శబ్దాన్ని ఉపయోగించి అద్భుతమైన పదచిత్రాన్ని, చమత్కారాన్ని
సృష్టించారు. బ్రహ్మ, సూర్యుడు, చంద్రుడు వంటి
మహామహులైన శక్తులు కూడా శ్రీవారి సేవ కోసం ద్వారం వద్ద వేచి ఉన్నారని చెప్పడం
ద్వారా స్వామివారి సర్వాధికార వైభవాన్ని చాటారు.
|| చరణం 2 ||
ఆనిమిషేంద్రులు
మునులు దిక్పతు లమర కిన్నర సిద్ధులు ఘనతతో రంభాదికాంతలు
కాచినా రెచ్చరికయా ||శరణు||
తాత్పర్యము
దేవతలు, మహర్షులు, అష్టదిక్పాలకులు, అమరులు, కిన్నరులు, సిద్ధులు మరియు
ఎంతో గొప్పవారైన రంభ మొదలైన అప్సరసలు సైతం నీ దర్శనం కోసం, నీ కొలువులో నృత్యం
చేయడం కోసం వేచి ఉన్నారు స్వామి! హెచ్చరిక.
విశేషాలు
తిరుమల క్షేత్రం
కేవలం మానవులకే కాదు, సమస్త దేవతా గంధర్వ లోకాలకు కూడా పరమ పవిత్రమైన
నివాస స్థానమని, వారంతా నిరంతరం స్వామి సేవలోనే తరిస్తారని ఈ చరణం
ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.
|| చరణం 3 ||
ఎన్నఁగల
ప్రహ్లాదముఖ్యులు నిన్నుఁ గొలువఁగ వచ్చిరీ విన్నపము వినవయ్య
తిరుపతి వేంకటాచలనాయకా ||శరణు||
తాత్పర్యము
భక్తాగ్రేసరుడిగా
ఎన్నదగిన ప్రహ్లాదుడు మొదలైన పరమ భాగవతోత్తములు నిన్ను సేవించడానికి విచ్చేశారు. ఓ
తిరుపతి వేంకటాచల నాయకా! మా మొర ఆలకించి, మా ఈ విన్నపాన్ని
అంగీకరించవయ్యా.
విశేషాలు
దేవతలతో పాటు
ప్రహ్లాదుడి వంటి పరమ భక్తులను కూడా ఇక్కడ ప్రస్తావించడం ద్వారా, స్వామివారికి
ఐశ్వర్యం కంటే భక్తులపైనే ఎక్కువ ప్రీతి అని అన్నమయ్య నిరూపించారు. భగవంతుని
కొలువులో భక్తులకు ఉన్న అగ్రస్థానాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి (మరియు శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారి పీఠికా
ఆధారాల) ప్రకారం వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- భజన పద్ధతిలో స్థానం: అన్నమాచార్యులు రచించిన ఈ 'శరణు శరణు' సంకీర్తన ఆనాటి నుండి నేటి వరకు
సాంప్రదాయ భజన పద్ధతుల్లో ఎంతో ప్రాచుర్యం పొంది నిరంతరం ఆలపించబడుతోంది.
- పురందరదాసుల కీర్తనపై ప్రభావం: అన్నమయ్య సంకీర్తనల ప్రభావం సమకాలీనుడైన
కర్ణాటక సంగీత పితామహుడు శ్రీ పురందరదాసులపై ఎంతగా ఉందో చెప్పడానికి ఈ
కీర్తనే ఒక నిదర్శనం. అన్నమయ్య ఇదే 'మాళవి' రాగంలో 'శరణు శరణు సురేంద్రసన్నుత...' అని శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై రాస్తే, పురందరదాసులు
సరిగ్గా అదే నడక, అదే రాగచ్ఛాయలు వచ్చేలా 'శరణు శరణు సురేంద్రవందిత...' అంటూ
సిద్ధివినాయకునిపై కీర్తనను రచించారు.
- భక్తి వాజ్మయ మైత్రి: అన్నమయ్య సంకీర్తనల శైలిని, వరవడిని ఆదర్శంగా తీసుకుని పురందరదాసులు తమ కీర్తనను మలచుకున్నారని
ఈ రెండు కీర్తనల పోలిక ద్వారా చారిత్రకంగా నిరూపితమవుతోందని వ్యాఖ్యాత
వివరించారు.
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో
పురందరదాసులు విఘ్నేశ్వరుని దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని, ఆభరణాలను ఎంతో
సుందరంగా వర్ణించారు. అన్నమాచార్యుల 'శరణు శరణు' సంకీర్తన శైలిలోనే
సాగే ఈ రచనలో, వినాయకుడు శివపార్వతుల పుత్రుడిగా, సకల శుభాలను, సిద్ధులను
ప్రసాదించే ఆదిదేవుడిగా మరియు తన ఇష్టదైవమైన పురందరవిఠలుని (శ్రీమహావిష్ణువు)
నిజమైన దాసుడిగా కొనియాడబడ్డాడు.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శరణుశరణు
సురేంద్రవందిత శరణు శ్రీపతి సేవిత శరణు పార్వతితనయ మారుతి శరణు సిద్ధివినాయక ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
దేవేంద్రుని చేత
నమస్కరింపబడేవాడా! లక్ష్మీపతి అయిన ఆ శ్రీమహావిష్ణువు చేత కూడా సేవింపబడేవాడా!
పార్వతీదేవి పుత్రుడా! విఘ్నాలను హరించే మారుతి (సమీర రూపుడు/వేగవంతుడు) అయిన ఓ
సిద్ధివినాయకా! నీకు ఇవే మా శరణు, శరణు.
విశేషాలు
ఏ శుభకార్యానికైనా
వినాయక పూజ మొదటిది. ఇక్కడ దేవేంద్రుడే కాకుండా, సాక్షాత్తు శ్రీపతి
(విష్ణువు) కూడా విఘ్నాలు తొలగడం కోసం వినాయకుడిని సేవించాడని దాసులు
గుర్తుచేశారు. 'మారుతి' అనే పదానికి ఇక్కడ
విఘ్నాలను వాయువేగంతో హరించేవాడు అనే విశేషార్థం కూడా ఉంది.
|| చరణం 1 ||
నిటలనేత్రన
దేవిసుతనే నాగభూషణప్రియనె తటిల్లతాంకితకోమలాంగనె కర్ణకుండలధారనె ||శరణు||
తాత్పర్యము
ఫాలనేత్రుడైన (నొసట
కన్ను గల) పరమశివుని యొక్క మరియు పార్వతీదేవి యొక్క కుమారుడా! పాములను ఆభరణాలుగా
ధరించే శివునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడా! మెరుపుతీగ వంటి కాంతితో మెరిసిపోయే
సుకుమారమైన శరీరం కలవాడా! చెవులకు ప్రకాశవంతమైన కుండలాలను ధరించినవాడా! నీకు శరణు.
విశేషాలు
వినాయకుని దివ్య
దేహ కాంతిని మెరుపుతీగతో ('తటిల్లత') పోల్చడం చాల
అద్భుతమైన కల్పన. తండ్రి అయిన శివునికి ప్రియపుత్రుడిగా వినాయకుని రూప వైభవం ఈ
చరణంలో వర్ణించబడింది.
|| చరణం 2 ||
బటువు ముత్తిన
పదకహారనె బాహు హస్త చతుష్కనె ఇట్టితొడగియు హేమకంకణ పాశ అంకుశధారనె ||శరణు||
తాత్పర్యము
గుండ్రని (పెద్ద)
ముత్యాలతో కూడిన పతకము గల హారమును ధరించినవాడా! నాలుగు చేతులు కలిగినవాడా! బంగారు
కంకణాలను (గాజులను) దాల్చినవాడా! తన చేతులలో పాశమును, అంకుశమును
ఆయుధాలుగా ధరించిన ఓ వినాయకా! నీకు శరణు.
విశేషాలు
గణపతి చతుర్భుజ
(నాలుగు చేతుల) స్వరూపాన్ని, ఆయన ధరించే ఆయుధాలను ఈ చరణం వివరిస్తుంది. 'పాశము' భక్తుల అజ్ఞానాన్ని
బంధించడానికి, 'అంకుశము' వారి అహంకారాన్ని
అణచడానికి సంకేతాలుగా ఆధ్యాత్మిక నిపుణులు చెబుతారు.
|| చరణం 3 ||
కుక్షియొళు
మహాలంబోదరనె ఇక్షుచాప గెలిదనె పక్షివాహన నాద పురందరవిట్టలన నిజదాసనె ||శరణు||
తాత్పర్యము
తన ఉదరము నందు
(కడుపులో) సమస్త లోకాలను దాచుకున్న లంబోదరుడా! చెరకు విల్లు ధరించిన మన్మథుని
అందాన్ని కూడా జయించిన రూపము కలవాడా! పక్షిరాజైన గరుడుడిని వాహనంగా కలిగిన 'పురందర విఠలుని' (శ్రీకృష్ణుని)
యొక్క నిజమైన భక్తుడా/దాసుడా! నీకు శరణు.
విశేషాలు
పురందరదాసుల ప్రతి
కీర్తనలోనూ వారి అంకిత ముద్ర అయిన 'పురందరవిఠల' అనేది చివరలో
వస్తుంది. వినాయకుడు సమస్త లోకాలను తన కడుపులో ఉంచుకున్న లంబోదరుడైనప్పటికీ, ఆయన గరుడవాహనుడైన ఆ
శ్రీహరికి పరమ దాసుడని చెప్పడం ద్వారా దాసులు తమ విష్ణుభక్తిని చాటుకున్నారు.
అలాగే మన్మథుని (ఇక్షుచాప) సౌందర్యాన్ని మించిన ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం గణపతిది అని
ఇక్కడ కొనియాడారు.
257
అవతారిక
తాళ్లపాక
అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరుని సమస్త కల్యాణ గుణాలను, అవతార వైభవాలను
కీర్తిస్తూ పరమ పవిత్రమైన మంగళ హారతిగా మలచిన సంకీర్తన ఇది. సకల శృంగారాలకు
నిలయుడు, సంగీత ప్రియుడైన ఆ స్వామికి నిత్యమంగళం కలుగుగాక
అంటూ సాగే సుందరమైన మంగళ గీతం ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శృంగారశీలునకు
మంగళం సంగీతలోలునకు మంగళం ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
సకల శృంగార చేష్టలు, దివ్య సౌందర్యమే
స్వభావముగా కలిగిన ఆ శ్రీనివాసునికి మంగళం. మధురమైన సంగీత నాదము నందు అమితమైన
ఆసక్తి, ప్రీతి కలిగిన ఆ సంగీతలోలునికి మంగళం కలుగుగాక.
విశేషాలు
అన్నమయ్య
స్వామివారిని 'శృంగారశీలుడు' మరియు 'సంగీతలోలుడు' అని సంబోధించారు.
తిరుమల క్షేత్రంలో నిత్యం జరిగే ఉత్సవాలు, వైభవాలు మరియు
స్వామివారికి జరిగే గాంధర్వ గాన సేవలను ఈ పల్లవి అద్దం పడుతోంది.
|| చరణం 1 ||
కనకాంబరునకు
కరుణాకరునకు మనసిజ గురునకు మంగళం మునివర
దాతకును - దనుజ (వి) జేతకును మనుకుల నేతకును - మంగళం
తాత్పర్యము
బంగారు రంగు
వస్త్రములను (పీతాంబరమును) ధరించేవాడు,
అపారమైన దయ కలిగినవాడు, మన్మథునికి తండ్రి
అయినవాడు (మనసిజ గురుడు) అయిన ఆ స్వామికి మంగళం. శ్రేష్ఠులైన మునులకు కోరిన వరాలను
ఇచ్చేవాడు, రాక్షసులను జయించినవాడు మరియు మనువంశానికి
(మానవాళికి) ప్రభువైన శ్రీరామచంద్రునికి మంగళం.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో
స్వామివారి పీతాంబర ధారణను, దయాగుణాన్ని కీర్తిస్తూనే, ఆయనను 'మనుకుల నేత' అని పిలవడం ద్వారా
శ్రీరామావతార వైభవాన్ని కూడా అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతంగా సమన్వయం చేశారు.
|| చరణం 2 ||
విధినుత హరికిని -
విశ్వాధారునకు మధుసంహారికిని మంగళం బుధపోషునకును
- భోగిశయనునకు మధు భాషణునకు - మంగళం
తాత్పర్యము
బ్రహ్మదేవుని చేత
స్తుతింపబడే శ్రీహరికి, సమస్త విశ్వానికి ఆధారమైనవాడికి, మధు అనే రాక్షసుని
సంహరించిన వానికి మంగళం. పండితులను,
సజ్జనులను పోషించేవాడు (బుధపోషణుడు), శేషపాన్పుపై
శయనించేవాడు (భోగిశయనుడు) మరియు ఎంతో మధురంగా మాట్లాడేవాడైన (మధుభాషణుడు) ఆ
పరమాత్మునికి మంగళం.
విశేషాలు
భగవంతుడు దుష్టులను
శిక్షించేటప్పుడు ఎంతటి పరాక్రమవంతుడో,
భక్తులతోను, సజ్జనులతోను
మాట్లాడేటప్పుడు అంతటి మృదుస్వభావుడని 'మధు సంహారి', 'మధు
భాషణుడు' అనే పరస్పర విరుద్ధమైన పద ప్రయోగాల చమత్కారంతో
అన్నమయ్య ఇక్కడ నిరూపించారు.
|| చరణం 3 ||
బహుమత యతికిని
మహిరమాపతికిని మహనీయ ధృతికిని - మంగళం విహగవాహనునకు
శ్రీ వేంకటేశునకు మహితదేహునకు - మంగళం
తాత్పర్యము
అందరిచేత ఎంతో
గౌరవింపబడే నియమవంతుడు (యతి), భూదేవి మరియు లక్ష్మీదేవికి భర్త అయినవాడు, గొప్పదైన ధైర్యము
(ధృతి) కలవాడైన స్వామికి మంగళం. పక్షిరాజైన గరుడుడిని వాహనముగా కలిగినవాడు, పూజింపదగిన
దివ్యమంగళ విగ్రహము కలవాడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరునికి మంగళం కలుగుగాక.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య తన ఇష్టదైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని నామమును ముద్రగా ఉంచారు. గరుడవాహనంపై
విహరించే ఆ వేంకటాద్రి నాథుడే భూదేవి,
లక్ష్మీదేవుల పతి అని కొనియాడారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- శిఖాపదం వంటిది: ఈ సంకీర్తన అన్నమాచార్యుల రచనలలో ఒక 'శిఖాపదం' (అంటే కిరీటంలో ఉంచే రత్నం లేదా శిఖరం
లాంటి అత్యున్నతమైన శ్రేష్ఠమైన పదరచన) వంటిది.
- సుందరమైన మంగళం: రాగయుక్తంగా ఆలపించడానికి వీలుగా, ఎంతో సుందరమైన శబ్దసౌందర్యంతో కూడిన మంగళ హారతి గీతంగా ఈ పాట
రూపుదిద్దుకుందని ఆయన ప్రశంసించారు.
258
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
పెదతిరుమలాచార్యులు శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయంలో విశిష్ట స్థానం పొందిన
పూర్వాచార్యులను, పరమ భక్తులను స్మరించుకుంటూ శ్రీవేంకటేశ్వరుని
ప్రార్థించారు. ఆ మహానుభావులను ఆనాటి కాలంలో స్వామి ఏ విధంగానైతే కరుణించాడో, అదే విధంగా వారి
దాసుల దాసుడినైన నన్ను కూడా వేవేగంగా రక్షించమని వేడుకునే పరమ పవిత్రమైన శరణాగతి
గీతం ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శ్రీనివాసా!
జగదేకనాయకా! - శ్రితకల్పతరువ! గానవిలోల! భక్తవత్సల! -
కరుణించవే అప్పయ! ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ శ్రీనివాసా! ఈ
జగత్తు మొత్తానికి ఒకే ఒక్క ప్రభువైనవాడా! నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తులకు కోరిన
కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షమా! మధురమైన గానము నందు అమితమైన ఆసక్తి గలవాడా! భక్తులపై
వాత్సల్యము చూపించే ఓ తండ్రీ (అప్పయా)! నాపై దయ చూపించి నన్ను కాపాడవయ్యా.
విశేషాలు
స్వామివారిని
ఎంతగానో ఆత్మీయంగా 'అప్పయ'
(తండ్రి) అని పిలుస్తూ భక్తుడు తన ఆర్తిని
ప్రకటిస్తున్నాడు. ఈ పల్లవిలో ఉపయోగించిన 'జగదేకనాయక', 'గానవిలోల' వంటి పదప్రయోగాలు
ఎంతో మధురంగా సాగాయి.
|| చరణం 1 ||
సొలవక తిరుకచ్చి -
సంబిపై బెట్టిన చూపు నా పై బెట్టవయ్య! చెలగి (నాపై) తొండ
- మాన్ జక్రవర్తిపై చేసిన దయ సేయుమయ్య! యెలమి నన్ను దిరు -
మల నంబిగారిని ఏలినటువలె నేలుమయ్య! पలుమాట లేటికి -
వారి విన్నపముల- (నెలసి విన్నట్టులే) వినుమయ్య!
తాత్పర్యము
స్వామి! అలసట
లేకుండా నాడు 'తిరుకచ్చినంబి' పై నువ్వు
ప్రసరింపజేసిన కరుణా కటాక్ష వీక్షణాలను ఇప్పుడు నాపై కూడా ప్రసరింపజేయవయ్యా. నాడు
ఎంతో సంతోషంతో 'తొండమాన్ చక్రవర్తి' పై చూపించిన దయను
నాపై కూడా చూపించు. అలాగే 'తిరుమలనంబి' గారిని ఏ
విధంగానైతే నీ వాడిగా స్వీకరించి రక్షించావో, నన్ను కూడా అలాగే
ఏలుకో. ఇక ఎక్కువ మాటలు ఎందుకు? ఆనాడు వారి ప్రార్థనలను ఎంత శ్రద్ధగా విన్నావో, ఈనాడు నా
విన్నపాన్ని కూడా అలాగే ఆలకించవయ్యా.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో ప్రతి
పాదమునందు ఆద్యక్షర యతినియమంతో పాటు,
అంతర్గతంగా యతి లేదా ప్రాసయతి నియమాలు
ఎంతో ఖచ్చితంగా పాటించబడ్డాయి. భక్తుడు తనను పూర్వ భక్తుల వరుసలో నిలబెట్టి
కరుణించమని స్వామిని అర్ధిస్తున్నాడు.
|| చరణం 2 ||
సరగున మును -
నాథముని కిచ్చినట్టి చనవు నాకు నియ్యుమయ్య! కురువనంబిగారి -
మీద నుంచినట్టి కూర్మి నాపై నుంచుమయ్య! అరుదుగ మును ననం
తాళువారి నేలి నటువలె నన్నేలుమయ్య! పరమార్థమును గని -
(భృత్యుని) భృత్యుని పలుకు లాలకించుమయ్య!
తాత్పర్యము
గతంలో నువ్వు 'నాథమునుల' కు ప్రసాదించిన
ఆత్మీయమైన చొరవను (చనవును) వేగంగా నాకు కూడా ప్రసాదించవయ్యా. 'కురువనంబి' పై నువ్వు చూపించిన
అపారమైన ప్రేమాభిమానాలను (కూర్మిని) నాపై కూడా ఉంచు. పూర్వం ఎంతో అద్భుతంగా 'అనంతాళ్వారు'ను రక్షించినట్లుగా
నన్నూ రక్షించు. పరమ సత్యాన్ని గ్రహించి, నీ సేవకుడికి
సేవకుడినైన నా మాటలను దయతో ఆలకించవయ్యా.
విశేషాలు
భగవంతునికి
కులభేదాలు లేవని, కేవలం భక్తి మాత్రమే ప్రధానమని 'కురువనంబి' ప్రస్తావన ద్వారా
ఇక్కడ గుర్తుచేయబడింది. దాసానుదాసుడైన తన విన్నపాన్ని మన్నించమని భక్తుడు
వేడుకుంటున్నాడు.
|| చరణం 3 ||
అలయక (మున్ను) రా -
మానుజుల నేలిన యటువలె నన్నేలుమయ్య! తలపులోన నీ - దాసుల
దాసుల దాసుడనీ యనుమయ్య! అలమేలుమంగ శ్రీవేంక టప్పా! (మమ్ము) పూర్వాచార్యుల
జూచి (బ్రోచి) వెలయ వారి దాసు - విన్నప (మాలించి) వేവേగ జేకొనుమయ్య!
తాత్పర్యము
నాడు అలసట లేకుండా 'భగవద్రామానుజుల'ను ఏ విధంగానైతే
ఆదరించి ఏలుకున్నావో, నన్ను కూడా అలాగే రక్షించు స్వామి. నా హృదయంలో
ఎల్లప్పుడూ నేను నీ 'దాసుల దాసుల దాసుడను' అనే పరమ పవిత్రమైన
భావనను స్థిరపరచు. ఓ అలమేలుమంగా సమేత శ్రీవేంకటప్పా! ఆ పూర్వాచార్యుల భక్తిని
చూసైనా మమ్ములను కాపాడు. ఆ మహానుభావుల దాసుడనైన నా ఈ చిన్న విన్నపాన్ని ఆలకించి, నన్ను వేగంగా నీ
దరి చేర్చుకోవయ్యా.
విశేషాలు
శ్రీవైష్ణవ
సాంప్రదాయంలో 'దాసోహం' మరియు 'దాసనామధేయం' అనే భావన
అత్యున్నతమైనది. రామానుజుల వారిని, పూర్వాచార్యులను స్మరిస్తూ, వారి పాదాల చెంత
ఉండే దాసుడిగా తనను స్వీకరించమని అన్నమయ్య కుమారుడైన పెదతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ
ఎంతో ఆర్తితో వేడుకున్నారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- కర్తృత్వ నిర్ధారణ: ఈ సంకీర్తనలోని 'విన్నపము' అనే విశిష్ట ప్రక్రియను, వచన-సంకీర్తన శైలుల మేలు కలయికను మరియు ముద్రను బట్టి ఇది
సాక్షాత్తూ పెదతిరుమలాచార్యుల రచన అని ఖచ్చితంగా గుర్తించవచ్చు.
- ఏడుగురు మహాపురుషుల ప్రస్తావన: ఈ సంకీర్తనలో శ్రీవైష్ణవ మత సాంప్రదాయానికి
చెందిన ఏడుగురు విశిష్ట పురుషుల చరిత్ర ఇమిడి ఉంది:
- తిరుక్కచ్చినంబి (కాంచీపూర్ణులు): కంచిలోని వరదరాజస్వామికి నిత్యం చామర సేవ
చేసిన పరమ భక్తుడు.
- తొండమాన్ చక్రవర్తి: తిరుమల క్షేత్రంలోని ఆనందనిలయ విమాన
నిర్మాత. కలియుగంలో శ్రీవారిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించి, ఆపదలు తొలగించుకున్న మహాయోగి.
- తిరుమలనంబి: నిత్యం నియమంతో ఆకాశగంగ జలాలను తెచ్చి
స్వామివారికి అభిషేకం చేసిన మహానుభావుడు. స్వామివారి చేతనే 'తాతా' అని పిలిపించుకున్న ధన్యుడు.
- నాథముని: శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయ ప్రవర్తకులలో
ముఖ్యులు. ఆళ్వారులు రచించిన 'నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం' ను సేకరించి, సంకలనం చేసిన మహనీయుడు.
- కురువనంబి: తిరుమలలో వంటకుండలు చేసే మట్టిపనివాడు
(కుమ్మరి). ఈయన భక్తితో సమర్పించిన మట్టిపూలనే, స్వామివారు తొండమాన్ చక్రవర్తి ఇచ్చిన బంగారు పూలకంటే మిన్నగా
స్వీకరించారనే క్షేత్ర పురాణ గాథ ఇక్కడ స్మరించబడింది.
- అనంతాళ్వారు: తిరుమల కొండపై నందనవనాలు (తోటలు) పెంచి, స్వామివారికి నిత్య పుష్ప కైంకర్య సేవ చేసిన పరమ భాగవతోత్తముడు.
- భగవద్రామానుజులు: విశిష్టాద్వైత మత స్థాపకులు. కంచి, తిరుపతి వంటి దివ్యదేశాల చరిత్రకు, నిత్య పూజా
కైంకర్య విధానాలకు సుస్థిరమైన దైవిక రూపకల్పన చేసిన జగద్గురువులు.
259
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
పెదతిరుమలాచార్యులు పురాణాలలోని గొప్ప భక్తులను స్వామి ఏ విధంగా ఆదరించాడో
గుర్తుచేస్తూ, లక్ష్మీదేవి (అలమేలుమంగ) ద్వారా స్వామివారిని
వేడుకుంటున్నారు. లీలలతో కూడిన విచిత్రమైన భక్తిని సైతం మెచ్చిన ఓ గోవిందా! నీ
చరణాల చెంతే ఉంటూ నిరంతరం సేవించే నన్ను కూడా అదే విధంగా కరుణించి ఏలుకోమని
అమ్మవారు స్వామిని ప్రార్థించే శైలిలో ఈ కీర్తన సాగుతుంది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శ్రీపతివని పెద్ద -
సేసినా నెరుగవు ఆ పనులకు మేము నోపమా గోవింద ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ గోవిందా! నిన్ను
లక్ష్మీపతివని ఎంతో గొప్పగా భావించి కొలిచినా నువ్వు పట్టించుకోనట్లుగా ఉన్నావు.
పూర్వం నీ భక్తులు చేసిన పనుల వంటివి చేయడానికి మేము అసమర్థులమా? (మేము
కూడా నీపై అంతటి భక్తిని చూపగలము కదా!) మమ్ములను కరుణించవయ్యా.
విశేషాలు
స్వామివారిని
ప్రేమతో నిందిస్తూ, తన భక్తిని ప్రకటించుకునే 'నిందాస్తుతి' శైలికి ఈ పల్లవి ఒక
చక్కని ఉదాహరణ. లక్ష్మీదేవి స్వయంగా స్వామిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి చనువుతో
అడుగుతున్నట్లుగా ఈ భావం వ్యక్తమవుతోంది.
|| చరణం 1 ||
రోల గట్టినదాని, కాల
దన్నినవాని, మేల మాడినవాని - మెచ్చితివి; గోలనై నే నెంత -
గొలిచినా నెరుగవు యీ లీల నను గాచు - టేలాగయ్య
తాత్పర్యము
కృష్ణా వతారంలో
నిన్ను రోటికి కట్టేసిన యశోదమ్మను, భృగు మహర్షి నీ వక్షఃస్థలాన్ని కాలితో తన్నినా ఆ
వానిని, మరియు నీతో పరిహాసాలు (మేలములు) ఆడిన గోపికలను
నువ్వు ఎంతో మెచ్చుకున్నావు. కానీ, నీ అర్ధాంగినైన నేను ఎంతో భక్తితో నిన్ను కొలిచినా
నువ్వు గుర్తించనట్లు ఉంటావేమి? నన్ను ఏ విధంగా రక్షిస్తావో చెప్పవయ్యా.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో
పూర్వార్ధంలో ముగ్గురు విశిష్ట వ్యక్తుల గాథలు ఉన్నాయి: నిన్ను రోటికి కట్టిన
తల్లి (యశోద), నీ ఛాతీపై కాలితో తన్నిన ముని (భృగు మహర్షి), నీతో సరాగాలు
ఆడినవారు (గోపికలు/గోపాలురు). వీరందరి భక్తి రూపాలు వేరైనా స్వామి వారిని
ఆదరించాడు.
|| చరణం 2 ||
యంగి లిడినదాని -
(కడవి) నడచినవాని, దొంగిలించినవాని - తోడయితివి; చెంబుట నీ సేవెంత -
సేసినా నెరుగవు సంగతిగ నను గాచు - జాడ యేదయ్య
తాత్పర్యము
తన నోటితో ఎంగిలి
చేసి ఇచ్చిన పండ్లను సమర్పించిన శబరిని, అడవులలో కాలినడకన
నడిచిన లక్ష్మణుడిని (లేదా శ్రీరాముడిని), మరియు నీ సొమ్మును
(లేదా నిన్ను) దొంగిలించిన వానిని (తిరుమంగై ఆళ్వార్ను) ఆదరించి నువ్వు వారికి
తోడుగా నిలిచావు. కానీ, నీ పక్కనే ఉండి (చెంగుట) నేను ఎంత సేవ చేసినా
పట్టించుకోవు, నన్ను కాపాడే మార్గం ఏదో కాస్త చెప్పవయ్యా.
విశేషాలు
భగవంతుడు కేవలం
బాహ్య ఆచారాలను కాక హృదయాన్నే చూస్తాడని చెప్పడానికి ఎంగిలి పండ్లను తినిపించిన
శబరి కథ ఒక నిదర్శనం. అలాగే అడవిలో నడిచిన లక్ష్మణుని సేవ, స్వామిని
దొంగిలించబోయి భక్తుడిగా మారిన తిరుమంగై ఆళ్వార్ల వృత్తాంతాలు ఇందులో ఇమిడి
ఉన్నాయి.
|| చరణం 3 ||
కూర బెట్టినదాని -
పేరు గుచ్చనివాని, జారుడైనవాని - జేరి గాచితివి; చేరి యలమేల్మంగ -
శ్రీ వేంకటేశ్వర యీ రీతి నసుగాచు - టేలాగయ్య
తాత్పర్యము
భక్తితో తోటకూర
వండి పెట్టిన విదురుని భార్యను (సులభను), నీ నామస్మరణను
వదలకుండా నిన్ను ఆరాధించిన పరమ భక్తుడిని, మరియు లోకరీత్యా
జారుడైనప్పటికీ మనసంతా నీపైనే ఉంచిన బిల్వమంగళుడిని (లీలాశుకుడిని) నువ్వు
దగ్గరుండి రక్షించావు. ఓ అలమేలుమంగా సమేత శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఇప్పుడు నన్ను ఏ విధంగా
కాపాడతావు స్వామి?
విశేషాలు
విదురుని ఇంటికి
కృష్ణుడు వెళ్ళినప్పుడు ఆయన భార్య ఎంతో భక్తితో కూర వండి పెట్టిన గాథ ఇక్కడ
స్మరించబడింది. ముగింపులో కవి 'శ్రీవేంకటేశ్వర' అనే తన ఇష్టదైవ నామ
ముద్రను అద్భుతంగా జోడించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- రాగ నిర్ణయం: ఈ పాట వ్రాతప్రతిలో శంకరాభరణ రాగాల వరుసలో
ఉంది, కాబట్టి ఇది శంకరాభరణ రాగ కీర్తనగానే
భావించవచ్చు.
- సకలాగమ పురాణ కథాసారము: తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు ఈ సంకీర్తనను
సమస్త పురాణేతిహాసాల మాహాత్మ్య కథల సర్వస్వంగా తీర్చిదిద్దారు. ముచ్చటైన మూడు
చరణాలలో, ఎంతో చక్కని నిర్మాణ సౌష్టవంతో ఈ
కీర్తన సాగింది.
