నేను మంచిదానను కాగా

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -173
ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 23-02 -2026
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, స్వామివారిపై అలిగిన ఒక ప్రౌఢ నాయిక (అలమేలుమంగ) తన చతురతను, అధికారాన్ని ప్రదర్శిస్తోంది. తనను అలయించిన శ్రీకృష్ణుడిని ఏకాంతంలో బంధించి, పరిహాసము చేస్తూ తనపై ఆమెకు ఉన్న అచంచలమైన ప్రేమను ఈ పదంలో వ్యక్తపరిచారు.

---

పల్లవి
నేను మంచిదానను కాగా - కాని తప్పు కాచితి గాక
మానునా తక్కిన యింతి - మదనగోపాలా॥
తాత్పర్యము
మదనగోపాలా! నేను చాలా మంచిదానను కాబట్టి నీవు చేసిన తప్పులన్నీ భరించి నిన్ను క్షమించాను. అదే వేరే ఏ స్త్రీ అయినా అయితే నీ తప్పులను ఇంత సులభంగా వదిలిపెట్టేదా? కచ్చితంగా నిన్ను నిలదీసేది.
విశేషాలు
నాయిక తన గొప్పతనాన్ని చెప్పుకుంటూనే, నాయకుడి తప్పును ఎత్తిచూపుతోంది. ఇందులో "సామర్ధ్యం" మరియు "ప్రేమ" కలగలిసి ఉన్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవుడు భగవంతుని లీలలను ఒక్కోసారి తప్పుగా భావించినా, భక్తి అనే బంధంతో ఆయనను తన హృదయంలో బంధించగలననే ధీమాను ఇక్కడ చూడవచ్చు. భగవంతుని అపరాధాలను భక్తుడు మాత్రమే ప్రేమతో భరించగలడు.

---

చరణం 1
వెంట వెంట దిరుగుచు - వినయమే పచరించి
యింటికి రమ్మన్నా రాక - యెలయించేవు
వొంటి నా చే జిక్కితి - వోవరిలో పండబెట్టు
కొంటె నిను విడిపించు - కొనే దిక్కు గలదా?
తాత్పర్యము
నీ వెంట పడి ఎంతో వినయంగా బ్రతిమాలి ఇంటికి రమ్మన్నా వినకుండా నన్ను ఎంతో ఆయాసపెట్టావు. కానీ ఇప్పుడు ఒంటరిగా నా చేతికి చిక్కావు. నిన్ను గదిలోకి తీసుకెళ్లి మంచంపై పండబెట్టాను. ఓ కొంటెవాడా! ఇప్పుడు నా బందీవి, నిన్ను విడిపించేవారు ఎవరైనా ఉన్నారా?
విశేషాలు
నాయిక తన పట్టుదలతో నాయకుడిని లోబరుచుకున్న తీరు చమత్కారంగా ఉంది. 'ఓవరి' అంటే అంతఃపురంలోని గది లేదా ఏకాంత ప్రదేశం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుడు మొదట భక్తుడిని ఎంతో పరీక్షిస్తాడు, వెంటనే దొరకడు. కానీ ఏకాంత సాధనతో, నిశ్చలమైన భక్తితో ఆయనను హృదయ గృహంలో బంధిస్తే, ఆయన కూడా భక్తుడికి దాసోహం అనక తప్పదు.

---

చరణం 2
చెట్టబట్టి ప్రియములే - సెప్పి పాను పెక్కుమని
వొట్టుపెట్టినా గైకోక - పూరించేవు
పట్టుబడితివి నాచే - పట్టెమంచము మీద
కొట్టి (పడ) వేసితే విడిపించు - కొనే దిక్కు గలదా?
తాత్పర్యము
నీ చేయి పట్టుకుని, ఎన్నో ప్రేమ మాటలు చెప్పి, మంచం ఎక్కమని ఒట్టు పెట్టినా వినకుండా నన్ను ఊరించావు. ఇప్పుడు నా చేతికి పట్టుబడ్డావు. ఈ పట్టెమంచం మీద నిన్ను గట్టిగా అదిమి పట్టుకుంటే, నిన్ను విడిపించే దిక్కు నీకు ఉందా?
విశేషాలు
నాయకుడి అలకను లేదా చిలిపి చేష్టలను నాయిక తన ప్రగల్భాలతో ఎదిరిస్తోంది. ఇందులో నాయిక యొక్క 'ప్రౌఢిమ' (నేర్పు) కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భగవంతుడిని శరణాగతి అనే పట్టెమంచం మీద భక్తితో బంధించినప్పుడు, ఆయన ఆ భక్తపాశం నుండి తప్పించుకోలేడు. భక్తుని ప్రేమముందు పరమాత్మ పరవశుడైపోతాడు.

---

చరణం 3
పందె మోడి యెవతెకో - పతిపై శ్రీవేంకటేశ!
మందెమేళమున నన్ను - మరచితివి
కందర్పకేళి గూడి - కలసి పట్టుకొని
క్రిందుపఱచి ప్రౌఢి - కెక్కితే మరి నీకు దిక్కుగలదా?
తాత్పర్యము
శ్రీవేంకటేశ్వరా! మరెవరితోనో పందెం కాసి ఓడిపోయావో ఏమో కానీ, ఆ హేళనలో నన్ను పూర్తిగా మరిచిపోయావు. ఇప్పుడు మన్మథ క్రీడలో నిన్ను గట్టిగా పట్టుకుని, నా ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాను. నా నేర్పుతో నిన్ను గెలిచినప్పుడు నీకు ఇక వేరే దిక్కు ఎక్కడుంది?
విశేషాలు
ఈ చరణంలో అన్నమయ్య స్వామివారి ముద్రను (శ్రీవేంకటేశ) ఉంచారు. నాయకుడిని పూర్తిగా తన వశం చేసుకున్నాననే తృప్తి నాయిక మాటల్లో కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
లోకమంతా భగవంతుని ఆధీనంలో ఉంటే, ఆ భగవంతుడు మాత్రం తనను నమ్మిన భక్తుని ఆధీనంలో ఉంటాడు. ఇది జీవాత్మ-పరమాత్మల పరమ రమ్యమైన సంగమం.