నేరుపు కలుగు వేళ

నేరుపు కలుగు వేళ 

అవతారిక

మనుషులు సుఖసంతోషాలతో ఉన్నప్పుడు భగవంతుడిని మరిచిపోయి, కష్టాలు ఎదురైనప్పుడు మాత్రమే ఆయనను స్మరిస్తారనే లోకరీతిని అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో ఎత్తిచూపారు. గజేంద్రుడు, ద్రౌపది, విభీషణుడు వంటి భక్తుల ఉదాహరణల ద్వారా ఆపదలో అభయమిచ్చే శ్రీవేంకటేశ్వరుని కరుణాగుణాన్ని ఆయన కొనియాడారు.

---

సంకీర్తన - వ్యాఖ్య

పల్లవి:

నేరుపు కలుగు వేళ - (నేము నే మనేము)

నేరమి నుండిన వేళ - (నీవె దిక్కనేము)

తాత్పర్యము

మాకు అన్ని శక్తులు, తెలివితేటలు ఉన్నప్పుడు 'నేను, నాది' అనే అహంకారంతో ఉంటాము. కానీ, ఆ తెలివితేటలు పని చేయక, అశక్తులమై ఆపదలో ఉన్నప్పుడు మాత్రం "స్వామీ! నీవే మాకు దిక్కు" అని నిన్ను శరణు వేడుకుంటాము.

విశేషాలు

మానవ సహజమైన అహంకారాన్ని, కష్టం వచ్చినప్పుడు కలిగే వైరాగ్యాన్ని అన్నమయ్య చాలా చక్కగా ఇక్కడ విశ్లేషించారు.

---

చరణం 1:

(కరిణుల)తో పదివేల - గజములు కొలువగా

కరి నీకు యెపుడైన - మొరలు వెట్టెనా?

అఱిముఱి మకరిచే - ఆపద వచ్చిన వేళ

హరి! హరి! కావుమని - అపుడు దలచెను గాక

తాత్పర్యము

గజేంద్రుడు పదివేల ఏనుగుల మధ్య రాచమర్యాదలతో విహరిస్తున్నంత కాలం నిన్ను తలచుకోలేదు, నీకు మొరపెట్టుకోలేదు. కానీ, ఎప్పుడైతే మొసలి పట్టుకు చిక్కి ప్రాణాపాయ స్థితిలో పడ్డాడో, అప్పుడు మాత్రమే "హరి! హరి! కాపాడు" అంటూ నిన్ను స్మరించాడు.

విశేషాలు

భాగవతంలోని గజేంద్ర మోక్షం ఘట్టాన్ని ఇక్కడ ఉదాహరణగా తీసుకున్నారు. సంపదలు ఉన్నప్పుడు భగవంతుడు గుర్తుకు రాడని దీని భావం.

---

చరణం 2:

(ఘనులు పాండవులతో) - కలసి యుండెడి నాడు

వెనుక ద్రౌపది తాను - (వేడెనా) మిమ్ము

(చెనటియై) కురురాజు - చీరె లొలిచేనాడు

వనజాక్ష!యని యపుడు - వగచి తలచెను గాక

తాత్పర్యము

గొప్పవారైన పాండవులతో కలిసి వైభవంగా ఉన్న రోజుల్లో ద్రౌపది నిన్ను ప్రార్థించలేదు. కానీ దుర్మార్గుడైన దుశ్శాసనుడు కురుసభలో ఆమె వస్త్రాలను అపహరిస్తున్నప్పుడు, దిక్కుతోచక "వనజాక్షా!" అని నిన్ను ఆర్తితో వేడుకుంది.

విశేషాలు

మహాభారతంలోని ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణ వృత్తాంతం ద్వారా, అసాధ్యమైన ఆపదల్లో భగవంతుడే ఏకైక రక్షకుడని వివరించారు.

---

చరణం 3:

మును విభీషణు డన్న - చనవు గలిగిన నాడు

మనసున (నొకసారి - మరి తలచెనా మిమ్ము)

తన యన్న కోపమున - తలదన్నితే నాడు

నెనరు తోడుత దలచి - నిను గొలిచె గాక

తాత్పర్యము

గతంలో తన అన్న రావణాసురుని వద్ద ఆదరణ పొందుతున్న సమయంలో విభీషణుడు నిన్ను తలవలేదు. ఎప్పుడైతే రావణుడు కోపంతో అతడిని అవమానించి తరిమివేశాడో, అప్పుడు మాత్రమే నిన్ను ఎంతో భక్తితో ఆశ్రయించాడు.

విశేషాలు

రామాయణంలోని విభీషణ శరణాగతిని ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. భౌతిక బంధాలు తెగిపోయినప్పుడే భగవంతునిపై నిజమైన భక్తి కలుగుతుందని దీని అర్థం.

---

చరణం 4:

చుట్టమైన బంధువైన - స్రుక్కిన వేళల గాక

వట్టి మాటల నాడు - వారు మాకేల?

అట్టి శ్రీవేంకటేశుడు - ఆపద్భాంధవుడు గాన

గట్టిగ తా నభయ మిచ్చి - కరుణించె గాక

తాత్పర్యము

కష్టకాలంలో ఆదుకోని చుట్టాలు, బంధువులు ఉండి ప్రయోజనం లేదు. కేవలం మాటలు చెప్పేవారు మనకు అవసరం లేదు. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు నిజమైన ఆపద్భాంధవుడు కాబట్టి, ఆయన మాత్రమే మనకు అభయమిచ్చి కరుణిస్తాడు.

విశేషాలు

ఈ కీర్తనలో ఇదొక ప్రత్యేకమైన నాలుగవ చరణం (ఆభోగము). ఇందులో స్వామి వారి ముద్ర (శ్రీవేంకటేశ) కనిపిస్తుంది. లోకరీతి కంటే దైవకృప గొప్పదని అన్నమయ్య ముక్తాయింపు ఇచ్చారు.

---

విద్వాన్ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్యాన సారాంశం

ఈ కీర్తన తాళ్లపాక కవుల అముద్రిత సంకీర్తనలలో ఒకటి. ఇందులో పురాణ గాథలైన భాగవత, భారత, రామాయణ ఇతివృత్తాలు ఉండటం విశేషం. 1500 కాలం నాటి "తిరుమల సంకీర్తన శిలాలేఖము"లో వలె, ఇందులో కూడా 'చరణాన్ని' 'పదము' అని పిలవడం గమనార్హం. ఇది రాగతాళబద్ధమైన విశిష్ట రచన అని ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నారు.