- పాత్రల చాతుర్యం: కవి ఈ సంకీర్తనలో ఏ ఒక్క భక్తుడి పేరును
వాచ్యంగా (నేరుగా) ప్రస్తావించలేదు. పాఠకులు, శ్రోతలు
తమకున్న పురాణ పరిజ్ఞానంతో 'రోల గట్టినది' యశోద అని, 'కాల దన్నినవాడు' భృగు మహర్షి అని, 'ఎంగిలి ఇచ్చినది' శబరి అని తేలికగా అన్వయించుకోగలరనే నమ్మకంతోనే కవి కేవలం వారి
పనులను మాత్రమే వర్ణించారు. ఇందులో క్రమంగా ముగ్గురు మాతృమూర్తులు, ఐదుగురు పురుష స్వరూపాల స్మరణలు ఉన్నాయి.
- అమ్మవారి విన్నపం: మూడు చరణాల ఉత్తరార్థాలలో (చివరి భాగాలలో)
సాక్షాత్తూ అలమేలుమంగమ్మే స్వామివారికి చనువుతో విన్నవించుకుంటున్నట్లుగా కవి
వాక్కులు ఉన్నాయి. లోకంలో చిత్రవిచిత్రమైన భక్తులందరినీ అనుగ్రహించిన
రీతిగానే, తనను కూడా చల్లగా చూడమని అమ్మవారు
స్వామిని వేడుకోవడం ఈ కీర్తనలోని పరమ అద్భుతమైన విశేషం.
260
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు కావేరీ నదీ తీరాన వెలసిన శ్రీరంగనాథస్వామి (శ్రీరంగపతి)
వైభవాన్ని, ఆయన దివ్య కళ్యాణ మహోత్సవాన్ని ఎంతో రమణీయంగా
వర్ణించారు. రంగనాథుని సుందర రూపానికి ముగ్ధులైన సఖియలు, స్వామివారి పెండ్లి
వేడుకను కన్నులారా తిలకించడానికి తరలివచ్చే అద్భుత ఘట్టం ఈ కీర్తనలో
ఆవిష్కృతమైంది.
పల్లవి
శ్రీరంగపతి ముద్దు
- తీరంగ దమి తేరె సారంగలోచనలు - చేరంగ రారె
తాత్పర్యము
శ్రీరంగనాథుని
యొక్క సుందరమైన ముద్దులొలికే రూపం మన కన్నుల ముందే ప్రకాశిస్తోంది. ఆయనపై ఉన్న
కోరికలు, ప్రేమలు తీరేలా... జింక కన్నుల వంటి అందమైన
కన్నులు గల ఓ స్త్రీలారా! ఆ స్వామిని చేరుకోవడానికి, సేవించడానికి అందరూ
త్వరగా రండి!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం,
ఇది ఒక సుందరమైన 'పెండ్లి కీర్తన'. ఇందులో
'చెలువ ముద్ర'తో కూడిన రంగపదం
మనకు కనిపిస్తుంది. కావేరీ నదీ తీరంలో శేషసాయిగా కొలువైన శ్రీరంగనాథుని వైభవాన్ని
కవివరేణ్యులైన అన్నమయ్య కాంబోది రాగంలో ఎంతో మధురంగా కీర్తించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
సారంగలోచనలు
(స్త్రీలు) అంటే ఇక్కడ లౌకిక స్త్రీలు కాదు, పరమాత్ముని పొందుకై
పరితపించే జీవాత్మలు. భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూపం భక్తులకు అమితానందాన్ని
ఇస్తుంది. ఆ దివ్య సౌందర్యాన్ని అనుభవించడానికి, భగవత్
సాక్షాత్కారమనే కళ్యాణాన్ని దర్శించడానికి రమ్మని అన్నమయ్య జీవులందరినీ
ఆహ్వానిస్తున్నారు.
మొదటి చరణం
కలికికావేరి తరగల
దేలి కంకణపు చెలువ ముత్తియపు - సేసలుచల్లగా బలువైన
భోగీంద్రు - పడగగొడుగులనీడ కలశాంబునిధి కన్య - కను పెండ్లియాడె
తాత్పర్యము
అందాల కావేరీ నది
తన అలలనే చేతులతో తేలియాడుతూ, కంకణాల శోభతో ముత్యాల తలంబ్రాలు (సేసలు)
చల్లుతుండగా... బలమైన ఆదిశేషుని పడగలు అనే గొడుగుల నీడలో, ఆ క్షీరసముద్ర
రాజపుత్రిక అయిన లక్ష్మీదేవి శ్రీరంగనాథుని వివాహమాడింది.
విశేషాలు
ప్రకృతిని
చేరదీస్తూ కావేరీ నదిని పెండ్లి పెద్దగా, ఆమె అలలను ముత్యాల
తలంబ్రాలు చల్లే హస్తాలుగా అన్నమయ్య ఉత్ప్రేక్షించిన తీరు అత్యద్భుతం. ఆదిశేషుని
పడగలు స్వామికి శ్వేతచ్ఛత్రాలలా (గొడుగులలా) నీడను ఇస్తున్నాయని వర్ణించడం విశేషం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
కావేరీ తరంగాలు
జీవునిలో ప్రవహించే భక్తి రస ధారలు. భక్తి పరిపాకం చెందినప్పుడు హృదయంలో
ఆనందభాష్పాలు అనే ముత్యాల తలంబ్రాలు కురుస్తాయి. శేషపాన్పు అనేది కుండలినీ శక్తికి, స్థిరమైన యోగ
నిష్ఠకు ప్రతీక. అట్టి యోగ సమాధి స్థితిలోనే (భోగీంద్రుని నీడలోనే)
జీవాత్మ-పరమాత్మల దివ్య కళ్యాణం సిద్ధిస్తుంది.
రెండవ చరణం
తమితోడ సదరంపు -
తామెర పై నుండు రతులియ్యగా రమణి చూపులతొ నా మమత
కెమ్మోవి బు - వ్వములారగింపుచును కమలనెచ్చెలిని భూ - కాంతఁ బెండ్లాడె
తాత్పర్యము
అమితమైన అనురాగంతో, ఎల్లప్పుడూ పద్మ
పీఠంపై నివసించే లక్ష్మీదేవి తన ప్రేమ వీక్షణాలతో ఆనందాన్ని ఇస్తోంది. ఆ దేవి
యొక్క మమతానురాగాలతో కూడిన ఎర్రని పెదవులనే అమృతాహారాన్ని (బువ్వములను)
ఆరగిస్తూ... ఆ శ్రీరంగపతి లక్ష్మీదేవిని (కమల నెచ్చెలి), భూదేవిని (భూకాంత)
వివాహమాడాడు.
విశేషాలు
స్వామివారి పెండ్లి
విందును, లక్ష్మీభూదేవుల సమేతుడైన రంగనాథుని శృంగార
వైభవాన్ని అన్నమయ్య లోకసహజమైన పెండ్లి తంతులతో (బువ్వములారగించడం - పెండ్లి భోజనం
వంటి లీలతో) పోల్చి ఇక్కడ వర్ణించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
పద్మం హృదయ
కమలానికి సంకేతం. భగవంతుడు భక్తుని ప్రేమపూర్వకమైన భక్తిని, ఆర్తిని ఆహారంగా
స్వీకరిస్తాడు (బువ్వములారగింపుచును). ప్రకృతి స్వరూపిణులైన శ్రీదేవి, భూదేవులను స్వామి
వివాహమాడటం అంటే... విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉన్న ప్రకృతిని, పురుషుడైన
పరమాత్ముడు తన ఆధీనంలోకి తీసుకొని రక్షించడమే.
మూడవ చరణం
కెలన గనవచ్చు పొ -
క్కిలి తమ్మిచౌమొగము నలువెంటబలు శోభ నలుపాడగా చెలగి
యలమేల్మంగ - శ్రీవేంకటేశుండు నెలత సయిదోడుగా - (నిలిపి) పెండ్లాడె
తాత్పర్యము
స్వామి పక్కనే
(నాభి నందు) కనిపిస్తున్న పద్మము నుండి ఉద్భవించిన నాల్రోముల బ్రహ్మదేవుడు నాలుగు
వైపులా ఎంతో శోభను కలిగిస్తున్నాడు. అటువంటి దివ్యసమయంలో, శ్రీవేంకటేశ్వరుడే
ఇక్కడ శ్రీరంగనాథుడై ప్రకాశిస్తూ, తన అర్ధాంగి అయిన అలమేలుమంగను తోడుగా నిలుపుకొని
(భూదేవి సాయంతో) ఈ పెండ్లి వేడుకను వైభవంగా జరుపుకున్నాడు.
విశేషాలు
అన్నమయ్యకు
శ్రీరంగనాథుడన్నా, తిరుమల వేంకటేశ్వరుడన్నా ఒక్కరే. అందుకే
శ్రీరంగనాథుని కళ్యాణాన్ని వర్ణిస్తూనే, చివరకు 'అలమేల్మంగ
శ్రీవేంకటేశుండు' అంటూ తన ఇష్టదైవ ముద్రతో కీర్తనను మంగళాంతం
చేశారు. బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా పెండ్లి పెద్దగా ఉండి జరిపిస్తున్న కళ్యాణమిది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
నాభి పద్మం
సృష్టికి, జ్ఞానోదయానికి మూలం. బ్రహ్మదేవుడు వేద మంత్రాల
శోభను నలుదిక్కులా వ్యాపింపజేస్తుండగా కళ్యాణం జరగడం వేదోక్తంగా మోక్షసాధన
లభించడాన్ని సూచిస్తుంది. అలమేలుమంగ (కరుణా శక్తి), వేంకటేశ్వరుడు
(పరబ్రహ్మం) ఒక్కటవ్వడమే జీవుడికి లభించే పరమపద ప్రాప్తి లేదా మోక్ష సామ్రాజ్యం.
261
ఈ అపూర్వమైన
తాళ్లపాక అన్నమాచార్య ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనకు మీరడిగిన విధంగా అవతారిక, ప్రతిచరణానికి
తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు క్రింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యకు
సంబంధించిన సంక్షిప్త సమాచారాన్ని సులభమైన తెలుగులో, స్పష్టమైన
ఉపశీర్షికలతో కింద పొందుపరిచాను.
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరుని సకల దేవతాస్వరూపుడిగానే కాక, లోకనాథుడైన
పరమశివుడితో మరియు సిద్ధనాథులైన యోగీశ్వరులతో సమన్వయపరుస్తూ అద్భుతమైన తాండవ నృత్య
లయలతో కీర్తించారు. స్వామివారి దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని, ఆయన శైవ, శాక్తేయ, నాథ సంప్రదాయాల
కలయికగా దర్శిస్తూ సాగే పరమ విలక్షణమైన సంకీర్తన ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శ్రీ
వేంకటాద్రినాథురే చోర వేంకటపతి (జోగిరే) సీత కర్పూరభూతి
యోగిరే, శంకు సింగినాథురే ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
శ్రీవేంకట
పర్వతానికి ప్రభువైన ఆ వేంకటేశ్వరుడే ఈ జగత్తును దోచుకునే 'చోర వేంకటపతి' అయిన జోగి
(జోగిరే). తెల్లని కర్పూరపు విభూతిని దాల్చిన యోగి ఆయనే. చేతిలో శంఖాన్ని, నాదము చేసే
సింగినాదాన్ని (కొమ్ము బూరను) ధరించినవాడు ఆయనే.
విశేషాలు
అన్నమయ్య ఇక్కడ
శ్రీనివాసుడిని వైష్ణవ రూపంలోనే కాక,
కర్పూర విభూతి ధరించిన శివ స్వరూపంగా, నాథ సంప్రదాయానికి
చెందిన యోగిగా అద్భుతంగా దర్శించారు. స్వామివారికి జరిగే కర్పూర హారతి కాంతిని
విభూతిగా ఇక్కడ చమత్కరించారు.
|| చరణం 1 ||
ధవళ కర్పూరభూతి
ధారయాధరురే భువన సంచిత కుక్షి పొంకజాల సుగుణురే నవవాసు(కీ)
గంధ యోగినాథురే పవనాశకృపాపాల పాలితురే
తాత్పర్యము
స్వచ్ఛమైన తెల్లని
కర్పూర విభూతి ధారలను శరీరంపై ధరించినవాడు, సమస్త భువనాలను తన
కడుపులో (కుక్షి) దాచుకున్న పద్మనాభుడు, ఉత్తమ గుణవంతుడు
ఆయనే. వาสుకి అనే సర్పమునే
చందనముగా లేదా ఆభరణముగా ధరించిన యోగినాథుడు ఆయనే. గాలిని మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకునే
పాములపై లేదా యోగులపై అపారమైన కృపను చూపి రక్షించేవాడు ఆయనే.
విశేషాలు
సమస్త లోకాలను
రక్షించే విష్ణు తత్వాన్ని, పాములను ఆభరణాలుగా చేసుకునే శివ తత్వాన్ని కలిపి
అన్నమయ్య ఇక్కడ ఒకే పరమాత్మ స్వరూపంగా అద్భుతమైన పదాలతో వర్ణించారు.
|| చరణం 2 ||
అభినవ
కాళీతాండవాకారురే ఆదినాథ పరమానంద సింధురే భూదారధరురే(?) భుజగశయనురే దగదగాం దిగిదిగిం
తందుగుణిధిమికిట తాండవకరురే
తాత్పర్యము
కాళికా దేవి ఎదుట
సరికొత్తగా అద్భుత తాండవం చేసిన రూపం కలిగినవాడు, ఆదినాథుడైన
పరమశివుని వంటి పరమానంద సముద్రుడు ఆయనే. వరాహ రూపంలో భూమిని మోసినవాడు
(భూదారధరుడు), శేషపాన్పుపై శయనించినవాడు (భుజగశయనుడు) ఆయనే. ఆ
స్వామి 'దగదగాం దిగిదిగిం తందుగుణిధిమికిట' అనే లయబద్ధమైన
శబ్దాలతో దివ్య తాండవ నృత్యం చేసేవాడు.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో నృత్య
శాస్త్రానికి సంబంధించిన జతులు (దగదగాం దిగిదిగిం...) ఉపయోగించబడ్డాయి. అన్నమయ్య
స్వామివారి అర్చనలో నాదానికి, నృత్య లయకు ఉన్న ప్రాధాన్యతను ఈ చరణం ద్వారా
చాటిచెప్పారు.
|| చరణం 3 ||
మఛ్ఛేంద్ర కూర్మ
రజతాచల సింగినాదం మ్రోడా(?)మల స్ఫటిక బంధ
వామభాగం శ్రీరామ చరణ తారక మంత్ర సిద్ధం గోరక్కనాథ
జనితామల సిద్ధరాజం
తాత్పర్యము
మత్స్య, కూర్మ అవతారాలు
ఎత్తినవాడు, కైలాస పర్వతం (రజతాచలం) పై శివుని కొమ్ముబూర
(సింగినాదం) నాదమై వినిపించేవాడు, స్వచ్ఛమైన స్ఫటికం వలె ప్రకాశిస్తూ తన ఎడమ భాగంలో
(వామభాగం) అమ్మవారిని బంధించినవాడు ఆయనే. శ్రీరామచంద్రుని చరణాలనే తారక మంత్రంగా
భావించి సిద్ధుడైనవాడు, మత్స్యేంద్రనాథుని, గోరక్షనాథుని
(గోరక్కనాథ) వంటి మహాసిద్ధులచే పూజింపబడే నిర్మలమైన సిద్ధరాజైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు
ఆయనే.
విశేషాలు
నాథ సంప్రదాయంలో
ప్రసిద్ధులైన మత్స్యేంద్రనాథుడు, గోరక్షనాథుడు వంటి సిద్ధ పురుషుల ప్రస్తావన ఇక్కడ
ఉంది. శ్రీవారిని యోగీశ్వరులందరికీ అధిపతి అయిన 'సిద్ధరాజు'గా అన్నమయ్య
కీర్తించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- పరిష్కృత పాఠం: ఈ 'శ్రీవేంకటాద్రినాథురే' అనే 89వ సంకీర్తన యొక్క అసలు సిసలైన
అర్థాన్ని, విలక్షణమైన పాఠాంతరాలను సరిగ్గా
తెలుసుకోవడానికి ఇదే సంపుటంలోని 39,
40 పుటలలో ఉన్న
పరిష్కృత వ్యాఖ్యను చూడవలసి ఉంటుంది.
- ఈ అత్యంత క్లిష్టమైన మరియు అపూర్వమైన
కీర్తనను (39వ కీర్తనగా) ప్రముఖ పండితులు ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి ఎంతో ప్రామాణికంగా పరిష్కరించి, దానికి వ్యాఖ్యానాన్ని అందించారు. నాథ
సంప్రదాయ, శాక్తేయ ముద్రలు గల ఈ విశిష్ట రచనను
అర్థం చేసుకోవడంలో వారి పరిష్కరణ ఎంతో కీలకంగా నిలిచిందని వ్యాఖ్యాత గౌరవంగా
ప్రస్తావించారు.
262
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు తన కుటుంబానికి, ఆశ్రితులకు మరియు
భక్తసమూహానికి ('మనవాండ్లకు') ఒక పరమ పవిత్రమైన
హితవు పలికారు. అలమేలుమంగ సమేతుడై భక్తుల కోర్కెలు తీర్చే శ్రీవేంకటేశ్వరుడు మనకు
తోడుగా ఉన్నాడని, ఆ స్వామిని క్రొత్త క్రొత్త కీర్తనలతో పాడుతూ, సేవించుకుంటూ ఈ
లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ధన్యులు కావాలని ప్రబోధించే అద్భుతమైన
గీతం ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శ్రీవేంకటేశ్వరుడున్నాడు
- చేరి యలమేల్మంగతో భావించి మనవాండ్లు - బ్రతుకరే మీరు ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
తన ప్రాణేశ్వరి
అయిన అలమేలుమంగమ్మతో కూడి సాక్షాత్తు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు మనలను రక్షించడానికి
కొలువై ఉన్నాడు. కాబట్టి, ఓ మనవాళ్లారా! మీరంతా ఆ స్వామిని మనస్ఫూర్తిగా
ధ్యానించి (భావించి), ఆయనను ఆశ్రయించి ధన్య జీవులుగా బ్రతకండి.
విశేషాలు
ఈ సంకీర్తన
పల్లవిలోనే 'శ్రీవేంకటేశ్వరుడున్నాడు' అంటూ భక్తులలో
అపారమైన నమ్మకాన్ని, కొండంత ధైర్యాన్ని కలిగిస్తున్నారు. దేవుడు
ఉన్నాడనే సత్యమే మానవ జీవితానికి నిజమైన ఆధారమని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది.
|| చరణం 1 ||
కుచ్చికుచ్చి
యాతనినే గోరి పాడరే (రెచ్చి) తమకము - రేచి మోహించరే ముచ్చట
గొత్తగా బద - ములు చెప్పరే పచ్చిదేర నుతియించి - బ్రతుకరే మీరు
తాత్పర్యము
మీరంతా గుంపులు
గుంపులుగా (లేదా అమితమైన ఆసక్తితో) కూడి ఆ స్వామినే కోరుకుంటూ కీర్తనలు పాడండి.
ఆయనపై అపారమైన అనురాగాన్ని, భక్తి పరవశత్వాన్ని (తమకము) పెంచుకుని
మైమరచిపోండి. ఎంతో ముచ్చటగా, సరికొత్తగా స్వామివారిపై అందమైన పదములను
(సంకీర్తనలను) కల్పించి పాడండి. మీ హృదయాలలోని భక్తి పరిపక్వత చెందేలా (పచ్చిదేర)
ఆ పరమాత్ముని స్తుతించి, మీ జీవితాలను సార్థకం చేసుకోండి.
విశేషాలు
భగవంతుడిని కేవలం
ఆచారంగా కొలవడం కాకుండా, అమితమైన ప్రేమతో, ముచ్చటగా సరికొత్త
కీర్తనలతో అర్చించాలనే తాళ్లపాక కవుల సంకీర్తన తత్వానికి ఈ చరణం అద్దం పడుతోంది.
|| చరణం 2 ||
మొగము జూచి యాతనినే
మోహించరే నగుతా మేలమాడి యా సందించరే (తగిలి) సేవసేసి ముం - దర నిలువరే పగటునఁ
బ్రార్థించి – బ్రతుకరే మీరు
తాత్పర్యము
ఆ స్వామివారి దివ్య
మంగళ స్వరూపాన్ని, ఆ ముఖారవిందాన్ని చూసి భక్తితో మోహించండి.
చిరునవ్వులు చిందిస్తూ, ఆయనతో చనువుగా పరిహాసాలు (మేలములు) ఆడుతూ
ఆనందించండి. నిరంతరం ఆ స్వామి సేవలోనే లీనమై (తగిలి), ఆయన సముఖంలో
వినయంతో నిలబడండి. ఎంతో వైభవంగా, గంభీరంగా (పగటున) ఆ దేవుడిని ప్రార్థించి
ధన్యులుగా బ్రతకండి.
విశేషాలు
భగవంతునితో
భక్తునికి ఉండే ఆత్మీయమైన బంధాన్ని ఈ చరణం వివరిస్తుంది. దేవుడు ఎక్కడో దూరంగా
ఉండేవాడు కాదని, ఆయన ఎదుట నిలబడి, నవ్వుతూ, చనువుగా
ప్రార్థించవచ్చనే మధుర భక్తి భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.
|| చరణం 3 ||
శరణుజొచ్చి యాతనినే
- సారె నమ్మరే వరముల రాయని (పాడి) - వర్ణించరే ఇరవై
శ్రీవేంకటేశుఁ - డేలె నన్న(నరే) పరమునిహమునిచ్చి (ని)' - బ్రతుకరే మీరు
తాత్పర్యము
ఆ వేంకటేశ్వరుని
పాదాలను శరణు వేడి, నిరంతరం (సారె సారెకు) ఆయననే నమ్ముకోండి. భక్తులకు
అడిగినవన్నీ ఇచ్చే ఆ వరాల రాయని (వరముల రాయడు) పాటలు పాడి వర్ణించండి.
శ్రీవేంకటేశ్వరుడే మనకు స్థిరమైన ఆధారమై (ఇరవై) మనలను ఏలుతున్నాడని గట్టిగా
నమ్మండి. ఆ స్వామి ఇహలోక సుఖాలను, పరలోక మోక్షాన్ని (ఇహపరాలను) ప్రసాదిస్తాడు, కాబట్టి ఆయనను
నమ్మి బ్రతకండి.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
శరణాగతి ప్రాధాన్యతను చెప్పారు. శ్రీనివాసుడే మనకు ఇహమును (ఈ లోకంలో సుఖాన్ని), పరమును (పరలోకంలో
మోక్షాన్ని) ఇచ్చే ఏకైక సమర్థుడని అన్నమయ్య కుమారుడైన పెదతిరుమలాచార్యులు ఎంతో
మధురంగా ముగించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- కీర్తన సారం: వరాల రాయడైన ఆ కొండల కోనేటిరాయని భక్తులంతా
ఆడి, పాడి, ఆనందిస్తూ
సేవించమంటున్నదే ఈ సంకీర్తన యొక్క ముఖ్య సారం.
- కర్తృత్వం మరియు శైలి: ఇది స్పష్టంగా పెదతిరుమలాచార్యుల
వారి పదము. వారు తమ ప్రత్యేక ముద్రతోనే ఈ
కీర్తనను ఆరంభించడం విశేషం.
- భక్తకోటికి హితవు: స్వామిని కోరి పాడటం, భక్తి తమకంతో మోహించడం,
ఆయననే నిరంతరం నమ్మడం, ముచ్చటలు తీరేలా క్రొత్త క్రొత్త పదాలు (సంకీర్తనలు) చెప్పడం...
ఇవన్నీ పదకర్త తన కుటుంబానికి,
భక్తసమూహానికి ('మనవాండ్లకు') చేసిన అమూల్యమైన హితవు. అందువల్లనే
వీరి పదాల అభివ్యక్తిలో, శైలిలో ఎంతో అద్భుతమైన క్రొత్తదనం
కనిపిస్తుందని వ్యాఖ్యాత ప్రశంసించారు.263
263
అవతారిక
తాళ్లపాక
అన్నమాచార్యులు శ్రీమహావిష్ణువు పాదోదకాన్ని (శ్రీహరి పాదతీర్థాన్ని) భవరోగాలను
నిర్మూలించే ఒక దివ్యమైన ఔషధంగా (మందుగా) ఈ సంకీర్తనలో అద్భుతంగా రూపకల్పన చేశారు.
సంసార బంధాలనే మోహపాశాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించి, మోక్షాన్ని
చేకూర్చే ఈ పాదతీర్థం ఎంతటి మహిమాన్వితమైనదో ఎంతో విలక్షణమైన శైలిలో ఇందులో
వర్ణించబడింది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శ్రీహరిపాదతీర్థంబే
చెడని మందు మోహపాశాలు గోసి మోక్షమిచ్చే మందు ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఆ శ్రీమహావిష్ణువు
యొక్క పాదతీర్థమే ఎప్పటికీ వీర్యం కోల్పోని (చెడిపోని) ఒక దివ్యమైన ఔషధం. ఇది
మనుషులను చుట్టుముట్టే లౌకిక బంధాలను,
అజ్ఞానమనే మోహపాశాలను ముక్కలుగా నరికివేసి, నేరుగా మోక్ష
సామ్రాజ్యాన్ని ప్రసాదించే పరమ పవిత్రమైన మందు.
విశేషాలు
అన్నమయ్య భగవంతుని
పాదతీర్థాన్ని లోకంలో దొరికే సాధారణ ఔషధాలతో కాక, జన్మజన్మల పాపాలను
కడిగివేసే అపూర్వ అమృతంగా అభివర్ణించారు. సంసార రోగానికి ఇంతకంటే శ్రేష్ఠమైన మందు
లేదని ఈ పల్లవి చాటిచెబుతోంది.
|| చరణం 1 ||
కారమై కంటగించని
కడుఁజల్లని మందు నూఱని కాచని యట్టి నున్నని మందు కోరికతో
వెలవెట్టి కొనితే వల్లని మందు వేరువెల్లంకులు కూర్చనట్టి వెందువోని మందు
తాత్పర్యము
లోకంలో మందులు
చేదుగా, కారంగా ఉండి నోటికి కష్టం కలిగిస్తాయి. కానీ ఈ
హరిపాదతీర్థం ఎంతటి కారమైన భవరోగాన్నైనా హరిస్తూ, తాగేటప్పుడు ఎంతో
చల్లగా ఉండే మందు. దీనిని తయారు చేయడానికి రోట్లో వేసి నూరనవసరం లేదు, పొయ్యి మీద పెట్టి
కాచనవసరం లేదు; ఇది ఎంతో స్వచ్ఛమైన, మృదువైన (నున్నని)
మందు. దీనిని డబ్బులు పెట్టి కొందామన్నా దొరకదు (వెలకట్టలేనిది). రకరకాల వేర్లను, మూలికలను
(వేరువెల్లంకులు) కలిపి నూరాల్సిన పని లేని, ఎన్నటికీ వ్యర్థం
కాని (వెందువోని) దివ్య ఔషధం ఇది.
విశేషాలు
సాధారణ వైద్యానికి, దైవిక వైద్యానికి
ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో లౌకికమైన ఉపమానాలతో చమత్కరించారు. శారీరక
శ్రమ లేకుండా, ధనవ్యయం కాకుండా కేవలం భక్తితో లభించే
అత్యున్నతమైన ఔషధం భగవత్పాదతీర్థం మాత్రమే అని వివరించారు.
|| చరణం 2 ||
గుఱుతైన రోగములు
గుణముచేసే మందు దురితములు పెడఁబాపే దొడ్డ మందు నిరతము
బ్రహ్మాదులు నేరుపుతో సేవించే మందు నరకము సొరనట్టి
నయమయిన మందు
తాత్పర్యము
ఎంతటి
దీర్ఘకాలికమైన, తీవ్రమైన మానసిక, ఆధ్యాత్మిక
రోగాలనైనా (అరిషడ్వర్గాలను) నయం చేసే శక్తి గల మందు ఇది. మానవుల పాపాలన్నింటినీ
(దురితములు) పూర్తిగా దూరం చేసే దొడ్డ (గొప్ప) మందు. సాక్షాత్తు బ్రహ్మదేవుడు
మొదలైన దేవతలే ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో,
నేరుపుతో నిరంతరం సేవించే (తాగే) ఔషధం
ఇది. ఈ మందును సేవించిన వాడు ఎన్నటికీ నరక లోకంలో అడుగుపెట్టడు; అంతటి మేలు (నయము)
చేసే సుగుణాల మందు ఇది.
విశేషాలు
గంగమ్మ పుట్టుకకు
కారణమైన విష్ణుపాదం నుండి జారిన తీర్థాన్ని బ్రహ్మదేవుడు సైతం తల పై దాల్చాడనే
పురాణ సత్యాన్ని 'బ్రహ్మాదులు నేరుపుతో సేవించే మందు' అనే పాదం ద్వారా
అన్నమయ్య ఇక్కడ మనకు గుర్తుచేశారు. ఇది నరక బాధల నుండి జీవుడికి శాశ్వత విముక్తిని
ఇస్తుంది.
|| చరణం 3 ||
पొంకముతో భయములు
పొందనియ్యని మందు మంకుబుద్ధులు మాన్పి మన్నించే మందు పంకజాక్ష
వేంకటరమణ ప్రపన్నుని మందు సెంకించక తనదాసులఁ జేపట్టే మందు
తాత్పర్యము
జీవితంలో ఎదురయ్యే
ఎలాంటి భయాలనైనా దరిచేరనీయకుండా గుండె నిబ్బరాన్ని (పొంకము) ఇచ్చే మందు ఇది.
మనుషులలో ఉండే మొండితనము, అజ్ఞానము వంటి మంకుబుద్ధులను పూర్తిగా మాన్పి, వారి తప్పులను
క్షమించి మన్నించేలా చేసే ఔషధం ఇది. పద్మాక్షుడు, వేంకటరమణుడు అయిన ఆ
స్వామిని శరణు వేడిన ప్రపన్నులకు (భక్తులకు) మాత్రమే లభించే రహస్య మందు ఇది.
