నీలశైలము వంటి

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -165
ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 14-02 -2026
నీలశైలము వంటి - నెమ్మేని కాంతులకు
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ కీర్తన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ఉయ్యాల సేవను కళ్లకు కట్టినట్లు వివరిస్తుంది. భక్తులు, దేవతా మూర్తులు కలిసి స్వామిని ఉయ్యాలలూపుతుంటే కలిగే సౌందర్యాన్ని, పరమాత్మ తత్వాన్ని అన్నమయ్య ఇందులో మధురంగా వర్ణించారు.

---

నీలశైలము వంటి - నెమ్మేని కాంతులకు
పల్లవి:
నీలశైలము వంటి - నెమ్మేని కాంతులకు
నిజమైన (నెల)వాయె - నుయ్యాలా ॥

• తాత్పర్యము: నీలమేఘ ఛాయతో కూడిన నీలగిరి పర్వతం లాంటి శ్రీవేంకటేశ్వరుని కోమలమైన శరీర కాంతులకు ఈ ఉయ్యాల ఒక చక్కని నివాస స్థానము (నిలయము) వలె భాసిస్తోంది.

• విశేషాలు: స్వామివారి దేహాన్ని 'నీలశైలం'తో పోల్చడం వల్ల ఆయన గంభీరత, అపారమైన కాంతి వ్యక్తమవుతున్నాయి.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: పరమాత్మ హృదయం అనే ఉయ్యాలలో ఊగుతున్నాడని, భక్తుడి మనసే ఆ స్వామికి నిలయమని ఇక్కడ భావం.

---

మొదటి చరణం:
పాలిండ్లు కదలగా - పయ్యదలు జారగా - భామినులు వడి నూతు రుయ్యాలా
ఓలి బ్రహ్మాండమ్ము - లొరుగునో యను (భీతి) - నొయ్య నొయ్యన నూతు రుయ్యాలా ॥నీల॥

• తాత్పర్యము: సుందరీమణులు తమ వక్షోజాలు కదులుతుండగా, పైటలు జారుతున్నా లెక్కచేయక వేగంగా ఉయ్యాల ఊపుతున్నారు. అయితే, ఆ వేగానికి ఎక్కడ బ్రహ్మాండాలన్నీ తలకిందులై పడిపోతాయో అన్న భయంతో మళ్లీ మెల్లమెల్లగా స్వామిని ఉయ్యాలలూపుతున్నారు.

• విశేషాలు: శృంగార రసాన్ని కురిపిస్తూనే, స్వామి సర్వ బ్రహ్మాండాలకు ఆధారభూతుడనే సత్యాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తి పారవశ్యంలో భక్తులు పరవశించి వేగంగా కదులుతారు, కానీ స్వామి పట్ల గల అపారమైన గౌరవం, భయం వల్ల వినమ్రతతో (మెల్లగా) సేవ చేస్తారని దీని అర్థం.

---

రెండవ చరణం:
కమలకును భూసతికి కదలు కదలున (డాసి) - కౌగిలింపగజేసె నుయ్యాలా
అమరాంగనలు (చూపు) - హావభావములెల్ల - నమరంగ జేసె నీ యుయ్యాలా ॥నీల॥

• తాత్పర్యము: ఈ ఉయ్యాల ఊగుతుంటే కదులుతున్న వేగానికి స్వామి అటు ఇటు వంగుతూ, అటువైపున్న శ్రీదేవిని, ఇటువైపున్న భూదేవిని దగ్గరకు చేరి కౌగిలించుకునేలా చేస్తోంది. అక్కడే ఉన్న దేవతా స్త్రీల హావభావాలన్నీ ఈ ఉయ్యాల వేడుకలో చక్కగా అమరాయి.

• విశేషాలు: ఉయ్యాల ఊపును స్వామి తన దేవేరులతో జరిపే ప్రణయ క్రీడగా అన్నమయ్య చిత్రించారు.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ (భక్తుడు), ప్రకృతి మధ్య పరమాత్మ నిరంతరం అనుసంధానమై ఉంటాడని, ఆ కలయికే ఆనందమని దీని అంతరార్థం.

---

మూడవ చరణం:
కమలాసనాదులకు - కన్నుల పండువై - కడు వేడుకాయ నీ యుయ్యాలా
కమనీయ మూర్తి వేం - కటశైలపతి నీకు - గడు (చేరువాయె నీ) యుయ్యాలా ॥నీల॥

• తాత్పర్యము: బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకు ఈ ఉయ్యాల సేవ కన్నుల పండువగా, ఎంతో వేడుకగా ఉంది. ఓ సుందర రూపం కలిగిన వేంకటగిరి స్వామి! ఈ ఉయ్యాల నీకు ఎంతో చేరువైనది (నీ మనసుకి నచ్చినది).

• విశేషాలు: లోకకర్త అయిన బ్రహ్మ కూడా స్వామి ఉయ్యాల సేవను చూసి మురిసిపోతున్నాడని చెప్పడం ద్వారా ఈ సేవ విశిష్టత తెలుస్తోంది.

• మధుర భక్తి అంతరార్థం: సాధనలో ఉన్న భక్తుడికి దైవం అతి దగ్గరగా (చేరువగా) అనుభూతి చెందే స్థితిని ఈ ఉయ్యాల సూచిస్తుంది.

---

ఈ కీర్తనపై    శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు గారి వ్యాఖ్య (సంక్షిప్తంగా):
తాళ్లపాక కవులు స్వామిని నిద్రపుచ్చడానికి, లాలించడానికి ఎన్నో కీర్తనలు రచించారు. అయితే, సాధారణంగా లభించే రేకుల్లో కాకుండా, అముద్రితంగా ఉన్న ఈ "ఉయ్యాల పదం" ఎంతో సొగసైనదని శ్రీ గంధం బసవ శంకరరావు పేర్కొన్నారు. అన్నమయ్య ఇతర జోలపాటలు ప్రసిద్ధమైనవి ఉన్నప్పటికీ, ఇది 'వేంకటకృష్ణుడు' లేదా 'వేంకటశైలపతి' అనే ముద్రతో ఉండటం దీని ప్రత్యేకత అని ఆయన వివరించారు.