నలినాక్షి యొకతె

 

నలినాక్షి యొకతెయు - న్నది

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -151

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  31-01 -2026

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో సఖి (చెలికత్తె) అలమేలుమంగ సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తూ ముచ్చటించే తీరు అత్యంత మనోహరంగా కనిపిస్తుంది. లోకైక సుందరి అయిన అమ్మవారి రూపం, యవ్వనం కేవలం ఆ పరమాత్మునికే తగినవని ఈ సంకీర్తన ద్వారా కవి చాటిచెప్పారు.

---

పల్లవి

నలినాక్షి యొకతెయు - న్నది నీకే తగు నోరి

చెలియ యిందరిలోన - చెలువ మైనదిరా॥

తాత్పర్యము:

ఓ స్వామీ! పద్మముల వంటి కన్నులు కల ఒక చక్కని సుందరి నీ కోసమే వేచి ఉంది. ఆమె నీకు మాత్రమే సరిజోడు. ఇక్కడున్న అందరి భామల కంటే ఆమె అత్యంత రూపవతి, గుణవతి.

విశేషాలు:

ఇక్కడ "నలినాక్షి" అనే పదం అమ్మవారి విశాలమైన, దయతో నిండిన కన్నులను సూచిస్తుంది. "నీకే తగును" అనడంలో లక్ష్మీనారాయణుల అన్యోన్యతను కవి నొక్కి చెప్పారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలని తపించే క్రమంలో, ఆచార్యుడు లేదా చెలికత్తె పరమాత్మకు జీవాత్మ యొక్క అర్హతను వివరిస్తున్నట్లుగా ఇక్కడ భావించవచ్చు.

---

మొదటి చరణం

(గొప్పలు) కన్నులు, నడుము - కొంచెమా దాని చక్కదనము

చెప్పరాదు దాని తీరు - చెప్పరాదు రోరి

(విప్పు) జడయు వెన్నుదాటి - పిక్క రాయునంత!నే

చెప్పరాదు చేపట్టి తప్పు - (చెప్పరాదు రోరి)॥

తాత్పర్యము:

ఆమె విశాలమైన కన్నులు, సన్నని నడుము.. అబ్బో! ఆమె చక్కదనం సామాన్యమైనది కాదు. ఆ అందాన్ని వర్ణించడానికి మాటలు సరిపోవు. ఆమె వదులుగా విరబోసిన జడ వెన్నును దాటి పిక్కల వరకు తాకుతోంది. ఆమెను చూశాక, వేరే చిన్న చిన్న లోపాలను వెతకడం అసాధ్యం.

విశేషాలు:

స్త్రీ సౌందర్య వర్ణనలో జడ పొడవును వర్ణించడం సంప్రదాయం. ఇక్కడ అమ్మవారి కేశపాశ సౌందర్యం ఆమె యవ్వనానికి ప్రతీకగా వర్ణించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భగవంతుని సృష్టిలోని పరిపూర్ణతను ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది. భక్తుడు భగవంతుని గుణగణాలను వర్ణించేటప్పుడు తన్మయత్వంతో మాటలు రాక మౌనంగా ఉండిపోవడాన్ని "చెప్పరాదు" అనే పదం సూచిస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

సోన తేనెలు (సావి) - జొట జొట వడియు (మోవి)

మానవతిని గంటి వా - మానధిక ప్రేమ

మేను చామన మెరపు - మెరుగు గుబ్బల యొఱపు

దానికే తగును మరి - దానికీవె తగుదోరి॥

తాత్పర్యము:

ఆమె పెదవుల నుండి తేనె సోనలు కురుస్తున్నాయా అన్నట్లుగా తీయని మాటలు వస్తున్నాయి. అంతటి మానవతిని, అనురాగవతిని ఎక్కడైనా చూశావా? ఆమె శరీరం మెరుపు తీగలాంటి చామన ఛాయతో మెరిసిపోతోంది. ఆమె నిండైన యవ్వనం నీకే తగును, ఆమెకు నువ్వే తగుదువు.

విశేషాలు:

"చామన మెరపు" అనడం ద్వారా అమ్మవారి శరీర కాంతిని నల్లని మేఘంలో మెరిసే మెరుపుతో పోల్చారు. ఇది స్వామివారి నీలమేఘ శ్యామ వర్ణానికి తగిన కాంతి అని భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

భక్తుని హృదయం భగవంతుని పట్ల ప్రేమతో నిండినప్పుడు, ఆ భక్తుని మాటలు తేనెలా మధురంగా ఉంటాయి. అటువంటి అనన్య భక్తి కలిగిన భక్తుడిని భగవంతుడు తప్పక స్వీకరిస్తాడని అంతరార్థం.

---

మూడవ చరణం

కలికి చిలుకల కొలికి - అలమేలుమంగ (పేర) చెలికి

కలిగిన దీని పాల - గలిగినది ప్రేమ

చెలువొసంగ గూడితివి - శ్రీవేంకటేశుడవె

తలచకురా వెనుకటివి - తలచరాదురోరి॥

తాత్పర్యము:

చిలుక పలుకుల వంటి మధుర భాషణలు గల ఈ అలమేలుమంగకు నీపై అమితమైన ప్రేమ ఉంది. ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఆమెను ప్రేమతో స్వీకరించి ఏలుకో. గతంలో జరిగిన చిన్న చిన్న అలకలను లేదా విషయాలను గుర్తు చేసుకోకు, ఆమెను సంతోషపెట్టు.

విశేషాలు:

"అలమేలుమంగ" అనే నామమును నేరుగా ప్రయోగించడం ద్వారా ఈ కీర్తన పద్మావతీ శ్రీనివాసుల పరమ పవిత్ర ప్రణయ గాథ అని స్పష్టమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం:

శరణాగతి వేడిన భక్తుడిని పరమాత్మ స్వీకరించేటప్పుడు, ఆ భక్తుడు గతంలో చేసిన తప్పులను (కర్మలను) భగవంతుడు లెక్కించడు. దైవం కేవలం భక్తుని ప్రస్తుత అనురాగాన్ని మాత్రమే చూస్తాడని ఈ చరణం బోధిస్తుంది.