ఎలాంటి సందేహము (సెంక) పెట్టుకోకుండా తనను నమ్మిన దాసులను చేయిపట్టి ఆదుకునే పరమ
పవిత్రమైన మందు ఈ శ్రీహరి పాదతీర్థం.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య తన ఇష్టదైవమైన వేంకటరమణుని నామాన్ని ముద్రగా ఉంచారు. భగవంతునికి
శరణాగతులైన భక్తులకు లభించే ఈ తీర్థం,
వారి మంకుబుద్ధులను సైతం మార్చి, భగవత్కృపకు
పాత్రులను చేస్తుందని అన్నమయ్య ఎంతో మధురంగా ఈ సంకీర్తనను ముగించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి (మరియు శ్రీ వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారి పీఠికా
ఆధారాల) ప్రకారం వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- చారిత్రక ప్రాధాన్యత: ఈ 'శ్రీహరిపాదతీర్థంబే' అనే శంకరాభరణ రాగ సంకీర్తన తాళ్లపాక సాహిత్య పరిశోధనలో ఎంతో
ముఖ్యమైనది. ఇది 'అన్నమాచార్య చరిత్ర పీఠిక' లోని 32, 33వ పుటలలో ప్రత్యేకంగా ఉదహరించబడింది.
- కీర్తన పరమార్థం: బాహ్యమైన ఔషధాల కంటే అంతఃశుద్ధిని, భవరోగ నిర్మూలనను గావించే భగవత్కృపా తీర్థం యొక్క వైభవాన్ని
సమాజానికి సులభమైన పదాలలో అందించడమే అన్నమయ్య ఈ కీర్తన ద్వారా చేసిన పరమ
హితవు అని పరిశోధకులు కొనియాడారు.
264
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు శ్రీమహావిష్ణువు వివిధ అవతారాలలో (కృష్ణావతారంలో, క్షీరసాగర మథన
సమయంలో) లోకకల్యాణం కోసం జరిపిన దివ్య వివాహ వైభవాలను కీర్తించారు. సమస్త మంగళాలకు
నిలయుడు, పరమ పవిత్రమైన మూర్తి అయిన ఆ శ్రీనివాసునికి
శోభనము (మంగళం) పలుకుతూ సాగే అద్భుతమైన మంగళ గీతం ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
శోభనమే శోభనమే వైభవముల
పావనమూర్తికి ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
అనంతమైన ఐశ్వర్యాలు, వైభవాలు కలిగినవాడు
మరియు పరమ పవిత్రమైన దివ్యమంగళ స్వరూపుడు అయిన ఆ స్వామికి శోభనము కలుగుగాక! మంగళము
కలుగుగాక!
విశేషాలు
'శోభనము' అంటే శుభము లేదా
మంగళము అని అర్థం. శుభకార్యాల సమయంలో,
పెండ్లి వేడుకలలో పాడటానికి వీలుగా
అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనను ఎంతో మధురమైన శబ్దాలతో, లయబద్ధంగా
కూర్చారు.
|| చరణం 1 ||
అరుదుగ మును
నరకాసురుఁడు. సిరులతోఁ జెరలుదెచ్చిన సతుల పరువపు
వయసులఁ బదారువేలను సొరిదిఁ బెండ్లాడిన సుముఖునికి ||శోభనమే||
తాత్పర్యము
గతంలో నరకాసురుడనే
రాక్షసుడు బంధించి, చెరసాలలో ఉంచిన పదహారు వేలమంది యవ్వనవతులైన
రాజకన్యలను (సతులను)... ఆ నరకాసురుడిని సంహరించి విడిపించి, వారిని ఆదరించి, వరస క్రమముగా
(సొరిదిన్) పెండ్లాడిన ప్రసన్న ముఖము కలిగిన ఆ శ్రీకృష్ణునికి శోభనము కలుగుగాక.
విశేషాలు
నరకాసురుని చెర
నుండి విడిపించబడిన ఆ కన్యలను సమాజం తక్కువగా చూసే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు, స్వామి వారందరినీ
భార్యలుగా స్వీకరించి వారికి సమాజంలో అత్యున్నత గౌరవాన్ని ఇచ్చారు. ఈ చరణం
స్వామివారి రక్షకత్వాన్ని, ఆర్తత్రాణ పరాయణత్వాన్ని చాటుతోంది.
|| చరణం 2 ||
చెందిన వేడుక
శిశుపాలుఁడు అంది పెండ్లాడఁగ నవగోళించి విందువలెనె
తా విచ్చేసి రుకుమిణి సందడిఁ బెండ్లాడిన సరసునికి ||శోభనమే||
తాత్పర్యము
ఎంతో సంబరపడి
రుక్మిణీదేవిని పెండ్లాడాలని వచ్చిన శిశుపాలుడిని పూర్తిగా తృణీకరించి
(నవగోళించి/అవమానించి), తాను ఒక విందు భోజనానికి వచ్చినట్లుగా ఎంతో
సులువుగా విచ్చేసి, అందరి సమక్షంలో ఆ రుక్మిణీదేవిని సందడిగా వివాహం
చేసుకున్న రసిక శిఖామణి అయిన ఆ స్వామికి శోభనము కలుగుగాక.
విశేషాలు
రుక్మిణీ కల్యాణ
ఘట్టాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ ఎంతో లౌకికమైన, సుందరమైన శైలిలో
వర్ణించారు. శత్రువుల బలపరాక్రమాలను లెక్కచేయకుండా, తనను నమ్మిన
రుక్మిణిని రక్షించి చేరదీసిన స్వామివారి లీలా వైభవం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
|| చరణం 3 ||
దేవదానవులు ధీరతను దావతిపడి
వార్ధ దరువఁగను శ్రీవనితామణిఁ జెలఁగి పెండ్లాడిన శ్రీవేంకటగిరి
శ్రీనిధికి ||శోభనమే||
తాత్పర్యము
దేవతలు మరియు
రాక్షసులు ఎంతో ధైర్యంతో, పట్టుదలతో శ్రమిస్తూ (దావతిపడి) సముద్రాన్ని
(వార్ధిని) చిలికినప్పుడు... ఆ క్షీరసాగరం నుండి ఉద్భవించిన లక్ష్మీదేవిని
(శ్రీవనితామణిని) ఎంతో సంతోషంతో పెండ్లాడిన, శ్రీవేంకట పర్వతంపై
కొలువై ఉన్న సమస్త సంపదల నిధి అయిన శ్రీనివాసునికి శోభనము కలుగుగాక.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య క్షేత్ర ముద్రను ప్రస్తావించారు. క్షీరసాగర మథనంలో ఉద్భవించిన
లక్ష్మీదేవిని వరించిన ఆ శ్రీమహావిష్ణువే, ప్రస్తుత కలియుగంలో
శ్రీవేంకటగిరిపై 'శ్రీనిధి' గా వెలిశాడని
చెబుతూ అన్నమయ్య ఈ మంగళ గీతాన్ని సంపూర్ణం చేశారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- కీర్తన సారం: క్షీరాబ్ధి కన్యక అయిన శ్రీలక్ష్మీదేవిని, ద్వాపరయుగంలో రుక్మిణీదేవిని, నరకాసురుని
చెర నుండి విడిపించిన పదహారు వేలమంది రాజకాంతలను పెండ్లి రూపంలో తనలో ఐక్యం
చేసుకున్న ఆ దివ్య వైభవమూర్తికి పదకవితాపితామహుడు (అన్నమయ్య) శోభనం పలికారు.
- రాగ భేదాలు: ఈ సంకీర్తన తాళ్లపాక వ్రాతప్రతులలో 'సౌరాష్ట్ర' రాగంలో, అట తాళంలో ఉంది. అయితే,
అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనల 5వ సంపుటంలో (18వ సంకీర్తనగా, రాగిరేకు సంఖ్య 4 లో) దీని రాగం 'వసంతం' గా పేర్కొనబడి ఉంది.
- పాఠాంతరాలు: 'సొరిదిఁ బెండ్లాడిన సుముఖునికి' అనే స్థానంలో కొన్ని ప్రతులలో 'వేంకటపతికి
శ్రీ...' అని కూడా పాఠాంతరాలు కలవని వ్యాఖ్యాత
చారిత్రక ఆధారాలను నమోదు చేశారు.
265
అవతారిక
ఈ సంస్కృత
సంకీర్తనలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో క్రీడించి
పరవశించిన ఒక నాయిక (జీవాత్మ) స్థితిని, ఆమె ముఖ కవళికలను
చూసి ఒక సఖి (చెలికత్తె) ఎంతో చమత్కారంగా ఆటపట్టిస్తున్నట్లు వర్ణించారు. నాయకుడు లౌకికంగా
ఎదురుగా లేకపోయినా, నాయిక ఆయనను తన హృదయంలోనే నిలుపుకొని
పరవశిస్తోందనే మనోహరమైన వ్యంగ్య భావం ఈ కీర్తనలో ఆవిష్కృతమైంది.
పల్లవి
సకలం హేసఖి జానామి
తత్
ప్రకట విలాసమ్ పరమం
దధసే
తాత్పర్యము
ఓ స్నేహితురాలా!
నీకు సంబంధించిన విషయమంతా నాకు తెలుసులేవే! బయటికి వ్యక్తమవుతున్న ఆ శృంగార
విలాసాల ద్వారా, పురుషోత్తముడైన ఆ పరమాత్ముడిని నువ్వు నీ హృదయంలో
ధరిస్తున్నావని నాకు స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.
విశేషాలు
ప్రియుని చూసిన వేళ
నాయిక ముఖంలోను, చూపుల్లోను కలిగే అందమైన మార్పులను 'విలాసము' అంటారు. ఇక్కడ నాయిక దగ్గర
ప్రియుడు లేకపోయినా, ఆయన ఎదురుగా ఉన్నట్లు భావించుకొని ఆమె
పరవశిస్తోంది. ఈ కీర్తనలో భగవంతుడిని సూచించే 'తత్' శబ్దాన్ని వాడటం
వల్ల దీని ఆధ్యాత్మిక ఔన్నత్యం వెల్లడవుతోంది. టిటిడి ప్రచురణల
ప్రకారం ఇందులోని 'దధసే'
అనే పదానికి బదులు 'ధత్సే' అని ఉండవచ్చునని ఒక
అభిప్రాయం ఉంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
ఈ శృంగార కీర్తన
వెనుక ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం ఉంది. ఇక్కడ 'సఖి' (చెలికత్తె)
అనే పాత్ర ఉత్తమ గురువుకు సంకేతం, నాయిక జీవాత్మకు సంకేతం. జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య
అనుసంధానం లేదా సయోధ్య కుదిర్చేవాడే గురువు. ఉత్తమ గురువు
బ్రహ్మవేత్త కావడం వల్ల ఆయనకు 'సకలం'
(అంతా) తెలుసునని అన్నమయ్య ఈ పల్లవి ద్వారా
మనకు ప్రబోధిస్తున్నారు.
మొదటి చరణం
అలిక
మృగమదమయమషీకలనో
జ్జ్వలతాం హేసఖి
జానామి
లలితం తవ పల్లవిత
మనసి ని
శ్చల తర మేఘ శ్యామం
దధసే
తాత్పర్యము
ఓ చెలీ! నీ
నుదుటిపై కస్తూరి బొట్టు నల్లగా, ప్రకాశవంతంగా ఎందుకు మెరుస్తోందో నాకు తెలుసులేవే!
అందమైన నీ మనస్సులో నల్లని మేఘం వంటి రంగు కలిగిన ఆ వేంకటేశ్వరుడు పూర్తిగా
వ్యాపించి, నిశ్చలంగా కొలువై ఉన్నాడని చాటిచెప్పడానికే నువ్వు
ఆ నల్లని కస్తూరిని నుదుట ధరించావు!
విశేషాలు
పూర్వ కవులైన
అల్లసాని పెద్దన వంటివారు నాయిక కళ్లు విశాలంగా పెరిగిపోకుండా మన్మథుడు కస్తూరితో
అడ్డుకట్ట వేశాడని చమత్కరిస్తే (మనుచరిత్ర), అన్నమయ్య మాత్రం ఆ
కస్తూరిని ఏకంగా నీలమేఘశ్యాముడైన స్వామివారి ఉనికికి ప్రతీకగా మార్చి అద్భుతమైన
కల్పన చేశారు. స్వామివారి రంగు (నలుపు లేదా ఆకుపచ్చ) గురించి
భక్తుల మధ్య ఎన్ని దబాయింపులు, వాదనలు ఉన్నా... ఆయన భక్తులకు మాత్రం 'చల్లనివాడు' అనేదే పరమ సత్యం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడికి పరమాత్మతో
ఉండే ఆరు రకాల సంబంధాలలో... పరమాత్మనుద్దేశించి జీవుని సకల వ్యవహారాలు సాగడం అనేది
ఒక ముఖ్యమైన నియమం. ఇక్కడ నాయిక స్వామిని హృదయంలో ధరించడం, దానికి గుర్తుగా
ఆయన రంగును ప్రతిబింబించే కస్తూరి బొట్టును నుదుట దాల్చడం అనే చేష్టలు... జీవుని
సమస్త వ్యాపారాలు భగవత్ చింతనలోనే సాగుతున్నాయనే పరమార్థాన్ని సూచిస్తాయి.
రెండว చరణం
చారు కపోల స్థల
కరాంచిత వి
చారము హేసఖి జానామి
నారాయణమహినాయక శయనం
శ్రీరమణం తవ చిత్తే
దధసే
తాత్పర్యము
ఓ స్నేహితురాలా!
అందమైన నీ చెక్కిలిపై చేయి చేర్చి నువ్వు అంతగా ఎందుకు ఆలోచిస్తున్నావో నాకు
తెలుసులేవే! ఆదిశేషుడు అనే పాన్పుపై శయనించి ఉండేవాడు, లక్ష్మీదేవికి
ప్రాణనాథుడు అయిన ఆ నారాయణుడిని నువ్వు నీ చిత్తంలో తలుచుకుంటున్నావు; దానికి గుర్తుగానే
నీ చెక్కిలిపై ఆ చేతి ముద్రను ధరించావు.
విశేషాలు
జయదేవ కవి తన 'రాధికా కృష్ణా' అష్టపదిలో రాధ
విరహంతో చెక్కిలిపై చేయి తీయకుండా ఉండటాన్ని వర్ణించారు. ఆ జయదేవుని
ప్రభావంతోనే అన్నమయ్య కూడా ఇక్కడ ‘చారు కపోల స్థలకరాంచిత విచారం’ అని అద్భుతంగా
ప్రయోగించారు. అలాగే అన్నమయ్య తన 'జయజయ సర్వేశ' అనే నృసింహ
కీర్తనలో కూడా 'అహినాయక' (ఆదిశేషుడు) అనే
శబ్దాన్ని ఉపయోగించడం విశేషం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
ఇందులో వాడబడిన 'అహినాయక శయనం' అనే మాటకు గొప్ప
తాత్త్వికార్థం ఉంది. ఆదిశేషుడు అంటే అంతం లేని 'కాలము' అని అర్థం. కాలం ఎల్లప్పుడూ
భగవంతుని అధీనంలోనే ఉంటుందని చెప్పడానికే స్వామి శేషశాయి అయ్యాడు. జీవాత్మ అటువంటి
కాలాతీతుడైన పరమాత్ముని ధ్యానిస్తూ,
లౌకిక ప్రపంచాన్ని విస్మరించి తన్మయత్వంతో
ఉండటమే ఇక్కడి అంతరార్థం.
మూడవ చరణం
ఘనకుచ శైలాగ్ర
స్థిత విధుమణి
జననం హేసఖి జానామి
కనదురసా
వేంకటగిరిపతే
ర్వినుతభోగ సుఖ
విభవం దధసే
తాత్పర్యము
ఓ సఖీ! ఉన్నతమైన నీ
స్తన పర్వతాల పైభాగంలో చంద్రుడి వంటి మణులు (చంద్రాకార నఖక్షతాలు) ఎలా పుట్టాయో
నాకు తెలుసులేవే! ప్రకాశవంతమైన వక్షస్థలం కలిగిన ఆ వేంకటగిరిపతి
(శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) నిన్ను కూడి ప్రసాదించిన కొనియాడదగిన సంభోగ సుఖ వైభవానికి
గుర్తులుగా నువ్వు ఆ నఖక్షతాలను ధరించావు.
విశేషాలు
నాయిక పొందిన
దివ్యానుభూతిని, స్వామి ఆమెకు అందించిన ప్రణయ ముద్రలను అన్నమయ్య
అత్యంత శృంగారభరితంగా, కావ్య శైలిలో వర్ణించారు. పండితులు, భావుకులు
అన్నమయ్యను సాక్షాత్ వేంకటేశ్వరుని చిరునవ్వుగా భావిస్తారు; ఆ చిరునవ్వుల
సుగంధాల పూలతోటలా ఈ కీర్తన విరాజిల్లుతోంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడికి
భగవంతుడితో ఉండే ఆరు సంబంధాలలో... పరమాత్మతో కలిసి ఉండటమే పరమ సుఖం అనే సత్యం
ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది. వక్షస్థలంపై ఏర్పడిన ముద్రలు జీవాత్మ-పరమాత్మల
పరస్పర ఆలింగనానికి, అద్వైత సిద్ధికి ప్రతీకలు. ఈ లోతును గ్రహించిన
భక్తులకు ఈ కీర్తన పరమ ఆధ్యాత్మిక ప్రబోధంగా భాసిస్తుంది.
266
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ప్రాపంచిక బంధాల యొక్క అనిత్యత్వాన్ని, మానవ నైజంలోని
అస్థిరత్వాన్ని శృంగార విప్రలంభ (విరహ) శైలిలో అద్భుతంగా వర్ణించారు. పరమాత్ముడైన
శ్రీవేంకటేశ్వరుని నిత్యత్వాన్ని, ఆయనపై ఉంచవలసిన అనన్యమైన భక్తిని పరమార్ధంగా
చెప్తూ, లౌకిక వ్యక్తుల కోసం మనం ఎంత ఆరాటపడినా వారు
శాశ్వతం కాలేరని నాయిక ప్రణయ కోపంతో చెప్తున్నట్లు ఈ కీర్తన సాగుతుంది.
పల్లవి
సతము గాని వారేల -
సతమయ్యేరే హితవు గూరిచి మన మెంత పాటుబడిన
తాత్పర్యము
మనం ఎంతగానో హితవు
(ప్రేమ, మేలు) కోరుకుంటూ, వారిని
సంతోషపెట్టడానికి ఎన్ని ప్రయాసలు పడినా, ఎంత కష్టపడినా...
స్వభావరీత్యా శాశ్వతం కాని లౌకిక మనుషులు మనకు ఎప్పటికీ శాశ్వతం (సతము) కాలేరు
కదా!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ ప్రకారం,
వ్రాతప్రతిలో కొంత శిథిలరూపంలో (సరిగ్గా
లభించని స్థితిలో) ఉన్న ఈ పాటను అన్నమయ్య గారి పలుకుబడిని, వారి విశిష్ట
శైలిని అనుసరించి ఇక్కడ చక్కగా పరిష్కరించడం జరిగింది. ఈ సంకీర్తన కాంబోది రాగంలో
నడుస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
మానవ హృదయం ఎప్పుడూ
లౌకిక బంధాల వెనుక, అశాశ్వతమైన సుఖాల వెనుక పరిగెడుతూ ఉంటుంది. కానీ
సంసార బంధాలు, ప్రాపంచిక స్నేహాలు ఎప్పటికీ శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని
ఇవ్వలేవు. జీవుడు ఎంత శ్రమించినా భగవంతుని పట్ల చూపే అనురాగం మాత్రమే శాశ్వతమైన
ముక్తిని ఇస్తుంది తప్ప, అశాశ్వతమైన లోకం సతము కాదు అనేది ఇక్కడి తాత్త్విక
సత్యం.
మొదటి చరణం
తగవులు నడపినా -
తానె యని యుండినా మిగుల యిచ్చలోనె - మెలగినా మగువ అడుగులకు
మడుగులే బరచినా సొగసైన కూతల - (చొక్కించినా)
తాత్పర్యము
ఒక నాయిక లేదా
జీవుడు ఎదుటివారి కోసం ఎన్ని లోకాచారాలు, న్యాయాలు (తగవులు)
నడిపినా, 'ఆయనే నా సర్వస్వము' అని నమ్మి
జీవిస్తున్నా, వారి ఇష్టాయిష్టాలకు (ఇచ్చలోనే) లొంగి
నడుచుకున్నా... ఆ మగువ అడుగులకు మడుగులు ఒత్తినా, ఎంతో అందమైన మాటలతో
(కూతలతో) వారిని మురిపించి చొక్కించినా... వారు మనకు సొంతం కారు.
విశేషాలు
ఇందులో లౌకిక
శృంగారంలో నాయిక తన ప్రియుని మనసు గెలవడానికి చేసే ప్రయత్నాలు, లోకంలో మనుషులు
ఇతరులను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి పడే తాపత్రయాలు ఎంతో సహజ సుందరమైన తెలుగు
జాతీయాలతో (అడుగులకు మడుగులు పరచడం వంటి పదాలతో) వర్ణించబడ్డాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు లౌకిక
ప్రపంచంలో బంధువులు, మిత్రులు, సంసారం పట్ల ఎంతగా
అనుకూలంగా నడుచుకున్నా, వారి అడుగులకు మడుగులు వత్తినా చివరికి ఒంటరిగానే
మిగిలిపోతాడు. ఈ బాహ్య ప్రదర్శనలు, లౌకిక చాతుర్యాలు (సొగసైన కూతలు) పరమార్ధ సాధనకు, భగవత్
సాక్షాత్కారానికి ఏమాత్రం సరిపోవని అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
(తప్పులు చెప్పినా - నొప్పులే పలికినా చెప్పుడు
మాటలకు - చెవులొడ్డినా గొప్పలకు బోయినా - గోజాడి వేడినా) (చెప్ప)జాలున మీకు - చెప్పియును మాకు
తాత్పర్యము
ఎదుటివారు తప్పులు
చెప్పినా అవి ఒప్పే అని సమర్థించినా,
వారు మాట్లాడే ప్రతి మాటను పరమ సత్యాలుగా
పలికినా, చాడీలకు లేదా చెప్పుడు మాటలకు చెవులు అప్పగించినా, అహంకారంతో గొప్పలకు
పోయినా, లేదా దీనంగా గోజాడి బ్రతిమాలినా... మీకు ఎంత
చెప్పినా ఇంతే, మాకు మేము చెప్పుకున్నా ఇంతే! మారవలసిన వారు మారరు, అశాశ్వతమైన లోకం
శాశ్వతం కాదు.
విశేషాలు
మనుషుల లౌకిక
బలహీనతలను (చెప్పుడు మాటలు వినడం, గొప్పలకు పోవడం, గోజాడడం) అన్నమయ్య
ఈ చరణంలో ఎత్తిచూపారు. మానవ మనస్తత్వాన్ని ఇంత లోతుగా పరిశీలించి పదకవితగా మార్చడం
అన్నమయ్యకే చెల్లింది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
సాధకుడు లౌకిక
విషయాలలో ఎంతగా తలమునకలైనా, చెప్పుడు మాటలనే అజ్ఞానంలో మునిగినా
ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందలేడు. గురువులు ఎంత ప్రబోధించినా (చెప్పజాలున మీకు), జీవుడు తనంతట తాను
మేల్కొని భగవద్విషయాల వైపు మొగ్గు చూపనంతవరకు సంసార తాపత్రయం తప్పదని ఇక్కడి
హెచ్చరిక.
మూడవ చరణం
(నోము నోచినయమ్మ - నోముఫలమేని నోమనమ్మకు
వచ్చు - నో లేదో కాని!) కామించు తిరువేంకటపతి) - కౌగిటి కొమ్మ భామ
ముద్దులగుమ్మ - బంగారు బొమ్మ!
తాత్పర్యము
నోములు నోచిన
పుణ్యస్త్రీకి ఆ నోము ఫలం దక్కుతుందో లేదో ఎవరికి తెలుసు? కానీ, తనను అమితంగా
కామించి, ప్రేమించే ఆ శ్రీతిరువేంకటపతి కౌగిలిలో ఒదిగిపోయే
కొమ్మ (అలమేలుమంగ) ఎంతో ధన్యురాలు. ఆ భామ ముద్దులొలికే గుమ్మ, సాక్షాత్తు బంగారు
బొమ్మ వంటిది! ఆ నిత్యుడైన స్వామిని చేరినప్పుడే సర్వమూ సఫలమౌతుంది.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో
"నోమినవారి సొమ్ములు" అనే తరహా ప్రయోగం మహాకవి నాచన సోమన ప్రసిద్ధ
ప్రయోగాన్ని తలపిస్తుందని వ్యాఖ్యాత పేర్కొన్నారు. అన్నమయ్య ఈ శృంగార సంకీర్తనను
తన ఇష్టదైవమైన తిరువేంకటపతి ముద్రతో,
అలమేలుమంగ దివ్య శృంగార సమ్మేళనంతో
మంగళాంతం చేశారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
బాహ్యంగా చేసే
నోములు, వ్రతాలు (నోము నోచినయమ్మ) కేవలం లౌకిక ఫలాలనే
ఇవ్వవచ్చు లేదా ఇవ్వకపోవచ్చు. కానీ నిత్యుడు, సత్యుడు అయిన
పరమాత్ముడైన వేంకటేశ్వరుని ప్రేమను పొంది, ఆయన కౌగిలిలో
ఐక్యమయ్యే అలమేలుమంగ (పరమ భక్తుడైన జీవుడు) మాత్రమే నిజమైన మోక్షాన్ని, బ్రహ్మానందాన్ని
పొందుతుంది. లౌకిక బంధాలను వీడి, స్వామిని శరణు వేడడమే జీవునికి పరమ శ్రేయస్కరం.
267
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు 'స్వాధీనపతిక' అయిన నాయిక
(అలమేలుమంగ) యొక్క ప్రణయ గర్వాన్ని,
ఆమెకు నాయకునిపై ఉన్న పరిపూర్ణమైన
అధికారాన్ని వర్ణించారు. తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు పూర్తిగా తన వశమయ్యాడని
భావిస్తూ, ఆయనపై తనకున్న అనన్యమైన ప్రేమను నాయిక ఎంతో
సాభిమానంగా, కాస్తా కోపంతో కూడిన చనువుతో ప్రకటిస్తోంది.
పల్లవి
సతముగావని నిన్ను -
జట్టిగొనఁ గాక, ని న్నితర కాంతల దలచ - నిత్తునా వోరి
తాత్పర్యము
ఓరి నాయకుడా!
నువ్వు ఎల్లప్పుడూ ఒకేచోట స్థిరంగా ఉండేవాడివి కావు (చంచలుడివి). అటువంటి నిన్ను
నా ప్రేమపాశంతో గట్టిగా పట్టుకుని (జట్టిగొని) బంధించానా లేదా? అలా బంధించబడిన
నిన్ను... ఇకపై ఇతర స్త్రీల గురించి కనీసం తలచుకోవడానికైనా నేను ఒప్పుకుంటానా, అస్సలు ఒప్పుకోను!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం,
ఈ కీర్తనలో 'స్వాధీనపతిక' అయిన నాయిక
(నాయకుడిని పూర్తిగా తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న స్త్రీ) తన అచంచలమైన అభిజాత్యాన్ని, పట్టుదలను
వ్యక్తపరుస్తోంది. ఈ సంకీర్తన ముఖారి రాగంలో నడుస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుడు
సర్వస్వతంత్రుడు, ఎవరికీ లొంగనివాడు. కానీ అనన్యమైన భక్తి, శరణాగతి అనే
బంధాలతో భక్తుడు ఆ పరమాత్ముడిని తన హృదయంలో గట్టిగా బంధించగలడు (జట్టిగొనగాక).
భక్తుని ప్రేమకు లొంగిన భగవంతుడు ఇక ఇతర విషయాల వైపు (ఇతర కాంతల వైపు) తన దృష్టిని
మరల్చడని, భక్త పరాధీనుడై ఉంటాడనే సత్యం ఇందులో ఉంది.
మొదటి చరణం
యెంత పనిరా నాకు
నిటు నిన్ను వలపించ అంత సత్తా వుంటె(?) - నాడ గాక మంతనంబున
కెదిరి మాటాడ గాక, (?)ని న్నింత గుట్టున దిరుగ - నిత్తునా వోరి
తాత్పర్యము
ఓరి! నిన్ను ఇలా నా
వైపు తిప్పుకుని, నీతో వలపులు కురిపించడం నాకు ఎంతటి పని? నా దగ్గర అంతటి
సామర్థ్యం (సత్తా) ఉంది కాబట్టే నేను నీతో ఇలా మాట్లాడగలుగుతున్నాను. నాతో
రహస్యంగా (మంతనమున) సమాధానం చెప్పి నడుచుకోవాలి గానీ, నీ ఇష్టం
వచ్చినట్లు ఇంత గుట్టుగా (నాకు తెలియకుండా) తిరగడానికి నేనేమైనా నిన్ను
వదిలిపెడతానా?
విశేషాలు
నాయిక తన వలపు
నైపుణ్యాన్ని, నాయకుడిని ఒప్పించగల తన నేర్పును ఎంతో చనువుగా 'ఓరి' అనే పద ప్రయోగంతో
నిలదీస్తోంది. అన్నమయ్య వ్రాతప్రతులలో కొన్ని పదాల సాధురూపాలపై (ఉంటె, దిరుగ నిత్తునా)
స్వల్ప సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, నాయిక భావం మాత్రం ఎంతో స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతోంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవునిలో భక్తి
ప్రపత్తులు తీవ్రమైనప్పుడు, భగవంతుని లీలలను కూడా శాసించగల శక్తి ఆ భక్తునికి
లభిస్తుంది. భగవంతుడు భక్తునితో అంతరంగంలో (మంతనంబున) సంభాషిస్తాడే తప్ప, భక్తుడిని వదిలి
రహస్యంగా ఎటో వెళ్ళలేడు. పరమాత్మను తన హృదయ పరిధిలోనే నిలుపుకునే సాధకుని
ఆత్మవిశ్వాసం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
రెండవ చరణం
యేమి యరుదునాకు -
నిప్పుడిటు లలయించ నామాట గర్వించి యాడె గాక కామతంత్రములచే -
కరగింతుగాక, యి న్ని మేకులు సేయ - నిత్తునా వోరి
తాత్పర్యము
ఓరి! ఇప్పుడు
నిన్ను ఇలా నా చుట్టూ తిప్పుకుంటూ అలసిపోయేలా చేయడం నాకు పెద్ద ఆశ్చర్యమా (ఏమి
అరుదు)? నా మాటలనే గర్వంగా భావించి నువ్వు ప్రగల్భాలు
పలికినా... నా శృంగార చేష్టలచే (కామతంత్రములచే) నిన్ను పూర్తిగా కరగించి వేస్తాను.
అంతేకానీ, నాపై నీవు ఇన్ని వంకలు పెట్టడానికి, ఇన్ని బింకాలు
(మేకులు) చూపించడానికి నేను ఒప్పుకోను!
విశేషాలు
నాయకుని బింకాన్ని
తన ప్రేమతో, శృంగార చాతుర్యంతో ఎలా కరగించగలదో నాయిక ఇక్కడ
వివరిస్తోంది. ముఖారి రాగంలోని ఆర్తి,
నిలదీత ఈ చరణంలో చక్కగా ప్రస్ఫుటమవుతాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
మానవునిలోని
అహంకారం లేదా గర్వం భగవంతుని లీలల ముందు సాగవు. అయితే, భగవంతుడు సైతం
భక్తుని ప్రేమామృతానికి (కామతంత్రములకు) కరిగిపోతాడు. భగవంతుడు జీవునికి దూరంగా
ఉన్నట్లు నటిస్తూ చేసే సృజనాత్మక క్రీడలను (మేకులు చేయడం), భక్తుడు తన నిశ్చల
భక్తితో లొంగదీసుకుంటాడని భావం.
