నెలత నెడబాయనిదె

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -170

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 19-02 -2026

శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తన, శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి మరియు అలమేలుమంగమ్మకు మధ్య గల అనిర్వచనీయమైన అనురాగాన్ని వర్ణిస్తుంది. విరహ వేదనను పోగొట్టి, ఆనందాన్ని ప్రసాదించే నాయకానాయికల కలయికను అన్నమయ్య ఇందులో అత్యంత రమణీయంగా చిత్రించారు.

---

పల్లవి

నెలత నెడబాయనిదె - నిత్యోత్సవము

అలివేణి రతియె ది - వ్యౌషధము

తాత్పర్యము

తన ప్రియురాలిని వీడకుండా ఉండటమే ఆ స్వామికి నిత్యం జరిగే పండుగ వంటిది. తుమ్మెదల వంటి నల్లని జుట్టు గల ఆ సుందరితో కూడిన రతి క్రీడే అతనికి ఒక దివ్యమైన ఔషధం వంటిది.

విశేషాలు

లౌకికమైన ఉత్సవాల కంటే ప్రియురాలితో గడిపే సమయం ఉన్నతమైనదని, ఆమె సాంగత్యం సకల రోగాలను హరించే మందు లాంటిదని కవి చమత్కరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ (నాయిక), పరమాత్మ (నాయకుడు) ఎడబాటు లేకుండా కలిసి ఉండటమే అసలైన వైభవం. సంసార తాపత్రయాల నుండి విముక్తి పొందేందుకు పరమాత్మతో అనుసంధానమవ్వడమే దివ్యౌషధం.

---

మొదటి చరణం

కవబాసి విరహాగ్ని - గాసిబడు విభునకు

ఉవిద నెమ్మోము చం - ద్రోదయమ్ము

చివురు విల్తుని కేళి - జివికిన చెలిమోవి

ధవళ నేత్రునకు జిం - తామణి

తాత్పర్యము

తోడు బాసి విరహమనే అగ్నితో బాధపడే భర్తకు (నాయకుడికి), ఆ వనిత ముఖం చంద్రోదయం లాగా చల్లదనాన్ని ఇస్తుంది. మన్మథ క్రీడలో అలసిపోయిన ఆ స్వామికి, చిగురు వంటి ఆమె పెదవి కోరిన కోర్కెలు తీర్చే చింతామణి లాంటిది.

విశేషాలు

చంద్రోదయం వల్ల అగ్ని చల్లారినట్లు, ఆమె ముఖ సందర్శనం వల్ల విరహ తాపం తగ్గుతుందని అందమైన రూపకాన్ని వాడారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

అజ్ఞానమనే చీకటిలో ఉన్న భక్తునికి భగవంతుని ముఖారవిందం జ్ఞానోదయం కలిగిస్తుంది. ఆ స్వామి చరణాల చెంత చేరుటయే భక్తుని కోర్కెలను తీర్చే చింతామణి.

---

రెండవ చరణం

చెమరుమైసతి తోడ - జింత బలుకనిపతికి

రమణి పలుకులె తేనె - రసములౌ శ్రుతికి

తమితోడ దనమేన - తలకొన్న ప్రియునకును

సమదమదనగజాంకు - శమ్ము కొనగోరు

తాత్పర్యము

చెమర్చిన శరీరంతో తన బాధను చెప్పుకోలేని పతికి, ఆమె మాటలు చెవులకు తేనె రసం లాగా మధురంగా ఉంటాయి. మిక్కిలి కోరికతో ఉన్న ప్రియునికి ఆమె కొనగోరు మన్మథుడనే ఏనుగును అదుపు చేసే అంకుశం లాంటిది.

విశేషాలు

చెవులకు తేనెను, గోళ్లకు అంకుశాన్ని పోల్చడం ద్వారా శృంగార రసంలోని గాఢతను అన్నమయ్య అద్భుతంగా పండించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవత్ నామస్మరణం భక్తుని చెవులకు అమృతం లాంటిది. మనిషిలోని మద గజాల వంటి అరిషడ్వర్గాలను అదుపు చేయడానికి భక్తి అనే అంకుశం అవసరం.

---

మూడవ చరణం

అలరుచును నేడు మా - యలమేలుమంగ మై

జిలుకు కుంకుమకాంతి - సిందూరము

యెలమితో శ్రీవేంక - టేశుడనిశము (సల్పు)

జలజాక్షి కూటమే - సంజీవి నగము

తాత్పర్యము

వికసిస్తున్న మా అలమేలుమంగమ్మ శరీరంపై మెరుస్తున్న కుంకుమ కాంతి సిందూరం వలె ప్రకాశిస్తోంది. ఆ పద్మాక్షిని కూడి శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అనునిత్యం జరిపే ఆనందమే అతనికి సంజీవని పర్వతం వంటిది (పునర్జన్మ నిచ్చేది).

విశేషాలు

అలమేలుమంగమ్మ కుంకుమ కాంతిని సిందూరంతో పోల్చడం, వారి కలయికను ప్రాణాన్ని నిలబెట్టే సంజీవని పర్వతంతో పోల్చడం ఈ కీర్తనకు పరమావధి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు (పరమాత్మ), అలమేలుమంగమ్మ (ప్రకృతి/జీవాత్మ)ల నిత్య కల్యాణమే సృష్టికి మూలం. ఆ దైవికమైన కలయికే భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే సంజీవని.