శ్రీరంగపతి ముద్దు

 తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ సంకీర్తన శ్రీరంగనాథుని కళ్యాణ వైభవాన్ని, ఆయన దివ్య సౌందర్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు వివరిస్తుంది. ఈ కీర్తనలోని ప్రతి చరణానికి తాత్పర్యం మరియు మధురభక్తి విశేషాలు :

పల్లవి

శ్రీరంగపతి ముద్దు - తీరంగ దమి తేరె

సారంగలోచనలు - చేరంగ రారె

 * తాత్పర్యం: శ్రీరంగనాథుని (శ్రీరంగపతి) మోములోని ముద్దులొలికే సౌందర్యం చూస్తుంటే కోరికలు తీరిపోతున్నాయి. ఓ లేడికన్నుల వంటి కన్నులు గల సుందరీమణులారా! ఆ స్వామిని సేవించడానికి అందరూ త్వరగా రండి.

 * మధురభక్తి విశేషం: ఇక్కడ "సారంగలోచనలు" అంటే కేవలం స్త్రీలని మాత్రమే కాదు, భగవంతునిపై మోహంతో వేచి చూసే భక్తులని అర్థం. పరమాత్మను పెనిమిటిగా, తమను తాము ప్రియురాళ్లుగా భావించే 'నాయికా-నాయక' భావం (మధురభక్తి) ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

మొదటి చరణం

కలికికావేరి తరగల - దేలి కంకణపు

చెలువ ముత్తియపు - సేసలుచల్లగా

బలువైన భోగీంద్రు - పడగగొడుగులనీడ

కలశాంబునిధి కన్య - కను పెండ్లియాడె

 * తాత్పర్యం: అందమైన కావేరీ నది అలలపై తేలుతూ, ఆ తరగలే చేతి కంకణాల వలె మెరుస్తుండగా... ముత్యాల వంటి నీటి బిందువులే అక్షింతలుగా (సేసలు) కురుస్తుండగా... ఆదిశేషుని వెడల్పైన పడగలే గొడుగు నీడగా నిలువగా... క్షీరసముద్ర రాజపుత్రి అయిన లక్ష్మీదేవి శ్రీరంగనాథుని పెళ్లాడింది.

 * మధురభక్తి విశేషం: ప్రకృతి అంతా భగవంతుని కళ్యాణానికి సహకరిస్తోందని వర్ణించడం విశేషం. ఆదిశేషుడు 'దాస్య భక్తి'కి చిహ్నం. స్వామికి పడగతో నీడ పట్టడం ద్వారా సేవకా ధర్మాన్ని, లక్ష్మీదేవి పరిణయం ద్వారా జీవాత్మ-పరమాత్మల కలయికను అన్నమయ్య సూచించారు.

రెండవ చరణం

తమితోడ సదరంపు - తామెర పై నుండు

రమణి చూపులతొ నా - రతులియ్యగా

మమత కెమ్మోవి బు - వ్వములారగింపుచును

కమలనెచ్చెలిని భూ - కాంతఁ బెండ్లాడె

 * తాత్పర్యం: పద్మంపై కొలువై ఉన్న లక్ష్మీదేవి తన ప్రేమ నిండిన చూపులతో స్వామికి ఆనందాన్ని ఇస్తోంది. స్వామి ఆమెపై ఉన్న మమకారంతో ఆమె పెదవి అనే అమృతాన్ని (బువ్వము/ఆహారం) ఆరగిస్తూ, లక్ష్మీదేవితో పాటు భూదేవిని కూడా వివాహం చేసుకున్నాడు.

 * మధురభక్తి విశేషం: భగవంతుడు ఒక్క శ్రీదేవికే కాదు, భూదేవికి (అంటే ఈ సమస్త భూమికి, ప్రాణికోటికి) కూడా అధిపతి అని చెప్పడం ఇందులోని అంతరార్థం. స్వామి భక్తుల ప్రేమకు లోబడిపోతాడు అనడానికి "మమత కెమ్మోవి బువ్వము" అనేది ఒక చక్కని ప్రతీక.

మూడవ చరణం

కెలన గనవచ్చు పొ - క్కిలి తమ్మిచౌమొగము

నలువెంటబలు శోభ - నలుపాడగా

చెలగి యలమేల్మంగ - శ్రీవేంకటేశుండు

నెలత సయిదోడుగా - (నిలిపి) పెండ్లాడె

 * తాత్పర్యం: స్వామి నాభి కమలంలో ఉన్న బ్రహ్మదేవుడు నాలుగు ముఖాలతో మంగళ గీతాలు పాడుతుండగా... శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు అలమేల్మంగమ్మను పెళ్లాడాడు. ఈ రంగనాథుడే వేంకటేశ్వరుడని, ఆయన తన దేవేరితో కలిసి భక్తులను అనుగ్రహిస్తున్నాడని భావం.

 * మధురభక్తి విశేషం: అన్నమయ్య ఈ చరణంలో శ్రీరంగనాథుని, శ్రీవేంకటేశ్వరుని అభేదంగా (ఒక్కటే అని) చిత్రించారు. భగవంతుని కళ్యాణం నిత్యం జరుగుతూనే ఉంటుంది. ఆ శోభను దర్శించడం వల్ల భక్తులకు మోక్షం లభిస్తుందని, అలమేల్మంగమ్మ తోడుగా ఉన్న వేంకటపతియే సర్వస్వమని కీర్తించారు.