మూడవ చరణం
యెందురెవ్వతెర నాకు
- నీ జగంబుల నెన్న నది యెరుంగదు వనుచు నాడ గాక కదిసి యొడబరచి వేం
కటరాయ కూడితివి యిది మొదలు నిలు వెళ్ల - నిత్తునా వోరి
తాత్పర్యము
ఈ జగత్తు మొత్తంలో
నాకెదురు నిలిచేది (సరితూగేది) ఎవ్వతె ఉంది? నా శక్తిని నువ్వు
గ్రహించలేక ఏవేవో మాట్లాడావు గానీ, చివరకు నన్ను దగ్గరకు చేరి (కదిసి), నన్ను ఒప్పించి
(ఒడబరచి) ఓ వేంకటరాయా! నన్ను కూడావు. ఇది మొదలు నిన్ను నా ఇల్లు దాటి, నా హృదయాన్ని దాటి
బయటకు వెళ్లనిస్తానా? అస్సలు వెళ్లనివ్వను!
విశేషాలు
అన్నమయ్య తన
సంకీర్తనల పరిపాటి ప్రకారం ఈ శృంగార పదంలో కూడా చివరకు 'వేంకటరాయ' అనే తన ఇష్టదైవ
ముద్రను చేర్చారు. తనను కూడిన వేంకటేశ్వరుడే తన సర్వస్వమని, ఆయనను ఇక ఎక్కడికీ
వెళ్లనివ్వనని స్వాధీనపతిక అయిన అలమేలుమంగ ఇక్కడ ప్రతిజ్ఞ చేస్తోంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
సృష్టిలో భగవంతుని
కరుణను పొందడంలో లక్ష్మీదేవి లేదా ఉత్తమ భక్తురాలైన ప్రకృతి (జీవాత్మ) కంటే
గొప్పవారు ఎవరూ లేరు. ఎన్నో జన్మల తపస్సు తర్వాత పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు
జీవునితో తాదాత్మ్యం చెందుతాడు (కూడితివి). ఒకసారి ఆ బ్రహ్మానంద స్థితి లభించిన
తర్వాత, జీవుడు ఆ పరమాత్మ భావాన్ని తన హృదయం నుండి ఒక్క
క్షణం కూడా విడిచిపెట్టడు (నిలు వెళ్లనిత్తునా) అనేదే ఈ కీర్తనలోని పరమ తాత్పర్యం.
268
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక చార్యులు సహజ సౌందర్యవతి అయిన అమ్మవారి (నాయిక) దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని
పరమ రమణీయంగా వర్ణించారు. అమ్మవారికి ఎలాంటి కృత్రిమ అలంకారాలు అవసరం లేదని, ఆ సహజమైన అందానికి
అదనపు అలంకారాలు అద్దితే దిష్టి తగులుతుందని సఖి హెచ్చరిస్తున్నట్లు ఈ కీర్తన
సాగుతుంది.
పల్లవి
(సవరని యందమది చాల కప్పటి తివిరి
దిద్దగ నేలె - దిష్టిని తాకీని)
తాత్పర్యము
అమ్మాయీ! ఏ
అలంకారాలూ అద్దకుండానే నీ సహజమైన అందం ఎంతో అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తోంది. అంతటి
సౌందర్యం నీకుండగా, మళ్లీ దానిని మరింతగా తీర్చిదిద్దాలని
ప్రయత్నించడం ఎందుకు? అలా చేస్తే నీ అందానికి దిష్టి తగులుతుంది సుమా!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధన ప్రకారం, రాగిరేకులపై ఈ పాట
శిథిల రూపంలో లభించడం వల్ల దీని అసలు పల్లవి పూర్తిగా లుప్తమైపోయింది
(కనిపించకుండా పోయింది). అయితే, కీర్తన యొక్క నడకను, చరణాల అంతర్గత
నిర్మాణాన్ని బట్టి పరిష్కర్త ప్రకరణోచితంగా బ్రాకెట్లలో ఇచ్చిన పూరణతో ఈ పల్లవిని
సంస్కరించారు. రెండు భైరవి రాగ కీర్తనల మధ్య ఈ పాట లభించడం వల్ల, దీని రాగం కూడా
భైరవి అనిే భావించవచ్చు.
ఇది అన్నమాచార్యుల
సంకీర్తన కోవకు చెందినదైనప్పటికీ, ఆయన కుమారుడైన తాళ్లపాక
పెదతిరుమలాచార్యుల రచన అయి ఉండే అవకాశం ఉంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుని
వక్షఃస్థలాన్ని అధిరోహించిన లక్ష్మీదేవిని వర్ణించడం పెదతిరుమలాచార్యుల ప్రత్యేక
ముద్రను తలపిస్తోందని, రేకులపై స్పష్టంగా ఎక్కకపోయినా ఇది తాళ్లపాకవారి
పరమ ప్రామాణికమైన రచన అని వ్యాఖ్యాత పేర్కొన్నారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవత్ స్వరూపం లేదా
లక్ష్మీదేవి యొక్క దివ్య తత్వం స్వయంప్రకాశమానమైనది. దానికి మానవులు చేసే బాహ్య
పూజలు, అలంకారాలు కేవలం మన తృప్తి కోసమే తప్ప ఆ
దివ్యత్వానికి కొత్తగా అందాన్ని చేకూర్చలేవు. జీవుడు పరమాత్మ యొక్క సహజ గుణాలనే
ఆశ్రయించాలి తప్ప లౌకిక, ప్రాకృతిక అలంకారాల (మాయా బంధాల) వైపు
వెళ్ళకూడదనేది ఇక్కడి అంతరార్థం.
మొదటి చరణం
(మలక) నెలవంక నా - మము చాల కప్పటి తిలక
మేటికె నీకు - దిష్టి తాకీని పలుచ దిద్దు పా - పట చాల కప్పటి తెలి
జేరుచుక్కేలె - దిష్టి తాకీని
తాత్పర్యము
మెలికలు తిరిగిన
బాలచంద్రుని వంటి నీ నుదుటిపై ఉన్న కస్తూరి నామమే ఎంతో అందంగా ఉంది. అది
చాలదన్నట్లు మళ్లీ దానిపై కొత్తగా తిలకం (బొట్టు) దిద్దడం ఎందుకు? దానివల్ల దిష్టి
తగులుతుంది! అలాగే, నీ తలపై పల్చగా తీర్చిన పాపట బొట్టే ఎంతో ముచ్చటగా
ఉండగా, దానికి అదనంగా తెల్లని చేరుచుక్కను (అలంకార
బొట్టును) పెట్టడం ఎందుకు? దిష్టి తగులుతుంది సుమా!
విశేషాలు
'మలక'
అంటే మెలిక తిరిగిన అని అర్థం. నడకను
బట్టి పాద నిర్మాణంలో స్వల్ప మార్పులు చేయబడ్డాయి. ఒకప్పటి నామమే ఎంతో చక్కగా
ఉండగా దానిని మళ్లీ దిద్దడం ఎందుకనే అన్వయం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. సహజంగానే అందగత్తె
అయిన అమ్మవారికి ఇతర బాహ్య అలంకారాలు అనావశ్యకమనే భావన ఇందులో వ్యక్తమైంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
నుదుటిపై నామం
భగవత్ సంబంధానికి, శరణాగతికి గుర్తు. జీవునికి ఆ భగవత్ ముద్ర లేదా
భక్తి ఒక్కటి ఉంటే చాలు, సమాజం కోసం ప్రదర్శించే బాహ్య ఆడంబరాలు (తిలకాలు, చేరుచుక్కలు) అవసరం
లేదు. బాహ్య ప్రదర్శనల వల్ల అహంకారం అనే దిష్టి తగిలి భక్తి మార్గం దెబ్బతినే
ప్రమాదం ఉందని ఇక్కడి తాత్పర్యం.
రెండవ చరణం
జవ్వని కంటసరి చాల
కప్పటి (తివ్వెలే) నీకు - దిష్టి తాకీని (పువ్వని) కుంకుమ - పువు చాల కప్పటి (దివ్వి) జవ్వా దేటికె - దిష్టి తాకీని
తాత్పర్యము
ఓ జవ్వనీ! నీ
మెడలోని సహజమైన కంఠాభరణమే (కంటసరి) ఎంతో శోభనిస్తుండగా, మళ్లీ తీగలాంటి ఇతర
ఆభరణాలు ఎందుకు? నీకు దిష్టి తగులుతుంది. ఎర్రటి పువ్వు వంటి నీ
కుంకుమ బొట్టే ఎంతో ప్రకాశిస్తుండగా,
మళ్లీ సుగంధభరితమైన జవ్వాది (ఒక రకమైన
సుగంధ ద్రవ్యం) పూయడం ఎందుకు? దానివల్ల దిష్టి తగులుతుంది.
విశేషాలు
నాయిక యొక్క మెడ, నొసటి సౌందర్యాన్ని
తిరుమలాచార్యులు ఎంతో సహజంగా వర్ణించారు. బ్రాకెట్లలో ఉన్న 'తివ్వెలే', 'పువ్వని', 'దివ్వి' వంటి పదాలు
కీర్తనలోని లయను దెబ్బతీయకుండా పరిష్కర్త కూర్చిన పదాలు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భక్తునికి భగవన్నామ
స్మరణం, భగవత్ కరుణ అనే కంఠాభరణాలు ఉంటే చాలు. లౌకికమైన
భోగభాగ్యాలు, ఆడంబరాలు అనే అలంకారాలు జీవునికి సంసార బంధాలనే
దిష్టిని (దోషాన్ని) కలిగిస్తాయి. ఆత్మానందమనే సుగంధం ముందు ప్రాపంచిక సుగంధాలు
వ్యర్థమనే సత్యం ఇందులో ఉంది.
మూడవ చరణం
మనసు రంజిలజేయు -
మాట చాల కప్పటి (దిన మనవు) లేటికే - దిష్టి తాకీని (యెనసి) వేంకటప్ప - (డే)లుట చాలక దినము
టొమ్మొక్క నేలె - దిష్టి తాకీని
తాత్పర్యము
ఎదుటివారి మనసును
రంజింపజేసే నీ అమృత వాక్కులే (మాటలే) నీకు పెద్ద అలంకారం. అలాంటప్పుడు మళ్లీ వేరే
ప్రగల్భాలు, అనవసరపు విన్నపాలు ఎందుకు? దానివల్ల దిష్టి
తగులుతుంది. సాక్షాత్తు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే (వేంకటప్పడు) నిన్ను కలుసుకొని
(యెనసి) ఏలుకుంటుండగా... చాలదన్నట్లు రోజూ ఆయన వక్షఃస్థలాన్ని (టొమ్ము) ఎక్కి
కూర్చోవాలని పట్టుబట్టడం ఎందుకు? స్వామి అనుగ్రహమే సర్వస్వం కదా, అంతకంటే ఎక్కువ
ఆరాటపడితే దిష్టి తగులుతుంది సుమా!
విశేషాలు
శ్రీవేంకటప్పని
ఉరము (వక్షఃస్థలము) ఎక్కిన ఇంతి (లక్ష్మీదేవి) కథనం తాళ్లపాక కవుల యొక్క, ముఖ్యంగా
పెదతిరుమలాచార్యుల ప్రత్యేక ముద్రకు అద్దం పడుతుంది. 'వేంకటప్ప', 'టొమ్ము' (రొమ్ము/వక్షస్థలం)
వంటి పద ప్రయోగాలు పదకవితా శైలిలోని దేశి వైవిధ్యాన్ని చాటుతున్నాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవాత్మ
పరమాత్మునితో ఐక్యమై, ఆయన అనుగ్రహాన్ని పొందడమే అన్నిటికంటే పెద్ద
భాగ్యం. ఒకసారి భగవత్ సాక్షాత్కారం లభించిన తర్వాత, జీవుడు ఇక ఎలాంటి
అదనపు ప్రాపంచిక కోరికలను కోరకూడదు. స్వామి ఏలుబడిలో ఉండటమే పరమానందం. అంతకుమించి
లౌకిక లీలల వైపు ఆరాటపడితే, మళ్లీ మాయ అనే దిష్టి తగిలి సంసార చక్రంలో
పడిపోతామనే హెచ్చరికతో కీర్తన ముగుస్తుంది.
269
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు బాహ్యమైన ఆచారాల కంటే అంతఃశుద్ధితో కూడిన శ్రీవైష్ణవ జీవన విధానమే
సర్వోత్కృష్టమైనదని చాటిచెప్పారు. సాధారణంగా ద్విజులు ఆచరించే త్రికాల సంధ్య
వార్చనల స్థానంలో, భగవద్భక్తులకు శ్రీహరి సంకీర్తన, భాగవత సేవ, తిరుమంత్ర పఠనమే
నిజమైన 'సంధ్య'
(నిత్యకర్మ) అని ఎంతో వైరాగ్య భావంతో
ఇందులో నిరూపించారు.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
సహజవైష్ణవాచారవర్తనుల సహవాసమె
మా సంధ్య ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
సహజసిద్ధమైన, పవిత్రమైన
శ్రీవైష్ణవ ఆచార వ్యవహారాలను పాటిస్తూ జీవించే పరమ భక్తుల యొక్క స్నేహము, వారి తోడి కలయికే
(సహవాసమే) మాకు నిజమైన సంధ్యావందనము.
విశేషాలు
అన్నమయ్య భక్తుల
సహవాసానికి ఉన్న ప్రాధాన్యతను పల్లవిలోనే స్పష్టం చేశారు. నిజమైన వైష్ణవుల పక్కన
ఉండటమే సమస్త పాపాలను కడిగివేసే సంధ్యా సమయ పుణ్యఫలంతో సమానమని ఆయన భావన.
|| చరణం 1 ||
అతిశయమగు
శ్రీహరిసంకీర్తన సతతంబును మాసంధ్య మతి
రామానుజమతమే మాకును చతురత మెఱసిన సంధ్య
తాత్పర్యము
ఎంతో మహిమాన్వితమైన
ఆ శ్రీహరి యొక్క నామసంకీర్తనను నిరంతరము (సతతము) ఆలపించడమే మా సంధ్య. మా బుద్ధి
ఎల్లప్పుడూ భగవద్రామానుజుల వారి విశిష్టాద్వైత సంప్రదాయాన్ని (రామానుజ మతాన్ని)
అనుసరించి నడచుకోవడమే, మా పాలిట నేర్పుతో కూడిన శ్రేష్ఠమైన సంధ్యావందనము.
విశేషాలు
సాంప్రదాయక సంధ్యకు
సమయ నియమాలు ఉంటాయి, కానీ హరిసంకీర్తన అనే సంధ్యకు ఎలాంటి కాల నియమాలు
లేవు, అది సతతము ఆచరించదగినది. రామానుజార్యుల మతాన్ని
ఆశ్రయించడమే పరమ తారకమని అన్నమయ్య ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.
|| చరణం 2 ||
పరమభాగవతపదసేవనమే సరవి
నెన్న మాసంధ్య సిరివరుమహిమలు చెలువొందఁగ వే సరక
వినుటె మాసంధ్య
తాత్పర్యము
ఉత్తములైన
భగవద్భక్తుల (పరమ భాగవతుల) పాద పద్మాలను సేవించడమే వరస క్రమముగా (సరవిగా) మేము
ఎంచుకునే సంధ్య. లక్ష్మీపతి (సిరివరుడు) అయిన ఆ శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దివ్య లీలా
మహిమలను, కథలను విసుగు చెందకుండా (వేసరక) నిరంతరం వినడమే మా
నిజమైన సంధ్య.
విశేషాలు
భగవంతుని సేవ కంటే
భగవద్భక్తులైన భాగవతుల సేవ మిన్న అనే వైష్ణవ సాంప్రదాయ రహస్యాన్ని 'భాగవత పద సేవనమే మా
సంధ్య' అని అన్నమయ్య ఎంతో చక్కగా నిరూపించారు. శ్రవణ
భక్తి ప్రాధాన్యత కూడా ఇందులో చెప్పబడింది.
|| చరణం 3 ||
మంతుకెక్క
తిరుమంత్రపఠనమే సంతతమును మాసంధ్య కంతుగురుఁడు
వేంకటగిరిరాయని సంతర్పణమే మాసంధ్య
తాత్పర్యము
లోకంలో ఎంతో
ప్రసిద్ధి చెందిన (మంతుకెక్క) పవిత్రమైన అష్టాక్షరి 'తిరుమంత్రము'ను (ఓం నమో
నారాయణాయ) ఎల్లప్పుడూ పఠించడమే మా సంధ్య. మన్మథునికి తండ్రి అయినవాడు (కంతు
గురుడు), వేంకట పర్వతానికి ప్రభువు అయిన ఆ
శ్రీవేంకటేశ్వరునికి ఆత్మనివేదన (సంతర్పణము) చేయడమే మా పరమ పవిత్రమైన
సంధ్యావందనము.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య తిరుమంత్ర పఠన వైభవాన్ని చాటారు. వేంకటగిరి రాయనికి తన సర్వస్వాన్ని
సమర్పించడమే యజ్ఞము, సంధ్య అని చెబుతూ కీర్తనను మంగళప్రదంగా ముగించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- రాగ మరియు సంపుట వివరాలు: ఈ విశిష్టమైన సంకీర్తన అన్నమాచార్యుల
సంకీర్తనల 1వ సంపుటంలో 10వ సంకీర్తనగా ముద్రింపబడి ఉంది. ఇది లభించిన రాగిరేకు సంఖ్య 2 కాగా, దీని రాగం 'సామంతం' గా ప్రతులలో పేర్కొనబడింది.
- కీర్తన పరమార్థం: రాత్రింబవళ్లు (అనిశమూ) ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని
తలపులు అనే అమృత తరంగాలలోనే ఓలలాడిన పరమ యోగి అన్నమయ్య. బాహ్య లోకపు
సంధ్యావందన విధులతో పనిలేకుండా,
శ్రీహరి నామ సంకీర్తనమే తనకు నిత్య
సంధ్య అని ఆయన ఎంతో గంభీరంగా, నిష్కర్షగా ఎలుగెత్తి చాటారని
వ్యాఖ్యాత ప్రశంసించారు.
270
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక చార్యులు శృంగార నాయిక (అలమేలుమంగ) ప్రణయ కలహాన్ని, నాయకుడైన
శ్రీవేంకటేశ్వరుని చాతుర్యాన్ని ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించారు. తనను అబద్ధాలతో
(బొంకులతో) నమ్మించాలని చూస్తున్న నాయకుడి శృంగార చేష్టలను, ఆయన శరీర ముద్రలను
పట్టిస్తూ... "నీ మాటలు అబద్ధాలైనా నీ చేతలు, నీ మేను నిజాలనే
ఒప్పుకుంటున్నాయి కదా" అని నాయిక నిలదీస్తున్నట్లు ఈ కీర్తన సాగుతుంది.
పల్లవి
సారెకు నీ వోజ
తెలియనైనా, మాకు మారు చదువు చదువవలెను తేరక
నీ మాట బొంకైనా నీ తెలివి బొంకదాయెగా
తాత్పర్యము
నాయకుడా! పదేపదే
(సారెకు) మారిపోయే నీ యొక్క స్వభావాన్ని (ఓజను) తెలుసుకోవడం నావల్ల కావడం లేదు; నీ తీరును అర్థం
చేసుకోవాలంటే మేము ప్రత్యేకంగా మారు చదువులు (మరోసారి కొత్త చదువులు) చదవాలేమో!
ఊరికే పైకి చెప్పే నీ మాటలన్నీ అబద్ధాలైనా (బొంకైనా)... లోపల దాగి ఉన్న నీ తెలివి, నీ చాతుర్యం మాత్రం
ఆ అబద్ధాన్ని దాచలేక నిజం వెల్లడిస్తోంది కదా!
విశేషాలు
'ఓజ'
అనే పదానికి అన్నమయ్య పదకోశం (ఆచార్య
రవ్వా శ్రీహరి గారి సంకలనం) ప్రకారం పూనిక, ఉత్సాహం, విధం, రీతి, న్యాయం, ప్రకృతి, స్వభావం అనే అనేక
అర్థాలు ఉన్నాయి. ఇందులో వాడబడిన 'శ్రీవేంకటనాథ' అనే ముద్రను బట్టి
ఇది అన్నమయ్య మనవడైన తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యుల సంకీర్తన
అయి ఉండవచ్చని వ్యాఖ్యాతల అభిప్రాయం. ఈ కీర్తన భైరవి రాగంలో నడుస్తుంది.
మధుర భక్తి అంత原ర్థము
పరమాత్ముని లీలలు, ఆయన సృష్టి
వైచిత్రం సామాన్య జీవులకు అంత సులభంగా అర్థం కావు. ఆయన స్వభావాన్ని (ఓజను)
తెలుసుకోవడానికి కేవలం లౌకిక విద్యలు సరిపోవు, ఆధ్యాత్మికమైన 'మారు చదువు' (ఆత్మవిద్య)
అవసరం. భగవంతుడు పైకి లీలలతో భక్తులను భ్రమింపజేస్తున్నట్లు అనిపించినా (మాట
బొంకైనా), ఆయన అంతరంగిక కరుణా బుద్ధి (తెలివి) ఎప్పటికీ
అబద్ధం కాదు, అది భక్తులను రక్షిస్తూనే ఉంటుంది.
మొదటి చరణం
చుక్కపొడుపున
వచ్చేనని మోవి చుక్క పొడుపున వచ్చితివిగా మిక్కిలి నీ మాట
బొంకైనా, నీ - మేను బొంకదాయను వొక్క
పొద్దు చేసి వచ్చేననిన వాడ చక్కదనపు నీ మాట బొంకైనా, నీ వొక్క
పొద్దు చేసి వచ్చితివిగా జాడ బొంకదాయగా
తాత్పర్యము
వేకువజామున
(చుక్కపొడుపున) వస్తానని చెప్పినవాడవు... తీరా చూస్తే పెదవిపై కాటుక చుక్క
గుర్తులు (మోవి చుక్కపొడుపు) కనిపించేలా వేరే కాంతతో గడిపి వచ్చావు! నీ మాటలు
అబద్ధాలైనా, నీ శరీరం (మేను)పై ఉన్న ఆ ముద్రలు నిజం
చెప్తున్నాయి కదా. అలాగే, నా కోసం ఉపవాసం (ఒక్కపొద్దు) ఉండి వస్తానన్నావు; నీ మాట బొంకే అయినా, రాత్రంతా జాగరణ
చేసిన అలసటతో ఒక్కపొద్దు (నిద్రలేకుండా) ఉన్నవానిలా వచ్చావు, నీ జాడలు అబద్ధం
కావడం లేదుగా!
విశేషాలు
నాయకుడు రాత్రంతా
వేరే చోట గడిపి, తెల్లవారుజామున నాయిక వద్దకు వచ్చినప్పుడు ఆయన
శరీరంలో కనిపించే మార్పులను అన్నమయ్య శైలిలో చినతిరుమలయ్య ఎంతో చక్కగా
శ్లేషాత్మకంగా (చుక్కపొడుపు, ఒక్కపొద్దు పదాలతో) వ్యంగ్యంగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు భగవంతునికి
బాహ్యంగా ఎన్ని ప్రగల్భాలు పలికినా,
అంతరంగంలో తాను చేసే కర్మల ముద్రలు
(జాడలు) జీవన విధానంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. భగవంతుని ముందు జీవుని లౌకిక
వేషధారణలు సాగవు; హృదయపూర్వకమైన నిష్ఠ (ఒక్కపొద్దు) లేనప్పుడు బాహ్య
ఆడంబరాలు అబద్ధాలవుతాయని ఇక్కడి తాత్పర్యం.
రెండవ చరణం
నెల తిరుగక
వచ్చేనన్న నీ వొక నెల తిరుగ వచ్చితివి కలికితనపు నీ మాట
బొంకినా, నీ కాలము బొంకదాయను యిల్లు
జొచ్చి వచ్చేనని పొరు గిల్లు జొచ్చి వచ్చితివిగా చెలిమి
చేసి నీ మాట బొంకైనా, నీ సేత బొంకదాయగా
తాత్పర్యము
నెల గడవక ముందే
తిరిగి వస్తానన్న నీవు, సరిగ్గా ఒక నెల రోజుల పాటు బయటే తిరిగి ఇప్పుడే
వచ్చావు; నీ అందమైన మాట అబద్ధమైనా, గడిచిన కాలం మాత్రం
నిజం చెప్తోంది. నా ఇల్లు చేరుకుంటానని బయలుదేరి, దారిలో పొరుగువారి
ఇల్లు చొచ్చి వచ్చావు; నాతో స్నేహంగా పలికిన నీ మాటలు అబద్ధాలైనా, నీ చేతలు (సేత)
అబద్ధం కావడం లేదు కదా!
విశేషాలు
లోకసహజమైన ప్రణయ
కలహంలో నాయికలు నాయకుడి కాలయాపనను, పరగృహ గమనాన్ని నిలదీసే సాంప్రదాయం ఈ చరణంలో 'నెల తిరుగక', 'పొరుగిల్లు
జొచ్చి' వంటి సరళ పదాల ద్వారా వ్యక్తమైంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు భగవంతుని
చేరుకోవాలనే సంకల్పాన్ని వాయిదా వేస్తూ, జనన మరణ చక్రంలో
(నెల తిరుగుటలో) కాలయాపన చేస్తూ ఉంటాడు. భగవత్ సన్నిధికి (స్వగృహానికి) రావాలని
అనుకుంటూనే, లౌకిక భోగాలు అనే పొరుగు ఇళ్లలో (పర విషయాలలో)
చిక్కుకుపోతుంటాడు. జీవుని మాటలకూ, ఆయన చేసే లౌకిక చేతలకూ (సేతలకు) ఉన్న
వ్యత్యాసాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
మూడవ చరణం
సాము చేసి వచ్చేనని
మరుని సాము చేసి వచ్చితివిగా గామిడి నీ మాట బొంకైనా - కడు నీ రతి బొంకదాయను నేమపు
శ్రీవేంకటనాథ వేడుకల నించేనని కళలు నించితివిగా యేమయ్య నీ మాట
బొంకైనా నీ విపుడు బొంకవుగా
తాత్పర్యము
వ్యాయామం (సాము)
చేసి వస్తానని చెప్పి, నిజానికి మన్మథుడి యుద్ధం (మరుని సాము - శృంగార
క్రీడ) చేసి వచ్చావు! ఓ గడుసువాడా (గామిడి)! నీ మాట బొంకే అయినా, నీ ముఖంలో
కనిపిస్తున్న ఆ రతి విలాసం అబద్ధం కావడం లేదు. నియమబద్ధుడవైన ఓ శ్రీవేంకటనాథుడా!
నన్ను వేడుకలతో ముంచెత్తుతానని చెప్పి,
నాలో శృంగార కళలను నింపావు. ఏమయ్యా, నీ పాత మాటలు
అబద్ధాలైనా... నన్ను కూడిన ఈ ప్రస్తుత రూపంలో మాత్రం నువ్వు అస్సలు అబద్ధం కావు
(నువ్వు నా సొంతమయ్యావు)!
విశేషాలు
'శ్రీవేంకటనాథ' అనే ముద్రతో కీర్తన
మంగళాంతమౌతుంది. నాయకుని గడుసుదనాన్ని (గామిడితనాన్ని) ఎత్తిచూపుతూనే, చివరకు ఆయన తనను
చేరి సుఖింపజేయడంతో నాయిక ప్రణయ కోపాన్ని వీడి, స్వామి
సాన్నిధ్యాన్ని ఆనందంతో స్వీకరిస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు లౌకిక
సాధనలు, సత్కర్మలు అనే వ్యాయామాలు (సాము) చేస్తున్నట్లు
భ్రమింపజేసినా, అంతరంగంలో మాయ అనే మన్మథుని వశంలో ఉంటాడు. కానీ, శరణాగతుల పట్ల
నియమబద్ధుడైన (నేమపు) ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు జీవుని కపటత్వాన్ని పక్కనబెట్టి, తన దివ్యత్వాన్ని
(కళలను) ఆ జీవునిలో నింపుతాడు. భగవంతుని సాక్షాత్కారం లభించిన తర్వాత జీవుని లౌకిక
భ్రమలన్నీ తొలగిపోయి, భగవదనుభూతి అనే పరమ సత్యం మాత్రమే మిగులుతుంది.
271 నుండి 284 వరకు గల తాళ్ల పాక
సంకీర్తనలకు తాత్పర్య, విశేషాలు 02 -06 -2026
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరుని ఏకైక సర్వోన్నత దైవంగా కీర్తించారు. లోకంలో
అల్పులైన మనుషులు లేదా ఇతర దేవతలు ఇవ్వలేని అత్యున్నతమైన మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని, కోరిన వరాలను కేవలం
ఆ వేంకటాద్రి నాథుడు మాత్రమే ఇవ్వగలడని ఎంతో లౌకికమైన, సుందరమైన ఉపమానాలతో
స్వామివారిని ఇక్కడ ప్రార్థించారు.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
స్వామి! చిత్తాన
విచారించుకో - నీ(కిట్టి) తామసమ్మేటికి నన్ను - దయ జూడుమిపుడు ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ నా స్వామీ! నీ
మనస్సులో (చిత్తాన) ఒక్కసారి ఆలోచించి (విచారించుకొని) చూడు. నా విషయములో నీకు
ఇంతటి ఆలస్యము లేదా ఉపేక్ష (తామసము) ఎందుకు? ఇకనైనా నాపై దయ
చూపించి నన్ను వేగంగా ఆదుకోవయ్యా.
విశేషాలు
భక్తుడు స్వామిపై
ఉన్న చొరవతో, చనువుతో "నీ మనసులోనే ఒక్కసారి
ఆలోచించుకో" అని నేరుగా అడుగుతున్నాడు. భగవంతుడు రక్షించడంలో ఆలస్యం
చేస్తుంటే భక్తుడు ఆవేదనతో, ఆర్తితో వేడుకునే అపురూప భావం ఈ పల్లవిలో
కనిపిస్తుంది.
|| చరణం 1 ||
కల్పకమిచ్చే ఫలము -
కల్పకమీవలె గాక నల్పపు జెట్ల వేఁడ - నవి యిచ్చిన? వేల్పురాయఁడవు నీ -
వియ్యవలె(నిటు)గాక అల్పుల వరాలడుగ - (నటులియ్యగలరా)
తాత్పర్యము
కోరిన కోర్కెలు
తీర్చే కల్పవృక్షం ఇవ్వగలిగే అమూల్యమైన పండ్లను ఆ కల్పవృక్షమే ఇవ్వాలి గానీ, రోడ్డు పక్కన ఉండే
చిన్న చిన్న అల్పమైన చెట్లను అడిగితే అవి ఇవ్వగలవా? అలాగే, దేవతలకు రాజైన
(వేల్పురాయడు) నీవే నాకు గొప్ప వరాలను అనుగ్రహించాలి గానీ, ఈ లోకంలోని
అల్పులైన మనుషులను లేదా ఇతర శక్తులను వరాలు అడిగితే వారు మాత్రం ఏమి ఇవ్వగలరు?
