నెలతయుపరతి సలుప

 

నెలతయుపరతి సలుప

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -171

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 20-02 -2026

అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరునితో కూడి జరిపే రతి క్రీడను, ఆమె శృంగార చేష్టలను అన్నమయ్య ఒక అపురూపమైన నృత్య ప్రదర్శనతో పోలుస్తూ ఇందులో అద్భుతంగా వర్ణించారు.

నాయికానాయకుల కలయికను ఒక గమకయుక్తమైన నాట్యంగా భావిస్తూ, భక్తిని శృంగార రసంలో ముంచి అందించారు.

---

పల్లవి:

నెలతయుపరతి సలుప - నిబ్బరమున

గులుకు గుబ్బల పడతి - గుబ్బతిల్లంగా ॥

తాత్పర్యము:

ఆ పడతి (అలమేలుమంగ) మనసు నిండుగా ఉత్సాహంతో పరమాత్మునితో రతి క్రీడలో పాల్గొంటోంది. ఆ సమయంలో ఆమె వక్షోజాలు ఉప్పొంగుతూ, ఆమెలోని పారవశ్యాన్ని ప్రకటిస్తున్నాయి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ 'నిబ్బరము' అంటే ధైర్యము లేదా నిండుదనము అని అర్థం. భగవంతునితో కూటమిలో భయం లేకుండా, సంపూర్ణ ఆత్మనివేదనతో ఆమె పాల్గొంటోందని కవి భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ (నెలత) పరమాత్మతో కలిసే క్రమంలో పొందే ఆనందానుభూతిని 'రతి'గా వర్ణించారు. భక్తుడు దైవంతో మమేకమైనప్పుడు కలిగే ఉద్వేగాన్ని ఇక్కడ శృంగార పరిభాషలో చెప్పారు.

---

చరణం 1:

కపురగంధపు జెమట - కరగి దిగ జారంగ

తపనతో ముంగురులు - తడసి యల్లాడ

కపటమున విభునిపై - కౌగిలింతలు సేయ

డపుడె గతులకు పాత్ర - యాడినట్లుండె ॥

తాత్పర్యము:

శరీరానికి పూసుకున్న కర్పూర గంధం చెమటతో కరిగి కారుతోంది. ఆ వేడికి ముంగురులు తడిసి గాలికి ఆడుతున్నాయి. ఆమె తన నాథునిపై నెపము పెట్టి కౌగిలించుకుంటుంటే, అది అచ్చం ఒక నాట్యగత్తె తాళగతులకు అనుగుణంగా అభినయించినట్లుగా ఉంది.

విశేషాలు:

చెమట బిందువులను, కదిలే ముంగురులను అన్నమయ్య నాట్యంలోని 'అభినయం'తో పోల్చారు. 'పాత్ర ఆడినట్లు' అనడంలో ఆమె చేష్టలు కళాత్మకంగా ఉన్నాయని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

దైవ చింతనలో భక్తుడు తన్మయత్వం చెందినప్పుడు కలిగే శారీరక వికారాలు (చెమట పట్టడం, గగుర్పాటు) ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి. భగవంతుని చేరుకోవాలనే తపన (తాపం) భక్తుడిని ఎలా ఓలలాడిస్తుందో ఇది సూచిస్తుంది.

---

చరణం 2:

గట్టిగుబ్బలు పట్టి - కడలు కదలాడంగ

పెట్టుకొను ముత్యాల - పేరులూగాడ

చిట్టకపు గాంతలును - చేరి నర్తింపగా

మట్టుగా అపరంజి - మడచినట్లుండె ॥

తాత్పర్యము:

ఆమె కదలికల వల్ల హృదయంపై ఉన్న ముత్యాల హారాలు అటూ ఇటూ ఊగుతున్నాయి. చెలికత్తెలు చుట్టూ చేరి నృత్యం చేస్తుంటే, ఆ దృశ్యం అచ్చం మేలిమి బంగారాన్ని మడతపెట్టినట్లుగా ఎంతో కాంతివంతంగా, పొందికగా కనిపిస్తోంది.

విశేషాలు:

అలమేలుమంగమ్మ దేహ ఛాయను 'అపరంజి' (బంగారం) తో పోల్చడం అన్నమయ్య శైలి. ముత్యాల హారాల కదలికలు నాట్యంలోని లయను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

ముత్యాల హారాలు భక్తుడి సుగుణాలకు ప్రతీకలు. భగవంతుని సన్నిధిలో భక్తుడి ఆత్మీయ అనుబంధం ఒక సువర్ణమయమైన అనుభవంలాగా, ఎంతో విలువైనదిగా ఉంటుందని దీని అంతరార్థం.

---

చరణం 3:

కొండుక సింగపునడుము - గునిసి గునిసాడంగ

మెండుకొని గళరవము - మెరయగాను

వుండర శ్రీవేంకటప్ప - డొగి జవులగూడితే

పండు జిగురున పక్షి - పడ్డయట్లుండె ॥

తాత్పర్యము:

ఆమె సింహం వంటి సన్నని నడుము వయ్యారంగా కదులుతోంది. ఆమె గొంతులో నుండి వచ్చే మధుర ధ్వనులు వినిపిస్తున్నాయి. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆమెతో కూడినప్పుడు, ఆ దృశ్యం చిగురుటాకులపై ఒక పక్షి వాలినట్లుగా ఎంతో మెత్తగా, సుకుమారంగా ఉంది.

విశేషాలు:

చివరి చరణంలో అన్నమయ్య తన ముద్రను (వేంకటప్ప) వాడుతూ, స్వామివారి సాన్నిహిత్యాన్ని 'పండు జిగురున పక్షి పడ్డట్లు' అనే అందమైన సామెతతో ముగించారు. ఇది అత్యంత కోమలమైన శృంగార స్థితి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

పక్షి (జీవాత్మ) చిగురుటాకు వంటి పరమాత్మ పాదాల చెంత చేరి సేదతీరడం ఇక్కడి పరమార్థం. భగవంతుని కరుణలో భక్తుడు పొందే పరమ శాంతిని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.