విశేషాలు
అన్నమయ్య ఇక్కడ
కల్పవృక్షాన్ని శ్రీనివాసునితోను, సాధారణ చెట్లను లౌకిక మానవులతోను పోల్చారు.
పరమాత్ముని వదిలి అల్పులను ఆశ్రయించడం వ్యర్థమని ఈ చరణం ఎంతో సులువుగా చెపుతోంది.
|| చరణం 2 ||
కామధేనువిచ్చే పాడి
- కామధేనువే గాక (యే) మేక మెడ చ - న్నీయ గలదా? నీ మహిమ యిచ్చే
యలవి నీ - వియ్య వలె గాక (తామసుల) గొసరగా తామీయగలరా?
తాత్పర్యము
కోరిన పాలను ఇచ్చే
కామధేనువు ఇచ్చే సమృద్ధియైన పాడిని ఆ కామధేనువే ఇవ్వగలదు గానీ, మేక మెడకు ఉండే
చన్నులు (స్తనముల వంటి అవయవాలు) పాలు ఇవ్వగలవా? అదే విధంగా నీ
దివ్య మహిమ ద్వారా లభించే సంపదలను, మోక్షాన్ని నీవే ఇవ్వాలి గానీ, లోకంలోని
అజ్ఞానులను (తామసులను) ఎంత బతిమాలినా (గొసరగా) వారు మనకు ఏమి ఇవ్వగలరు?
విశేషాలు
మేక మెడకు ఉండే
చన్నులు కేవలం చర్మపు ముక్కలు మాత్రమే,
వాటి నుండి పాలు రావు. అలాగే లోకంలోని
అజ్ఞానులను ఆశ్రయిస్తే ఎలాంటి ఫలము ఉండదనే లోతైన లౌకిక సత్యాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ
ఉపమానంగా ఉపయోగించి తన లోకజ్ఞానాన్ని చాటారు.
|| చరణం 3 ||
చింతామణిచ్చే యీవి
- చింతామణే గాక (యెంతటి మగరాయైన) - నేమీయ గలదు? చెంత నలమేల్మంగ -
శ్రీవేంకటేశ! నీ యంతవాడే గాక - అన్యులీయగలరా?
తాత్పర్యము
కోరిన వస్తువులను
ఇచ్చే చింతామణి అనే దివ్య రత్నం ఇవ్వగలిగే దానాన్ని (ఈవిని) ఆ చింతామణి మాత్రమే
ఇవ్వగలదు గానీ, మామూలు రాళ్లు ఎంత పెద్దవైనా అవి ఏమైనా ఇవ్వగలవా? ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా!
నీ పక్కనే (చెంతనే) లక్ష్మీదేవి అయిన అలమేలుమంగమ్మ కొలువై ఉంది. నీ అంతటి
దయామయుడవు, సర్వసమర్థుడవు అయిన నీవు మాత్రమే మమ్ములను
కాపాడగలవు గానీ, నీవు కాక అన్యులు ఎవరైనా మాకు మోక్షాన్ని ఇవ్వగలరా?
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య తన ఇష్టదైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని నామమును, అమ్మవారి
ప్రస్తావనను ముద్రగా ఉంచారు. సమస్త సృష్టికి ఆ శ్రీనివాసుడే పరమ దైవమని, ఆయనతో సమానమైనవారు
ఎవరూ లేరని ఇక్కడ తేల్చిచెప్పారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- శ్రుతి సమన్వయం: ఉపనిషత్తులు (శ్రుతి) "ఏకమేవాద్వితీయం
బ్రహ్మ" (సృష్టిలో పరబ్రహ్మ ఒక్కడే, ఆయనకు సమానమైన
రెండవ శక్తి లేదు) అని ఏ విధంగానైతే కీర్తించాయో, అదే విధంగా ఆ పరమాత్మునితో సమానమైనవారు లోకంలో ఎవరూ లేరని, ఆయన ఇచ్చే వరాలను అన్యులు ఎవరూ అనుగ్రహించలేరని చాటడమే ఈ సంకీర్తన
యొక్క ముఖ్య సారం.
- సారూప్య సంకీర్తనలు: తాళ్లపాక రాగిరేకులలో లభించిన "అతని
నమ్మలే రల్పమతులు భువి" (సంపుటం 3 - సంకీర్తన 533) అనే మరో ప్రసిద్ధ సంకీర్తన కూడా సరిగ్గా ఇదే
విధమైన పరమ వైరాగ్య, శరణాగతి భావనలతో సాగుతుందని
వ్యాఖ్యాత చారిత్రక ఆధారాలతో అన్వయించి వివరించారు.
272
ఈ అపూర్వమైన
తాళ్లపాక అన్నమాచార్య ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనకు మీరడిగిన విధంగా అవతారిక, ప్రతిచరణానికి
తాత్పర్యము, విశేషాలు మరియు క్రింద ఇచ్చిన వ్యాఖ్యకు
సంబంధించిన సంక్షిప్త సమాచారాన్ని సులభమైన తెలుగులో, స్పష్టమైన
ఉపశీర్షికలతో కింద పొందుపరిచాను.
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై తనకున్న అనన్యమైన భక్తిని, సంపూర్ణ శరణాగతిని
ప్రకటించారు. స్వామిని తన సర్వస్వముగా (తల్లి, తండ్రి, నిధిగా) భావిస్తూ, లోకంలోని భక్తుల
సందడిలో నన్ను మరచిపోవద్దని, నీవాడినైన నన్ను కరుణతో ఆదుకోమని చనువుతో వేడుకునే
ఆత్మీయమైన విన్నపం ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
(స్వామి!) వేంకటరమణ యేమిపరాకయ్య నామనవి
యాలించి - నను నేలవయ్య ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ స్వామీ!
వేంకటరమణా! నాపై నీకు ఈ నిర్లక్ష్యము లేదా పరాకు ఎందుకయ్యా? నా చిన్న మనవిని
దయతో ఆలకించి, నన్ను నీ దాసుడిగా స్వీకరించి రక్షించవయ్యా.
విశేషాలు
అన్నమయ్య
స్వామివారిని 'ఏమి పరాకయ్య' అని అడగడం వెనుక
భక్తుడి ఆరాటం, భగవంతునితో ఉన్న చొరవ కనిపిస్తాయి. తన మొరను
ఆలకించడంలో ఆలస్యం చేయవద్దని పల్లవిలోనే ఆర్తితో వేడుకుంటున్నారు.
|| చరణం 1 ||
నీవే నా తల్లివి -
నీవే నా తండ్రివి నీవె నాపాలిపె - న్నిధాన మనుచు నేవేళ
నామదిలో - నెంతైన నమ్మితే భావించి కరుణతో - బ్రోవరా వేమయ్య
తాత్పర్యము
స్వామి! నీవే నా
కన్నతల్లివి, నీవే నా కన్నతండ్రివి. నా పాలిట దొరికిన అపారమైన
గొప్ప నిధివి (పెన్నిధానానివి) నీవే అని నా మనస్సులో ఎల్లప్పుడూ నిన్నే గట్టిగా
నమ్మి ఉన్నాను. అటువంటప్పుడు నన్ను నీవాడిగా తలచి (భావించి), కరుణతో నన్ను
కాపాడరా వేమయ్యా (వేంకటేశ్వరా).
విశేషాలు
"త్వమేవ మాతా చ పితా త్వమేవ" అనే పురాణోక్తిని
అన్నమయ్య ఇక్కడ సులభమైన తెలుగులో 'నీవే నా తల్లివి, నీవే నా తండ్రివి' అని మలిచారు. లౌకిక
బంధాలకంటే భగవద్బంధమే శాశ్వతమని, ఆయనే భక్తుడికి అసలైన సంపద అని ఇక్కడ నిరూపించారు.
|| చరణం 2 ||
ఎందరను రక్షింప -
వెంత సెలవుసేయ వందులో నేను నీ - కవుదునా బరువు కందర్పగురుఁడ
నను - కావవే యిందరిలో సందడిని మరచేవు - స్వామీ అదేమయ్య
తాత్పర్యము
లోకంలో నువ్వు
ఎంతమంది భక్తులను రక్షించడం లేదు? వారి కోసం ఎంతగా నీ కృపను ఖర్చు చేయడం లేదు? అంతమందిని కాపాడే
నీకు, వారిలో ఒకడినైన నేను నీకు అంత పెద్ద బరువైపోతానా
స్వామి? మన్మథునికి తండ్రివైన ఓ కందర్పగురుడా! నన్ను
కాపాడవా? కోట్లాదిమంది భక్తులు వచ్చే నీ తిరుమల కొండ కొలువు
సందడిలో నన్ను మరచిపోతున్నావా? స్వామీ, అదేమి న్యాయమయ్యా?
విశేషాలు
ఈ చరణం అత్యంత
మధురమైన నిందాస్తుతికి ఉదాహరణ. సమస్త సృష్టిని మోసే దేవునికి తానొక బరువా అని
ప్రశ్నిస్తూ, తిరుమలలో నిరంతరం ఉండే భక్తుల 'సందడి' లో నన్ను మరవద్దని
చమత్కరించడం అన్నమయ్య భక్తి చాతుర్యానికి నిదర్శనం.
|| చరణం 3 ||
నిన్ను నమ్మినవాని
- కన్నడ జేసితే అన్యు లెవరైన నను - నాదరింతురటయ్య నన్నేలు
కృపతోడ - నాపాలి వెంకటరమణ నిన్ను నమ్మితి నేను - నీవాఁడ నయ్య
తాత్పర్యము
నిన్నే పరమదైవంగా
నమ్ముకున్న నన్ను నువ్వు గనుక అనాథగా వదిలేస్తే (కన్నడ జేసితే), ఈ లోకంలో ఇతరులు
ఎవరైనా నన్ను ఆదరిస్తారా స్వామి? (ఎవరూ ఆదరించరు). కాబట్టి నా పాలిట కొలువై ఉన్న ఓ
వేంకటరమణా! నన్ను దయతో ఏలుకో. నేను నిన్నే నమ్ముకున్నాను, నేను పూర్తిగా
నీవాడను స్వామి.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య సంపూర్ణ ఆత్మనివేదనం చేశారు. 'నిన్ను నమ్మితి
నేను నీవాడనయ్య' అనడం ద్వారా, భగవంతుని శరణు
వేడిన భక్తుడిని రక్షించవలసిన బాధ్యత పూర్తిగా ఆ స్వామిదేనని ఇక్కడ
తేల్చిచెప్పారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- కీర్తన సారం: "ఓ వేంకటరమణా! నీవే నా తల్లివి, నీవే నా తండ్రివి. నా సర్వస్వము నీవే. నేను పూర్తిగా నీవాడను, కాబట్టి నన్ను నీ కృపతో ఏలుకోవయ్యా" అని సంకీర్తనాచార్యుడైన
అన్నమయ్య సంపూర్ణ శరణాగతి భావనతో స్వామిని ప్రార్థించడమే ఈ సంకీర్తన యొక్క
ముఖ్య సారం.
- సంగీత విశేషాలు: ఈ ఆత్మీయ విన్నప గీతం వ్రాతప్రతుల ప్రకారం 'కాంబోది' రాగంలో, 'అట' తాళంలో ఎంతో భక్తిభావంతో
ఆలపించడానికి వీలుగా కూర్చబడింది.
273
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు కర్నూలు జిల్లా చాగలమర్రి (చాగలమట్టి) గ్రామంలో వెలసిన
చెన్నకేశవస్వామిని తన ఇష్టదైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో అభేదంగా కీర్తించారు.
స్వామివారిపై అమితమైన మోహంతో, లోకసహజమైన సిగ్గును కూడా పక్కనబెట్టి ఆయనను
చేరుకున్న ఒక విరహోత్కంఠిత నాయిక, తన ప్రణయ పట్టుదలను, చనువుతో కూడిన
అలకను ఇక్కడ సులభమైన శైలిలో వ్యక్తపరుస్తోంది.
పల్లవి
సిగ్గుగల యాఁటదైతేఁ
జేర వచ్చునా వొగ్గి నేఁ గా నీతో నొక్కటైతిఁ గాకా
తాత్పర్యము
ఒకవేళ నేను
లోకసంప్రదాయాల ప్రకారం కేవలం సిగ్గుపడే లౌకిక స్త్రీనైతే... ఇలా లోకాపవాదానికి
భయపడకుండా నిన్ను చేరుకోగలిగేదాననా?
నా అంతట నేను అన్నిటికీ సిద్ధపడి (ఒగ్గి), నీ ప్రేమకు లోబడి
నీతో ఒకటయ్యాను కాబట్టే ఇదంతా సాధ్యమైంది!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం,
ఈ సంకీర్తన కర్నూలు జిల్లాలోని 'చాగలమణ్ణి' (ప్రస్తుత
చాగలమర్రి) గ్రామంలో కొలువైన చెన్నకేశవస్వామి పరంగా సాగే మధుర శృంగార సంకీర్తన.
టిటిడి ప్రచురణల ప్రకారం ఈ కీర్తన 17వ సంపుటంలో 12వ సంకీర్తనగా
(రాగిరేకు సంఖ్య 3) లభిస్తోంది. దీనిని సామంతం రాగంలో, అట తాళంలో అన్నమయ్య
అద్భుతంగా స్వరపరిచారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవత్
సాక్షాత్కారాన్ని ఆశించే జీవుడు లోకభీతిని, అహంకారాన్ని, లౌకిక లజ్జను
(సిగ్గును) పూర్తిగా వదిలిపెట్టాలి. 'నేను'
అనే భావాన్ని వీడి, భగవంతుని శరణాగతికి
తన్ను తాను సమర్పించుకున్నప్పుడే (ఒగ్గి నొక్కటైనప్పుడే) పరమాత్మతో అనుసంధానం
కుదురుతుందనేది ఇక్కడి ఆధ్యాత్మిక రహస్యం.
మొదటి చరణం
వొంటి వేగించఁగా
లేక వొద్దికి వచ్చితిఁ గాక యింటికివచ్చిన మోహ మితవయ్యీనా మంట
దేర నీతోను మాటలూ నాడేఁ గాక కంటకపు నీతో పొందు కానిదే కాదా
తాత్పర్యము
ఒంటరిగా ఆ
విరహతాపాన్ని భరించలేకనే కదా నేను నీ చెంతకు (వొద్దికి) వచ్చింది! అలా నా అంతట
నేను నీ ఇంటికి వచ్చినంత మాత్రాన నాపై నీకున్న మోహం తేలికైనది (ఇతవయ్యీనా)
అయిపోతుందా? విరహవేదనతో కోపం (మంట) వస్తుంటే నీతో ఇలా
వాదలాడుతున్నానే గానీ, కఠినుడవైన (కంటకపు) నీతో కూడిన ఈ పొందు అసలు
లభించరానిది కాదా!
విశేషాలు
విరహంతో
బాధపడుతున్న నాయిక, తానే స్వయంగా నాయకుడిని వెతుక్కుంటూ రావలసి
వచ్చినందుకు కలిగిన చిన్నపాటి ఆత్మన్యూనతను, ప్రణయ గర్వాన్ని
అన్నమయ్య ఎంతో నాటకీయంగా వర్ణించారు. 'వేగించు', 'మంటదేర' వంటి పదాలు నాయిక
హృదయ తాపాన్ని పట్టిస్తాయి.
మధుర భక్తి అంత原ర్థము
జీవుడు సంసార
చక్రంలో ఒంటరిగా పడే బాధలను భరించలేక భగవంతుని సన్నిధిని (వొద్దికి) ఆశ్రయిస్తాడు.
సాధకుడు ఆర్తితో భగవంతుని వైపు వెళ్తున్నప్పుడు, పరమాత్మ ఒక్కోసారి
పరీక్షించడానికి కఠినుడిలా (కంటకపు పొందులా) కనిపిస్తాడు. అయినా జీవుడు లౌకిక
తాపాలను భగవంతుని ముందే వెళ్లగక్కుతూ ఆయనను అంటిపెట్టుకునే ఉంటాడని భావం.
రెండవ చరణం
చిత్తము నిలుపలేక
సెలవి నవ్వితిఁ గాక బత్తి సేయ నీమీఁద పాపము గాదా తత్తర
మాపఁగలేక తప్పక చూచితిఁ గాక హత్తి నీతో మొగమోట మారడి కాదా
తాత్పర్యము
నా మనసును
(చిత్తమును) అదుపులో ఉంచుకోలేకనే కదా నీ వైపు చూసి పెదవులపైన (సెలవి) చిరునవ్వులు
చిందించాను! అలా కాకుండా కేవలం లోక కల్యాణం కోసం నీపై భక్తి (బత్తి) ప్రదర్శించడం
కేవలం లోకులకు ఒక పాపంగా (నేరంగా) తోచదా? నాలోని తొందరపాటును
(తత్తరమును) ఆపలేక నిన్ను రెప్పవాల్చకుండా చూశాను గానీ, నీతో అంతగా
హత్తుకుపోయి ఉంటే సమాజంలో నాకు అవహేళన (ఆరడి) కలగదా!
విశేషాలు
నాయకుని రూపానికి
ముగ్ధురాలైన నాయిక తన హావభావాలను (చిరునవ్వు, నిరుత్సాహం లేని
చూపు) సమర్థించుకుంటూనే, లోకనిందకు (ఆరడికి) భయపడుతున్నట్లుగా నటించే
అద్భుత శృంగార చేష్టలు ఇందులో ప్రతిబింబిస్తాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుని దివ్యమంగళ
స్వరూపాన్ని చూసిన భక్తుడి మనసు చలించి, ఆనందపరవశమౌతుంది.
బాహ్య ప్రపంచం ఆ భక్తిని చూసి పిచ్చితనమని (పాపమని లేదా ఆరడి అని)
కొట్టిపారేస్తుంది. కానీ లోక నిందలకు భయపడకుండా, భగవంతుడిని
హృదయానికి హత్తుకోవడమే నిజమైన భక్తుని లక్షణం.
మూడవ చరణం
పొందు మరిగితిఁ గాన
పొత్తుకు వచ్చితిఁ గాక చెంది వేగిరించ నీతోఁ జెల్లునా నాకు కందువఁ
గూడితివి చాఁగలమట్టి చెన్నుఁడవై అందపు శ్రీవేంకటేశ అరుదా నాకు
తాత్పర్యము
నీతో సుఖాన్ని
(పొందును) అలవాటు చేసుకున్నాను కాబట్టే, సిగ్గు విడిచి నీతో
కలిసి ఉండటానికి (పొత్తుకు) వచ్చాను. అంతేకానీ, నిన్ను త్వరపెట్టే
హక్కు నాకు చెల్లుతుందా? రహస్య స్థానంలో (కందువన) నన్ను కూడిన చాగలమర్రి
చెన్నకేశవస్వామివి నీవే; అందాల శ్రీవేంకటేశ్వరుడవై నన్ను అనుగ్రహించిన నీవు
నాకు దక్కడం అరుదైన భాగ్యం కాదా!
విశేషాలు
అన్నమయ్య కీర్తనల
పరిపాటి ప్రకారం చాగలమట్టి (చాగలమర్రి) చెన్నకేశవుడు, తిరుమల
వేంకటేశ్వరుడు ఇద్దరూ ఒక్కరే అని ఇక్కడ సమన్వయం చేశారు. 'కందువ' (తగిన
చోటు లేదా రహస్య స్థానం) అనే పదం అన్నమయ్య అపురూప ప్రయోగాలలో ఒకటి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవాత్మ
పరమాత్మునితో అనుభవించిన బ్రహ్మానంద రసాన్ని (పొందును) మరిగి, మళ్లీ ఆ స్థితి
కోసమే పరితపిస్తుంది. చాగలమర్రిలో వెలసినా, తిరుమలలో వెలసినా ఆ
పరబ్రహ్మం ఒక్కడే. అట్టి సర్వాంతర్యామి అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు జీవుని హృదయ
కుహరంలో (కందువన) ప్రవేశించి ఏకమవ్వడం అనేది ఆ జీవుడు నోముకున్న అత్యంత అరుదైన
పరమపద ప్రాప్తి.
274
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ప్రగల్భాలు లేదా కేవలం పైపై లౌకిక మర్యాదలు భగవత్
సాక్షాత్కారానికి సరిపోవని, పరిపూర్ణమైన ఆత్మసమర్పణ మాత్రమే పరమాత్ముని వశం
చేస్తుందని శృంగార శైలిలో వర్ణించారు. నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రేమానురాగాలను
పొందాలంటే నాయిక తన సిగ్గును, మొహమాటాలను వీడి ఏ విధంగా చొరవ తీసుకోవాలో సఖి
ప్రబోధిస్తున్నట్లు ఈ కీర్తన సాగుతుంది.
పల్లవి
సిగ్గుతోడ
గొంకితేను చిక్కునా మగవాఁడు బిగ్గెఁ గాఁగిలించుకొని పెనఁగినఁగాక
తాత్పర్యము
ఒక స్త్రీ కేవలం
సిగ్గుపడుతూ, వెనుకడుగు వేస్తూ (గొంకితే) ఉంటే ఏ మగవాడైనా ఆమెకు
వశమౌతాడా? అస్సలు చిక్కడు. లోకలాంఛనాలను పక్కనబెట్టి, చొరవతో ఆయనను
గట్టిగా (బిగ్గె) కౌగిలించుకొని ప్రణయ బంధంలో మునిగి తేలితేనే కదా ఆయన
లొంగిపోయేది!
విశేషాలు
టిటిడి ప్రచురణల
ఆధారంగా ఈ సంకీర్తన 18వ సంపుటంలో 161వ సంకీర్తనగా
(రాగిరేకు సంఖ్య 827) లభిస్తోంది. వ్రాతప్రతిలో దీని రాగం సౌరాష్ట్ర అని
పేర్కొనగా, రాగిరేకుపై మాత్రం 'సాళంగనాట' రాగంగా
నిర్దేశించబడటం విశేషం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుడిని
(పురుషోత్తముడిని) లౌకికమైన భయాలు, సంశయాలతో దూరం నుండి ప్రార్థిస్తే ఆయన లభించడు.
జీవుడు తన అహంకారాన్ని, లోక లజ్జను వీడి భగవంతునితో అనన్యమైన తాదాత్మ్యం
చెంది, భక్తిపాశంతో గట్టిగా బంధించినప్పుడే (బిగ్గె
కాగిలించుకొని పెనగిన గాక) ఆ పరమాత్ముడు భక్త పరాధీనుడవుతాడు.
మొదటి చరణం
పెదవిపై మాటలఁ
బ్రియములు వుట్టునా వుదుటుగుబ్బలఁ బతి నూఁదినఁగాక సదరపుఁజెనకుల
చవులు వుట్టీనా సదమదముగ రతి సలిపినఁ గాక
తాత్పర్యము
ప్రియునితో కేవలం
పెదవుల పైపై మాటలు మాట్లాడితే నిజమైన ప్రేమలు, అనురాగాలు పుడతాయా? ఆమె తన ఉన్నతమైన
వక్షోజాలతో (ఉదుటుగుబ్బలతో) పతిని గట్టిగా ఒత్తినప్పుడే గదా ఆ మురిపెం కలిగేది!
అలాగే, పైపై సరసపు వేళాకోళాల వల్ల నిజమైన శృంగార రుచులు
(చవులు) పుడతాయా? ఇద్దరూ ఏకమై, సదమదముగా (ఒకరిలో
ఒకరు లీనమై) గాఢమైన రతి క్రీడ సలిపితేనే కదా ఆ పరమానందం సిద్దించేది!
విశేషాలు
పైపై మాటల కంటే
హృదయపూర్వకమైన, గాఢమైన చేతలే శృంగారానికి పరమావధి అని అన్నమయ్య
జానపద సొగసు గల పదాలతో (సదమదము, చవులు వంటి పదాలతో) ఎంతో పచ్చిగా, ప్రౌఢంగా
వర్ణించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
బాహ్యంగా పెదవులతో
చేసే నామస్మరణలు లేదా శ్లోకాలు చదవడం (పెదవిపై మాటలు) వల్ల భగవంతునికి మనపై
అమితమైన ప్రీతి కలగదు. జీవుడు తన అంతరంగాన్ని, హృదయాన్ని
(గుబ్బలను) భగవంతుని పాదాల చెంత ఒత్తి,
తన లౌకిక అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా
మర్చిపోయి భగవదనుభూతిలో లీనమైనప్పుడే (సదమదముగ రతి సలిపిన గాక) నిజమైన భక్తిరసం
ఆస్వాదించబడుతుంది.
రెండవ చరణం
సెలవుల నవ్వితేనే
చిత్తము గరఁగునా సొలయుచు మోవిచవి చూపినఁగాక ములువాఁడిచూపుల
మోహములు వుట్టునా లలిఁ దమ్ములముపొత్తు గలసినఁగాక
తాత్పర్యము
పెదవుల కోనలతో
(సెలవుల) కేవలం చిరునవ్వులు నవ్వినంత మాత్రాన ప్రియుని మనసు (చిత్తము)
కరిగిపోతుందా? పరవశించిపోతూ (సొలయుచు) తన పెదవి అమృతాస్వాదాన్ని
(మోవిచవి) అందించినప్పుడే గదా ఆ మనసు కరిగేది! అలాగే, ములుకుల వంటి
వాడియైన చూపులు చూసినంత మాత్రాన మోహాలు పుడతాయా? ఎంతో లాలిత్యంగా
ఇద్దరూ ఒకరికొకరు తాంబూలాన్ని (తమ్ములము) మార్చుకొని, పొత్తు
కలిసినప్పుడే కదా ఆ అనురాగం స్థిరపడేది!
విశేషాలు
నాయిక యొక్క
చిరునవ్వులు, చూపుల కంటే అధరామృత పానం, తాంబూల చర్వణం
(తమ్ములము పొత్తు) వంటి శృంగార చేష్టలు నాయకుడిని ఎలా కరిగిస్తాయో ఈ చరణంలో
వర్ణించబడింది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతునిపై చూపే
తాత్కాలికమైన, పైపై ఆకర్షణల వల్ల (సెలవుల నవ్వుల వల్ల) భగవత్
సాక్షాత్కారం లభించదు. సాధకుడు భగవత్ గుణాలను పూర్తిగా ఆస్వాదించి (మోవిచవి చూపి), తన సర్వస్వాన్ని ఆ
స్వామికి నివేదించి, ఆయన ప్రసాదాన్ని (తాంబూల పొత్తును) స్వీకరించే
అంతరంగిక బంధం ఏర్పడినప్పుడే పరమాత్మ కరుణిస్తాడు.
మూడవ చరణం
సరసములాడితేనే
సంగాతా లెనయునా సరుసఁ దనువు లొక్కజ(జం?) టైనఁ గాక యిరవై
శ్రీవేంకటేశుఁడింతలోనె నిన్నుఁ గూడె పరపుపైనే చాలునా
పురమెక్కినఁగాక
తాత్పర్యము
ఊరికే సరసాల
సంభాషణలు ఆడినంత మాత్రాన నిజమైన సాంగత్యాలు (సంగాతాలు) సిద్ధించి ఏకమౌతాయా? ఇద్దరి శరీరాలు
(తనువులు) పక్కపక్కనే చేరి ఒక్క జంటగా మారినప్పుడే కదా అది సాధ్యమయ్యేది! నీ
అదృష్టం కొద్దీ స్థిరనివాసుడైన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఇంతలోనే నిన్ను చేరుకొని
కూడాడు; కేవలం శృంగార శయ్య (పరపు) పై పడుకుంటే చాలునా, ఆయన వక్షఃస్థలాన్ని
అధిరోహించి (పురమెక్కిన గాక - లేదా స్వామిని పూర్తిగా ఏలినప్పుడే కదా) ఈ పెండ్లి
వేడుక సఫలమయ్యేది!
విశేషాలు
అన్నమయ్య తన ముద్ర
అయిన 'శ్రీవేంకటేశుడు' నామంతో కీర్తనను
ముగించారు. 'పురమెక్కుట' అంటే ఇక్కడ
నాయకునిపై పూర్తి అధికారాన్ని సంపాదించడం లేదా ఆయన వక్షఃస్థలాన్ని చేరడం అనే గడుసు
పదబంధాన్ని అన్నమయ్య లోకరీతిగా ఉపయోగించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
కేవలం భక్తి వాదాలు, శాస్త్ర చర్చలు
(సరసములు) చేసినంత మాత్రాన జీవునికి మోక్షం సిద్ధించదు. జీవాత్మ-పరమాత్మలు ఒక్కటై
(తనువులు ఒక్కజంటైన గాక) అద్వైత స్థితిని పొందాలి. లౌకిక సాధనలనే శయ్యపై
విశ్రమిస్తే చాలదు; సర్వేశ్వరుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని వక్షఃస్థల
నివాసిని అయిన లక్ష్మీదేవి వలె, జీవుడు పరమాత్మ హృదయంలో స్థిరమైన స్థానాన్ని
(పురమెక్కిన గాక) సంపాదించుకోవడమే మధుర భక్తి యొక్క పరమ గమ్యం.
275
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగా వేంకటేశ్వరుల గాఢ శృంగార విలాసాలను, వారి
సుఖసమ్మేళనానంతర స్థితిని పరమ రమణీయంగా వర్ణించారు. స్వామివారి ప్రణయ కేళి వల్ల
కలిగిన అలసటను, శరీర ముద్రలను చూసి సఖియలు చమత్కరిస్తూ, లోకసహజమైన సిగ్గును
వీడితేనే శృంగార రసం మరింతగా పండుతుందని నాయికను ప్రబోధించడం ఈ కీర్తనలోని విశేషం.
పల్లవి
సిగ్గులు బడితే
శృంగారము - చిగురెక్కీ సుమ్మీ యెగ్గులుబట్టేవా రిందరిలో - యెవరున్నా(రసుమీ)
తాత్పర్యము
ఓ లలనా! ఇంతగా
సిగ్గుపడితే శృంగార భావం మరింతగా చిగురించి ప్రకాశిస్తుంది సుమా! అయినా ఇంతమందిలో
నీ మీద తప్పులు వెతికేవారు (ఎగ్గులు పట్టేవారు) ఎవరున్నారు? ఎవరూ లేరు, కాబట్టి నీ
సిగ్గును వీడి ఆనందంగా ఉండు.
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణ ప్రకారం,
ఈ సంకీర్తన రాగిరేకులపైనే కాక తంజావూరి
ప్రతిలో కూడా లభ్యమవుతోంది. శృంగార రస నిలయమైన ఈ కీర్తనను అన్నమయ్య కాంబోది రాగంలో
ఎంతో మధురంగా నడిపించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతునితో
అనుసంధానమయ్యే క్రమంలో జీవునికి లోకలజ్జ, మొహమాటం అనేవి
అడ్డుకాకూడదు. భగవదనుభూతిని పొందేటప్పుడు బాహ్య ప్రపంచం ఏమనుకుంటుందో అనే భయం
(ఎగ్గులు పట్టేవారు ఎవరున్నారనే భావం) వీడినప్పుడే, జీవునిలోని
భక్తిరసం చిగురించి (పరిపక్వమై) పరమానంద స్థితి సిద్ధిస్తుంది.
మొదటి చరణం
పులిగోటిమీద
నేమిటికి తట్టు పునుగు (మెత్తేవు?), అది పలుమారు
చురచురమనునేమో పన్నీట గడుగరే శలగోటి తానెందుకంటే కడు చలదియని యందురు కొలదిగాదు
వలరాచవెజ్జుచే - గుణము) సేయించుడీ
తాత్పర్యము
నాయకుడు ఉంచిన
పులిగోరు వంటి నఖక్షతం (గాయం) పై మళ్లీ ఎందుకు పునుగు తైలాన్ని దట్టించి తడతావు? అది తగిలితే ఆ గాయం
పదే పదే చురచురమంటూ మండుతుందేమో, కాబట్టి ముందుగా దానిని చల్లని పన్నీటితో కడగండి!
గోటి గాయాన్ని చల్లబరచడానికి చందనం వంటివి రాస్తే అది మరింత చలవ చేస్తుందని
అంటారు. ఈ విరహ/శృంగార తాపం సామాన్యమైనది కాదు, కాబట్టి మన్మథుడనే
రాజవైద్యుడిని (వలరాచవెజ్జును) పిలిపించి దీనికి తగిన చికిత్స (గుణము) చేయించండి!
విశేషాలు
నాయిక శరీరంపై
స్వామి ఉంచిన నఖక్షతాల తీక్షణతను, దానికి చెలికత్తెలు చేసే ఉపచారాలను అన్నమయ్య నాటి
లోకరీతి వైద్య విధానాలతో (వెజ్జు, గుణము చేయించడం వంటి పదాలతో) ఎంతో చాకచక్యంగా
వర్ణించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుని దివ్య
అనుభూతి అనే ముద్ర (పులిగోరు) జీవునిపై పడినప్పుడు, లౌకిక సాధనలు అనే
బాహ్య ఉపచారాలు (పునుగు, పన్నీరు) ఆ తాపాన్ని పూర్తిగా శాంతింపజేయలేవు.
జీవుని ఆర్తి అనే గాయానికి సాక్షాత్తు ఆ మన్మథ జనకుడైన పరమాత్ముడే దివ్యవైద్యుడిగా
వచ్చి ఉపశమనం కలిగించాలనేది ఇక్కడి అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
(ఇ)దె పలుగెంపు వాతెరకు వీడె మేమిటికిచ్చేరే, కాని కదిమి
కారపు వేడిచూపునేమొ కర్పూరము మెత్తరే యిది నవ్వుగాదు
మానిసికాటు యింతకంటె విషము మదనశాస్త్రమెరింగినవారి చేత - మందు వెట్టించరే
తాత్పర్యము
ఇదిగో, ఎర్రని కెంపులాంటి
పెదవిపై (దంతక్షతం వల్ల కందిపోయిన పెదవిపై) మళ్లీ ఎందుకమ్మా తాంబూలం (వీడెం)
ఇస్తున్నారు? ఆ తాంబూలపు కారం తగిలితే ఆ వేడి చూపులు మరింత
కంటకమవుతాయేమో, దానిపై కాస్త చల్లని కర్పూరాన్ని పూయండి. ఇది
కేవలం సామాన్యమైన ప్రణయ హాసం కాదు, మన్మథుడనే మనిషి వేసిన కాటు (పెదవిపై దంతక్షతం).
ఇది పాము విషం కంటే తీక్షణమైనది; కాబట్టి మదనశాస్త్రం (కామశాస్త్రం) తెలిసిన
నిపుణుల చేత దీనికి తగిన విరుగుడు మందు పెట్టించండి!
విశేషాలు
నాయకుని
దంతక్షతాలను 'మానిసికాటు' (మనుష్యుడి
కాటు/మన్మథుడి కాటు) అని, అది విషం కంటే ప్రమాదకరమైనదని అన్నమయ్య వक्रोక్తితో వర్ణించడం అద్భుతమైన కవితా శిల్పం. గాయపడిన
పెదవికి కర్పూరం రాయమనడం నాటి శృంగార లీలల వైవిధ్యాన్ని తెలుపుతుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవత్ స్పర్శ వల్ల
జీవునిలో కలిగే మార్పులు బాహ్య ప్రపంచానికి వింతగా, ఒక పిచ్చిలా (విషం
ఎక్కినట్లు) అనిపించవచ్చు. ఈ దివ్య విరహ వేదనను లౌకిక శాస్త్రాలు నయం చేయలేవు.
భక్తి తత్వం లేదా మదనశాస్త్ర పరమార్థం తెలిసిన మహానుభావుల (గురువుల) సాంగత్యం
వల్లనే జీవునికి ఆ వేదన నుండి శాంతి లభిస్తుందని భావం.
మూడవ చరణం
ఎలమి నీ
చెక్కుచేమటల చేతు-లెందుకు దుడిచేరే సొలయక పట్టితే
కందునేమో - (సురటి) విసరరే అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశు డెలమి నాకె గూడె అలరువిలుతు
తండ్రికాసతిచే అలపులు దీర్చరే
తాత్పర్యము
సంతోషంతో నీ
చెక్కిళ్లపై పట్టిన శృంగార చెమటలను చేతులతో ఎందుకు తుడుస్తున్నారు? అలా అలసటతో ఉన్న
ఆమెను గట్టిగా పట్టుకుంటే కందిపోతుందేమో, కాబట్టి విసనకర్రతో
(సురటితో) చల్లగా విసరండి. సాక్షాత్తు ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అలమేలుమంగనైన నన్ను
ఎంతో అనురాగంతో కూడాడు. మన్మథుని (అలరువిలుతు) తండ్రి అయిన ఆ స్వామికి, ఆ సతి (అలమేలుమంగ)
చేత సేవలు చేయించి ఆయన అలసటను (అలపులను) తీర్చండమ్మా!
విశేషాలు
అన్నమయ్య తన ముద్ర
అయిన 'అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశుడు' నామంతో పాటు, స్వామిని 'అలరువిలుతు తండ్రి' (మన్మథుని
తండ్రి అయిన విష్ణువు) అని సంబోధించి కీర్తనను మంగళాంతం చేశారు. ఇరు పక్షాల అలసటను
తీర్చే సఖుల ఉపచారాలు ఇందులో రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు
జగన్నాటక సూత్రధారి, మన్మథునికే తండ్రి అయిన పరమాత్ముడు. అట్టి స్వామి
జీవాత్మ అయిన అలమేలుమంగను కలుసుకోవడం అంటే సృష్టి ప్రళయాల సమాగమ బ్రహ్మానందం. ఆ
దివ్య సమాగమంలో జీవుని సంసార తాపజనిత అలసట అంతా పటాపంచలై, శాశ్వతమైన పరమశాంతి, మోక్షానందం
సిద్ధిస్తాయనేదే ఈ కీర్తనలోని పరమ రహస్యం.
276
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు తీవ్రమైన విరహవేదనతో బాధపడుతున్న నాయిక (అలమేలుమంగ)
స్థితిని, ఆమెను రక్షించడానికి సఖులు చేయవలసిన ఉపచారాలను
అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించారు. కేవలం లౌకిక బంధుత్వాలు లేదా లౌకిక ఉపచారాలు నాయిక
తాపాన్ని హరించలేవని, సాక్షాత్తు ఆ మన్మథ జనకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని
శరణు వేడడమే ఏకైక మార్గమని చెలికత్తెల ద్వారా అన్నమయ్య ప్రబోధిస్తున్నారు.
పల్లవి
సుదతికి
మీరిందరూఁజుట్టాలైన ఫలము మదనుని వేఁడుకోరే మంచిదౌఁగాని
తాత్పర్యము
అందమైన పళ్ళు గల ఈ
నాయికకు (సుదతికి) మీరందరూ ఎంతటి ఆత్మీయులైన బంధువులైనా (చుట్టాలైనా), ఆ బంధుత్వం వల్ల
ఇప్పుడు ఎలాంటి ఫలితమూ లేదు. ఆమె పడుతున్న ఈ తీవ్ర విరహ తాపానికి లోకసంబంధాలు
పనికిరావు; కాబట్టి మీరందరూ కలిసి ఆ మన్మథుడిని (మదనుని)
ప్రార్థించండి, అప్పుడే ఆమెకు మంచి జరుగుతుంది (ఉపశమనం
లభిస్తుంది).
విశేషాలు
టిటిడి ప్రచురణల
ఆధారంగా ఈ సంకీర్తన 28వ సంపుటంలో 273వ సంకీర్తనగా
(రాగిరేకు సంఖ్య 1847) లభిస్తోంది. వ్రాతప్రతిలో దీని రాగం శంకరాభరణం అని
ఉండగా, రాగిరేకుపై మాత్రం 'భైరవి' రాగంగా
నిర్దేశించబడటం విశేషం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
సంసార తాపత్రయంలో
పడి రోదించే జీవునికి లౌకిక బంధుమిత్రులు (చుట్టాలు) ఎవరూ శాశ్వతమైన ఉపశమనాన్ని
లేదా మోక్షాన్ని ఇవ్వలేరు. జీవుని ఆర్తి తీరాలంటే ఇంద్రియ నిగ్రహం, మనోవికారాలను
కలిగించే మన్మథుని శక్తులను భగవద్విషయం వైపు మళ్లించడం లేదా భగవదనుగ్రహం కోసం
ప్రార్థించడమే ఏకైక శరణ్యమనేది ఇక్కడి అంతరార్థం.
మొదటి చరణం
జలములలో నెల్లా
చంద్రకాంతాలు చల్లరే అలతామరలగర్వ మలణఁగుఁ గాని చలపట్టి
వనముల జవ్వాది వాసించరే మలయుఁ జిలుకలకు మాటుమందౌఁగాని
తాత్పర్యము
సఖులారా! చల్లని
నీటిలో చంద్రకాంత మణులను కలిపి ఆమెపై చల్లండి, అప్పుడే ఆమె
హృదయాన్ని దహిస్తున్న తామర పూల (మన్మథ బాణాల) వేడి గర్వం అణగిపోతుంది. పట్టుదలతో
తోటలన్నింటిలో జవ్వాది (సుగంధ ద్రవ్యం) సువాసనలు వెదజల్లండి, అది ఇటువైపుగా
వచ్చి బాధించే చిలుకల గుంపుల అల్లరికి ఒక అడ్డుకట్ట (మాటుమందు) లాగా పనిచేస్తుంది.
విశేషాలు
నాయిక విరహాన్ని
తగ్గించడానికి సఖులు చేసే ప్రకృతిపరమైన ఉపచారాలను (చంద్రకాంతాలు చల్లడం, జవ్వాది పూయడం)
అన్నమయ్య ఎంతో చక్కగా వర్ణించారు. వ్రాతప్రతిలోని ప్రయోగాన్ని బట్టి 'మణఁగుఁగాని' లేదా 'ములణఁగుఁగాని' అని అయినా పాఠాంతరం
ఉండవచ్చని పరిష్కర్తలు భావించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
తామరలు, చిలుకలు అనేవి
లౌకిక ఆకర్షణలకు, మనో చంచలత్వానికి ప్రతీకలు. జీవుడిని చుట్టుముట్టే
ప్రాపంచిక వికారాల గర్వాన్ని అణచాలంటే... సాధకుడు తన హృదయంలో శాంతి అనే శీతల
జలాలను, భగవద్గుణ సంకీర్తనం అనే సుగంధాన్ని (జవ్వాదిని)
నింపుకోవాలి. అప్పుడే ఇంద్రియాల అల్లరి అణగిపోతుందని భావం.
రెండవ చరణం
పొదలపై సంపెంగ
పువ్వులు వెదచల్లరే వుదుటఁ துమ్మిదమూక లుడుఁగుఁగాని పది
దిక్కులను రఘుపతిపేరు దడవరే గుదిగొన్న కోవిలలు కూయకుండుఁగాని
తాత్పర్యము
పొదలపై సువాసనలు
వెదజల్లే సంపెంగ పువ్వులను చల్లండి,
ఆ సుగంధానికి ఇక్కడ విజృంభిస్తున్న
తుమ్మెదల గుంపుల (ఝంకారాల) అల్లరి తగ్గుతుంది. అంతేకాదు, పది దిక్కులా ఆ
రఘునాథుని (శ్రీరాముని) నామాన్ని గట్టిగా స్మరించండి (తడవండి); ఆ రామనామ ధ్వనికి
ఇక్కడ సమూహాలుగా చేరి కూస్తున్న కోయిలల విరహ కూతలు ఆగిపోతాయి!
విశేషాలు
శృంగార సంకీర్తన
అయినప్పటికీ, విరహాన్ని కలిగించే కోయిలల కూతలను అణచడానికి 'రఘుపతి పేరు' (రామనామం)
జపించమనడం అన్నమయ్య గారికే చెల్లిన ఒక అద్భుతమైన వైష్ణవ సాంప్రదాయ చమత్కారం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
తుమ్మెదలు, కోయిలల ధ్వనులు
జీవునికి కలిగే ప్రాపంచిక పరధ్యానానికి సంకేతాలు. లౌకిక ఆకర్షణల రొద నుండి మనసు
విముక్తం కావాలంటే, పది దిక్కులా భగవన్నామ స్మరణ (రఘుపతి పేరు దడవడం)
ఒక్కటే తరుణోపాయం. తారక నామ జపం వల్ల హృదయంలోని కామక్రోధాది వికారాల కూతలు
అణగిపోయి చిత్తశాంతి లభిస్తుంది.
మూడవ చరణం
పాటలలో శంకరాభరణం
మాళపించరే నీటు చల్లగాలి సొంపు నిలుచుఁగాని యీటున
శ్రీవేంకటేశుఁ డేలె నలమేల్మంగను చాటించరే యిన్నీఁ దొంటి జాడల నుండుఁగాని
తాత్పర్యము
సఖులారా! మీరు పాడే
పాటలలో 'శంకరాభరణ' రాగాన్ని చక్కగా
ఆలపించండి, ఆ రాగ మాధుర్యానికి ఈ వేడి చల్లగాలి యొక్క తీక్షణత
తగ్గి, అది హాయిగా మారుతుంది. వీటన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, సాక్షాత్తు ఆ
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అలమేలుమంగను సర్వసమర్థుడై ఏలుకున్నాడనే శుభవార్తను గట్టిగా చాటి
చెప్పండి! ఆ సమాగమ వార్త వింటేనే... ఈ బాధలన్నీ తొలిగిపోయి, ఆమె శరీరం, మనస్సు మళ్లీ
పూర్వపు సహజ స్థితికి (తొంటి జాడలకు) చేరుకుంటాయి.
విశేషాలు
అన్నమయ్య కీర్తన
చివరలో రాగ ముద్రను (శంకరాభరణం) చొప్పించడం, అలాగే తన
ఇష్టదైవమైన 'శ్రీవేంకటేశుడు', 'అలమేలుమంగ' నామములతో మంగళాంతం
చేయడం అద్భుత కవితా శిల్పం. స్వామి ఏలుబడిని చాటడమే విరహానికి పరమౌషధంగా ఇక్కడ
నిరూపించబడింది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
శంకరాభరణం అంటే
మంగళకరమైన భగవద్గుణ గానం. జీవుని తాపాన్ని హరించేది కేవలం లౌకిక ఉపాయాలు కావు; పరమాత్ముడైన
శ్రీవేంకటేశ్వరుడు జీవాత్మయైన అలమేలుమంగను కరుణించి తనలో ఐక్యం చేసుకున్నాడనే పరమ
సత్యాన్ని (బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని) గ్రహించడమే. ఒకసారి జీవుడు భగవత్ సంయోగాన్ని పొందితే, మాయా వికారాలన్నీ
తొలగిపోయి, ఆత్మ తన నిత్య, శుద్ధ, బుద్ధ, ముక్త స్వరూపమైన
పూర్వ స్థితిని (తొంటి జాడలను) పొందుతుంది.
277
అవతారిక
ఈ విశిష్ట
సంకీర్తనలో తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు తన తాతగారైన పదకవితాపితామహుడు శ్రీ
అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనల యొక్క అపారమైన వైభవాన్ని, మహిమను అత్యంత
భక్తిశ్రద్ధలతో కొనియాడారు. అన్నమయ్య పదాలు కేవలం మానవులకే కాక దేవతలకు సైతం
వినసొంపైనవని, అవి భక్తులను రక్షిస్తూ సాక్షాత్తు
శ్రీవేంకటేశ్వరుడినే మెప్పిస్తాయని ఇందులో అద్భుతంగా వర్ణించబడింది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
సురలకు నరులకు
సొరిది విన విన అరుదు తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు ||పల్లవి||
తాత్పర్యము
దేవతలకు (సురలకు)
మరియు మానవులకు (నరులకు) వరస క్రమముగా (సొరిదిన్) వినేకొద్దీ అంతులేని ఆనందాన్ని
కలిగిస్తూ, లోకంలో ఎంతో అరుదైన పుణ్య సంపదగా
విరాజిల్లుతున్నాయి మన తాళ్లపాక అన్నమయ్య గారి దివ్య సంకీర్తన పదములు.
విశేషాలు
అన్నమయ్య కీర్తనలు
కేవలం భూలోకానికే పరిమితం కాలేదని, అవి స్వర్గలోకంలోని దేవతలను సైతం మురిపించే అద్భుత
ఆధ్యాత్మిక శక్తులు గలవని పల్లవిలోనే చినతిరుమలాచార్యులు స్పష్టం చేశారు.
|| చరణం 1 ||
చక్కెరై చవిచూపీ
జాలై తావి చల్లీ నక్కజపుమాఁతువజ్రాలై మెఱసీని నిక్కుటద్దములై
మా నిలువునీడలు చూపీ నక్కర తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు
తాత్పర్యము
అన్నమయ్య గారి
పదాలు నోటికి చక్కెరైన మధురమైన రుచిని చూపిస్తాయి. అవి మనసుపై జాలిని (కరుణను)
కురిపిస్తూ, సువాసనలను (తావి) చల్లుతాయి. ఎంతో అద్భుతమైన జాతి
వజ్రాల వలె ఆ కీర్తనలు ప్రకాశిస్తాయి. మన నిజస్వరూపాన్ని, భక్తిని నిలువునా
చూపించే స్వచ్ఛమైన అద్దాల వలె (నిక్కుటద్దములై) ఉంటూ, మనకు ఎల్లప్పుడూ
తోడుగా నిలుస్తాయి ఆ పవిత్రమైన అక్షర రూపాలైన అన్నమయ్య పదములు.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో అన్నమయ్య
కీర్తనల శబ్దసౌందర్యాన్ని, అర్థగాంభీర్యాన్ని వజ్రాలతో, అద్దాలతో పోల్చడం
చాల అద్భుతంగా ఉంది. కీర్తనలు మనిషి అంతఃకరణను ప్రతిబింబించే అద్దాలు అని చెప్పడం
విశేషం.
|| చరణం 2 ||
పన్నీరై పైఁబూసీఁ
గంబై చలువ రేఁచీ మిన్నగలముత్యములై మెయినిండీని వెన్నుబలములై
మావెంటవెంటఁ దిరిగీని అన్నిట తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు
తాత్పర్యము
ఆ సంకీర్తనలు
శరీరంపై పన్నీరు చల్లినట్లు, కర్పూరం (గంబై/గంధమై) పూసినట్లు ఆధ్యాత్మికమైన పరమ
శాంతిని, చలవను కలిగిస్తాయి. శ్రేష్ఠమైన ఆకాశ ముత్యాల వలె
భక్తుల తనువు నిండా దైవిక కాంతిని నింపుతాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, అవి మనకు
వెన్నుబలముగా (రక్షణగా) నిలిచి, అడుగడుగునా మా వెంటవెంటనే తిరుగుతూ కాపాడతాయి ఆ
తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు.
విశేషాలు
అన్నమయ్య కీర్తనలు
కేవలం పాడుకోవడానికి మాత్రమే కాదు, అవి ఆపదలలో భక్తులకు కొండంత ఆసరాగా, 'వెన్నుబలంగా' నిలిచి
రక్షిస్తాయనే నమ్మకాన్ని మనుమడైన చినతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ ఎంతో ఆత్మీయంగా
ప్రకటించారు.
|| చరణం 3 ||
నెట్టన వేదాంతములై
నిత్యములై పొడచూపీ పుట్టుతోనె గురువులై బోధీంచీని గట్టి
వరాలిచ్చే శ్రీవేంకటనాథుని మెప్పించీ నట్టె తాళ్లపాక
అన్నమయ్య పదములు
తాత్పర్యము
ఈ పదాలు నేరుగా
ఉపనిషత్తుల సారమైన వేదాంతములై, ఎప్పటికీ నశించని నిత్య సత్యములై మనకు
దర్శనమిస్తాయి. పుట్టుకతోనే ఒక జగద్గురువు వలె మనకు సన్మార్గాన్ని, భగవత్తత్వాన్ని
బోధిస్తాయి. భక్తులు అడిగిన వెంటనే గట్టిగా వరాలను అనుగ్రహించే ఆ
శ్రీవేంకటనాథుడిని సైతం తన మధుర భక్తితో మెప్పించి, లోకానికి మేలు
చేకూరుస్తాయి ఆ తాళ్లపాక అన్నమయ్య పదములు.
విశేషాలు
ముగింపు చరణంలో
అన్నమయ్య సంకీర్తనలలోని వేదాంత వైభవాన్ని చాటారు. పరమాత్ముడైన శ్రీనివాసుడిని సైతం
కట్టేయగల శక్తి కేవలం అన్నమయ్య భక్తి పదాలకే ఉందని చెబుతూ ఎంతో గర్వంగా, పరమ పవిత్రంగా ఈ
కీర్తనను ముగించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ
గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన విశేషాలు:
- చారిత్రక ప్రాధాన్యత: ఈ 'సురలకు నరులకు
సొరిది' అనే 266వ సంకీర్తన
తాళ్లపాక సాహిత్య చరిత్రలో ఎంతో విశిష్టమైనది. ఇది ప్రముఖ పండితులు శ్రీ
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు రచించిన 'అన్నమాచార్య
చరిత్ర పీఠిక' లోని 46 మరియు 47వ పుటలలో ప్రత్యేకంగా ఉదహరించబడింది.
- మనుమడి ప్రశంస (కర్తృత్వం): ఈ సంకీర్తన సాక్షాత్తూ అన్నమయ్య మనుమడైన తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యుల వారి రచన. తన తాతగారైన అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనల యొక్క విశిష్టతను, వాటి లోతుపాతులను మనుమడిగా ఆయన ఈ పాట ద్వారా లోకానికి తేటతెల్లం
చేశారు.
- అరుదైన సంపద: దేవతలకు, మానవులకు
అందరికీ సమానంగా అన్నమయ్య పదాలు ఎంతో అరుదైన, విలువైన
ఆధ్యాత్మిక సంపద అని చాటిచెప్పడమే ఈ సంకీర్తన యొక్క ముఖ్య పరమార్థమని
వ్యాఖ్యాత కొనియాడారు.
278
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ప్రాచీన జానపద కళారూపమైన 'సువ్వి పదాలు' లేదా 'రోకటి పాటల' శైలిలో అలమేలుమంగా
వేంకటేశ్వరుల దివ్య శృంగార లీలలను వర్ణించారు. పెండ్లి వేడుకలలో భాగంగానో లేదా
ముత్తయిదువులు అంతా కలిసి సుగంధ ద్రవ్యాలనో, బియ్యాన్నో దంచే
సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని, సఖులంతా కలిసి కోనేటిరాయుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని
కీర్తిస్తూ సువ్విపాట పాడుతున్నట్లు ఈ సంకీర్తన సాగుతుంది.
పల్లవి
సువ్వి సువ్వి
సువ్వని సుదతులు దంచెదరోలాల
తాత్పర్యము
అందమైన పళ్ళు గల ఓ
స్త్రీలారా (సుదతులు)! అంతా కలిసి 'సువ్వి సువ్వి సువ్వి' అంటూ రోల వద్ద
నిలబడి దంపుదాం రండమ్మా (ఓలాలా)!
విశేషాలు
టిటిడి ప్రచురణల
ఆధారంగా ఈ సంకీర్తన 5వ సంపుటంలో 353వ సంకీర్తనగా
(రాగిరేకు సంఖ్య 90) లభిస్తోంది. రాగిరేకుపై దీని రాగం కేదారగౌళగా
స్పష్టంగా నిర్దేశించబడింది. జానపదుల శ్రమను మర్చిపోవడానికి, శుభకార్యాలలో మంగళం
పలకడానికి పాడే 'సువ్వి' పదాల వరుసను
అన్నమయ్య ఇక్కడ ఆధ్యాత్మిక శృంగార పదంగా మలిచారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
రోలు, రోకలి, దంపడం అనేవి లౌకిక
క్రియలుగా కనిపిస్తున్నా, సాధన మార్గంలో జీవులంతా కలిసి భగవద్గుణ అనుభవాలను
హృదయంలో పరిపక్వం చేసుకోవడానికి చేసే సామూహిక భక్తి సంకీర్తనకు (సత్సంగానికి) ఇదొక
ప్రతీక. 'సువ్వి' అనే ధ్వని
మంగళకరమైన నాద బ్రహ్మ స్వరూపం.
మొదటి చరణం
వనితల మనసులు
కుందెన చేసిటు వలపులు తగ నించో లాల కనుసన్నలనెడు
రోఁకండ్లను కన్నెలు దంచెదరోలాల
తాత్పర్యము
ఈ వనితల యొక్క
మనసులనే కుందెనలుగా (రోళ్లుగా) చేసి,
అందులో వారి వలపులను (ప్రేమను) నింపారు.
కన్యలైన ఆ సఖులందరూ తమ కనుసన్నలు (చూపులు) అనే రోకళ్లను పట్టుకొని ఎంతో మురిపెంగా
దంచుతున్నారు (ఓలాలా)!
విశేషాలు
మనసును రోలుగా, వలపును దంచే
పదార్థంగా, చూపులను రోకళ్లుగా అన్నమయ్య రూపకల్పన చేసిన తీరు
అద్భుతమైన కవితా వైచిత్రి. వ్రాతప్రతులలో 'వనిత మన', 'చేసేటి', 'నిచ్చో' వంటి పాఠాంతరాలు
ఉన్నాయి.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భక్తుని మనసే
భగవంతుడు కొలువై ఉండే స్థానం (కుందెన). అందులో భగవంతునిపై ఉన్న అనురాగాన్ని
(వలపులను) నింపి, నిరంతరం అంతరంగ జ్ఞాన వీక్షణలు అనే కనుసన్నల
(రోకళ్ల) ద్వారా లౌకిక వాసనలను నలిపివేసి, నిర్మలమైన భక్తిని
పొందడమే ఇక్కడి అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
బంగారుచెరఁగుల
పట్టుపుట్టముల కొంగులు దూలఁగనోలాల అంగనలందరు నతివేడుకతో సంగడి దంచెదరోలాల
తాత్పర్యము
బంగారు అంచులు
కలిగిన పట్టువస్త్రాల కొంగులు గాలికి అటుఇటూ ఎగురుతుండగా, ఆ సుందరాంగులందరూ
(అంగనలు) అమితమైన ఉత్సాహంతో, గుంపులు గుంపులుగా (సంగడి) ఒకరితో ఒకరు పోటీపడుతూ
ఎంతో వేడుకగా దంచుతున్నారు (ఓలాలా)!
విశేషాలు
దంపుతున్నప్పుడు
స్త్రీల పట్టుచీరల కొంగులు కదిలే తీరును, వారి సామూహిక
ఉత్సాహాన్ని అన్నమయ్య కన్నులకు కట్టినట్లు వర్ణించారు. 'సంగడి' అంటే జంటగా లేదా
సమూహంగా అని అర్థం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
బంగారు
పట్టువస్త్రాలు జీవుని సుకృతాలకు, దివ్య సంస్కారాలకు ప్రతీకలు. భక్తులంతా కలిసి
ఎలాంటి ఈర్ష్యాద్వేషాలు లేకుండా, పరమ సంతోషంతో (అతివేడుకతో) భగవన్నామ సంకీర్తన అనే
సామూహిక సాధనలో మునిగిపోవడాన్ని ఈ చరణం సూచిస్తుంది.
మూడవ చరణం
కురులు దూలఁగ మంచి
గుబ్బచన్నులపై సరులు దూలాడఁగ నోลాల అరవిరి బాగుల
నతివలు ముద్దులు గురియుచు దంచెదరోలాల
తాత్పర్యము
దంచే వేగానికి
తలకట్టు విడిపోయి కురులు (జుట్టు) ముఖంపై తూగాడుతున్నాయి; ఉన్నతమైన
వక్షోజాలపై ఉన్న ముత్యాల హారాలు (సరులు) అటుఇటూ ఊగుతున్నాయి. ఆ యువతులు తమ సగం
వికసించిన అందమైన ముఖాల నుండి (లేదా విరిసిన నవ్వుల నుండి) ముద్దులు
కురిపిస్తున్నట్లుగా ఎంతో మురిపెంగా దంచుతున్నారు (ఓలాలా)!
విశేషాలు
దంపుడు
ప్రక్రియలోని శారీరక కదలికలను, వాటి వల్ల నాయికల రూపంలో కలిగే శృంగార శోభను
అన్నమయ్య జానపద శైలిలో వర్ణించారు. కొన్ని ప్రతులలో 'మురియుచు' అనే పాఠాంతరం కూడా
కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
కురులు, సరులు ఊగడం అంటే
భగవద్గుణ గానంలో మైమరచి ఆనందతాండవం చేయడం. జీవుడు తన బాహ్య అలంకారాల పట్ల స్పృహ
కోల్పోయి, కేవలం భగవదనుభవంలో మురిసిపోతూ (ముద్దులు కురియుచు)
స్వామికి ఆత్మనివేదనం చేసుకోవడమే ఇందులోని అంతరార్థం.
నాల్గవ చరణం
ఘల్లు ఘల్లుమని (ను?) కంకణరవములు (ల?) పల్లవ పాణుల కో (నో?) లాల అల్లన నడుములు
అసియాడుచు సతు లొల్లనె దంచెదరోలాల
తాత్పర్యము
చిగురుటాకుల వంటి
మెత్తని చేతులు (పల్లవ పాణులు) గల ఆ స్త్రీలు రోకళ్లు ఎత్తి దంచుతుంటే... వారి
చేతులకు ఉన్న గాజులు, కంకణాలు 'ఘల్లు ఘల్లు' మంటూ నాదాలు
చేస్తున్నాయి. వారి లేత నడుములు మెల్లగా అటుఇటూ కదులుతుండగా (అసియాడుచు), ఆ సతులు ఎంతో
ఇష్టంగా ఒద్దికగా దంచుతున్నారు (ఓలాలా)!
విశేషాలు
కంకణాల రవళిని, నడుముల కదలికను
లయాత్మక పదాలతో అన్నమయ్య అద్భుతంగా కూర్చారు. 'కంకణరవములు', 'పల్లవపాణులు' వంటి సంస్కృత
సమాసాలను జానపద బాణీలో సులువుగా ఇమడ్చడం అన్నమయ్య ప్రత్యేకత.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
చేతుల కంకణ ధ్వనులు
భగవత్ సేవలో జరిగే మంగళకర ధ్వనులకు (ఘంటానాదాలకు) సంకేతం. నడుము అసియాడటం అంటే
లౌకిక బంధాల నుండి మనసు సడలి, భగవంతుని వైపు లొంగిపోవడం. జీవుడు తన సర్వ
ఇంద్రియాలను, శారీరక కర్మలను భగవత్ సేవకే అంకితం చేయడాన్ని ఇది
సూచిస్తుంది.
ఐదవ చరణం
కప్పుర గందులు
కమ్మని పువ్వుల చప్పరములలో నోలాల తెప్పలుగా రతిఁ దేలుచుఁ గోనే టప్పనిఁ బాడెద రోలాల
తాత్పర్యము
కర్పూర సుగంధాలు
వెదజల్లే, కమ్మని పూలతో నిర్మించిన చప్పరములలో (పందిళ్లలో)
నిలబడి... ఆ నాయికలందరూ అపరిమితమైన శృంగార రసంలో (తెప్పలుగా) తేలియాడుతూ, కోనేటి రాయుడైన
(కోనేటప్పని) ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని కీర్తిస్తూ ఎంతో వైభవంగా దంచుతున్నారు (ఓలాలా)!
విశేషాలు
కీర్తన ముగింపులో
అన్నమయ్య తన ఇష్టదైవమైన తిరుమల శ్రీనివాసుని 'కోనేటప్పడు' (స్వామి
పుష్కరిణి తీరాన వెలసిన తండ్రి) అనే మధురమైన దేశి నామంతో కీర్తించి మంగళాంతం
చేశారు. కర్పూర చప్పరాల వర్ణన పెండ్లి పందిరి వైభవాన్ని తలపిస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
కమ్మని పూల చప్పరము
అంటే సువాసనలతో నిండిన భక్తుని పరిశుద్ధ హృదయ కుహరం. తెప్పలుగా రతిలో తేలడం అంటే
భగవదానంద సముద్రంలో మునిగిపోవడం. జీవుడు తన సర్వస్వమైన వలపును భగవంతునికి
సమర్పించి, ఆ కోనేటిరాయుని దివ్య లీలా గానంలో లీనమై
జీవన్ముక్తిని పొందడమే ఈ 'సువ్వి' పద సంకీర్తన యొక్క
పరమ తాత్పర్యం.
279
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగా వేంకటేశ్వరుల ప్రణయ విలాసాన్ని 'పాచికలాట' (సొగటాల
ఆట) నేపథ్యంగా అత్యంత అద్భుతంగా వర్ణించారు. ప్రాచీన భారతదేశంలో దంపతులు ఆడుకునే
ద్యూత క్రీడలోని సాంప్రదాయ పరిభాషను,
సంఖ్యలను శృంగార చేష్టలతో ముడిపెడుతూ, నాయిక (సొగటాల
సురతాణి) తన ప్రియునితో ఆడిన లీలా వినోదాన్ని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో
ఆవిష్కరించారు.
పల్లవి
సొగటాల సురతాణి
సుదతి నేను మగువల కీ మాట - మరి చెల్లునట రోరి
తాత్పర్యము
ఓరి నాయకుడా!
పాచికలాటలో అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన సురతాణిని (భోగపత్నిని/ఇంద్రాణిని) నేను!
అటువంటి నా ముందే నీ గొప్పలు చెప్పుకోవడం, నాతో పందేలు
వేయడం... ఈ లోకంలో మగువల ముందు నీలాంటి మగవారికి చెల్లుతుందా? అస్సలు చెల్లదు
సుమా!
విశేషాలు
వ్యాఖ్యాత శ్రీ
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధనల ప్రకారం, తిరుపతి
రాగిరేకులలో లభించని ఒక అపురూపమైన మణిపూస లాంటి శృంగార సంకీర్తన ఇది. అన్నమయ్య
రాసిన 25 'ఏల పాటల'లో 20వ ఏలపాటకు
("నెత్తమాడే నంటా రతి పొత్తుల పందేలు వేసి...") ఈ సంకీర్తన ఒక రూప
వివరణగా నిలుస్తోంది.
ఈ కీర్తన అంతా
సొగటాల సురతాణి స్వగతరూపమైన నాయికా వాక్యంగానే భాసిస్తుంది. ఇందులో వాడబడిన 'సురతాణి' అంటే ఇంద్రాణి లేదా
భోగపత్ని అని అర్థం. సౌరాష్ట్ర రాగంలో,
అట తాళంలో సాగే ఈ కీర్తన తాళ్లపాక కవుల
విశిష్ట భావకోశానికి ఒక చక్కని నిదర్శనం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుడు ఈ
జగత్తును ఒక నాటకరంగంగా, ఒక ఆటగా నడిపిస్తుంటాడు. అయితే, పరిపూర్ణమైన భక్తి, శరణాగతి కలిగిన
జీవాత్మ (నాయిక) ఆ పరమాత్ముని సైతం తన ప్రేమ అనే పాచికలాటతో బంధించగలదు. భగవంతుని
లీలలను, ఆయన చమత్కారాలను తన వైపు తిప్పుకోగల సామర్థ్యం
భక్తురాలైన లక్ష్మీదేవికి (జీవునికి) మాత్రమే ఉంటుందని ఇక్కడి తాత్పర్యం.
మొదటి చరణం
తిగ వంచయ(ని) దేర
తియ్య మోవికి(ని) దుగ వేసి చను దువ్వి- తూగి పందెము లాడి
తాత్పర్యము
నేను పాచికల ఆటలో 'తిగ' (మూడు)
సంఖ్య పడేలా పాచికను వంచి వేసి, నీ తీపి పెదవులను గెలుచుకుంటాను. అలాగే 'దుగ' (రెండు)
సంఖ్యను పందెంగా వేసి, నీ వక్షఃస్థలాన్ని (చను) తాకుతూ... నీతో తూగి
సమానంగా పందెములు ఆడుతాను ఓరి!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో ద్యూత
(పాచికల) పరిభాషలోని సంఖ్యలను అన్నమయ్య శృంగార లీలలకు అన్వయించారు. 'తిగవంచ' (మూడు
సంఖ్య) వేయడంలో నాయిక అధరముల (పెదవుల) ఆకృతి సామ్యాన్ని భావించడం ఒక గొప్ప
చమత్కారం. అలాగే 'దుగ'
అంటే రెండు అని అర్థం.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
జీవుడు భగవంతుని
ఆరాధించే క్రమంలో తన పంచేంద్రియాలను,
త్రికరణాలను (మనస్సు, వాక్కు, కాయం - తిగ)
భగవంతుని వైపు తిప్పాలి. అప్పుడు భగవంతుని దివ్య అమృతాస్వాదం (తీయ్య మోవి)
లభిస్తుంది. జీవాత్మ-పరమాత్మల (దుగ - ఇద్దరి) సమాగమమే ఈ లీల లోని పరమార్థం.
రెండవ చరణం
నిగుడి చౌవంచి
-నిను జట్టిగొందురా వగ(ల) య(త్తి) వేసి వలపింతు నోరి
తాత్పర్యము
నేను ఆటను మరింత
పెంచి, 'చౌవంచి' (నాలుగు లేదా ఐదు)
సంఖ్యలు పడేలా పాచికలు వేసి నిన్ను గట్టిగా పట్టుకుంటాను (జట్టిగొందును). నా అందాల
వగలతో 'ఇత్తిగ' (ఆరు) సంఖ్యను వేసి
నిన్ను నా వలపులో పూర్తిగా ముంచివేస్తాను ఓరి!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో వాడబడిన
సంఖ్యా సంకేతాలు ప్రాచీన పాచికలాటలోని విలువలైన 'చౌవంచి', 'ఇత్తిగ'లను సూచిస్తాయి.
తాళ్లపాక కవుల కవిత్వంపై మహాకవి నాచన సోమనాథుని ఉత్తరహరివంశ ప్రభావం ఉందని
చెప్పడానికి ఇందులో వాడిన "అత్తీవం చిత్తిగ దుగ..." వంటి ద్యూత పరిభాషలే
నిదర్శనమని వ్యాఖ్యాత పేర్కొన్నారు. చౌవంచిలో స్వామిని 'జట్టిగొనుట' (బంధించడం), ఇత్తిగలో 'వలపు వసంతం' కురిపించడం ఇక్కడి
శృంగార విశేషాలు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
చతుర్విధ
పురుషార్థాలను (ధర్మ, అర్థ,
కామ, మోక్షాలను)
భగవదర్పణంగా చేసినప్పుడు భగవంతుడు భక్తునికి జట్టిగా (పూర్తిగా) వశమౌతాడు. జీవుడు
తన హృదయగతమైన భక్తి భావాల చేత పరమాత్ముడిని కరిగించి, తనపై వలపు (కరుణ)
కురిపించేలా చేసుకోగలడనేది ఇక్కడి అంతరార్థం.
మూడవ చరణం
(చక్కు) పడవేతునో - (సత్త) గోరొత్తులకు (యెక్కయు) (సరియు) దేర చెక్కు నొక్కుదునో! మక్కువ
(దచ్చుక) వేసి మాటికి వలపింతునో యెక్కువ తొమ్మిదివేసి - యిలు వెళ్ళని (య) నోరి
తాత్పర్యము
నీపై గోటి గాయాలు
(నఖక్షతాలు) చేయడానికి 'చక్కు'
(నాలుగు) మరియు 'సత్త' (ఏడు)
పందెములు వేసి నిన్ను ఓడింతునో! లేదా 'ఎక్క'
(ఒకటి), 'సరి' (రెండు)
పడేలా చేసి నీ చెక్కిళ్లను నొక్కుతానో! నీపై ఉన్న మక్కువతో 'దచ్చుక' (ఎనిమిది)
సంఖ్య వేసి పదే పదే నిన్ను వలపింతునో! అంతకంటే ఎక్కువైన 'తొమ్మిది' సంఖ్యను పందెంగా
వేసి, నిన్ను బంధించి నా ఇల్లు దాటి బయటకు
వెళ్లనివ్వకుండా చేస్తానో చూడు ఓరి!
విశేషాలు
ద్యూత పరిభాషలోని 'ఎక్క' (1), 'దుగ' (2), 'తిగ' (3), 'చక్కు' (4), 'చౌపంచ' (5), 'ఇత్తిగ' (6), 'సత్త' (7), 'దచ్చుక' (8), మరియు
'తొమ్మిది' (9) వంటి సంఖ్యలను
అన్నమయ్య వరుసగా అమర్చిన తీరు అత్యద్భుతం. నవసంఖ్య (తొమ్మిది) వేయడం ద్వారా నాయిక
నాయకుడికి 'ద్వార బంధనము' (ఇల్లు
వెళ్ళనివ్వకుండా చేయడం) నిర్దేశించిందని వ్యాఖ్యాత చక్కగా వివరించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
నవవిధ భక్తి
మార్గాల ద్వారా (తొమ్మిది సంఖ్య ద్వారా) సాధకుడు పరమాత్ముడిని తన హృదయ మందిరంలోనే
నిలిపి ఉంచగలడు. ఒకసారి భక్తికి లొంగిన భగవంతుడు ఆ హృదయాన్ని విడిచి ఎక్కడికీ
వెళ్లడు (ఇలు వెళ్లనియ్యడు). భగవంతునితో భక్తుడు జరిపే నిరంతర అంతరంగ ప్రేమ
సంభాషణే ఈ పందెములు.
నాల్గవ చరణం
ప(ది)ట పం(దె)ము
వేసి (ప్ర)క్క ప(వ)ళింతునో! కదిసి (3)బ్బారతో
కౌగిలింతునో! అదన శ్రీ వేంకటేశ! - యవ్వనుడవై కూ(డి) ముదముతో
కెమ్మోవి - ముద్దు (గొను మోరి)!
తాత్పర్యము
పాచికలాటలో 'పది' సంఖ్యను పందెముగా
వేసి నీ పక్కనే శయనింతునో! లేదా నిన్ను చేరి, రెండు చేతులూ చాచి 'బార' (పన్నెండు
- 12) సంఖ్యతో నిన్ను గాఢంగా కౌగిలింతునో! ఓ
శ్రీవేంకటేశ్వరా! తగిన సమయంలో నిత్యయవ్వనుడవై నన్ను కూడి, ఎంతో సంతోషంతో నా
ఎర్రని పెదవులపై ముద్దులు కురిపించు ఓరి!
విశేషాలు
'పది'
సంఖ్యలో రెండు స్థానాలు పక్కపక్కనే ఉండి
పాయని జంటగా ఉండటాన్ని 'పక్క పవళించడం' గాను, 'బార' (12) అనగా
చేతులు బారలు చాచి చేసే 'పూర్ణ పరిష్వంగము' (గాఢ కౌగిలింత) గాను
అన్నమయ్య అద్భుతంగా సమన్వయించారు. పాచికలాడిన ఈ దివ్య దంపతులిద్దరూ పందేలు
వేసుకొని తమ అభిమత శృంగార ఫలాలను అనుభవించడంతో కీర్తన ముగుస్తుంది.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
'బార'
(12) అనేది జీవాత్మ-పరమాత్మల పరిపూర్ణ ఐక్యతకు, మోక్ష స్థితికి
ప్రతీక. జీవుడు తన అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా వీడి పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని
కౌగిలిలో లీనమవ్వడమే భక్తి మార్గంలోని ఆఖరి పందెం. ఆ దివ్య సమాగమమే నిత్యానందాన్ని, పరమపదాన్ని
ప్రసాదిస్తుంది.
280
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ప్రకృతిలోని వైరుధ్యాలను నాయిక (అలమేలుమంగ) అంగాంగ
సౌందర్యానికి అన్వయిస్తూ ఎంతో చమత్కారంగా వర్ణించారు. సృష్టిలో ఒకరి ఎదుగుదలను
లేదా ఒకరి గొప్పదనాన్ని చూసి మరొకరు ఓర్వలేకపోవడం లోకసహజమని, పరమాత్ముడైన
శ్రీవేంకటేశ్వరుని సృష్టిలోని ఈ వింత నైజాన్ని ప్రణయ శృంగార శైలిలో అన్నమయ్య ఇక్కడ
ఆవిష్కరించారు.
పల్లవి
సొరిదినొకరి లెస్స
- జూడ జాలమిగాక యిరవొందగ తనసో - మ్మేమైనా పొయ్యీనా
తాత్పర్యము
లోకంలో క్రమ
పద్ధతిలో (సొరిదిన) ఒకరి బాగును, ఒకరి గొప్పదనాన్ని (లెస్సను) చూసి ఓర్వలేకపోవడం, అసూయపడటం అనేది ఒక
నైజం! అలా కాకుండా అందరూ బాగుండాలని ఇరుపక్షాలూ చక్కగా (ఇరవొందగ) ఉంటే, ఆ చూసేవారి
సొమ్మేమైనా పోతుందా? ఏమీ పోదు కదా!
విశేషాలు
ఈ సంకీర్తన కాంబోది
రాగంలో నడుస్తుంది. లోకంలోని అసూయా గుణాన్ని, ఒకరి మేలును చూసి
మరొకరు తట్టుకోలేని మానవ నైజాన్ని అన్నమయ్య నాయిక శరీర భాగాల మధ్య జరిగే స్పర్థగా
(పోటీగా) ఊహిస్తూ ఈ పల్లవిని ఎంతో లోతుగా, చమత్కారంగా
రచించారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
భగవంతుని సృష్టిలో
ప్రతి జీవికీ ఒక విశిష్టత ఉంటుంది. కానీ మాయామోహాలలో చిక్కుకున్న జీవుడు (భక్తుడు)
ఇతరుల ఎదుగుదలను లేదా ఇతరులకు లభించే భగవదనుగ్రహాన్ని చూసి అసూయ పడుతుంటాడు. సకల
జీవులలోనూ ఆ పరమాత్ముడే ఉన్నాడని భావించి, అందరి మేలును
ఆనందించడమే నిజమైన భక్తి మార్గమని, అలా ఆనందించడం వల్ల జీవునికి వచ్చే నష్టమేమీ లేదని
(సొమ్మేమైనా పొయ్యీనా) ఇక్కడి తాత్త్విక బోధ.
మొదటి చరణం
కొమ్మగుబ్బలు
బంగారు - కుండలవలె నుండగా చిమ్ముల యీ నడుమేల- చిన్నబోయెనే అమ్మకచెల్ల!
యివియెల్ల మ ధ్యమరీతి యింతేకా కిమ్ముల జూడగా తన - సొమ్మేమైనా బొయ్యీనా
తాత్పర్యము
ఆ కొమ్మ (నాయిక)
యొక్క వక్షోజాలు (గుబ్బలు) నిండుగా,
ప్రకాశిస్తూ బంగారు కుండల వలె అంత
పెద్దవిగా ఉంటే... వాటి కిందే ఉన్న ఆమె నడుము మాత్రం ఎందుకని అంత సన్నగా, చిన్నబోయి
(కనిపించీ కనిపించనట్లు) ఉంది? అమ్మకచెల్ల! ఇదంతా చూస్తుంటే లోకంలో మధ్యస్థంగా
ఉండే వారి తీరు (మధ్యమరీతి) ఇంతేననిపిస్తోంది. గొప్పవారి పక్కన ఉన్నప్పుడు తాము
తక్కువైపోయామని నడుము చిన్నబోయింది తప్ప, ఒకవేళ నడుము కూడా
కుండల వలె పెద్దగా ఉంటే ఈ చూసేవారి సొమ్మేమైనా పోతుందా?
విశేషాలు
నాయిక పయోధరాల
వైభవాన్ని, ఆమె సూక్ష్మ నడుమును (సింహమధ్యమను) అన్నమయ్య
శ్లేషోక్తితో వర్ణించారు. నడుమును 'మధ్య భాగం' అంటారు, అలాగే సమాజంలో
మధ్యస్థంగా బ్రతికే వారిని 'మధ్యమరీతి' వారు అంటారు.
గొప్పవారి (బంగారు కుండల వంటి గుబ్బల) పక్కన ఉంటే మధ్యమ తరగతి వారు చిన్నబోవడం
లోకసహజమని అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతమైన సామాజిక చమత్కారం చేశారు.
మధుర భక్తి
అంతరార్థము
బంగారు కుండలు
భగవంతుని అపరిమితమైన ఐశ్వర్యానికి, గుణ వైభవానికి ప్రతీకలు. నడుము అనేది జీవుని యొక్క
అల్పత్వానికి, అహంకార రాహిత్యానికి సంకేతం. పరమాత్ముని అనంత
శక్తి ముందు జీవుడు ఎంత సన్నగా, లొంగిపోయి (చిన్నబోయి) ఉంటే ఆ జీవునికి అంత అందం, అంత శ్రేయస్సు
లభిస్తాయని అంతరార్థం.
రెండవ చరణం
రామామణి నెమ్మొగము
రాజు వలె నుండగా నాముమేసే కురులేల - నల్లనాయనే మైమరచిన
కుటిల - మార్గమింతే కాక ఆముకొన్న తన సొమ్మే - మైనా బొయ్యీనా
తాత్పర్యము
ఆ రామామణి యొక్క
నిండు ముఖము (నెమ్మొగము) సర్వజనరంజకమైన చంద్రుడి (రాజు) వలె అంత కాంతివంతంగా
వెలుగుతుంటే... ఆమె తలపై దట్టంగా పెరిగిన కురులు (వెంట్రుకలు) ఎందుకని అంత నల్లగా
(చీకటిలా) మారిపోయాయి? చంద్రుని వంటి ముఖం పక్కన ఉంటూ కూడా అవి కాంతిని
పొందలేకపోయాయి. ఎందుకంటే, ఆ కురులవి మైమరచిన వంకర బుద్ధులు (కుటిల మార్గము)
కాబట్టి! వంకరగా ఉండే నల్లని కురులు తమ స్వభావాన్ని మార్చుకోలేకపోయాయి తప్ప, అవి కూడా తెల్లగా
ప్రకాశిస్తే ఈ లోకానికేమైనా నష్టమా?
విశేషాలు
నాయిక ముఖాన్ని
చంద్రుడితో (రాజుతో) పోల్చడం, ఆమె తలవెంట్రుకల వంకరతనాన్ని 'కుటిల మార్గము' అనడం అన్నమయ్య
కవితా చాతుర్యం. కుటిల అంటే వంకర అని అర్థం, అలాగే కపట బుద్ధి
అని కూడా అర్థం. చంద్రుని వంటి ప్రకాశవంతమైన రాజు పక్కనే ఉన్నప్పటికీ, వంకర బుద్ధి గలవారు
నలుపును (అజ్ఞానాన్ని) వీడరని లోకోక్తిని ఇక్కడ జోడించారు.
మధుర భక్తి అంత原ర్థము
ముఖం
(చంద్రుడు/రాజు) జ్ఞాన స్వరూపుడైన పరమాత్మునికి ప్రతీక. కురులు (నలుపు/వంకర)
జీవుని చుట్టుముట్టి ఉన్న అజ్ఞానానికి,
సంసార మాయకు ప్రతీక. పరమాత్ముడు అంతటి
కాంతిమయుడై పక్కనే ఉన్నా, జీవుడు తన పూర్వవాసనలు, వంకర బుద్ధులు
(కుటిల మార్గాలు) వదలనంతవరకు అజ్ఞానమనే చీకట్లోనే ఉంటాడనే హెచ్చరిక ఇందులో ఉంది.
మూడవ చరణం
కలకంఠి మోవి మా-
ణిక్యము వలె నుండగా మొలకదంతములేల పలకబారీనే पలుదెరంగుల కఠిన పాకమింతే కాక యిల
శ్రీвеంకటపతి తన సొ మ్మేమైనా బొయ్యీనా
తాత్పర్యము
మధురంగా మాట్లాడే ఆ
కంఠం గల నాయిక (కలకంఠి) పెదవి (మోవి) ఎర్రని మాణిక్యం వలె అంత మెత్తగా, అందంగా ఉంటే... ఆమె
నోటిలోని లేత దంతములు (మొలకదంతములు) మాత్రం ఎందుకని అంత గట్టిగా, పలకలు బారినట్లు
(కఠినంగా) మారాయి? ఎర్రని పెదవుల సరసన ఉండి కూడా దంతాలు తమ
కఠినత్వాన్ని వదులుకోలేదు. ఎందుకంటే,
లోకంలో రకరకాల కఠిన స్వభావాలు (కఠిన
పాకము) అలానే ఉంటాయి. ఈ భూమిపై శ్రీవేంకటపత్యే స్వయంగా ఈ సృష్టిని ఇలా చేశాడు; దంతాలు కూడా
పెదవులలా మెత్తగా ఉంటే ఆయన సొమ్మేమైనా పోతుందా? లేదు, కానీ సృష్టి
వైవిధ్యం ఇంతే!
విశేషాలు
అన్నమయ్య తన ముద్ర
అయిన 'శ్రీవేంకటపతి' నామంతో కీర్తనను
ముగించారు. మెత్తని పెదవి పక్కన గట్టిదైన దంతం ఉండటాన్ని 'కఠిన పాకము' (కఠిన
స్వభావం) అంటూ లోకంలోని భిన్న మనస్తత్వాలకు ముడిపెట్టారు. దంతాలు కూడా పెదవుల వలె
మెత్తగా ఉంటే నమలడం సాధ్యం కాదు కదా! కాబట్టి బాహ్యంగా ఇది ఓర్వలేనితనంగా
కనిపించినా, అంతర్గతంగా ఇది భగవంతుని అద్భుత సృష్టి క్రమం అని
తేల్చిచెప్పారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థము
పెదవి భగవంతుని
కరుణకు, సౌమ్యతకు (మెత్తదనానికి) ప్రతీక. దంతాలు భగవంతుని
న్యాయ పాలనకు, శిక్షణా స్మృతికి (కఠినత్వానికి) ప్రతీకలు.
పరమాత్ముడు భక్తుల పట్ల అత్యంత దయామయుడు (మెత్తనివాడు) అయినప్పటికీ, ధర్మ రక్షణ
విషయానికి వస్తే ఆయన వజ్రం వలె కఠినంగా ఉంటాడు. ఈ చల్లదనం, కఠినత్వం రెండూ
శ్రీవేంకటపతి సృష్టిలోని అంతర్భాగాలే. ఈ సృష్టి వైవిధ్యాన్ని, భగవల్లీలను అర్థం
చేసుకొని జీవుడు తరించడమే మధుర భక్తి యొక్క పరమ తాత్పర్యం.
281
హరి యితండు
హరుఁడతండు - ఆకారమొక్కటే
తాళ్లపాక
వేంకటశేషాచార్యుల వ్రాతప్రతి కీర్తనలకు వ్యాఖ్య-03 ( 12-09-22)
( శాంతా వసంతట్రస్టువారి తాళ్ళపాక వరప్రసాదం ఆడియో
సౌజన్యం)
( వీడియో రూప కల్పన - శ్రీ చాగంటి సోమసుందరరావు)
తాళ్లపాక
వేంకటశేషాచార్యుల
వ్రాతప్రతి పుట: 216 సంకీర్తన:
227
ప్రత్యేక సంపుటము -
సంకీర్తన: 281
హరి యితండు
హరుఁడతండు - ఆకారమొక్కటే
(హరిహరులందున) - అధికులెవ్వరు (లేరు) ॥పల్లవి॥
నెరిగురు లితనికి -
మరుజడ లతనికి
నురగపర పితనికి -
నురగము లతనికి
విరిగన్ను లితనికి
చి - చ్చఱ గన్నతనికి
(గరుడఁ డీతనికి - ఘన వృషభ మతనికి)
హరిణాక్షి వినవె
యిం - దధికులెవ్వరు లేరు ॥హరి॥
శ్రీతరుణి యితనికి
- శ్రీగౌరి యతనికి
భూతలంబితనికి -
శీతనగ మతనికి
జాతిమణు లితనికి వి
- షమణు లతనికి
రీతిగంధ మితనికి -
భూతిపూత లతనికి ॥హరి॥
కరిభయహరుఁ డితఁడు -
కరిముఖుని గురుఁడతఁడు
నరసింహుఁడితఁ డర్ధ
- నారీశ్వరుం డతఁడు
(మురవైరి యీ)తఁడు - పురహరుఁ డతఁడు
పరగ శ్రీవేంకటశైల -
పతి యీతఁడే అతఁడు ॥హరి॥
తాత్పర్యము
హరి ఇతండు హరుడతండు
ఆకారమొక్కటే
హరిహరులందున
అధికులెవ్వరు లేరు
ఇతడు హరి. అతడు
హరుడు. ఇద్దరి రూపము ఒకటే. హరిహరులలో ఒకరు గొప్ప వారు కాదు .ఇంకొకరు తక్కువ వారు
కాదు.ఇద్దరూ ఒకటే.
ఇది పల్లవిలో
అన్నమయ్య చెప్పిన సిద్ధాంతం.
తన సిద్ధాంతానికి
బలంగా మూడు చరణాల్లోను ఆధారాలు చూపించాడు. ఈ ఆధారాల్లో ఆకార అదృశ్యం ఉంది. క్రియా
సదృశం ఉంది.అదెలాగో చూద్దాం.
1. నెరి కురులితనివి మరు జడలతనికి
శ్రీహరికి అందమైన
తల జుట్టు ఉంది. శివునికి మరు జడలు ఉన్నాయి. మరు జడలు ఏమిటండి? మరుగు లోని చివరి
అక్షరం లోపిస్తే మరు అనే పదం వ్యాకరణంలో ఏర్పడుతుంది. మరుగైన జడలు మరు జడలు.
శివునికి కపర్ది అనే పేరు ఉంది దీన్ని తెలుగులో చెప్పుకోవాలంటే జటాజూటం కలవాడు, జడల సమూహము కలవాడు
కపర్ది. శివునికి ఉన్న జడలు ముడి పెట్టడం వల్ల చాటుగా ఉన్నాయి. అందుకే వాటిని
అన్నమయ్య మరు జడలు అన్నాడు.
విష్ణుమూర్తి
జుట్టు బయటికి కనిపిస్తూ అందంగా ప్రకాశించేది.శివుని
జుట్టు అందముగలదయినప్పటికీ మరుగున పడిన తల జుట్టు. ఒకరి
జుట్టు బయటికి బాగా కనిపిస్తుంది. మరొకరి జుట్టు
మరుగునపడి ఉన్నప్పటికీ ఇద్దరి జుట్టులో ఉన్న సామ్యం అందం. కనుకనే కవి ఇద్దరి ఆకారం
ఒక్కటే అంటున్నాడు.
ఉరగ పరుపితనికి
ఉరగములతనికి
ఉరగము ఒకనికి
పరుపు. ఇంకొకరికి మెరుపు. వక్షస్థలంతో నడుస్తుంది కనుక పాముని ఉరగము అన్నారు.
ఆదిశేషుడు అనే ఉరగము శ్రీహరికి పరుపు అయితే, అదే ఉరగము శివుడి
వక్షస్థలంలో మెరుపు. ఆభరణం. వినియోగించుకోవడంలో, సేవ చేయించుకోవటంలో
తేడా ఉంది కానీ ఇద్దరి దగ్గర ఉరగము ఉంది అందుకే ఆకారము
ఒక్కటే.
విరికన్నులితనికి
చిచ్చర కన్నతనికి
విష్ణుమూర్తివి
వికసించిన కన్నులు. శివునివి అగ్ని నేత్రాలు. వికసించిన దాంట్లోనూ అగ్ని లోనూ ఉన్న
సమాన ధర్మం ప్రకాశం కనుక ఇద్దరి కళ్ళలోనూ సమాన ధర్మం ఉంది. ఇద్దరు ఒక్కటే. ఈ
కీర్తమలో “చిచర కన్నతనికి అని శివపరంగా అన్నమయ్య వర్ణించాడు కాని -‘మలసీ జూడరో’
అను కీర్తనలో విష్ణుమూర్తిని ‘చిచ్చర కంటి తోడి జిగి సింహము ‘అన్నాడు.
వేదాంతదేశికులవారి కామాసికాష్టకములో “తపనేంద్వగ్నినయనః అని నరసింహుని అగ్ని
నేత్రునిగా వర్ణించారు. ఈ బాటలోనే అన్నమయ్య శివవిష్ణువులిద్దరూ ఒకటే అన్నాడు.
గరుడుడీతనికి
ఘనవృషభమతనికి
రెక్కలతో ఎగిరేది కనుక
గరుడ అన్నారు. ఆ గరుడుడు విష్ణుమూర్తి వాహనం. వృషభము అంటే కోరికలను పూరించునది.
ఎద్దు; శ్రేష్ఠమైనది. ఇది శివుని వాహనం. గరుత్మంతుడు, ఎద్దు రెండూ ఒకటేనా? ఎలాగండి? నిజమే…. ఆ రెండు
వేరు వేరు. కానీ ఆ రెండు కలిసి గరుడాద్రి ,వృషభాద్రిగా కలిసే
ఉన్నాయి. స్థూల దృష్టికి రెండు వేరు వేరుగా కనిపిస్తున్నాయి. కానీ ఆ
సప్తగిరీశుని కొలువులో ఆ రెండు
ఇమిడిపోయాయి. కనుక గరుడునిపై ఎక్కిన విష్ణువు ,నంది పై ఎక్కిన
శివుడు ఒకరే.
శ్రీ తరుణి ఇతనికి
శ్రీ గౌరి అతనికి
శ్రీలక్ష్మి
విష్ణుమూర్తి భార్య. శ్రీ గౌరి శివుని భార్య. పేర్లు భిన్నంగా ఉన్నప్పటికి ఇద్దరు
భార్యలు శ్రీని కురిపించటం లో సమానులే. ఇద్దరూ శ్రీ కలవారే. అటువంటి శ్రీమతులు
కలిగిన విష్ణు శివులు ఒకరే . సమానులే .ఒకరు ఎక్కువ. మరొకరు తక్కువ కాదు.
భూతలంబితనికి
శీతనగమతనికి
విష్ణుమూర్తి
నివసించేది భూ ప్రదేశం. శివుడు నివసించేది చల్లని కొండ కైలాసం.
భూమి , జలము మనకి
వేరువేరుగా కనిపిస్తున్నాయి. కానీ ఈ జలములో నుంచి భూమి ఏర్పడింది. మొట్టమొదట
జలమేర్పడిందని వేదం. నారాయణుడు అనగా నీటియందు ఉండేవాడని
వ్యుత్పత్తి . ఆ నీటికి సంబంధించిన భూమిని భూదేవి రూపంలో గ్రహించినవాడు విష్ణువు.
శీత అంటే శ్యాయతే వ్యాపించునది. చల్లని వస్తువు; చలి. చల్లదనం సహజ
లక్షణంగా కలిగిన పాలసముద్రంలో- లక్షణతయా- నీటిలో – నివసించేవాడు
విష్ణుమూర్తి . చల్లదనం సహజ లక్షణంగా కలిగిన పర్వతంలో నివసించేవాడు శివుడు. ఇద్దరి
నివాసాలలోను చల్లదనం ఉంది .భక్తులపై వారు కురిపించే అనుగ్రహపు చల్లదనపు
లక్షణం ఉంది కనుక ఇద్దరూ ఒక్కరే.
జాతి మణులితనికి
విషమణులతనికి
జాతి అంటేమంచి, శ్రేష్ఠమైన.
శ్రేష్ఠమైన మణులు
విష్ణుమూర్తి దగ్గర ఉన్నాయి వాటిని ఆయన అలంకరించుకుంటారు. విషపూరితమైన మణులు
శివుడు అలంకరించుకుంటారు. శివుడికి ఆభరణాలు పాములు కదా! పాముల నెత్తిపై మణులు
ఉంటాయి కదా! కనుక విషముతో కూడిన మణులు కలిగిన వాడు శివుడు.
విషం
అంటేవిష్+క్విప్, వ్యాప్నోతి సర్వం జగత్ ప్రపంచమంతా వ్యాపించునది.
అంతటా వ్యాపించిన తన సుగుణాల మణులు కలిగిన వాడు శివుడు అని ఇంకొక అర్థం.
ఇద్దరిలోనూ మణులు ఉన్నాయి. చూసే చూపుని బట్టి ఆ మణుల స్వరూపం
మారుతుంది అంతే. మణులు ఒక్కటే. శివకేశవులు ఒక్కటే.
రీతిగంధమితనికి భూతి
పూతలతనికి
పరంపరగా వచ్చునది.
సంప్రదాయము, ఆచారము. రీతి. ఎప్పటి నుంచో ఎన్నో యుగాల నుంచి ఆ
విష్ణు దేవుడు చందన చర్చిత నీల కళేబరుడు. ఇక ముక్కంటి విభూతి కళేబరుడు. ఇద్దరూ
పూతలు కలిగిన వారే. వస్తు వైవిధ్యం ఉంది కానీ పూత సంప్రదాయం మాత్రం ఇద్దరూ
పాటిస్తారు కనుకనే ఇద్దరు ఒక్కటే.
కరిభయ హరుడితడు
కరిముఖుని గురువతడు
కరః శుండా దండః
అస్తి అస్య- తొండము కలది కనుక
ఏనుగును కరి అన్నారు. ఇక్కడ కరికి
గజేంద్రుడని లక్షణార్థం. గజేంద్రుని భయం పోగొట్టిన వాడు విష్ణువు. ఏనుగు ముఖం
కలిగినవాడు వినాయకుడు. అతని గురువు (తండ్రి) శివుడు.ఒకరు ఏనుగు భయం పోగొడితే, ఇంకొకరు ఏనుగు ముఖం
కలవానికి తండ్రిగా ఆత్మీయతను పంచుతాడు. ఇద్దరిలోను ఏనుగు పట్ల క్రియా
సామ్యం ఉంది కనుక ఇద్దరు ఒక్కరే.
నరసింహుడితడర్ధనారీశ్వరుండతడు
నరః సింహ ఇవ
శౌర్యాదీనాన్ పురుషులలో సింహము వంటివాడు. శౌర్యాది గుణములు గల
ఉత్తముడిని నరసింహుడు అంటారు. విష్ణువు నరసింహుడు. అర్ధదేహము స్త్రీరూపముగా కల
ఈశ్వరుడు లేదా సగము (పార్వతి) స్త్రీ అయిన మూర్తి. అర్ధ నారీశ్వరుడు శివుడు.
విష్ణువు నరసింహస్వామిరూపంలో సగం నరుడు సగం సింహం
. శివవిష్ణువు లిద్దరూ లోక క్షేమం కోసం అర్ధ దేహంలోవేరొక రూపాన్ని వహించినవారు.
కనుక ఇద్దరూ ఒక్కరే.
మురవైరి యీతడు
పురహరుడతడు
మురస్య రిపుః
విష్ణుః మురాసురుని శత్రువు. విష్ణువు. పురస్య త్రిపురస్య అరిః త్రిపురములకు
శత్రువయి అసుర నిర్మితమైన ఆ మూడు పురాలను ధ్వంసం చేసిన వాడు శివుడు. నరకాసురుని
అన్నమురాసురుడు.. కృష్ణునిచే చంపబడెను. రాక్షసులను సంహరించు క్రియా సామ్యమున్నది
కనుక ఇద్దరు ఒక్కరే.
పరగ శ్రీ
వేంకటశైలపతి యీతడే అతడు.
ప్రసిద్ధమయిన శ్రీ
వేంకటాచలమునకు అధిపతి శ్రీ వేంకటేశుడు.
281 అనుబంధం
అవతారిక
ఈ సంకీర్తనలో
అన్నమాచార్యులు (లేదా తాళ్లపాక కవులు) శివకేశవుల మధ్య ఎలాంటి భేదము లేదనే 'హరిహర అద్వైత' తత్వాన్ని అత్యంత
అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. ఓ హరిణాక్షీ (లేడి వంటి కన్నులు గలదానా)! లోకంలో హరి
(విష్ణువు), హరుడు (శివుడు) ఇద్దరూ ఒక్కటేనని, వారి రూపాలు, ఆభరణాలు వేరుగా
కనిపించినా అంతర్యామిగా ఉన్న పరమాత్మ ఒక్కడేనని నిరూపించే పరమ ప్రామాణికమైన
సంకీర్తన ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి - అనుపల్లవి ||
హరిణాక్షి వినవే ఇం
దధికు లెవ్వరు లేరు ||పల్లవి|| హరి ఇతడు, హరు
డతండు, - ఆకార మొక్క(టే) ||అనుపల్లవి||
తాత్పర్యము
ఓ లేడికన్నులదానా!
నా మాట విను, ఈ హరిహరులలో ఒకరి కంటే ఒకరు ఎక్కువని చెప్పడానికి
ఇక్కడ ఎవ్వరూ లేరు. ఇక్కడ కొలువై ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువు ఆయనే, అక్కడ వెలిసిన
పరమశివుడు ఆయనే; వీరిద్దరి బాహ్య ఆకారాలు వేరుగా తోచినా, వీరిద్దరి లోపలి
దైవిక తత్వము (ఆకారము) ఒక్కటే.
విశేషాలు
ఈ సంకీర్తనలో
పల్లవితో పాటు 'అనుపల్లవి' విభాగం కూడా
స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. లోకంలో సామాన్య జనులు చేసే శివ-కేశవ భేదాలనే అజ్ఞానాన్ని
తొలగించడానికి తాళ్లపాక కవులు ఈ పల్లవి ద్వారా హరిహర అభేదాన్ని చాటారు.
|| చరణం 1 ||
నెరి కురు లీతనికి
మరులు జడ లాతనికి ఉరగ పా న్పితనికి - (కరి) చర్మ మాతనికి మెరుగుకన్ను లీతనికి - (మరుగు) కన్ను లాతనికి (గ)రుడు డీతనికి -
ఘన వృషభ మాతనికి
తాత్పర్యము
ఈ హరికి
(విష్ణువుకు) అందమైన నల్లని కురులు (కేశాలు) ఉంటే, ఆ హరునికి
(శివునికి) మోహాన్ని కలిగించే జటాపటలాలు (జడలు) ఉన్నాయి. ఈ స్వామికి సర్పరాజైన
శేషుడు పానుపుగా ఉంటే, ఆ స్వామికి ఏనుగు చర్మము (గజచర్మము) వస్త్రముగా
ఉంది. ఈయనకు కాంతివంతమైన మెరిసే కన్నులు ఉంటే, ఆయనకు (నుదుటిపై)
దాగివున్న మూడో కన్ను ఉంది. ఈ హరికి గరుడుడు వాహనమైతే, ఆ హరునికి గొప్పదైన
నంది (వృషభము) వాహనము.
విశేషాలు
ఒకరి అలంకారాలు
వైభవంగా ఉంటే, మరొకరి అలంకారాలు వైరాగ్యంతో కూడి ఉన్నాయి. కానీ
ఇద్దరి వాహనాలు, ఆభరణాలు పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నట్లు అనిపించినా, ప్రకృతి సమతుల్యతకు, సృష్టి నిర్వహణకు
ఇద్దరూ సమాన శక్తులేనని ఈ చరణం వర్ణిస్తుంది.
|| చరణం 2 ||
జాతి గంధ మీతనికి
భూతి పూత యాతనికి (జా)తిమణు
లీతనికి, (వి- షమణు) లాతనికి శ్రీతరుణి
ఈతనికి - శ్రీ గౌరి యాతనికి భూధరము యీతనికి
పునుక యాతనికి
తాత్పర్యము
ఈ విష్ణుమూర్తికి
శరీరమంతటా శ్రేష్ఠమైన చందనపు (గంధము) పూత ఉంటే, ఆ శివునికి
ఒంటినిండా విభూతి పూత ఉంది. ఈయనకు విలువైన జాతిరత్నాలు ఆభరణాలైతే, ఆయనకు విషసర్పాల
మణులు ఆభరణాలు. ఈ హరికి భార్య లక్ష్మీదేవి (శ్రీతరుణి) కాగా, ఆ హరునికి భార్య
పార్వతీదేవి (శ్రీగౌరి). ఈ స్వామికి భూదేవి (భూధరము) భార్య అయితే, ఆ స్వామికి చేతిలో
కపాలము (పునుక) ఉంది.
విశేషాలు
భోగ స్వరూపుడైన
విష్ణువుకు, త్యాగ/వైరాగ్య స్వరూపుడైన శివునికి మధ్య ఉన్న
సామ్యాలను కవి ఇక్కడ ఎంతో లయబద్ధంగా అమర్చారు. మంగళప్రదమైన లక్ష్మీ, గౌరులు ఇద్దరూ
ఆదిశక్తి స్వరూపాలేనని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది.
|| చరణం 3 ||
కరి భయ హరు డితడు
కరిముఖుని గురు వతడు పురుషోత్తముం డితడు - puరహరుం
డతడు నరసింహ (మి)త (డ)ర్థ నారీశ్వరుం డతడు పరగ శ్రీ వెంకట - పతి యీతడే (య)తడు.
తాత్పర్యము
గజేంద్రుని మొసలి
భయం నుండి కాపాడిన (కరి భయ హరుడు) శ్రీహరి ఈయనే; ఏనుగు ముఖము గల
వినాయకునికి తండ్రి/గురువు అయిన పరమశివుడు ఆయనే. పురుషులలో ఉత్తముడైన
పురుషోత్తముడు ఈయనే; త్రిపురాలను సంహరించిన పురహరుడు ఆయనే. భయంకరమైన
నరసింహ అవతారము ఎత్తినది ఈయనే; తన శరీరంలో సగభాగాన్ని అమ్మవారికి ఇచ్చిన
అర్ధనారీశ్వరుడు ఆయనే. లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఆ శ్రీవేంకటపతి ఈయనే, ఆ పరమశివుడు కూడా
ఈయనే.
విశేషాలు
ముగింపు పాదంలో కవి
పరమ సత్యాన్ని ప్రకటించారు. తిరుమల కొండపై వెలిసిన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే ఇటు
విష్ణువుగా, అటు శివుడిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తున్నాడని చెబుతూ, హరిహరాద్వైత
క్షేత్ర వైభవాన్ని అన్నమయ్య ఈ ముద్ర ద్వారా అద్భుతంగా నిరూపించారు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన
విశేషాలు:
- తంజావూరు వ్రాతప్రతి విశిష్టత: ఈ సంకీర్తన తంజావూరులోని 'సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయం'
(TMSSM Library) నందు దేవనాగరి
లిపిలో లభించిన ఒక అరుదైన ప్రతి. ఇది ఆ నాగరి లిపి నుండి తెలుగులోకి చేయబడిన
అచ్చు లిప్యంతరీకరణము. సంకీర్తన కుడివైపున బ్రాకెట్లలో ఉన్న సంఖ్యలు నాగరి
లిపిలోని మూలపాఠాల సంకేతాలను సూచిస్తాయి.
- పల్లవి - అనుపల్లవి విభాగం: ఈ ప్రతిలో పల్లవి "హరిణాక్షి
వినవే" అని ఎంతో స్పష్టంగా ఉంది. అంతేకాకుండా, తంజావూరు వ్రాతప్రతుల కాలం నాటికి అప్పుడప్పుడే రూపుదిద్దుకుంటున్న 'పల్లవి-అనుపల్లవి' అనే సంగీత విభాగాలు ఇందులో స్పష్టంగా
కానరావడం ఒక చారిత్రక విశేషం.
పాఠాంతరాల
మేలికలయిక: 'తాళ్లపాక సంకీర్తనలు' అనే సాధారణ తెలుగు
ప్రతులలో కనిపించే శైథిల్యము (పాడైపోవడం), పదాల కలగలుపు వంటి
లోపాలు ఈ దేవనాగరి వ్రాతప్రతిలో లేవు. ఎంతో స్వచ్ఛంగా ఉంది. దాదాపు పదేళ్ల సుదీర్ఘ
అన్వేషణ, వ్యవధి తర్వాత ఈ పాటకు ఇంతటి మెరుగైన, స్పష్టమైన పాఠాంతర
ప్రతి లభించడం తాళ్లపాక సాహిత్య పరిశోధనలో ఒక మైలురాయి అని వ్యాఖ్యాత కొనియాడారు.
282
అవతారిక
ఈ సంకీర్తన
కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన తాళ్లపాక సాహిత్యపు శిథిల రూపానికి ఒక చారిత్రక సాక్ష్యం. ఈ
పాట యొక్క పల్లవి పూర్తిగా లోపించినప్పటికీ (లుప్తమైనప్పటికీ), మిగిలి ఉన్న కొన్ని
పదబంధాల ఆధారంగా ఇది శ్రీమహావిష్ణువు దేవదానవుల కొరకు జరిపిన క్షీరసాగర మథన
వైభవాన్ని, లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావాన్ని కీర్తించిన పరమ
పవిత్రమైన సంకీర్తన అని స్పష్టమవుతోంది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
(పల్లవి లుప్తము)
తాత్పర్యము
ఈ సంకీర్తనకు
సంబంధించిన పల్లవి భాగము కాల గమనంలో పూర్తిగా నశించిపోవడం వల్ల దీని ప్రాథమిక చరణ
నడక లేదా పల్లవి పాఠం లభ్యం కాలేదు.
విశేషాలు
పల్లవి అనేది ఒక
సంకీర్తనకు జీవం వంటిది. అది లోపించినప్పటికీ, తాళ్లపాక రాగిరేకుల
వ్రాతప్రతులలో దీనిని 'రెండవ సంకీర్తన'గా, 'ముఖారి' రాగంలో గుర్తించి
భద్రపరచడం జరిగింది.
|| చరణావశేషములు (శిథిల పాఠం) ||
...కొండవేసి, జలధి ద్రచ్చి, చక్కని
రమణినిట్టె, సరిటెట్టెజుమీ...
తాత్పర్యము
ఈ సంకీర్తన యొక్క
రెండవ చరణంలో అంతంత మాత్రంగా (అందదుకులుగా) లభించిన పదాల భావం: దేవదానవులు అమృతం
కోసం మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా
(కొండవేసి), క్షీరసముద్రాన్ని
చిలికారు (జలధి
ద్రచ్చి). ఆ సమయంలో ఆ సముద్రం నుండి జగన్మాత అయిన
లక్ష్మీదేవి అనే అందాల సుందరి
(చక్కని రమణిని ఇట్టె) ఆవిర్భవించింది...
విశేషాలు
లభించిన 'కొండవేసి', 'జలధి
ద్రచ్చి', 'చక్కని రమణి' అనే పదబంధాలు సాగర
మథన వృత్తాంతాన్ని స్పష్టంగా నిరూపిస్తున్నాయి. కూర్మ అవతారంలో కొండను వీపున మోసి, లక్ష్మీదేవిని
పెండ్లాడిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని లీలా వైభవాన్ని ఈ చరణం స్తుతించి ఉంటుందని మనం
ఊహించవచ్చు.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన
విశేషాలు:
- సముద్రమథన కథాసందర్భం: ఈ కీర్తన రెండవ చరణంలో అక్కడక్కడా లభిస్తున్న
'కొండవేసి', 'జలధి ద్రచ్చి', 'చక్కని రమణినిట్టె',
'సరిటెట్టెజుమీ' వంటి పదబంధాల శిథిలాలను బట్టి ఇది ఖచ్చితంగా క్షీరసాగర మథన గాథకు
సంబంధించిన పాట అని నిర్ధారించవచ్చు.
- భవిష్యత్తు పరిశోధనలకై అన్వేషణ: 'ముఖారి' రాగంలో సరిగ్గా ఇటువంటి పదబంధాలు, ఇదే కథా సందర్భం ఉన్న మరేదైనా పూర్తి గేయ రచన ఇతర తాళపత్రాలలో గానీ, ప్రతులలో గానీ ఉందేమో భవిష్యత్తులో అన్వేషించవలసి ఉంది.
- గుర్తింపు యొక్క ప్రాధాన్యత: పూర్తిగా పాడైపోయినవి (దురుద్ధరములైనవి) కదా
అని ఇటువంటి శిథిలమైన పాటలను, వాటి సంఖ్యలను విస్మరించి
వదిలిపెట్టకూడదు. వాటిని స్మరిస్తూ, ఇలా గ్రంథాలలో
గుర్తించి నమోదు చేయడం వల్ల భావి పరిశోధకులకు ఎంతో మేలు జరుగుతుందని
వ్యాఖ్యాత తన చారిత్రక బాధ్యతను చాటిచెప్పారు.
283
అవతారిక
ఈ సంకీర్తన
తాళ్లపాక కవుల వాగ్మయంలో సంపూర్ణంగా లభించకుండా, కాల గమనంలో
శిథిలమైపోయిన కీర్తనల కోవకు చెందినది. పాట మొత్తం లోపించినప్పటికీ, చిట్టచివర మిగిలిన
ఒకే ఒక్క చిన్న పదబంధం ద్వారా ఇది భగవంతునికి, భక్తునికి మధ్య
ఉన్న ఆత్మీయమైన లీలా విలాసాలను లేదా శరణాగతి తత్వాన్ని తెలిపే విశిష్ట రచన అని
అర్థమవుతోంది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి - చరణములు ||
(సంకీర్తన భాగము పూర్తిగా లుప్తము)
తాత్పర్యము
ఈ సంకీర్తనకు
సంబంధించిన పల్లవి, అనుపల్లవి మరియు మొదటి రెండు చరణాల పాఠం
వ్రాతప్రతులలో ఎక్కడా లభించలేదు. అవి పూర్తిగా నశించిపోయాయి.
విశేషాలు
తాళ్లపాక
రాగిరేకులను, వ్రాతప్రతులను పరిష్కరించే సమయంలో కొన్ని కీర్తనలు
పూర్తిగా పాడైపోయి లభించాయి. అయినా సరే, సాహిత్య చరిత్ర
కోసం దీనిని '189వ సంకీర్తన'గా పండితులు నమోదు
చేశారు.
|| తృతీయ చరణాంతము (మిగిలిన ఏకైక భాగం) ||
"...అమ్ముకుందువేమో"
తాత్పర్యము
ఈ సంకీర్తన యొక్క
మూడవ చరణం ముగింపులో (తృతీయ చరణాంతమున) మిగిలి ఉన్న ఏకైక వాక్యం: "...అమ్ముకుందువేమో" (నన్ను ఎవరికైనా
అమ్ముకుంటావో ఏమో లేదా నీకే అమ్ముడుపోయేలా చేసుకుంటావో ఏమో).
విశేషాలు
ఈ ఒక్క ముగింపు
పదాన్ని బట్టి అన్నమయ్య భక్తి చాతుర్యాన్ని ఊహించవచ్చు. "స్వామీ! నేను నీ
వాడను, నాపై నీకు సర్వాధికారాలు ఉన్నాయి, నన్ను నువ్వు
రక్షిస్తావో లేదా అమ్ముకుంటావో నీ యిష్టం" అనే సంపూర్ణ ఆత్మనివేదన లేదా మధుర
భక్తికి సంబంధించిన నిందాస్తుతి భావం ఈ పదంలో దాగి ఉంది.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ పరిశోధకులు శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్యాన
విశేషాలు:
- సంకీర్తన స్థితి: వ్రాతప్రతి పుట 182 లో లభించిన ఈ 189వ సంకీర్తన దాదాపుగా పూర్తిగా
లుప్తమైపోయింది (నశించిపోయింది). దీనికి సంబంధించిన రాగము మరియు తాళము
వివరాలు కూడా లభించలేదు.
- ఏకైక ఆధార పాఠం: ఈ సుదీర్ఘ కీర్తనలో కేవలం మూడవ చరణం చివరన
ఉన్న ఒకే ఒక్క చిన్న ముక్క "...అమ్ముకుందువేమో" అని మాత్రమే మిగిలి
ఉందని, భవిష్యత్తు తాళ్లపాక సాహిత్య అన్వేషణకు ఈ
చిన్న ఆధారమే ఎంతో విలువైనదని వ్యాఖ్యాత చారిత్రక స్పష్టతతో నమోదు చేశారు.
అవతారిక
ఈ అపూర్వ సంస్కృత
సంకీర్తనలో తాళ్లపాక కవులు శ్రీకృష్ణుని రాసలీలా వైభవాన్ని, వేణుగాన
మాధుర్యాన్ని పరమ పవిత్రంగా వర్ణించారు. బృందావనంలో గోపికల మధ్య కొలువై, తన మురళీ నాదంతో
సమస్త సృష్టిని పరవశింపజేసిన దేవకీనందనుని దివ్యలీలలను కీర్తించే అత్యంత
ప్రాముఖ్యత కలిగిన చారిత్రక సంకీర్తన ఇది.
సంకీర్తన - సమగ్ర
వ్యాఖ్య
|| పల్లవి ||
అంగనామంగనామంతరే
మాధవో మాధవం మాధవం చాంతరేణాంగనా ఇతమాకల్పితే మండలే
మధ్యగస్సజ్ఞ గౌ వేణునా దేవకీ నందనః॥
తాత్పర్యము
ఒక గోపికకు
(అంగనకు) మరో గోపికకు మధ్యలో ఒక మాధవుడు (కృష్ణుడు), అలాగే ఒక
కృష్ణునికి మరో కృష్ణునికి మధ్యలో ఒక గోపిక... ఈ విధంగా ఏర్పడిన అద్భుతమైన రాసమండల
నృత్య వలయం (మండలే) మధ్యలో నిలబడి, ఆ దేవకీనందనుడు తన చేతిలోని మురళిని పట్టి మధురంగా
వేణుగానం చేశాడు.
విశేషాలు
శ్రీకృష్ణుని శరత్
పూర్ణిమ రాసలీలా వైభవాన్ని ఈ శ్లోకరూప పల్లవి అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తోంది. ఎంతమంది
గోపికలు ఉంటే అంతమంది కృష్ణులుగా మారి,
ప్రతి గోపికకూ తనే తోడుగా ఉన్నాననే భావన
కలిగించిన పరమాత్మ లీలకు ఇది అద్దం పడుతోంది.
|| చరణం 1 ||
కేకికేకాధృతానేకపంకేరుహాలోనహంసావళీ
హృద్యతానృత్యతా। కంసవంశాటవీదాహదావానలస్సంజగౌ వేణునాదేవకీనందనః||
తాత్పర్యము
నెమళ్ల (కేకి)
కేకారవాల చేత ఆకర్షించబడినట్టియు, పద్మాలతో (పంకేరుహ) కూడిన సరస్సులలో హంసల సమూహం
(హంసావళీ) మనోహరంగా నృత్యం చేస్తున్నట్టియు ఆ బృందావనంలో... కంస వంశమనే దట్టమైన
అడవిని బూడిద చేయడానికి పుట్టిన కార్చిచ్చు (దావానలము) అయిన ఆ దేవకీనందనుడు తన
వేణువును ఊదాడు.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో ఒకవైపు
ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని (నెమళ్లు, హంసల నృత్యాలను) వర్ణిస్తూనే, మరోవైపు
దుష్టశిక్షణ కోసం వచ్చిన కృష్ణుని వీరత్వాన్ని 'కంసవంశాటవీదాహదావానలః' అనే గంభీరమైన
సమాసంతో కవి అద్భుతంగా సమన్వయపరిచారు.
|| చరణం 2 ||
క్వాపివీణాభిరారావిణాకంపితః
క్వాపివీణాభిరాకింకిణీనృద్వతః॥ క్వాపివీణాభిరామాకరంగాయతః
సంజగౌ వేణునాదేవకీనందనః||
తాత్పర్యము
ఒకచోట వీణల యొక్క
మధుర నాదాలకు అనుగుణంగా తల ఊపుతూ పరవశిస్తున్నవాడు, ఇంకొకచోట అందెల
(కింకిణీ) సవ్వడులతో నృత్యం చేస్తున్న గోపికల మధ్య విహరిస్తున్నవాడు, వేరొకచోట వీణా
నాదానికి అనుగుణంగా మనోహరంగా గానం చేస్తున్నవాడు అయిన ఆ దేవకీనందనుడు బృందావనమంతటా
తన వేణుగానాన్ని వినిపించాడు.
విశేషాలు
గోపికల సంగీత, నృత్య కళలను
ఆస్వాదిస్తూ, తన వేణునాదంతో వారికి అద్భుతమైన ఆనందాన్ని
పంచుతున్న కృష్ణుని లీలా విలాసం ఈ చరణంలో కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించబడింది.
వ్యాఖ్యాత విశేషాలు
(సంక్షిప్తం)
ప్రముఖ చారిత్రక
పరిశోధకులు శ్రీ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి సాహిత్య
చారిత్రక పరిశోధనా విశేషాలు:
- మహా పరిశోధన - కృష్ణాష్టక మూలం: లోకంలో ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందిన 'శ్రీ
కృష్ణాష్టకము' (అంగనామంగనామంతరే మాధవో...) అనే అద్భుత రచన నిజానికి 15వ శతాబ్దానికి చెందిన 'తాళ్లపాక సంకీర్తనల' లోనిదే. ఇదివరకు చాలామంది పరిశోధకులు (ఎస్.కె. డే, మల్లాంపల్లి శరభేశ్వరశర్మ వంటి వారు) భావించినట్లుగా, దీని అసలు మూలం లీలాశుక బిల్వమంగళకృత 'కృష్ణకర్ణామృతం' కాదు.
- సాహిత్య చారిత్రక సమస్యకు సమాధానం: శ్రీ శేషాచార్యుల గారి 'తాళ్లపాక సంకీర్తనల' వ్రాతప్రతి ప్రూఫులను
పరిశీలిస్తుండగా ఈ సత్యం అనుకోకుండా లభించింది. వరాళి (114), నారాయణగౌళ (116) పాటల మధ్య
రాగనామ రహితంగా ఉన్న తాళ్లపాకవారి 115వ పాట ఇది.
- కృష్ణకర్ణామృతంలో చేరిక: పరిశోధకుడు ఎస్.కె. డే (1938) అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ అష్టకము కృష్ణకర్ణామృతం ప్రతులలో 15వ శతాబ్ది
తర్వాతే చేరింది. కృష్ణాతీరవాసియైన పాప
యెల్లయసూరి కారణంగానే ఈ తాళ్లపాక వారి
శ్రీకృష్ణాష్టకం (కృష్ణకర్ణామృతం రెండవ శతకంలో 35-42 శ్లోకాలుగా) ఆ కావ్యంలో చోటుచేసుకుంది.
- ఇంటి వ్రాతప్రతిలో గుర్తింపు: ఇంతటి గొప్ప అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందిన
కృష్ణాష్టకం, 15వ శతాబ్దపు తాళ్లపాక వారి ఇంటి
వ్రాతప్రతిలో మూడు చరణాల సంకీర్తన రూపంలో లభించడం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలోనే
ఒక అపూర్వమైన, అత్యంత విశేషమైన ఆవిష్కరణ అని
వ్యాఖ్యాత సంతోషాన్ని పంచుకున్నారు. (సహకరించిన మిత్రులు ప్రొఫెసర్ తంగిరాల
సుబ్బారావు, గొట్టిముక్కల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, డా. ఏల్చూరి మురళీధరరావు గార్లకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు).
No comments:
Post a Comment